7502314 rv Herijking aanpak van oneigenlijk gebruik van gemeentegrond

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Herijking aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond mr. Charlotte van der Meij RoelienKruithof-Kamphuis, WinnieRusman 4 april 2023

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

7502314 1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft beslotenom: 1. een planvan aanpak, inclusiefkostenraming, opte stellen om het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond aan te pakken in wijken en straten jonger dan twintig jaar en in wijken en straten waarin korter dan twintig jaar geleden is gehandhaafd oponeigenlijkgebruik van gemeentegrond; 2. voorde toepassingvan de hardheidsclausule mandaat te verlenenaan de gemeentesecretaris en de directeuren en ondermandaat te verlenenaan de clustermanager Beheer en Onderhoud. Het college besluit de raad voor testellen om: 1. de kaders en uitgangspuntenvoorde aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond Haarlemmermeer 2023 vast te stellen, inclusief: a. de prioriteitenbij de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond: 1. preventievemaatregelen die het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond voorkomen. 2. gevallen van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond, waarin: - de impact van het oneigenlijkgebruik van de gemeentegrond groot is omdat de woon-en leefomgeving wordt aangetast of sprake is van een grove schending van het eigendomsrecht van de gemeente; - het gemeentelijk belang groot is omdat de gemeentegrond nodig is voorgemeentelijke taken of belangen; - het risico opeigendomsverlies door verjaring aanwezig is. b. de uitgangspuntenbij de aanpak van oneigenlijk gebruikvan gemeentegrond: 1.

als de gemeentegrond niet (meer) nodig is voorgemeentelijke taken en belangen kan de oneigenlijkin gebruik genomengemeentegrond worden verkocht; 2. als de gemeentegrond nodig is voorgemeentelijke taken en belangen moet de oneigenlijkin gebruik genomengemeentegrond worden ontruimden teruggegeven. c. de gemeentelijke taken en belangen die bij de beoordeling ofgemeentegrond kan worden verkocht worden meegewogen, waaronder het behoud van openbaar groen, de aanwezigheid van kabels en leidingen, een doelmatig en efficiënt

Herijking aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

2.

pagina 2

beheer van de openbareruimte, behoud van openbarefuncties,verkeers- en sociale veiligheid, het beoogd gebruik, ruimtelijke ontwikkelingenen het uitvoerenvan beleidsdoelstellingen en -opgaven, d. een hardheidsclausule voorbijzondere situaties waarin de uitgangspuntenleiden tot een voorde gemeente ongewensteuitkomstoftot een uitkomstdie niet evenredig is; het eerder vastgestelde beleid voorde aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond (2017.0036614: Evaluatie/voortgang aanpak oneigenlijkgebruik gemeentegrond en erfafscheidingen) in te trekken.

2. Samenvatting

Met het aanpakkenvan oneigenlijkgebruik van gemeentegrond geven we als eigenaar van de grond aan dat we het niet accepterendat inwonersgemeentegrond zonder toestemming in gebruik nemenvoorprivédoeleinden.Ook zorgen we ervoordat functiesvan de gemeentegrond in stand blijven en voorkomenwe dat de gemeente na verloopvan tijd het eigendom van de gemeentegrond verliest door verjaring. In 2017 is gekozen vooreen signaalgerichte aanpak bij oneigenlijkgebruik van gemeentegrond (2017.0036614). Bij de vaststelling van deze signaalgerichte aanpak in 2017 is toegezegd deze aanpak te evalueren. De signaalgerichte aanpak kent een aantal aandachtspunten, die aanleiding zijn om de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond aan te passen. Zo is de signaalgerichte aanpak alleen gericht opgesignaleerde meldingen van oneigenlijk gebruik van gemeentegrond. De aanpak heeft daardoor een beperkt effect opde problematiek van het oneigenlijkgebruik in de gemeente. Bovendien biedt de strikte toepassingvan de aanpak in een aantal situaties te weinig mogelijkheden om tot een minnelijkeoplossingvoor het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond te komen.

