7532520 rv Algemeen beleidskader sociaal domein

t gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel onderwerp

portefeuillehouders steiler Collegevergadering

Algemeen beleidskader

sociaal domein

mr. Charlotte van der Meij, Charif El Idrissi, MSc Hans Blok 4 april 2023

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

7532520 1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. opbasis van het algemeen beleidskader sociaal domein 'Meedoen mogelijk maken in Haarlemmermeer' periodiek een uitvoeringsagendaopte stellen, eerst voorde periode tot en met 2024; 2. een meetsysteem te laten ontwikkelen; 3. de jaarlijkse Transformeermonitorte laten vervallen. Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. het algemeen beleidskader sociaal domein 'Meedoen mogelijk maken in Haarlemmermeer' vast te stellen, met als missie dat onze inwoners kunnenrekenen opgenoeg, toegankelijke en goede (algemene) voorzieningenen (persoonlijke) zorgen hulpbij werk en inkomen en met als visie dat we willen bereiken dat onze inwoners meedoen voorzover ze kunnen, minstens bestaanszekerheid hebben, gelijke kansen krijgen en gezond leven. 2. Samenvatting

Op 10 maart 2022 heeft de raad het ontwerp(lees: technische specificatie) van dit beleidskader vastgesteld (2022.0000058). Op 14 februari 2023 hebben wij het concept beleidskader vastgesteld (7340686).Na advies van de Participatieraad en onze reactie hierop(zie bijlagen) is het aan de raad het algemeen beleidskader sociaal domein 'Meedoen mogelijk maken in Haarlemmermeer' (hierna: beleidskader) vast te stellen. Voortvloeiend uit dit beleidskader stellen wij een uitvoeringsagendaen een meetsysteem op.Hiermee kunnenwe in de komende jaren de voortgang in het behalen van de doelen in het beleidskader volgen. Het sociaal domein gaat over inwonersvan Haarlemmermeer. Over inwoners die, met hun mogelijkheden énbeperkingen, invulling geven aan huneigen leven en het samenleven met elkaar. We zijn er vooronze inwoners met (algemene) voorzieningendie vooriedereen toegankelijk zijn. Als inwonersdat nodighebben, zijn we er met persoonlijke zorgen hulpbij werk en inkomen. Met de meeste inwonersin Haarlemmermeer gaat het goed. Dit geldt echter niet vooral onze inwoners. In de komende jaren willen we er vooralvoorinwonersin een kwetsbare situatie zijn. Meedoen stimuleren, kansengelijkheid vergroten, bestaanszekerheid herstellen en gezond leven makkelijker maken staan hierbij als opgavencentraal. Naast het werken aan deze doelen willen we in de komende jaren in het sociaal domein met

Algemeen beleidskader

sociaal domein

pagina2

behulp van leidende principes blijven werken vanuitde bedoeling - meedoen mogelijk maken in Haarlemmermeer - waarbij de leefwereld van inwonerscentraal staat en de systeemwereld daar ondersteunend aan is. De leidende principes zijn: luisteren, doen wat nodigis, samenwerken opbasis van vertrouwen en ruimte geven aan de kracht in de samenleving. Leidende principes zijn geen doel opzich, maar geven invulling en richtingaan de vraag hoe we in de basis willen werken. 3. Uitwerking

3.1 Wat willen we bereiken?

Op 10 maart 2022 heeft de raad de technische specificatie van dit beleidskader vastgesteld (2022.0000058). Op 14 februari 2023 hebben wij het concept beleidskader vastgesteld (7340686).In het beleidskader gaanwe in opwaar we in het sociaal domein voor staan (onze missie, waar we van zijn, wat we doen), waar we voorgaan(onze visie, wat willen we bereiken, gericht opde samenleving) en hoe we dat willen bereiken. Vertrekpunt hierbij is het beeld dat de raad onsheeft meegegeven van een gemeentelijke kadernota. Zij baseert zich hierbij opde publicatie 'Decentrale taak is politieke zaak, naar een sturende rol van de gemeenteraad in het sociaal domein' van de Raad voorhet Openbaar Bestuur (2020, p. 12): 'Gemeentelijke kadernota's zijn bij uitstek de instrumenten waarmee de gemeenteraad de lijnen uit kan zetten waarlangshet college het beleid kan uitwerken en bepalen welke activiteiten het gaat uitvoeren. De gemeenteraad geeft zo sturingaan het beleid en gebruikt ze later als een meetlat om de uitvoeringvan het college langste leggen.' Het beleidskader is een algemeen beleidskader. Met 'algemeen' bedoelen we dat dit beleidskader gaat over alle beleidsterreinen in het sociaal domein.

