7. Nota Concept-beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk Haarlemmermeer_Deel3.pdf

72/76

De Verbindende Ring

4.1 DE RINGCOMMUNITY Het gemeentelijke Beeldkwaliteitsplan schetst een koers voor een mooiere en sterkere Ringvaartzone. Richtinggevend daarbij is het streefbeeld van een regionaal ringpark. De koers vraagt om betrokkenheid van vele partijen, zowel overheden als particulieren. Uiteenlopende groepen zullen zich in deze ontwikkeling moeten herkennen en hun steentje moeten bijdragen. Voortbouwend op het bestaande netwerk van samenwerkende partijen zal gewerkt moeten worden aan een ‘ringcommunity’ van: bestuurders en ondernemers, plannenmakers en plannentoetsers, terreinbeherende natuurorgansaties en vele bewoners en gebruikers.

1. opgave

2. analyse

samenwerking van publieke partijen

Hoogheemraadschap van Rijnland, Gemeenten overkant (10); Haarlem, Heemstede, Bloemendaal, Amsterdam, Amstelveen, Aalsmeer, Kaag en Braassem, Teylingen, Lisse, Hillegom, Provincies Noord-Holland en Zuid-Holland, Metropool Regio Amsterdam, samenwerkingsverband Zuid-Kennemerland, samenwerkingsverband Bollenstreek, samenwerkingsverband Leidse regio, Rijkswaterstaat, Prorail

terreinbeherende natuurorganisaties

Landschap Noord-Holland (Bennebroekbos, eendenkooi Stokman), Staasbosbeheer (Zwaansbroek), Recreatieschap Noord-Holland (park Zwaanshoek, park Zwanenburg), gemeente Amsterdam (Amsterdamse Bos)

maatschappelijke organisaties,

Dorpsraden van Zwanenburg, Lijnden, Badhoevedorp, Nieuwe Meer, Oude Meer en Aalsmeerderbrug, Rijsenhout, Burgerveen, Weteringbrug, Vredeburg, Buitenkaag en Huigsloot, Lisserbroek, Beinsdorp, Zwaanshoek, Cruquius, Vijfhuizen en Nieuwe Brug, historische verenigingen, culturele verenigingen zoals Cruquius museum, Kunstfort Vijfhuizen, Boerderij Dijkzicht, Podium voor Architectuur

ondernemers

Agrariërs, recreatieondernemers, Ondernemers Platform Hollandse Plassen, Haarlemmermeers Ondernemers Platform

3. tien ambities

4. wie doet mee?

73/76

De Verbindende Ring

4.2 HOE WORDT HET BEELDKWALITEITSPLAN GEBRUIKT? Het Beeldkwaliteitsplan raakt aan verschillende rollen van de gemeente: ▪ ▪ ▪

een gemeente die agendeert en inspireert, een gemeente die zorgt voor goed opdrachtgeverschap, een gemeente die regie voert en toetst.

Ter inspiratie op uiteenlopende schaalniveaus Het beeldkwaliteitsplan is een uitnodiging naar andere overheidspartijen, zoals: provincie, hoogheemraadschap en de gemeentes ‘aan de overkant’. Het gaat dan onder andere om de afstemming van projecten, zoals de ontwikkeling van het ‘waterfront’ van het Amsterdamse Bos langs de Ringvaart. Ook de ontwikkeling van de Westeinderscheg die de Provincie Noord-Holland gaat trekken en waarin de gemeentes Haarlemmermeer en Aalsmeer meedoen, is een goed voorbeeld.

Voor goed opdrachtgeverschap Het Beeldkwaliteitsplan geeft houvast voor de opdrachtformulering voor de ruimtelijke inpassing van infrastructurele opgaves, waaronder de vervanging van bruggen.

Voor toetsing van plannen Het Beeldkwaliteitsplan helpt bij de toetsing van plannen, zowel de plannen van andere overheidspartijen als particuliere partijen. Dat geldt onder andere voor de verstrekking van de Omgevingsvergunningen op uiteenlopende schaalniveaus: van de spreekwoordelijke dakkapel (particuliere verbouwingen) tot een aquaduct. Voor de toetsing van plannen wordt het beeldkwaliteitsplan een addendum op de Welstandnota Haarlemmermeer.

De uitnodiging of inspiratie wordt aan het begin van een planproces meegegeven. Per situatie kan het verschillen hoe streng de aandachtspunten zullen zijn. Welstand kan daar bij adviseren, bijvoorbeeld in de vooroverleggen over projecten.