De problematiekvan het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond in Haarlemmermeer is te groot om in een aantal jaren opte kunnenlossen.De aanpassing van de aanpak van oneigenlijk gebruik van gemeentegrond bestaat vooraluit het bepalenvan de prioriteitenbij de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond en het nuancerenvan een aantal uitgangspuntendie bij de aanpak worden toegepast. Prioriteit wordt gelegd bij preventievemaatregelen die oneigenlijkgebruik van gemeentegrond helpen voorkomenen bij gevallen van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond waarin: de impact van het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond groot is; het belang van de gemeente groot is; - het risico aanwezig is opeigendomsverlies door verjaring. Om het risico van eigendomsverlies door verjaring te beperkenwordt een planvan aanpak opgesteld om het oneigenlijk gebruikvan gemeentegrond aan te pakken in wijken en straten jonger dan twintig jaar ofwaarin korter dan twintig jaar geleden is gehandhaafd oponeigenlijk gebruik van gemeentegrond. Het belangrijkste uitgangspuntbij oneigenlijkgebruik van gemeentegrond blijft 'kopenóf ontruimen' van de in gebruik genomengrond. Uitgangspuntenvoorzaagtanden (een inham in de kadastrale grens) en kabels en leidingen worden enigszins genuanceerd.

Hierdoor wordt in sommige gevallen wat meer ruimte geboden om het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond als tuindoor verkoopte legaliseren. Ook wordt een hardheidsclausule in de aanpak opgenomen

Herijking aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

pagina 3

zodat in bijzondere situaties kan worden gekozen vooreen maatwerkoplossing.Voorde toepassingvan de hardheidsclausule, willen we mandaat verlenenaan de gemeentesecretaris en de directeuren en ondermandaat verlenenaan de clustermanager Beheer en Onderhoud. Deze mandatering bevordert de praktische uitvoerbaarheid en de voortgang van de aanpak van oneigenlijk gebruikvan gemeentegrond. De prioriteitenen uitgangspuntenbij de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond worden vastgelegd (zie bijlage 1. "Kaders en uitgangspuntenaanpak oneigenlijkgebruik van gemeentegrond Haarlemmermeer 2023"). Met deze aangepaste aanpak kunnende beperkt beschikbare capaciteit en middelen zo effectief mogelijk worden ingezet opprioriteiten.Op termijn zal de aanpak van het oneigenlijk gebruik van gemeentegrond meer beheersbaar worden: in de oudere gebieden in het kader van integrale herinrichtingsprojecten, in de jongere gebieden in het kader van een projectmatige aanpak. Het ontstaanvan nieuwoneigenlijkgebruik wordt door preventievemaatregelen beperkt. 3. Uitwerking

3.1 Wat willen we bereiken? Wat is de aanleiding,context? Aanleiding Gemeentegrond behoort tot de eigendommen van de gemeente en heeft verschillende functies.Gemeentegrond bepaalt, als openbarebuitenruimte,de kwaliteit van de woon-en leefomgeving van inwoners.Gemeentegrond biedt daarnaast ondergronds ruimte aan tal van nutsvoorzieningen en kan ingezet worden voorhet realiseren van beleidsdoelstellingen en -opgaven, zoals ophet gebied van leefbaarheid, de energietransitie en klimaatadaptatie. Op veel plekkenin onzegemeente gebruiken inwonerszonder toestemming gemeentegrond. Er is dan sprake van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond. Uit een vergelijking van gegevens van het Kadaster met het gemeentelijk beheersysteem blijkt dat bij eenderde van de grondgebonden woningenmogelijk sprake is van (oneigenlijk)gebruik van gemeentegrond. Dat gebruik is divers: inwonersgebruiken gemeentegrond bijvoorbeeld als tuin,als privéparkeerplaats of maken een pad door het openbaargroen om bij de achterkant van hun woning te komen. Het is belangrijk om opte treden tegen oneigenlijkgebruik van gemeentegrond. Als inwoners gemeentegrond (gaan) gebruiken maakt dit inbreukophet eigendomsrecht van de gemeente.

Het betekent ookdat de gemeentegrond niet meer beschikbaar is voorde huidige en toekomstige openbarefuncties.Oneigenlijk gebruik van gemeentegrond kan bovendiende kwaliteit van de woon-en leefomgeving aantasten. Als het gebruik door inwonerslang genoeg kan plaatsvinden bestaat het risico dat de gemeente na verloopvan tijd het eigendom van de gemeentegrond verliest door verjaring. Dit is niet gewenst. De aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond Vanaf 2005 wordt het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond projectmatig aangepakt. In eerste instantiedoor het terugvragen van de gemeentegrond. Handhaving leidde echter tot langdurige en kostbare juridische procedures, waarbij het eindresultaat (het ontruimen van de gemeentegrond) niet automatisch een verbetering van de kwaliteit van de openbare buitenruimtebetekende. In 2014 is daarom, in samenspraak met bewonersvan een aantal straten, onderzocht of andere oplossingendenkbaar waren.