De 'nauwe' definitie van het sociaal domein beperkt zich meestal tot taken die gemeenten uitvoeren ophet gebied van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning,werk en inkomen en inburgering.Omdat juist ook in het leven van onze inwonersalles met elkaar te maken heeft, hanteren wij de 'brede' definitie van het sociaal domein. Naast eerdergenoemde beleidsterreinen vallen daar ook onder: woonbeleid, welzijn, onderwijs, preventief jeugdbeleid (opvoeden en opgroeien),sport, cultuuren recreatie en (publieke) gezondheid. Deze beleidsterreinen horen bij de begrotingsprogramma'sMaatschappelijke Ontwikkeling,Zorgen Werk en Wonen. Waar nodig leggen we de verbinding met beleidsterreinen in andere begrotingsprogramma's. Met dit beleidskader brengen we voorheel het sociaal domein richtingen focusaan. Het gaat erom dat we vanuitverschillende beleidsterreinen een bijdrage leveren aan het uitvoeren van dit beleidskader. Dit beleidskader geeft daarmee de hoofdlijnvan onsbeleid aan. Beleid op losse beleidsterreinen blijft leidend, maar 'met de bril van dit beleidskader' kijken we naar de verschillende beleidsterreinen. Waarwe voor staan(missie)

Het sociaal domein gaat over inwonersvan Haarlemmermeer. Over inwonersdie, met hun mogelijkheden én beperkingen, invulling geven aan huneigen leven en het samenleven met elkaar. We zijn er vooronze inwonersmet woonbeleid en algemene voorzieningenophet gebied van welzijn, onderwijs, opvoeden en opgroeien,sport,cultuuren recreatie en (publieke) gezondheid. Voorinwonersdie dat nodighebben zijn we er met persoonlijke zorgen hulpbij werk en inkomen. Onze inwoners kunnenrekenen op: genoeg, toegankelijke en goede (algemene) voorzieningen; genoeg, toegankelijke en goede (persoonlijke) zorgen hulpbij werk en inkomen.

Algemeen beleidskader

pagina3

sociaal domein

Waarwe voor gaan(visie)

Investeren in bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid. Het zijn belangrijke maatschappelijke opgaven,omdat ze de onderliggende oorzaken van problematiek aanpakken. Dat staat in het voorstel 'De winst van het sociaal domein' van gemeenten aan het KabinetRutte IV. In het sociaal domein en breder in de samenleving loonthet om met deze opgaven aan de slag te gaan.Deze drie opgavenvragen in de komende jaren de volle aandacht. Het zijn opgavendie wij herkennen en die sterk met elkaar te maken hebben. En ze vragen om samenwerking van overheid en maatschappelijke partners in en rondomhet sociaal domein. Wij gaanpassend bij de lokale situatie graagsamen met deze opgavenaan de slag. Aan deze drie opgavengaat wat onsbetreft een algemeen doel vooraf:dat al onze inwoners meedoen voorzover ze kunnen. Hieruit volgtdat we als gemeente willen bereiken dat onze inwoners: meedoen voorzover ze kunnen; minstens bestaanszekerheid hebben; gelijke kansen krijgen; gezond leven. Dat wat we willen bereiken heeft met elkaar te maken. En bekijken we daarom in samenhang. Meedoen wordt namelijk moeilijk als er geen bestaanszekerheid is. En bestaanszekerheid heeft invloed opgezondheid. Denk alleen al aan de stress die schulden kunnenveroorzaken. En een slechte startpositie beïnvloedt je kansen. De doelen die we stellen, zijn niet binnen één collegeperiode te behalen, maar vragen om een lange adem.

We kiezen daarom vooreen langetermijnaanpak. Het sociaal domein staat niet opzichzelf. De eerdergenoemde opgavenverbinden we met beleid in andere domeinen. En willen we door dit beleid laten ondersteunen. We zien vooral relatie met: De Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040 (2021.0003036), vooralals het gaat om het thema gezondheid, concreet (de inrichting van) een gezonde leefomgeving. Woningbouwontwikkeling, voorhet uitvoeren van onswoonbeleid. Denk aan het Woonbeleidsprogramma 2019-2025 (2019.0058049), onze Visie Wonen en Zorg (2017.0026227) en het manifest Samen leven, wonen en zorgen in Haarlemmermeer. Maar ookvoorhet bieden van bestaanszekerheid (in dit geval een dak boven je hoofd). Onze Visie dienstverlening: makkelijk, betrouwbaar, menselijk en verbonden (2022.000375). De aanpakvan (sociale) veiligheid (onderdeel van programmaVeiligheid). In de uitvoeringvan dit beleidskader

werken we gebiedsgericht

waar dat passend is.

3.2 Wat gaanwe daarvoordoen?

We zetten onze visie graagom in actie. Dat doen we door er bewust voorte kiezen om er in de komende jaren in het sociaal domein vooralte zijn voorinwoners in een kwetsbare situatie. Dat leidt tot de volgende aangescherpte doelen: meedoen stimuleren; bestaanszekerheid herstellen; kansengelijkheid vergroten; gezond leven makkelijker maken.