De Ringcommunity

C olofon De rapportage ‘De Verbindende Ring, beeldkwaliteitsplan ringvaartzone Haarlemmermeer’ is in opdracht van de gemeente Haarlemmermeer opgesteld door Feddes/Olthof Landschapsarchitecten in samenwerking met stedenbouwkundige Teake Bouma

Werkteam Berdie Olthof (senior landschapsarchitect, Feddes/Olthof) Martijn Noordermeer (landschapsarchitect Feddes/Olthof) Isabella Hol (junior landschapsarchitect, Feddes/Olthof) Teake Bouma (stedenbouwkundige, Teake Bouma architectuur/stedenbouw )

Projectnummer 432

Feddes/Olthof Landschapsarchitecten Doelenstraat 32 3512 XJ Utrecht info@feddes-olthof.nl www.feddes-olthof.nl

Teake Bouma architectuur/stedenbouw Rietveld 182 2611 LP Delft www.teakebouma.nl

status datum

Concept 4 november 2020

76/76

De Verbindende Ring

DE VERBINDENDE RING BEELDKWALITEITSPLAN RINGVAARTZONE HAARLEMMERMEER

leeswijzer

inleiding

1. analyse

2. de ring als geheel

3. vier segmenten

4. vooruitblik

Ringdijk en ringvaart, ontwikkelprincipes Inspiratie voor ontwikkelingen Bijlage bij beeldkwaliteitsplan Ringdijk en Ringvaart Haarlemmermeerpolder, de verbindende ring. 1 december 2020

Inhoudsopgave Inleiding .................................................................................................................... P.4 Dorpen en duinen Lisserbroek ....................................................................................................................... P.8 Beinsdorp ....................................................................................................................... P.12 Zwaanshoek .................................................................................................................... P.16 Cruquius ......................................................................................................................... P.20 Vijfhuizen ........................................................................................................................ P.26 Nieuwe Brug ................................................................................................................... P.30 Bossen en bedrijvigheid Zwanenburg .................................................................................................................... P.36 Lijnden ............................................................................................................................ P.40 Badhoevedorp ................................................................................................................

P.44 Nieuwe Meer .................................................................................................................. P.48 Linten en logistiek Oude Meer ..................................................................................................................... P.54 Aalsmeerderbrug ............................................................................................................ P.60 Rijsenhout ...................................................................................................................... P.66 Polders en plassen Burgerveen ..................................................................................................................... P.72 Leimuiderbrug ................................................................................................................ P.76 Weteringbrug ................................................................................................................. P.80 R I N G D I J K E N R I N G VA A R T

2

Vredeburg en Huigsloot .................................................................................................. P.84 Buitenkaag ...................................................................................................................... P.88

Inleiding Een stukje geschiedenis Op de plek van de Haarlemmermeerpolder lag vroeger het Haarlemmermeer, een grote watervlakte die door een aantal grote stormen steeds groter werd en de omliggende dorpen en steden dreigde of zelfs liet verdwijnen. Om deze reden werd besloten om het meer droog te leggen. In 1840 begon men, met de hand, met het uitgraven van de 60 kilometer lange Ringvaart. Na de voltooiing werden er drie stoomgemalen gebouwd, de Lynden, de Cruquius en Leeghwater. Deze pompten binnen 39 maanden het Haarlemmermeer leeg. Een lege, zompige vlakte, ongeschikt voor bewoning bleef achter. Van oudsher was de eerste bewoning daarom niet in de polder maar aan de dijk. (Noord Hollands Archief, z.d)

Haarlemmermeer rond 1800 (topotijdreis, z.d)

Aanleiding

Ambities

In 2014 hebben 7 dorpsraden van de rindijkdorpen een brief aan het college gestuurd waarin zij aandacht vroegen voor de toenemende problematiek langs de Ringdijk. Onder andere de verkeersproblematiek, verrommeling van percelen en verkoop van kades door het Hoogheemraadschap van Rijnland zijn problemen. Ten tweede heeft de dijk, door de ligging aan de Ringvaart, van oudsher veel bedrijvigheid. Vervoer over water is vervangen door (vracht)vervoer over de weg. Een deel van de bedrijven staat niet meer langs de ringdijk, een deel nog wel. De menging van functies is altijd zeer karakteristiek geweest en in de huidige situatie nog steeds herkenbaar. Op diverse plekken vindt er transformatie plaats van bedrijvigheid naar wonen.

Met het opstellen van de ontwikkelprincipes, en het uiteindelijke gebruik ervan, zijn en worden er meerdere ambities nagestreefd.

Om de problemen aan te pakken en in te spelen op de huidige ontwikkelingen langs de dijk is de visie, Ringdijk en Ringvaart (2017), opgesteld waarin verschillende speerpunten worden benoemd om aan te pakken. Een van deze speerpunten is ‘’identiteit, historie en herkenbaarheid van de Ringdijk en Ringvaart versterken’’. Het opstellen van ontwikkelprincipes voor de bebouwing langs de Ringdijk is hier een belangrijk onderdeel van. In het voor u liggende rapport (2020) zijn specifieke, inspiratievolle ontwikkelprincipes per kern te vinden.

