7450714 rv Hernieuwde vaststelling 'Trotse dragers van het landschap, visie polderlinten Haarlemmermeer en beeldkwaliteitsplan voor de erven'

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Hernieuwde vaststelling 'Trotse dragers van het landschap, visie polderlinten Haarlemmermeer en beeldkwaliteitsplan voor de erven' drs. Jurgen Nobel Jan Beelen 14 maart 2023

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

7450714

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. in te stemmen met de beantwoording van de zienswijzen en voorgestelde aanpassingen volgens de bij dit raadsvoorstel gevoegde Nota van zienswijzen Polderlinten, trotse dragers van het landschap; 2. de visie 'Trotse dragers van het landschap, Visie polderlinten Haarlemmermeer en beeldkwaliteitsplan voor de erven' (verder: visie) vast te stellen als a. handreiking en inspiratie voor ondernemers, inwoners, initiatiefnemers en andere belanghebbenden; b. uitgangspunt voor gemeentelijke ontwikkelingen, aanpassingen in en de inrichting van de openbare ruimte; 3. de ontwikkelprincipes in paragraaf 3.5 over de bebouwing op de erven toe te voegen aan de welstandsnota 'Nota uiterlijk van bouwwerken Haarlemmermeer 2020' (2020.0002340); 4. het raadsbesluit 'Visie Polderlinten en beeldkwaliteitsplan voor de erven' (2022.0000056, 2 juni 2022) in te trekken. 2.

Samenvatting

Op 2 juni 2022 heeft de raad de visie 'Trotse dragers van het landschap, Visie polderlinten Haarlemmermeer en beeldkwaliteitsplan voor de erven' (hierna Visie Polderlinten) vastgesteld. Gelet op de raadssessie op 12 mei 2022 en de brief van 31 mei 2022 vermoeden wij dat de raad een visie wilde als inspiratiedocument en niet als (verplichtend) toetsingskader. Het dictum (wat juridisch bindend is) van het besluit van 2 juni 2022 luidt echter onder het tweede punt: 'de 'Trotse dragers van het landschap, Visie polderlinten Haarlemmermeer en beeldkwaliteitsplan voor de erven' (visie) vast te stellen als kader en inspiratie om de polderlinten in Haarlemmermeer zichtbaar en beleefbaar te houden en waar mogelijk te versterken'. Hiermee is de visie (ook) vastgesteld als kader. Door de fractie Forza! Haarlemmermeer zijn hierover op 30 november 2022 schriftelijke vragen gesteld naar aanleiding van een concrete casus. Deze vragen hebben wij per brief van 17 januari 2023 beantwoord en hierin hebben wij aangegeven met een nieuw raadsvoorstel te komen om

Hernieuwde vaststelling 'Trotse dragers van het landschap, beeldkwaliteitsplan

visie polderlinten

Haarlemmermeer en

pagina 2

voor de erven'

de (juridische) status en de uitwerking in de praktijk beter te duiden, zodat er geen misverstanden en/of juridisch ongewenste gevolgen ontstaan. Uit praktisch oogpunt stellen wij voor het besluit van 2 juni 2022 (2022.0000056) geheel in te trekken en stellen wij in dit raadsvoorstel een aantal dezelfde beslispunten voor. Indien echter de raad wel degelijk beoogd heeft de Visie Polderlinten als beleids- en toetsingskader vast te stellen, kan de raad er voor kiezen niet in te stemmen met dit voorliggende raadsvoorstel. Het besluit van 2 juni 2022 volstaat dan en hoeft niet ingetrokken te worden. De kwaliteit van de oorspronkelijke polderlinten en dijken in Haarlemmermeer komt met de voortgaande woningbouw, nieuwe bedrijfsgebouwen, aanleg van infrastructuuren toenemende mobiliteit steeds meer onder druk te staan. Daarmee gaat het verhaal van het ontstaan en de herkenbaarheid van de ruimtelijke structuurvan Haarlemmermeer verloren. Daarom hebben wij een visie opgesteld om de polderlinten zichtbaar en beleefbaar te houden en waar mogelijk te versterken.