Algemeen beleidskader

pagina4

sociaal domein

Uitvoeringsagenda

Met een uitvoeringsagendamaken we het vervolgens concreet. De vraag is dan: Wat gaanwe doen om de situatie van inwonersin een kwetsbare situatie te verbeteren? We kijken welke bijdrage, in de vorm van concrete activiteiten, beleidsterreinen in het sociaal domein en beleidsterreinen in andere domeinen aan het behalen van eerdergenoemde doelen kunnen leveren. Waar dat passend is zijn dat activiteiten in bepaalde gebieden in Haarlemmermeer. De uitvoeringsagendakan er (heel schematisch) ongeveer zo uit komen te zien.

Inwonersin eenkwetsbare situatie Meedoen stimuleren

Beleidsterrein A Beleidsterrein B Beleidsterrein C Beleidsterrein D

BestaanszekerheidKansengelijkheid Gezond leven makkelijker herstellen vergroten maken

Activiteit Activiteit

Activiteit Gebied

Gebied

Meetsysteem

Om te kunnenvolgen ofwe stappen zetten in het behalen van onze doelen ontwikkelen we een meetsysteem. Met als hoofdregel: meet met mate, niet alles wat ertoe doet is meetbaar en niet alles wat meetbaar is doet ertoe. Bij het ontwikkelen van een meetsysteem betrekken we de zeven tips vooreen gezonde meethouding: 1.

2.

3.

4. 5.

6. 7.

Meet met mate. Wees terughoudend met kwantitatieve informatie (cijfers en percentages). Ze zeggen langniet alles over de werkelijkheid . Maak zeker ookgebruik van kwalitatieve, beschrijvende informatie (ervaringen van inwoners, professionals enzovoort). Houd rekening met de situatie waarin je werkt. Waar professionalssteeds weer zelf moeten bepalen hoe ze omgaanmet nieuwe uitdagingenen waar uitkomsten niet zonder problemen zijn te vangen in indicatoren (dit is zeker het geval in het sociaal domein) is een mensgerichte benadering aan te bevelen boven een prestatiegerichte. Verlies het doel niet uit het oog.Richt je tijdens het ontwerpen gebruik van een meetsysteem ophet einddoel, het 'waarom' van het meten. Hiermee voorkomje dat je het echte doel - inwoners helpen - uit het oogverliest. Doe het samen. Van onderop in plaats van bovenaf. Professionalsweten zelf vaak zeer goed wat belangrijke onderdelen zijn van hunwerk. Dit is ookgoed voorhet draagvlak. Stel verschil en balans voorop.Indicatoren moeten niet alleen over de korte maar ook over de lange termijn gaan.Daarnaast is het goed je niet blind te staren opindicatoren van gevolgen, maar ookte kijken naar indicatoren van oorzaken. Wees flexibel. Pas het meetsysteem aan als dat gewenst is. Zie cijfers als startpunt,niet als eindpuntvan gesprek.

Zie meetinformatie als startpunt (voorgesprekken, om iets te leren, voorontwikkeling)in plaats van als eindpunt.

Naast een beperkte set van kwantitatieve indicatoren, gaanwe in het sociaal domein meer werken met kwalitatieve informatie. Waaronder ervaringen en ervaringskennis van onze inwoners (menselijke maat) en professionals.Met een nieuw meetsysteem komt de Transformeermonitorte vervallen.

Algemeen beleidskader

sociaal domein

pagina5

We betrekken de raad bij het bepalen hoe we het beleidskader, de uitvoeringsagenda en het meetsysteem verwerken in de Programmabegroting2025-2028. Dat doen we in het kader van de methode Duisenberg. Voortgangsbespreking beleidskader

Jaarlijks, voorafgaandaan het opstellen van de programmabegroting, gaanwe in gesprek over de voortgang van het beleidskader (terugblikken, stilstaan, vooruitblikken) opde dag van het sociaal domein. Dat doen we met onze inwoners,onze samenwerkingspartners, de raad en de Participatieraad. Leidendeprincipes

Naast het behalen van doelen willen we in de komende jaren in het sociaal domein met behulp van leidende principeswerken vanuitde bedoeling - meedoen mogelijk maken in Haarlemmermeer-waarbij de leefwereld van inwonerscentraal staat en de systeemwereld daar ondersteunend aan is. Leidende principeszijn geen doel opzich. Ze geven invullingaan de vraag hoe we in de basis willen werken, met oogvoorde menselijke maat. Leidende principesgeven richtingaan de manier waaropwe werken. Ze helpen om 'het goede te doen', datgene dat 'de bedoeling' is. Ze bieden ookeen gezamenlijk kompasen 'taal' voorhet gesprek dat we intern en met onze inwonersen samenwerkingspartners voeren. Ze zijn er ookom elkaar aan te spreken als niet volgens deze principesgewerkt wordt. Op 7 november 2022 hebben we in gesprek met onze samenwerkingspartners de leidende principestot leven gebracht. We zien dit als een mooibegin. En we vinden het belangrijk dat we er in de praktijk mee aan de slag gaan. Daar zijn we samen verantwoordelijk voor.Wie met ons samenwerkt, vragen we in overeenstemming met deze principeste handelen. Wat zijn de leidende

principes?