Ontwikkelprincipes versterken het karakter van de Ringdijk Ontwikkelprincipes moeten ervoor gaan zorgen dat ruimtelijke ontwikkelingen langs de Ringdijk, zoals verbouw en herbouw, ervoor zorgen dat het karakter van de dijk versterkt wordt. De situatie moet niet bevroren worden maar er moet juist ruimte zijn voor ontwikkeling. Bewustzijn voor de Ringdijk creëren De Ringdijk is een bijzondere plek met openheid, de vaart, dorpen, gemalen, karakteristieke bebouwing en een bijzondere geschiedenis. Het is belangrijk dat dijkbewoners en werknemers van de gemeente zich bewust worden van de waarde van deze plek, zodat deze gedachte wordt meegenomen bij ontwikkelingen. Inspiratie bieden voor transformatie en verbouwen langs de Ringdijk De ontwikkelprincipes moeten als inspiratie gaan dienen voor inwoners wanneer zij willen bouwen, herbouwen of nieuw bouwen. Zo worden de karakteristieken en aandachtspunten van hun dorp in dit document omschreven, en worden er inspiratievolle ontwikkelprincipes gegeven. Tevens biedt dit document inspiratie voor grotere ontwikkelingen, zoals woningbouw. Dit document maakt duidelijk wat karakteristiek is aan de dijk en de dorpen en hoe dit versterkt kan worden.

R I N G D I J K E N R I N G VA A R T

4

Relatie met het beeldkwaliteitsplan Ringdijk en Ringvaart Dit document is een bijlage van het beeldkwaliteitsplan Ringdijk en Ringvaart. De aandachtspunten uit het beeldkwaliteitsplan worden in dit document verder aangevuld met ontwikkelprincipes per kern. Deze principes zijn als inspiratie te gebruiken voor ontwikkelingen in de kernen. Daarnaast worden er karakteristieken en aandachtspunten per dorp benoemd.

Het karakter van de Ringdijk Een belangrijk doel van de ontwikkelprincipes is het behouden en versterken van het karakter van de Ringdijk. Dit karakter wordt bepaald door het gebruik, de ligging, de bebouwing en het historische karakter.

30 woningen met typische rode pannen en stenen, kleine dakkapellen en erkers. Maar ook de aaneengeschakelde na oorlogse woningen met het kenmerkende flauwe zadeldak, en de grotere vrijstaande bebouwing uit de jaren 70 tot 90. Ligging In het beeldkwaliteitsplan Ringdijk en Ringvaart is de dijk opgedeeld in verschillende gebieden die elk een ander karakter hebben, namelijk dorpen en duinen, bossen en bedrijvigheid, linten en logistiek, en polders en plassen. Het karakter van de ringvaartzone wisselt met de landschappen in de omgeving. Op basis van deze verschillen worden vier segmenten onderscheiden.

Historisch karakter De Ringdijk heeft een historisch karakter dat verbonden is aan de drooglegging. Ze heeft een waterkerende functie en is voorwaardelijk voor het bestaan van de Haarlemmermeerpolder. In het verleden stonden er bomen, grote populieren, op de Ringdijk. Inmiddels worden de Ringdijk en Ringvaart gekenmerkt door de voetsloten, dijktaluds, oevers, openheid en de drie gemalen, Lynden, Leeghwater en Cruquius. Gebruik De ringdijk is een woonlint waar veel mensen langs wonen. Ten tweede worden de dijk en de vaart gebruikt als recreatieve route en plek, waardoor het een levendig karakter heeft. Denk bijvoorbeeld aan wielrenners, fietsers, wandelaars, boten en zwemmende mensen. Het recreatieve karakter is ook aan de vele aanlegsteigers te zien. Ten slotte wordt de dijk gebruikt als route voor doorgaand verkeer. Met de uitvoering van de visie ringdijk en ringvaart wordt geprobeerd het doorgaande verkeer zoveel mogelijk te beperken. Bebouwing en positie Ten derde zorgt de bebouwing langs de Ringdijk voor het typerende karakter waarbij er verschillende kenmerken van belang zijn. Typerend is dat de bebouwing langs de Ringdijk lintbebouwing is, en bestaat uit een enkele of dubbele rij. Ook is de korrel van het lint klein en de gebouwen zijn over het algemeen grond gebonden woningen, bestaande uit vrijstaande woningen, twee onder een kappers en rijwoningen.