De visie is gebaseerd op de gedachte dat de polderlinten als hulplijnen voor de opgaven van deze tijd kunnen dienen: door ze aan te vullen met water, beplanting, routes voor langzaam verkeer en innovatieve woonvormen behouden wij de kwaliteit van de polderlinten en daarmee een belangrijk onderdeel van de identiteit van Haarlemmermeer. De ontwikkelprincipes in deze visie geven een handreiking hoe we dit kunnen bereiken. De conceptvisie is door ons vastgesteld op 12 oktober 2021 (2021.0002371) en heeft voor een periode van zes weken ter inzage gelegen. Er zijn zeventien zienswijzen ingediend. In de Nota van zienswijzen Polderlinten, trotse dragers van het landschap (verder: Nota van zienswijzen) zijn deze zienswijzen beantwoord. Enkele zienswijzen hebben aanleiding gegeven om de visie aan te passen. Deze wijzigingen zijn beschreven in de Nota van zienswijzen op pagina 20. De belangrijkste aanpassingen hebben betrekking op de rol van de visie. De ontwikkelprincipes zijn geen verplichting, het zal altijd maatwerk zijn op welke manier de plannen van de initiatiefnemer kunnen bijdragen aan de versterking en het beleefbaar houden van de polderlinten. Daarnaast nuanceren we een aantal principes voor het verkeer, het watersysteem en de inrichting van erven. 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

De kwaliteit van de oorspronkelijke polderlinten en dijken in Haarlemmermeer komt met de voortgaande woningbouw, nieuwe bedrijfsgebouwen, aanleg van infrastructuuren toenemende mobiliteit steeds meer onder druk te staan. Daarmee gaat het verhaal van het ontstaan en de herkenbaarheid van de ruimtelijke structuurvan Haarlemmermeer verloren. De polderlinten in Haarlemmermeer vertellen het verhaal van de ontstaanswijze van de Haarlemmermeerpolder en de noordelijke polders. Onder een 'polderlint' verstaan wij het geheel van polderweg, de bomenrijen, de boerderijen en langsgelegen waterlopen in de Haarlemmermeerpolder en de dijken in de noordelijke veenpolders. Ze ontsloten de polders, gaven ruimte voor de bouw van boerderijen en waren de basis voor de verkaveling en het waterpatroon. Tot op de dag van vandaag zijn zij bepalend voor de ruimtelijke structuurvan de gemeente. In totaal gaat het om 174 kilometer polderlint en 32 kilometer dijken. We onderscheiden de noord-zuid georiënteerde linten ofwel de langslinten en de oost-west

Hernieuwde vaststelling 'Trotse dragers van het landschap, beeldkwaliteitsplan

visie polderlinten

Haarlemmermeer en

pagina 3

voor de erven'

georiënteerde linten ofwel de dwarslinten. De invloedszone van de polderlinten is 125 meter aan weerskanten van de langslinten en 50 meter aan weerskanten van de dwarslinten. De historische waarde wordt vooral bepaald door het smalle en doorlopende wegprofiel, de bomenrijen, de (monumentale) boerderijen met boerenerven en de doorzichten, zowel nog tussen de erven als op de erven zelf. De openheid van de polder is vanaf de polderlinten sterk te beleven. Welkdoel wordt nagestreefd?

De doelen zijn vastgelegd in de door de gemeenteraad vastgestelde Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040 (2021.0003036, hierna Omgevingsvisie). • wij willen de polderlinten zichtbaar en beleefbaar houden (blz. 14). • voor de polderlinten wordt ingezet op het herkenbaar en beleefbaar houden van het raamwerk als geheel waarbij de polderlinten bijdragen aan een duurzaam watersysteem, meer biodiversiteit, een langzaam netwerk en drager van erven en dorpen (blz. 80). • we hebben de volgende ambities voor de instandhouding en ontwikkeling van de omgevingskwaliteit: We beschermen en ontwikkelen de omgevingskwaliteit van de polderlinten en de polderwegen van de Haarlemmermeerpolder (blz. 86). 3.2 Wat gaanwe daarvoordoen?