Herijking aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

pagina 4

In eerste instantie werd die oplossingin 2015 gevonden in een gebiedsgerichte maatwerkaanpak. Bij deze aanpak werd in overleg met inwonersgezocht naar oplossingenvoor de gemeentegrond die in gebruik was genomen.Het verbeteren van de kwaliteit van de openbareruimte was daarbij een belangrijk doelstelling. Het verkopenvan gemeentegrond werd een oplossingals de gemeentegrond niet (meer) nodig was voorgemeentelijke taken of belangen. Handhaving werd daarmee voorkomen.Na het toepassenvan deze aanpak in drie (delen van) pilotstratenbleek dat deze aanpak weliswaar werkte maar te arbeidsintensief was om in de hele gemeente toe te passen. De signaalgerichte aanpak [2018-heden) In 2017 is gekozen vooreen aanpak waarbij alleen signalen over het gebruik van gemeentegrond, zoals meldingen van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond en aankoopverzoeken, worden opgepakt. Bij de beoordeling van deze signalen wordt onderzocht of de gemeentegrond nog nodig is voorgemeentelijke taken of belangen. Als de gemeentegrond niet meer nodig is kan de grond worden verkocht. Als de gemeentegrond nog nodig is, moet de in gebruik genomengemeentegrond worden ontruimdofwordt het aankoopverzoek afgewezen. De verwachting was dat met deze aanpakjaarlijks 75 tot 100 signalen kunnenworden behandeld.

En dat de lasten van de aanpak die niet in de programmabegroting waren voorzien(zoals de kostenvan inhuur,het Kadaster, civiele procedures) in evenwicht zijn met de opbrengstenuit het verkopenvan grond. Belangrijke uitgangspuntendie bij de uitvoeringvan de signaalgerichte aanpak zijn toegepast waren: a. dat bij oneigenlijkgebruik van gemeentegrond de gemeentegrond ófwordt verkocht óf wordt ontruimd; er wordt geen maatwerk toegepast; b. dat gemeentegrond wordt verkocht, tenzij gemeentelijke taken of belangen zich tegen verkoopverzetten. Zo wordt geen gemeentegrond verkocht als er kabels en leidingen van de gemeente, nutsbedrijven en/ofproviders (bijvoorbeeld glasvezelkabels) in de grond liggen, groen(structuren)worden aangetast, de veiligheid in het geding komt of als er zogenaamde zaagtanden in groenvoorzieningen ontstaan; c. dat verjaring niet wordt erkend als inwonersniet kunnenbewijzen dat zij voldoen aan de strenge eisen die de wet en jurisprudentieaan verjaring stellen. De resultatenen aandachtspunten bij de signaalgerichte aanpak Bij de behandeling van het raadsvoorstel over de signaalgerichte aanpak (2017.0036614) is toegezegd om de signaalgerichte aanpak te evalueren.

De rapportage "De signaalgerichte aanpak bij (oneigenlijk)gebruik van gemeentegrond; resultatenen aandachtspunten in de periode 2018-2022" (bijlage 2) beschrijft de uitvoering,de resultatenen de aandachtspunten van de signaalgerichte aanpak.

Herijking aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

pagina 5

De resultatenin de periode 2018 tot en met 2022 laten zien dat de verwachting dat 75-100 signalen perjaar kunnenworden behandeld is uitgekomen: Jaar

Totaalbehandelde signalen

2018

156

2019 2021

130 84 245

2022

182

2020

Maar er zijn ookaandachtspunten. Een deel van de aandachtspunten hangt samen met de aard van de aanpak: het behandelen van signalen die verspreid over de gemeente worden gemeld. Andere aandachtspunten hebben betrekking opde uitvoeringvan de aanpak en op ontwikkelingendie zich in de afgelopenjaren hebben voorgedaan (zoals het zogenaamde Didam-arrest en de uitkomstenvan een aantal juridische proceduresover verjaring). De belangrijkste aandachtspunten worden hier genoemd: de signaalgerichte aanpak heeft een beperkt effect opde problematiekvan het oneigenlijk gebruik van gemeentegrond. De aanpak lost gesignaleerde gevallen van oneigenlijk gebruik opmaar voorkomtgeen nieuwoneigenlijkgebruik van gemeentegrond; de aanpak zorgt er niet voordat gemeentegrond optijd beschikbaar is voorhet uitvoeren van integrale (her)inrichtingswerkzaamheden in de openbareruimte. Dit kan leiden tot een vertraging in de uitvoeringvan werkzaamheden. Met name in oudere wijken en straten wordt veel gemeentegrond door inwoners gebruikt. Bij projectenin de openbareruimte wordt steeds meer het uitgangspunt"werk met werk maken" toegepast.