Verder is diversiteit en variatie een belangrijk aspect. Dit zit hem in de kapvormen, zoals mansardekappen en zadeldaken, de oriëntatie van de bebouwing, dwars of langs, het verschil in grootte, de afstand tot de dijk en de verschillende architectuurvormen. Denk hierbij aan de piepkleine voormalige arbeiderswoningen, de grotere jaren

Verdeling in segmenten

Variatie in de bebouwing

Historisch karakter

5

Dorpen en duinen In het segment Dorpen en Duinen liggen grote dorpen als Lisserbroek, Beinsdorp, Zwaanshoek en Cruquis. Deels zijn het dubbeldorpen, zoals Lisse en Lisserbroek, die de verbondenheid van dit deel van de Ringdijk met de bollenstreek onderstrepen. Aan de westzijde van de ringvaart liggen polders met een opvallend lage ligging. Op de achtergrond is de binnenduinrand zichtbaar Fort Vijfhuizen markeert de kruising met De Stelling van Amsterdam. Ook het gemaal Cruquius, waar van oorsprong de Haarlemmermeer met een stoomgemaal werd leeggepompt, is een sterkstaaltje van 19e eeuwse ingenieurskunst. Richting het noorden wordt het water breder, krijgt de Ringvaart het karakter van een rivier die overgaat in de Buiten Liede. Bij Vijfhuizen liggen veel woonboten in de Ringvaart. De boten blokkeren het zicht op het water en de verschillende schuttingen en schuurtjes zorgen voor een rommelig beeld. Ook zijn een aantal grote bedrijven, zoals Global Garden bij Zwaanshoek erg beeldbepalend, vooral omdat zij in de breedte zijn uitgebreid en het zicht richting de polder ontnemen.

7

Lisserbroek Lisserbroek is een relatief groot dorp dat aan de westzijde van de Haarlemmermeerpolder ligt. Het heeft een lang dijklint van circa drie kilometer. Aan de overzijde van de vaart ligt de kern Lisse. Ook deze kern is vrij groot en heeft veel voorzieningen. Er is echter maar een brug die de twee zijdes verbindt waardoor de connectie minder goed is. Ten slotte is het zeer belangrijk om te weten dat er in Lisserbroek een aantal grote woningbouwprojecten gepland staan, namelijk Binnenturfspoor en Lisserbroek Noord. Het dijklint van Lisserbroek bestaat uit een verscheidenheid aan bebouwing. De bebouwingsperiodes zijn vrijwel allemaal gelijk verdeeld, waardoor er veel bebouwingstypes voorkomen. De periode 1900 tot 1930 voert hierbij licht de boventoon.

Het dijklint van Lisserbroek

8

Aandachtspunten en karakteristieken Karakteristieken • Karakteristiek aan Lisserbroek is dat er bij de inpoldering een deel van het oude land is ingepolderd. Dit is terug te zien in verkaveling en waterstructuren. Aandachtspunten • In Lisserbroek, achter het dijklint, is er een woningbouwontwikkeling gepland op het oude land ‘’Binnenturfspoor’’. Het behouden van het karakter van dit land is van belang. Bijvoorbeeld door de watergangen en de verkavelingsstructuur te behouden. • Zorg ervoor dat het dijkkarakteristiek behouden blijft met de komst van de woningbouwontwikkeling. Bijvoorbeeld door de Ringdijk als losliggende structuur te behouden.

9

Specifieke ontwikkelprincipes De ontwikkelprincipes zijn ter inspiratie te gebruiken. Daarnaast gelden altijd de aandachtspunten in het beeldkwaliteitsplan ringdijk en ringvaart.

Ontwikkelprincipe 1: Er is een goede overgang tussen de Ringdijk en de achtergelegen woningbouwlocatie Achter de Ringdijk bij Lisserbroek zijn er twee grote woningbouwlocaties gepland, namelijk Binnenturfspoor en Lisserbroek Noord. Om het karakter van de Ringdijk te behouden is het belangrijk dat er een goede overgang komt tussen de dijk en de woningbouwlocaties. Dit is op verschillende manieren te realiseren.

Ten eerste is het belangrijk dat bij de woningbouwontwikkeling de verkavelingsstructuren van het ingepolderde land gevolgd worden. Deze lopen niet haaks op de dijk. Hierdoor is er een onderscheidt zichtbaar tussen de dijk en de woningbouw. De Ringdijk blijft op deze manier een losse structuur. Ten tweede kan er een overgang gerealiseerd worden door direct achter de dijk met een lagere dichtheid te bouwen en met een hogere dichtheid verder van de dijk af. Zo wordt er opgebouwd naar de nieuwe woningbouwontwikkeling.

Ten derde kan er een overgang gerealiseerd worden door de tuinen van de nieuwe woningen aan de tuinen van de dijkhuizen te laten grenzen. Op deze manier wordt er afstand gecreëerd tussen de dijk en de eerste rij nieuwe bebouwing.

Ten vierde zou er een overgang kunnen worden gerealiseerd door een groene (openbare) zone te realiseren tussen de dijk en de woningbouwontwikkeling. Op deze manier wordt er afstand tussen de twee gerealiseerd.