Luisteren We luisteren naar onze inwonersen nemen de tijd voorhen. We doen dat zonder mening vooraf.Naast dat we professionalzijn, zijn we ookmens. We zijn nieuwsgierig naar de mens achter de inwoner.We hebben echt aandacht vooronze inwonersen staan openvoorhun persoonlijke verhaal. We verplaatsen onsin onze inwoners. En gaangelijkwaardig met hen om. Dit is onze houdingnaar de inwoneren naar elkaar. Doen wat nodigis De vraag die we aan onze inwonersstellen is: 'Wat heb je nodig?'Niet wat wij willen is leidend, maar de wensen en behoeften van inwoners.Voorinwonersin een kwetsbare situatie is dat vaak ookeen verlangen naar een beter perspectief. We stellen de behoefte van onze inwoners voorop.En kijken hoe we hierin kunnenvoorzien.Voorzover we met wetten en regels te maken hebben, kijken we wat er wel kan of mag (insluitinglegitimeren) in plaats van wat er niet kan of mag (uitsluiting verklaren). Samenwerken opbasis van vertrouwen Vertrouwen is de sleutel tot een goede samenwerking. Vertrouwen geven is vertrouwen krijgen. De basis voorvertrouwen is dat we elkaar kennen, serieus nemen en afspraken nakomen. Inwoners kunnenerop vertrouwen dat samenwerking gericht is ophunbelang. En dat we ons eigen (organisatie)belang minder belangrijk vinden. Mensen vertrouwen mensen en geen organisaties:we zorgen dat we altijd betrouwbaar zijn.

Algemeen beleidskader

pagina6

sociaal domein

Ruimte geven aan de kracht van de samenleving Het geven van ruimte gaat samen met het geven van vertrouwen. We vertrouwen opde kracht van individuele inwoners. En opde kracht van groepen inwonersen organisaties. We staan openvooroplossingen die we niet direct zelf zouden bedenken. We laten los, lossen niet alles op,kijken, luisteren en leren. Als het gaat om de eigen kracht van inwonersin een kwetsbare situatie, kijken we naar wat haalbaar is: we hebben aandacht voorhunmogelijkheden maar ook voorwat niet mogelijk is. 3.3 Wat mag het kosten?

Aan de uitvoeringvan dit raadsvoorstel zijn, naast de beschikbare kosten verbonden.

ambtelijke

capaciteit, geen

Watzijn definanciële risico's?

Onze gemeente raadsvoorstel.

looptgeen vermeldenswaardige

financiële risico's bij de uitvoeringvan dit

3.4 Wie is daarvoorverantwoordelijk?

De raad is verantwoordelijk voorhet stellen van de kaders. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoeringvan het beleid. Binnen het college zijn de portefeuillehouders Zorgen Welzijn en Werk en Inkomen aanspreekpunten. 3.5 Welkeoverigerelevante informatieis beschikbaar?

We hebben veel inbreng opgehaald voorhet beleidskader. Dat deden we door het betrekken van inwoners, raadsleden, leden van de Participatieraad en partners met wie we samenwerken. En door het bekijken van belangrijke schriftelijke informatie, van onszelf en van anderen. We hebben de Participatieraad gevraagd advies uit te brengen over het beleidskader. Dit advies en onze reactie hieropsturen we als bijlagen mee. Het advies van de Participatieraad heeft niet tot wijzigingenin het beleidskader geleid. 3.6 Wanneeren hoe zal de raad/hetcollegeoverde voortgangworden geïnformeerd?

Voortvloeiend uit het beleidskader stellen wij een uitvoeringsagendaen een meetsysteem op. Hiermee kunnenwe in de komende jaren de stappenvolgen die we zetten in het behalen van de doelen in het beleidskader. Naar verwachtingleggen we beide producten in het derde kwartaal van 2023 aan de raad voor. We vinden het belangrijk tussentijds stil te staan bij de voortgang van onze voornemens in het beleidskader. Daar organiseren we jaarlijks apart een dag voor.Naast de inhoudelijke versterking die dit oplevert, levert dit ookde nodige verbinding op. In 2025 zullen we voorhet eerst evalueren, voorafgaandaan een nieuwe collegeperiode. 4. Ondertekening