Dit betekent dat het vervangen van onderdelen van de openbareruimte wordt gecombineerd met het uitvoerenvan beleidsdoelen en -opgaven (bijvoorbeeld ophet gebied van klimaatadaptatie, energietransitie of biodiversiteit) of wensenvan bewoners.Ook daarvoor is gemeentegrond nodig; het uitgangspunt'kopenóf ontruimen'leidt in een aantal specifieke situaties tot een voor de gemeente ongewensteuitkomst. Bijvoorbeeld in de situatie waarin de (volgens een koopovereenkomst in stand te houden) parkeerplaatsenbij woningenin een woonblok deels opgemeentegrond blijken te zijn aangelegd, maar de gemeentegrond niet kan worden verkocht omdat er kabels en leidingen in de grond liggen. Als inwonersde gemeentegrond moetenontruimenkunnen de parkeerplaatsenbij de woningenniet meer worden gebruikt. Er ontstaat dan een parkeerprobleemin de woonomgeving; het verkopenvan gemeentegrond is een oplossingom het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond te legaliseren en de inzet van handhaving te voorkomen.In de praktijk blijkt dat de strikte toepassingvan aantal uitgangspuntenleidt tot de afweging dat de gemeentegrond niet kan worden verkocht. Deze afweging is niet altijd goed uit te leggen aan bewoners.

Bijvoorbeeld het niet verkopenvan gemeentegrond met kabels en leidingen die ookin het eigen perceel van een bewonerliggen of het niet verkopenvan gemeentegrond vanwege zaagtanden als aangesloten wordt opeen al bestaande zaagtand en het aantal zaagtanden niet wordt vergroot;

Herijking aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

-

pagina 6

de capaciteit en middelen voorbestuursrechtelijke en civiele handhaving zijn beperkt. Handhaving kan daardoor niet altijd direct volgen als bewonersde strookgemeentegrond niet vrijwillig teruggeven; uitsprakenin drie gevoerde civielrechtelijke procedures in de periode 2018- 2022 bevestigen dat in de rechtspraak als vaste lijn wordt gehanteerd dat wanneer gemeentegrond gedurende een periode van tien (bij goeder trouw)of twintig jaar (overige gevallen) voorde gemeente volledig afgesloten is geweest door een ondoordringbare erfafscheiding waar niet gemakkelijk overeenkan worden gestapt (zoals een hek van 1,5 meter hoog), er sprake is van verjaring.

De aandachtspuntenvan de signaalgerichte aanpak zijn aanleiding om de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond aan te passen. Welkdoel wordt nagestreefd? Wij willen de aanpak van het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond beter beheersbaar maken door het stellen van prioriteitenbij de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond. De beschikbare capaciteit en middelen kunnendaardoor effectiever worden ingezet. Daarnaast willen we een aantal uitgangspuntenvoorde aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond nuanceren.Hierdoor kunnennaar verwachting meer gevallen van oneigenlijk gebruik worden gelegaliseerd zonder dat dit afbreuk doet aan de kwaliteit van de woon-en leefomgeving. Dit kan de inzet van handhaving voorkomen. De prioriteitenen uitgangspuntenbij de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond leggen wij vast (bijlage 1. "Kaders en uitgangspuntenaanpak oneigenlijkgebruik van gemeentegrond Haarlemmermeer 2023"). Dit geeft duidelijkheid naar inwonershoe de gemeente omgaat met oneigenlijkgebruik van gemeentegrond en draagt bij aan een consistenteuitvoeringvan de aanpak. 3.2