Als uitwerking van de Omgevingsvisie hebben wij een visie opgesteld: 'Trotse dragers van het landschap, visie polderlinten Haarlemmermeer en beeldkwaliteitsplan voor de erven'. Daarin maken we concreet wat "herkenbaar en leefbaar houden van de polderlinten" betekent. Onze visie is dat we de polderlinten kunnen versterken door ze te beschouwen als 'hulplijnen' voor de opgaven van deze tijd: meer biodiversiteit, klimaatadaptatie, verbeteren van het langzaam verkeersnetwerk en aantrekkelijke woon- en werkmilieus. Door de polderlinten als het ware 'op te dikken' met extra zones waterelementen, vegetatie, routes voor langzaam verkeer en/of innovatieve woonvormen zorgen we ervoor dat de polderlinten ruimtelijk meer in evenwicht zijn met de veranderende omgeving en daar nieuwe relaties mee aangaan. Ter inspiratie beschrijven we in de visie vele ontwikkelprincipes hoe de polderlinten versterkt kunnen worden. Welk ontwikkelprincipe toegepast kan worden, hangt af van de omgeving van het polderlint. Wij onderscheiden vijf verschillende omgevingen: een agrarisch gebied, veenweidegebied, woon-werkgebied, een energielandschap en een parklandschap. Binnen een agrarisch gebied is bijvoorbeeld het ontwikkelprincipe 'ontwikkel bloemrijke akkerranden' van toepassing, waardoor het polderlint kan bijdragen aan meer biodiversiteit.

Binnen een parklandschap geldt bijvoorbeeld het ontwikkelprincipe 'ontwikkel langslinten als fietsstraat', waardoor het polderlint het langzaam-verkeer-netwerk versterkt. Veel ontwikkelprincipes in het beeldkwaliteitsplan voor de erven (paragraaf 3.5.) zijn in meerdere typen omgeving toepasbaar. Welk ontwikkelprincipe wordt toegepast is maatwerk. De ontwikkelprincipes zijn geen verplichting, het zal altijd maatwerk zijn op welke manier de plannen van de initiatiefnemer kunnen bijdragen aan de versterking en het beleefbaar houden van de polderlinten. Het toepassen van de ontwikkelprincipes is altijd onderwerp van gesprek met de initiatiefnemer. De visie wordt vergezeld door twee bijlagen ter verdieping van de ontwikkelprincipes voor de boerderijen en de erven. De bijlage 'Boerderijtypes, Inspiratie voor de omgang met historische boerderijen' geeft voor vier veel voorkomende typen boerderijen in Haarlemmermeer inspiratie voor behoud van de karakteristieke kenmerken bij transformatie naar een andere functie. De bijlage 'Inspiratie voor de Ontwikkelingsrichting: versterk de erfbeplantingen met gebiedseigen

Hernieuwde vaststelling 'Trotse dragers van het landschap, beeldkwaliteitsplan

visie polderlinten

Haarlemmermeer en

pagina 4

voor de erven'

beplantingen' adviseert welke karakteristieke erfbeplanting behouden of versterkt kan worden.

van rond

1900 teruggebracht,

l/l/ot zijn de argumenten?

Als voorlichtings- en informatiedocument draagt de visie bij aan bewustwording van het belang van de polderlinten, zowel wat betreft context, historie als leefbaarheid. Met deze visie bieden wij een handreiking en inspiratiebron voor mooiere en sterkere polderlinten, zodat inwoners en initiatiefnemers daarmee zelf aan de slag kunnen. Inwoners, ondernemers, publieke en private organisaties kunnen bijdragen door de ontwikkelprincipes toe te passen als zij plannen hebben voor bijvoorbeeld het bouwen van een (agrarische) schuurof het herinrichtingen van hun erf. Dit is op basis van vrijwilligheid zolang het plan past binnen het bestemmingsplan of vergunningvrij is. Als een plan niet past binnen het bestemmingsplan, zal voldaan moeten worden aan een goede ruimtelijke ordening, waaronder onder andere landschappelijke en stedenbouwkundige kwaliteit vallen. Voldaan moet worden aan het criterium "herkenbaar en beleefbaar" uit de Omgevingsvisie. Hierbij kunnen initiatiefnemers de ontwikkelprincipes vrijwillig toepassen of ter inspiratie gebruiken. Als gemeente geven we het goede voorbeeld door de Visie Polderlinten als uitgangspunt te nemen en de ontwikkelprincipes toe te passen bij onze eigen plannen en ontwikkelingen, bijvoorbeeld groot onderhoud aan de polderlinten of infrastructurele maatregelen aan de polderlinten.