10

Ontwikkelprincipe 2: De doorsteken recreatieve fietspaden die vanaf Binnenturfspoor zullen aankomen op de dijk zorgen voor essentiële zichtlijnen Bij de bouw van de woningbouwontwikkeling Binnenturfspoor worden er meerdere recreatieve fietspaden aangelegd die naar de dijk lopen. Waar en hoeveel er komen is niet duidelijk. Desondanks zijn deze doorsteken tussen de bebouwing door essentieel om vanaf de dijk het achtergelegen landschap te kunnen ervaren.

11

Beinsdorp Beinsdorp is een relatief klein dorp aan de westzijde van de Haarlemmermeerpolder, en heeft ongeveer 900 inwoners. Het dorp bestaat voornamelijk uit lintbebouwing aan de dijk. Aan de overzijde van de vaart ligt Hillegom waar veel voorzieningen te vinden zijn, en op enige afstand in de polder ligt Nieuw Vennep. Het dorp is klein maar heeft veel voorzieningen in de nabije omgeving. In Beinsdorp is een grote verscheidenheid aan bebouwingstypes te vinden. Het grootste aandeel, iets meer dan de helft, van de bebouwing is gebouwd tussen 1900 en 1945. Dit zijn de voormalige arbeiderswoningen en de jaren 30 woningen. De overige bebouwing is verdeeld over de tijdsperiodes. Zo staan er onder andere na oorlogse twee onder een kap woningen, bungalows met kenmerkende donkere kozijnen en pannen.

Aandachtspunten en karakteristieken Karakteristieken • In Beinsdorp ligt de Hillegommerbrug. Deze witte ophaalbrug is van verre te zien en vormt een herkenningspunt. • Net buiten Beinsdorp ligt de historische boerderij ‘’de Meijerij’’. Aandachtspunten • Behouden van de open groene taluds in het dorp. Deze zorgen vaak voor doorzichten naar het achtergelegen landschap. • Behoud of versterk zichtlijnen naar historische boerderijen.

Open talud en doorzichten naar landschap (Google maps, 2019)

Bovenstaand is na oorlogse bebouwing te zien

12

13

Specifieke ontwikkelprincipes De ontwikkelprincipes zijn ter inspiratie te gebruiken. Daarnaast gelden altijd de aandachtspunten in het beeldkwaliteitsplan ringdijk en ringvaart.

Ontwikkelprincipe 1: Behoud groen open dijktalud en de zichtlijnen naar het landschap Tegenover de Hillegommer ophaalbrug is een open, groen stuk dijktalud te vinden. Het hoogteverschil is hierdoor goed te ervaren en er zijn zichtlijnen naar het achtergelegen landschap te vinden. Een groen en open dijktalud komt niet vaak voor in de dorpen en is daarom belangrijk om te behouden. Specifieke criteria • Behouden van groen en open dijktalud • Behouden van zichtlijnen

Open dijktalud (Google maps, 2019) Ontwikkelprincipe 2: Behoud de zichtlijnen naar de historische boerderij ‘‘de Meijerij’’ Net buiten Beinsdorp staat de historische boerderij ‘‘de Meijerij’’. Deze laat het vroegere (en huidige) agrarische karakter goed zien. Het is daarom belangrijk om de zichtlijnen op deze boerderij te behouden.

14

15

Zwaanshoek Zwaanshoek is een klein dorp aan de westzijde van de Haarlemmermeerpolder en heeft circa 1500 inwoners. Aan de overzijde van de vaart ligt Bennebroek en in de polder ligt Hoofddorp op kleine afstand. Het is een klein dorp maar met vele voorzieningen in de nabije omgeving. Het dorp bestaat uit lintbebouwing aan de dijk en een uitbreiding verder van de dijk af. In Zwaanshoek zijn er meerdere veelvoorkomende bebouwingstypes. Tussen 1900 en 1945 is bijna 60 procent van de bebouwing gebouwd. Er staan hier dan ook veel voormalige arbeiderswoningen en jaren 30 woningen. Ten slotte zijn er relatief veel woningen gebouwd tussen 1960 en 1985. Dit zijn onder meer na oorlogse twee onder een kapwoningen en bungalows met typerende donkere stenen en pannen.

Aandachtspunten en karakteristieken Karakteristieken • Zwaanshoek is een typisch dijkdorp met lintbebouwing. • Aan de overzijde ligt het Bennebroekerbos en de Bennebroekertocht • Zwaanshoek ligt voor een gedeelte op oud land. Bij het graven van de ringvaart is door het oude land gegraven waardoor deze voor een gedeelte in de polder ligt. Aandachtspunten • Achter het dijklint van Zwaanshoek zijn veel bedrijfsloodsen te vinden. Vaak zijn deze vanaf de dijk te zien. Wanneer de kans zich voor doet zou de ruimtelijke verschijning verbeterd kunnen worden. Zie aandachtspunt vier van het beeldkwaliteitsplan ringdijk en ringvaart.