Wat gaanwe daarvoordoen? Watzijn de argumenten? Wij maken keuzes in prioriteiten('wat pakkenwij als eerste aan') en uitgangspunten('hoe pakkenwij aan'). Deze keuzes zijn nodig omdat de omvang van de problematiekin de gemeente groot is en de capaciteit en middelen voorhet aanpakkenvan oneigenlijkgebruik van gemeentegrond begrensd zijn. Het is daardoor nu niet mogelijk om al het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond binneneen redelijk tijdsbestek aan te pakken. Prioriteitenbil de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond De aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond gaan we als eerste richten op: 1. preventievemaatregelen die het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond voorkomen; 2. gevallen van oneigenlijk gebruikvan gemeentegrond waarin: a. de impact van het oneigenlijkgebruik van de gemeentegrond groot is omdat de woonen leefomgeving wordt aangetast of sprake is van een grove schending van het eigendomsrecht; b. het gemeentelijk belang groot is omdat de gemeentegrond nodig is voorgemeentelijke taken of belangen; c. het risico opeigendomsverlies door verjaring aanwezig is. De overige gevallen van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond hebben voorlopigminder prioriteit.Deze gevallen worden geregistreerd en opeen later momentaangepakt. De prioriteitenlichten wij hieronder kort toe.

Herijking aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

pagina 7

Preventieve maatregelen diehetoneigenlijk gebruik vangemeentegrond voorkomen Om het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond optermijn beheersbaar te maken moeten nieuwegevallen van oneigenlijkgebruik zoveel mogelijk worden voorkomen.Een aantal preventievemaatregelen draagt hieraan bij: het belangrijk dat het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond bij de inrichting van nieuwe woongebieden praktisch onmogelijkwordt gemaakt, bijvoorbeeld door harde afscheidingen (zoals een trottoirof pad) tussenparticulierepercelenen openbare groenvoorzieningen; nieuwewoongebieden kunnenregelmatig gecontroleerd worden oponeigenlijkgebruik van gemeentegrond. Dit voorkomtdat gemeentegrond lang zonder toestemming van de gemeente kan worden gebruikt; (ver)kopendepartijenmeer bewust maken dat feitelijke en juridische eigendomsgrenzen kunnenafwijken, bijvoorbeeld door gerichte communicatieaan (beroepsgroepenvan) makelaars en notarissenen door het controlerenvan het woningaanbodophuizensites; inwonersdirect aansprekenals wordt geconstateerd dat gemeentegrond in gebruik wordt genomen.Het moet duidelijk zijn dat het in gebruik nemenvan gemeentegrond niet wordt geaccepteerd.

Gevallenvanoneigenlijk gebruikvangemeentegrond waarindeimpactvanhetoneigenlijk gebruik grootis Oneigenlijk gebruik van gemeentegrond kan een grote impact hebben als de woon-en leefomgeving wordt aangetast of als sprake is van een grove schending van het eigendomsrecht van de gemeente. Bijvoorbeeld als erfafscheidingen opgemeentegrond grenzend aan de weg of een voetpad worden geplaatst of als een groot perceel gemeentegrond in gebruik wordt genomen. Gevallenvanoneigenlijk gebruik vangemeentegrond waarinhetgemeentelijk belang grootis Het gemeentelijk belang bij de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond is groot als de gemeentegrond een aantoonbare(gemeentelijke) functieheeft en nodig is voor gemeentelijke taken en belangen. Hiervan is onder andere sprake als de gemeentegrond nodig is om werkzaamheden uit te kunnenvoerenof beleidsdoelen of -opgaven te realiseren. In de komende jaren staan diverse herinrichtingswerkzaamheden in met name oudere straten en wijken opde planning.In deze gebieden zijn onderdelen van de openbareruimte aan vervanging toe. Als uitgangspuntgeldt 'werk met werk' maken.

Dat betekent dat zowel gekeken wordt naar de onderdelen van de openbareruimte die vervangen moetenworden als naar de mogelijkheden om gelijktijdig beleidsdoelen of -opgaven (opgebied van bijvoorbeeld klimaatadaptatie, energietransitie of biodiversiteit) ofwensenvan bewonersuit te voeren.Het combinerenvan maatregelen is kostenefficiënten het voorkomtoverlast voorinwonersomdat de openbareruimte in éénkeer wordt aangepakt. In deze oudere gebieden is sprake van relatief veel oneigenlijkgebruik van gemeentegrond. De aanpak daarvan is onderdeel van de voorbereiding van het (her)inrichtingsproject. Om vertraging in de uitvoeringvan het projectte beperken,wordt in deze gebieden als eerste de gemeentegrond teruggevraagd die nodig is om het projectuit te kunnenvoeren.De kostenvan de aanpak komenten laste van het betreffende project. Het risico opverjaringis aanwezig Een groot risico van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond is dat de gemeente het eigendom van de grond verliest door verjaring. Het risico doet zich voorals inwonersde gemeentegrond minimaal tien jaar (te goeder trouw)oftwintig jaar (overige gevallen) in bezit hebben. De