Mochten er redenen zijn, waarom niet (volledig) bij de Visie Polderlinten aangesloten kan worden, kan er maatwerk toegepast worden. Momenteel is de Nota Omgevingskwaliteit (NOK) in ontwikkeling. De polderlinten kunnen beschouwd worden als 'ruimtelijk systeem'. Door onderdelen van de Visie Polderlinten in de NOK te verwerken, kan de NOK gebruikt worden als instrument om de omgevingskwaliteit van de polderlinten te borgen. Dit is overeenkomstig de door de raad vastgestelde Omgevingsvisie (blz. 86 en 87). Door paragraaf 3.5 toe te voegen aan de Nota uiterlijk van bouwwerken Haarlemmermeer 2020 (2020.0002340) wordt de bekendheid van de ontwikkelprincipes vergroot. De Commissie Omgevingskwaliteit Haarlemmermeer (voorheen erfgoed/welstandscommissie) kan initiatiefnemers hierop wijzen als er sprake is van een welstandstoets. Wij vragen de commissie Omgevingskwaliteit om hierop te adviseren, indien plannen beoordeeld worden op welstand. Bovendien wordt hiermee voorgesorteerd op de Omgevingswet (zie onder 3.5 verhouding tot ander beleid). Watzijn de kanttekeningen en risico's?

Een visie uitsluitend als handreiking of inspiratiebron vaststellen heeft een aantal nadelen en risico's ten opzichte van het vaststellen een visie als (beleids)kader: • de Visie Polderlinten heeft (afgezien van paragraaf 3.5 bij welstandsbeoordeling) juridisch geen rol bij het beoordelen van plannen en initiatieven die afwijken van het bestemmingsplan. Realisatie van het gewenste toekomstbeeld berust daarmee op vrijwilligheid; • mogelijk hogere kosten voor initiatiefnemers. Voor elk plan en initiatief moet de indiener zelf een motivering aanleveren voor het criterium "herkenbaar en leefbaar houden' uit de Omgevingsvisie en de landschappelijke inpassing van zijn plan. Er kan niet gemakshalve

Hernieuwde vaststelling 'Trotse dragers van het landschap, beeldkwaliteitsplan

•

•

visie polderlinten

Haarlemmermeer en

pagina 5

voor de erven'

verwezen worden naar de Visie Polderlinten (wat wel kan bij beleid). De Visie Polderlinten kan hierbij wel als inspiratie gebruikt worden; mogelijk grotere onzekerheid voor initiatiefnemers. Er is immers niet van tevoren bekend hoe en op welke punten beoordeeld wordt (wat wel het geval is bij beleid). Alleen de (globalere en abstractere) Omgevingsvisie is bekend; mogelijk meer tijdsbeslag voor de ambtelijke toetsing. Alles is maatwerk. Er is geen richtinggevend document (beleid) vastgesteld dat houvast biedt voor toetsing. Ambtelijk (en bestuurlijk) moet medewerking of afwijzing uitgebreid onderbouwd worden, omdat niet naar beleid verwezen kan worden.

3.3 Wat mag het kosten?

Aan de uitvoering van deze nota zijn, naast de beschikbare ambtelijke capaciteit, geen kosten verbonden. Watzijn definanciële risico's?