Jaren 30 woning

Bedrijfsbebouwing achter het dijklint

16

17

Specifieke ontwikkelprincipes Op dit moment zijn er geen specifieke ontwikkelprincipes voor de kern Zwaanshoek. Daarnaast gelden altijd de aandachtspunten in het beeldkwaliteitsplan ringdijk en ringvaart.

18

19

Cruquius Cruquius is een dorp aan de westzijde van de Haarlemmermeerpolder. In het dorp zijn verschillende historische elementen te vinden zoals het voormalige fort bij Heemstede en het gemaal Cruquius. Kenmerkend voor dit dorp is de grootschalige detailhandel die hier gevestigd is en de bedrijvigheid aan de dijk. Ten slotte zijn er rond Cruquius verschillende grote woningbouwopgaves gepland waaronder een transformatieopgave langs de dijk en woningbouw bij Wickevoort. Dit zijn belangrijke aandachtspunten. Cruquius heeft een verscheidenheid aan bebouwing uit verschillende bouwperiodes. Een groot deel van de woningen bestaat uit voormalige arbeiderswoningen (1900-1930), jaren 30 woningen en na oorlogse woningen.

Voorbeeld van een voormalige arbeiderswoning met mansardekap.

Voorbeeld van jaren 30 woningen en een na oorlogse woning.

R I N G D I J K E N R I N G VA A R T

20

Aandachtspunten en karakteristieken In het beeldkwaliteitsplan Ringdijk en Ringvaart zijn algemene aandachtspunten en inspiratie gegeven voor onder andere de bebouwing langs de dijk, kunstwerken en het profiel van de dijk. Daarnaast heeft elke kern langs de dijk een eigen karakter, bijzondere plekken en aandachtspunten waar rekening mee moeten worden gehouden mocht er ontwikkeld worden. In Cruquius zijn er meerdere bijzonderheden en aandachtspunten; Karakteristieken • Bijzonder aan het dorp is het gemaal Cruquius die het dorp een eigen karakter geeft. Hier zijn ook waardevolle zichtlijnen over de Kruisvaart te vinden. • Langs de dijk ligt een oud fortterrein dat onderdeel

• •

is van de stelling van Amsterdam. Historische overslagkraan op het terrein van den Breejen Bebouwing langs de Ringdijk heeft verschillende functies, naast wonen ook kleinschalige bedrijvigheid.

Aandachtspunten • Er zijn meerdere woningbouwontwikkelingen gepland. Een van deze ontwikkelingen vind plaats op het terrein van den Breejen aan de dijk. • Op het terrein van den Breejen staat een historische overslagkraan die over de dijk naar de Ringvaart reikt. Mede door de hoogte is dit een karakteristiek herkenningspunt langs de Ringvaart en symbool voor de (vroegere) industriële functie.

21

Specifieke ontwikkelprincipes De ontwikkelprincipes zijn ter inspiratie te gebruiken. Daarnaast gelden altijd de aandachtspunten in het beeldkwaliteitsplan ringdijk en ringvaart.

Ontwikkelprincipe 1: Het fortterein wordt hersteld naar zijn oorspronkelijke vorm. Rond het jaar 1850, bij de drooglegging van het Haarlemmermeer, is er in Cruquius een fort aangelegd. In de huidige situatie zijn hiervan nog bunkers te zien, maar is ook een groot deel van de oorspronkelijke vorm verdwenen. Om de historie ervaarbaar te houden en Cruquius een duidelijk eigen karakter te geven is het belangrijk om deze oorspronkelijke vorm terug te brengen. Ten slotte is het belangrijk om dit park een betere verblijfskwaliteit te geven.

Specifieke criteria • De oorspronkelijke vorm van het fort wordt teruggebracht • Er wordt een connectie gelegd tussen het fort en de woningbouwlocatie

Ontwikkelprincipe 2: Er wordt een dijkvorm teruggebracht Van oudsher was het verloop van de dijk anders dan deze nu is. De dijk sloot aan op het fort en het talud lag verder van de ringvaart af. In de huidige situatie is het hele plangebied opgehoogd. Bij de ontwikkeling van het gebied is het belangrijk om een goede afweging te maken of en hoe het dijktalud wordt teruggebracht. Het terugbrengen van een dijk kan het gevoel van de polder vergroten doordat het hoogteverschil goed te ervaren is. Het talud kan op de plek komen waar deze

oorspronkelijk lag, in verbinding met het fort, of op circa 10 meter van de weg zoals meestal het geval is aan de Ringdijk. Specifieke criteria • Het oorspronkelijke dijkprofiel wordt teruggebracht of het veelvoorkomende dijkprofiel. • Er wordt een connectie gevormd met het park. Bijvoorbeeld door een voetpad