Herijking aanpakvan oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

pagina 8

Gemeentewet draagt het college in artikel 160, lid 3 van de Gemeentewet opom alles in het werk te stellen om verjaring te voorkomen. Het risico opeigendomsverlies door verjaring kan worden beperkt door de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond in wijken en straten die jonger zijn dan twintig jaar en in wijken en straten waarin minder dan twintig jaar geleden is gehandhaafd oponeigenlijk gebruik van gemeentegrond. Eerst zal het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond in deze straten en wijken worden geïnventariseerd. Op basis van de uitkomstvan deze inventarisatiewordt een planvan aanpak gemaakt om het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond projectmatig aan te pakken. Uitgangspunten Ook de uitgangspuntendie bij de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond worden toegepast kunnende aanpak meer beheersbaar maken. Uitgangspuntenkunnende kans op oplossingenbij oneigenlijkgebruik van gemeentegrond vergroten. Dit voorkomthandhaving. Hoewel wij grotendeels vasthouden aan de uitgangspuntendie ookbij de signaalgerichte aanpak zijn toegepast, willen wij een aantal uitgangspuntennuanceren. Zoals het uitgangspuntdat geen gemeentegrond wordt verkocht als zich daarin kabels en/of leidingen van de gemeente, nutsbedrijven en/ofproviders (bijvoorbeeld glasvezelkabels) bevinden.

Een uitzondering is mogelijk als in de gemeentegrond kabels en/ofleidingen liggen die ookin het eigen perceel van de inwonerliggen of in het perceel van de burenen de gemeente, nutsbedrijven en/ofproviders met de verkoopvan de grond instemmen. Ook het uitgangspuntom geen getande kadastrale grens (een zogenaamde zaagtand) toe te staan wordt verruimd opvoorwaarde dat de nieuwegrens logisch aansluit opde openbare buitenruimte,de aansluitende openbareruimte doelmatig en efficiëntkan worden onderhouden en de grens geen nieuwoneigenlijkgebruik van gemeentegrond in de hand werkt. Tot slot kan in bijzondere situaties worden afgeweken van de uitgangspunten.Bijvoorbeeld als de toepassingvan deze uitgangspuntentot een voorde gemeente ongewensteof onevenredige uitkomstleidt. Bij de beoordeling of sprake is van een bijzondere situatie worden verschillende aspecten meegewogen, zoals de duur van het oneigenlijkgebruik, de oppervlaktevan de in gebruik genomengemeentegrond, de inrichting en indeling van de woon-en leefomgeving, de openbarebelangen die in het concretegeval spelenen de belangen van derden. Voorde toepassingvan deze hardheidsclausule, willen we mandaat verlenenaan de gemeentesecretaris en de directeuren en ondermandaat verlenenaan de clustermanager Beheer en Onderhoud.

Deze mandatering bevordert de praktische uitvoerbaarheid en de voortgang van de aanpak van oneigenlijk gebruikvan gemeentegrond. Andere belangrijke uitgangspuntenvan de aanpak zijn dat: oneigenlijk gebruikvan gemeentegrond kan worden gelegaliseerd door het verkopenvan de in gebruik genomengemeentegrond. Voordat wordt overgegaan tot handhaving wordt onderzocht of het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond kan worden gelegaliseerd door het verkopenvan de gemeentegrond aan de inwonerdie de gemeentegrond gebruikt, het verkopenvan gemeentegrond mogelijk is als de gemeentegrond niet nodig is voor gemeentelijke taken en belangen. Dit wordt zorgvuldig afgewogen. Gemeentelijke taken en belangen zijn onder andere de toegankelijkheid van de ondergrondse infrastructuur, een doelmatig en efficiëntbeheer van de openbareruimte, behoud van openbaargroen, behoud van openbarefuncties,verkeers- en sociale veiligheid, verwachte ruimtelijke ontwikkelingenen beleidsdoelen en -opgaven zoals de energietransitie en klimaatadaptatie.