De gemeente loopt risico's.

bij de uitvoering van dit voorstel geen vermeldenswaardige financiële

3.4 Wie is daarvoorverantwoordelijk?

De raad is verantwoordelijk voor het vaststellen van de Visie Polderlinten en het bepalen van de (juridische) reikwijdte daarvan. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering. Binnen het college is de portefeuillehouder ruimtelijke ordening het eerste aanspreekpunt. 3.5 Welkeoverigerelevante informatieis beschikbaar? Verhouding tot anderbeleid • Bij het opstellen van de Visie Polderlinten is rekening gehouden met de beleidsprincipes

voor de polderlinten zoals destijds in de StructuurvisieHaarlemmermeer 2030 (2012.0033712) zijn opgenomen en de vigerende provinciale beleidsregels in de Leidraad Landschap & cultuurhistorie(2018), de concept Verdichtingsvisie (2021.0002214), de Natuurvisie(2021.0000462), het Beeldkwaliteitsplan Zonnecarré (2021.0000819) en de Beeldkwaliteit Polderlaag PARK21 (2014.0057605). Daarnaast is deze visie ook gebaseerd op de 'Analyse polderlinten 2020' en de 'Polderlintportretten, gesprekken over verleden, heden en toekomst', twee onderzoeken die voor het opstellen van de visie zijn uitgevoerd. •

De Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040 (2021.0003036) zet in op het herkenbaar en beleefbaar houden van de polderlinten en waar mogelijk de versterking daarvan. Deze visie helpt daarbij als handreiking en inspiratiedocument voor derden, maar ook als uitgangspunt voor gemeentelijke plannen in de openbare ruimte.

•

Erfgoedvisie gemeente Haarlemmermeer 2020-2030 'Erfgoed omarmen en beleven' (2020.0000051) heeft als doelstelling ons erfgoed in stand te houden en waar nodig te beschermen, zodat het verhaal van Haarlemmermeer ook in de toekomst voor zoveel mogelijk mensen goed zichtbaar, beleefbaar en toegankelijk blijft. De erfgoedvisie geeft aan dat ervoor het beoordelen van nieuwe planvorming langs de polderlinten behoefte is aan een ruimtelijk kader in de vorm van ontwikkelprincipes. Deze visie draagt daar niet aan bij, aangezien een handreiking en inspiratiedocument geen beoordelingskader is. Wel wordt bijgedragen aan de doelstelling meer bekendheid te geven aan ons erfgoed (Omgevingsvisie 2040, blz. 13).

Hernieuwde vaststelling 'Trotse dragers van het landschap, beeldkwaliteitsplan

•

visie polderlinten

Haarlemmermeer en

pagina 6

voor de erven'

De Omgevingswet wordt (vooralsnog) per 1 januari 2024 van kracht. Door paragraaf 3.5 van de visie op de polderlinten: 'hulplijnen voor aantrekkelijke woon- en werkmilieus' toe te voegen aan de Nota uiterlijk van bouwwerken Haarlemmermeer 2020 (2020.0002340) wordt ook vooruitgelopen op die invoering. Als de Omgevingswet ingaat, wordt paragraaf 3.5 automatisch onderdeel van het beoordelingskader voor de omgevingskwaliteit (onder andere natuurschoon, stedenbouw, welstand, erfgoed, landschap) en geeft zo nadere invulling aan het integrale beleid uit die wet.

Communicatieen participatie

De visie is tot stand gekomen op basis van een onderzoek naar het ontstaan, de ontwikkeling en de resterende waarden van de polderlinten. Dit onderzoek is beschreven in het rapport 'Analyse Polderlinten, een onderzoek naar de kernwaarden van de polderlinten'. Het concept analyserapport is voor een reactie toegestuurd naar de dorps- en wijkraden, hoogheemraadschap van Rijnland, provincie Noord-Holland, LTO Noord, Parkland boeren, Fietsersbond, Vervoerregio Amsterdam, natuurverenigingen, historische verenigingen, landschap Noord-Holland, Mooi Noord-Holland en Podium voor Architectuur, en separaat aan de Welstandscommissie. Twaalf partijen en de Welstandscommissie hebben gereageerd. De voornaamste punten van aandacht waren: geef in de analyse een beter beeld van de voormalige gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude, de verkeersfunctie van de polderlinten, de kruisingen met de provinciale en rijkswegen, de ecologische betekenis van de polderlinten en de maatvoering van de erven. Deze opmerkingen zijn verwerkt in het analyserapport en vervolgens in de visie. Voor de analyse is door Podium voor Architectuurgesproken met mensen die aan de polderlinten wonen of werken. Deze gesprekken zijn uitgewerktin het document 'Polderlintportretten, gesprekken over verleden, heden en toekomst'.