Fort rond 1880 (topotijdreis, z.d) R I N G D I J K E N R I N G VA A R T

22

Ontwikkelprincipe 3: Ontsluiting vindt via de achterzijde plaats Om de verkeersdruk op de Ringdijk te verlagen is het van belang dat de woningbouw vanaf achtergelegen wegen ontsloten wordt. Er zijn hiervoor meerdere opties. Optie 1: Terugbrengen van een historische weg ter ontsluiting van de nieuwe woningen Om de nieuwe woningen te kunnen ontsluiten, en het verkeer van de dijk af te kunnen houden, is het nodig om nieuwe ontsluitingswegen aan te leggen. Dit kan gedaan worden door de historische weg, parallel liggend aan de dijk, terug te brengen en te verbinden met de wegen uit de polder. Deze weg is mede belangrijk doordat er in de polder een groot woningbouwproject gepland staat waardoor de aanleg van wegen hier sowieso nodig is.

Specifieke criteria • Historische weg wordt teruggebracht • De weg wordt bereikt via de polder en niet via de Ringdijk • De weg wordt een laan waardoor de achterkanten van de bedrijven minder opvallen. • De woningen georiënteerd aan de dijk kunnen zowel via de dijk als de achtergelegen wegen ontsloten worden.

Fort en weg onderaan dijktalud rond 1880 (topotijdreis, z.d)

23

Optie 2: Ontsluiting van de ontwikkeling via bestaande wegen Een tweede optie is om de ontwikkeling te ontsluiten via de bestaande wegen. Er zouden dan nieuwe wegen aangelegd moeten worden die aansluiten op de bestaande. Dit zou bijvoorbeeld gedaan kunnen worden via het industrieterrein. De woningen aan de Ringdijk moeten wel via de dijk ontsloten worden. Wanneer er voor deze optie gekozen zou worden is het belangrijk dat er een groene zone gevormd wordt tussen de bedrijven en de ontwikkeling. Dit om de ruimtelijke kwaliteit van de achterkanten van de bedrijven te verbeteren. Specifieke criteria • Woningen georiënteerd aan de dijk worden zoveel mogelijk via achter ontsloten. De overige woningen worden helemaal via achteren ontsloten. • Een groene zone tussen de achterkanten van de bedrijven en de woningen • Groene zone bestaat uit hoge en lage beplanting

Ontwikkelprincipe 4: Parkeren en ontsluiting wordt zoveel mogelijk aan de achterzijde gedaan Om de verkeersdruk van de dijk af te halen is het van belang dat de ontwikkeling zoveel mogelijk via de achterzijde ontsloten wordt. Hierbij is het parkeren aan de achterzijde ook erg belangrijk. Bij de bebouwing die georiënteerd is naar de Ringdijk moet er geparkeerd worden op het eigen erf of aan de achterzijde in parkeerkoffers. Voor de overige bebouwing wordt er geparkeerd aan de achterzijde in parkeerkoffers of op eigen erf. Deze parkeerplaatsen moeten bereikt worden via de achterzijde. Specifieke criteria • Woningen aan de dijk georiënteerd parkeren op eigen erf of in parkeerkoffers aan de achterzijde. • Bebouwing achter het dijklint parkeert in parkeerkoffers die te bereiken zijn via de achterzijde. Ontwikkelprincipe 5: Aan de Ringdijk wordt een gemengd gebied gerealiseerd Dit deel van de dijk is van oudsher een industrieterrein waar bedrijvigheid gevestigd was. Dit is ook terug te zien aan de historische kraan in het plangebied. Om dit karakter te behouden is het belangrijk deze kraan te

behouden en om bebouwing en functies te vestigen die hierbij passend zijn. Het gebied kan een gemengd gebied worden. Er kan bijvoorbeeld gedacht worden aan horeca, woningen en werk aan huis. Het is hierbij erg

R I N G D I J K E N R I N G VA A R T

24

belangrijk dat er geen zwaar vrachtverkeer wordt aangetrokken. Naast de functies is het ook belangrijk dat de bebouwing aansluit bij het karakter van dit gebied. Dit kan gedaan worden door rond de kraan grotere bebouwing toe te staan die beter passen bij het formaat van de kraan. Ook loopt dit deel van de dijk recht waardoor het saai kan overkomen. Het toevoegen van een highlight door de kraan en de grotere bebouwing is hierdoor een goede afwisseling.