Herijking aanpakvan oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

-

-

pagina 9

als de gemeentegrond niet kan worden verkocht moet de gemeentegrond worden ontruimd en aan de gemeente worden teruggegeven. Als dat niet vrijwillig gebeurt vindt handhaving plaats. een beroepopverjaring wordt getoetst aan wetgeving en jurisprudentie.De inwonerdie een beroepopverjaring doet moet met bewijsmateriaal aantonendat sprake is van verjaring. Als verjaring is aangetoond dan werkt de gemeente mee aan de juridische vastlegging. De kostenzijn voorrekening van de inwonerdie het eigendom van de grond door verjaring heeft verkregen. Als een inwonereigenaar is geworden door de zogenaamde bevrijdende verjaring (deze vorm van verjaring kan optreden als de grond gedurende 20 jaar onafgebrokenin bezit is) onderzoektde gemeente de mogelijkheid van een vordering tot schadevergoeding wegens onrechtmatige daad. Het is immers onrechtmatig om de grond van een ander in bezit te nemen.

De besluitendie wij nemenover het verkopenvan gemeentegrond nemenwij overigens als eigenaar van de grond. Dit betekent dat wij ieder geval apart beoordelen, rekening houdend met de locatie, de omstandigheden en de belangen van de gemeente. Net als particuliere grondeigenaren kunnenwij niet worden verplicht om gemeentegrond te verkopen. Watzijn de kanttekeningen en risico's? Gevallenvanoneigenlijk gebruik vangemeentegrond zonder prioriteit Prioriterenhoudt in dat we de beschikbare capaciteit als eerste inzettenoppreventieve maatregelen en bepaalde gevallen van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond. Prioriteren betekent niet dat andere gevallen van oneigenlijkgebruik niet worden aangepakt. Alle geconstateerde gevallen van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond worden geregistreerd. Gevallen die nugeen prioriteithebben worden opeen later momentin behandeling genomen. Prioriterenbinnen deprioriteiten Het zal soms nodig zijn om te prioriterenbinnende vastgestelde prioriteiten,bijvoorbeeld als veel gemeentegrond in herinrichtingsgebieden oneigenlijkin gebruik is genomen.In de dagelijkse uitvoeringkiezen we dan welke gevallen binnende prioriteitenvoorrangkrijgen. Daarnaast kunnenwe naast de beschikbare capaciteit een flexibele schil van inhuurinzettenom een tijdelijke capaciteitsbehoefte opte vangen.

Capaciteit handhaving Ondanks het verruimenvan een aantal uitgangspuntenwaardoor naar verwachting meer gevallen van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond kunnenworden gelegaliseerd zal in een aantal gevallen handhaving nodig zijn. Als gemeentegrond nodig is en vrijwillige teruggave uitblijft moet handhaving worden ingezet. Anders verliest de gemeente haar geloofwaardigheid en ontstaat er een ongelijke situatie ten opzichte van inwonersdie wel vrijwillig ontruimen.De inzet van bestuursrechtelijke handhaving wordt bepaald in het kader van het prioriteitenbeleid Bouwen Milieu. Bij het ontbrekenvan capaciteit voorbestuursrechtelijke handhaving kan ook civiele handhaving worden ingezet. Civiele handhaving brengt kostenmet zich mee, onder andere voorde inzet van de huisadvocaat en het voerenvan juridische procedures. Eigendomsveriies doorverjaringwordtnietvoorkomen In veel gevallen maken inwonersjarenlang gebruik van gemeentegrond. Als inwonerskunnen aantonendat zij eigenaar zijn geworden door verjaring heeft de gemeente het eigendom van de grond verloren.Waar kansrijk stellen wij in die gevallen een vordering tot schadevergoeding wegens onrechtmatige daad in. De schadevergoeding kan gevorderd worden in geld of in natura (ofwel de in bezit genomengrond).

Herijking aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

pagina 10

3.3 Wat mag het kosten? Naast de reguliere ambtelijke capaciteit worden de kostenvoorde aanpak van oneigenlijk gebruik van gemeentegrond geraamd op€ 200.000 per jaar. De kostenbestaan onder andere uit de kostenvan inhuur, het Kadaster, civiele proceduresen het afwikkelen van verkoopprocedures.In de berekening van de kostenis er rekening mee gehouden dat de inkoop-btw compensabelis. Deze kostenkunnenworden gedekt uit het in de programmabegroting beschikbare budget van beleidsdoel E inwonersbeschikken over voldoende aantrekkelijke mogelijkheden om te recreëren,bewegen actief en nemendeel aan sport,van het programma Maatschappelijke ontwikkeling,taakveld 5.7. De opbrengstenuit het verkopenvan gemeentegrond worden eveneensophet bovengenoemde beleidsdoel verantwoord. De kostenvan de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond in wijken en straten waarin herinrichtingsprojectenworden uitgevoerd, komenten laste van het betreffende project en worden in de projectbegrotingmeegenomen. Voorde aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond in wijken en straten jonger dan twintig jaar en in wijken en straten waarin korter dan twintig jaar geleden is gehandhaafd op oneigenlijkgebruik van gemeentegrond wordt een planvan aanpak opgesteld, inclusiefeen kostenraming.