Uit deze gesprekken is gebleken welke waarde men hecht aan de polderlinten in de Haarlemmermeerpolder en in de noordelijke polders. Half december 2020 hebben wij beide rapportages aan de raad verzonden (X.2020.06699). Tijdens het opstellen van de visie hebben wij op 14 april 2021 een webinar (https://www.voutube.com/watch?v=vtWPP-9tivA&cbrd=l ) gehouden waarin wij de visie en de ontwikkelprincipes hebben gepresenteerd. Wegens de coronacrisis was een fysieke bijeenkomst niet mogelijk. De deelnemers aan het webinar konden voor en tijdens het webinar vragen stellen of reageren op de visie en de principes. Er zijn toen met name verduidelijkende vragen gesteld zoals hoe we omgaan met de bermen, met beschermde monumenten, met beschermde dieren, met het vasthouden van water, met de ontwikkeling van de agrarische bedrijven en met de combinatie van polderlinten met de recreatiegebieden. Ook waren er vragen over de verhouding tot ander beleid zoals de Verdichtingsvisie, de regionale energiestrategie en de windmolenparken. Tot slot hebben wij van 2 november tot en met 13 december 2021 de conceptvisie 'Trotse dragers van het landschap' ter inzage gelegd.

Naast de bekendmaking van de tervisielegging op Overheid.nl, de website Haarlemmermeer van Morgen, in de InforMeer, op social media en een rechtstreekse mail aan de eerder betrokken personen en instanties hebben we een filmpje (https://www.voutube.com/watch?v=dLeuBv3RuTg) gemaakt en gepubliceerd met een korte uitlegover de polderlinten. Zo hebben we iedereen in de gelegenheid gesteld om zienswijzen kenbaar te maken. Er zijn zeventien zienswijzen binnengekomen. Deze zijn gebundeld en van een antwoord voorzien in de 'Nota van zienswijzen Polderlinten, trotse dragers van het landschap'. Op pagina 21-22 is aangegeven op welke punten de zienswijzen aanleiding waren

Hernieuwde vaststelling 'Trotse dragers van het landschap, beeldkwaliteitsplan

visie polderlinten

Haarlemmermeer en

pagina 7

voor de erven'

tot aanpassingen van de visie op de polderlinten. De belangrijkste wijzigingen naar aanleiding van de zienswijzen zijn: • we geven aan dat de visie dient als handreiking en inspiratie. De ontwikkelprincipes zijn geen verplichting. Het zal altijd maatwerk zijn op welke manier de plannen van de initiatiefnemer kunnen bijdragen aan de versterking en het beleefbaar houden van de polderlinten; • we nuanceren de principes voor verkeer op de polderlinten. Hierbij voegen we onder andere toe dat er ruimte is voor bestemmingsverkeer, dat niet overal ongelijkvloerse kruispunten dienen te komen en dat de inrichting afhankelijk is van het aantal voertuigen dat gebruik maakt van de linten. 3.6 Wanneeren hoe zal de raadoverde voortgangworden geïnformeerd?

Er is geen bezwaar of beroep

mogelijk. Met dit besluit wordt het traject afgerond.

3.7 Wat betekent dit voor de MetropoolregioAmsterdam(MRA)?

Het Haarlemmermeerse landschap Metropoolregio 4.

is van bijzondere

cultuurhistorische betekenis voor de

Amsterdam. Met deze visie beschrijven we deze betekenis.

Ondertekening

meente Haarlemmermeer, Burgemeesteren wethoucfej^van de gemeente de burgemeester,

Maria#i^'ScNuürmans-Wijdeven iarin$ ScWuurn

Bijlage(n): •

•

ï

Trotse dragers van het landschap, visie polderlinten Haarlemmermeer en beeldkwaliteitsplan voor de erven Nota van zienswijzen Polderlinten, trotse dragei/s Van het landschap