Watzijn definanciëlerisico's Bij de uitvoeringvan de aanpak moet rekening worden gehouden met de volgende significante risico's: a. de grondopbrengstenfluctueren jaarlijksen waren in 2021 en 2022 lager dan de begrote € 200.000. b. de kostenvan de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond bij herinrichtingsprojecten zijn hoger dan in de projectbegrotinggeraamd. Om de kans van het voordoenof het gevolg van deze risico's te beperkenworden de volgende beheersmaatregelen getroffen: a. de ontwikkelingvan de opbrengstenuit het verkopenvan gemeentegrond zal worden gemonitord. Dit kan leiden tot een bijstelling van de programmabegroting. b. de kostenvoorde aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond in herinrichtingsprojecten zullenbinnenhet betreffende projectworden gemonitord. 3.4 Wie is daarvoorverantwoordelijk? De uitvoeringvan de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond valt onder de verantwoordelijkheid van het college. De wethouder Juridische zaken, Vergunningenen Handhaving is het eerste aanspreekpunt.De gemeenteraad is verantwoordelijkvoorhet vaststellen van de kaders voorde aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond.

3.5 Welkeoverigerelevante informatieis beschikbaar? Participatie encommunicatie In de aandachtspuntenvan de signaalgerichte aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond zijn ookreacties van inwonersmeegenomenopde toepassingvan uitgangspuntenbij de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond. In lijn met de raadsbrief van 25 november2021 (X.2021.04003) hebben wij de gemeenteraad bij de herijking van de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond in een stapsgewijs procesbetrokken.De gemeenteraad is in een informatievebijeenkomstop14 juli 2022

Herijking aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond

pagina 11

geïnformeerd over de verschillende aspectenvan het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond. Vervolgens heeft op8 december 2022 een dialoogsessie met de raad plaatsgevonden. In deze sessie is met de raad een gesprek gevoerd over de doelen en uitgangspuntenvoorde aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond. De uitkomstvan de dialoogsessie is in dit raadsvoorstel meegenomen. Na besluitvormingdoor de gemeenteraad worden (beroepsgroepenvan) makelaars en notarissenaangeschreven om bij de (ver)koopvan woningente onderzoekenofde feitelijke grenzen overeenkomenmet de kadastrale eigendomsgrenzen. Het raadsvoorstel met bijlagen publicerenwij opwww.officielebekendmakingen.nl. Juridischeaspecten Het is een taak van de gemeente om ervoorte zorgen dat het eigendom van de gemeente niet door verjaring verlorengaat. Artikel 160, lid 3 van de Gemeentewet verplicht onsom alle conservatoiremaatregelen te nemenen te doen wat nodig is ter voorkomingvan verjaring of verlies van recht of bezit. Doorhet aanpakkenvan het oneigenlijkgebruik van gemeentegrond wordt uitvoeringgegeven aan deze wettelijke taak. Het verharden vantuinen Het verkopenvan gemeentegrond als tuinuitbreidingkan ertoe leiden dat de verharde oppervlaktein de gemeente wordt vergroot.

Wij zullenbewonersstimulerenom hun tuinzo groen mogelijk in te richten om wateroverlast, hitte en droogte te voorkomen.Dit doen wij via campagnes als Haarlemmermeer Waterproofen het Haarlemmermeers Kampioenschap Tegelwippen. 3.6 Wanneeren hoe zal de raadoverde voortgangworden geïnformeerd? Wij informerende gemeenteraad jaarlijks aan de hand van een voortgangsrapportageover de uitkomstenvan de aanpak van oneigenlijkgebruik van gemeentegrond. 4. Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer, de secretaris, de burgemeester,

Michiel Ruis

/

huurmans-Wijdeven

Bijlage(n): •

Bijlage 1. Kaders en uitgangspuntenaanpak or

ijk gebruik van gemeentegrond

Haarlemmermeer 2023 •

Bijlage 2. De signaalgerichte aanpak bij (oneigenli ) gebruik van gemeentegrond 2018-2022