Specifieke criteria • Dit gebied krijgt een eigen karakter passend bij het vroegere industriële karakter. • Gemengd gebied bestaande uit woningen, lichte bedrijvigheid (maximaal categorie 1) en horeca • Functies zijn rond de kraan te vinden. • Er wordt geen zwaar vrachtverkeer aangetrokken • Bebouwing rond de kraan heeft een groter volume (zie ontwikkelprincipe 7) • Geleidelijke overgang naar het dorp toe

Ontwikkelprincipe 6: De historische kraan vormt een bijzonder punt in de woningontwikkeling Tussen de grote bedrijfsgebouwen staat een historische kraan aan de Ringdijk. Deze reikt over de dijk naar het water. Omdat deze de historie en het karakter van het gebied weergeeft is het erg belangrijk deze kraan te behouden. Dit kan gedaan worden door het realiseren van een openbare functie rond de kraan, zoals een plein of een park. Om het vroegere industriële karakter te behouden is het wenselijk om rond de kraan een grotere bebouwingstypologie toe te staan.

Specifieke criteria • Rooilijnen omliggende bebouwing naar achteren • Publieke functie rond de kraan zoals een park • Maximaal drie grotere gebouwen rond de kraan. • Bebouwing is tussen de 9 en 12 meter hoog waardoor het zicht op de kraan behouden blijft. • Het plein heeft aan drie zijdes wanden • Het plein is maximaal 50 bij 50 meter • Rooilijnen liggen naar achteren zodat de gehele kraan te zien is • Er worden geen parkeerplaatsen gerealiseerd • Er worden bomen geplant

25

Vijfhuizen Vijfhuizen is een dorp aan de westzijde van de Haarlemmermeerpolder. Heemstede en Haarlem liggen aan de overzijde van de Ringvaart waardoor voorzieningen dichtbij zijn. In het dorp ligt een belangrijk historisch element, namelijk het kunstfort Vijfhuizen. Bij het graven van de Ringvaart is een deel van het oude land in de Haarlemmermeerpolder komen te liggen waardoor de voetslootzone er hier anders uitziet. Het oudste deel van Vijfhuizen ligt langs de Spieringweg en niet langs de Ringdijk, doordat het dorp er al lag voor de inpoldering. Omdat het dorp een belangrijke waarde heeft is het beeldkwaliteitsplan Vijfhuizen opgesteld. Het grootste gedeelte van de bebouwing in Vijfhuizen, bijna de helft, is na de oorlog gebouwd en bestaat uit twee onder een kapwoningen en rijwoningen. Hierdoor is het bebouwingslint minder gevarieerd dan andere delen van de dijk. De overige bebouwing is in verschillende periodes gebouwd.

Voorbeelden van na oorlogse bebouwing.

R I N G D I J K E N R I N G VA A R T

26

Aandachtspunten en karakteristieken Vijfhuizen heeft meerdere bijzondere punten en aandachtspunten. Karakteristieken • Het fort Vijfhuizen is een belangrijk karakteristiek dat het dorp eigen maakt. • De damsluizen in de vaart • De eendenkooi Stokman • Historische brug over de Ringvaart Aandachtspunten • De locatie van de huidige benzinepomp wordt ge-

•

•

transformeerd naar woningbouw. Dit is een bijzondere locatie die in een binnenbocht ligt en als het ware de entree van het dorp vormt. In de Ringvaart, nabij fort Vijfhuizen, ligt een rij woonboten. Wanneer een woonboot vervangen zou worden kan de kans gegrepen worden om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren. Er staan grote loodsen achter het dijklint die vanaf de dijk te zien zijn. Wanneer de kans zich voor doet zouden deze een groene inpassing kunnen krijgen.

27

Specifieke ontwikkelprincipes De ontwikkelprincipes zijn ter inspiratie te gebruiken. Daarnaast gelden altijd de aandachtspunten in het beeldkwaliteitsplan ringdijk en ringvaart en in het beeldkwaliteitsplan Vijfhuizen.

Ontwikkelprincipe 1: Tussen de woonboten door kan men de vaart zien In de huidige situatie liggen de woonboten bijna tegen elkaar en zit er vrijwel geen ruimte tussen. Bij nieuwe woonboten is het belangrijk dat de perceelgrenzen niet direct aan elkaar liggen waardoor er zichtlijnen tussen de boten door ontstaan. Specifieke criteria • Nieuwe woonboten liggen circa twee meter van de buren • Tussen de bebouwing zijn er zichtlijnen naar de vaart Ontwikkelprincipe 2: Schuurtjes blokkeren het zicht naar de vaart niet In de huidige situatie liggen er veel woonboten waarbij de schuurtjes pal aan de dijk staan en ervoor zorgen dat het zicht naar de vaart geblokkeerd wordt. Zoveel mogelijk openheid en relatie met het water is gewenst. Het is daardoor niet gewenst dat er losstaande bebouwing op de dijk word geplaatst. Wanneer bestaande schuurtjes vervangen worden is het belangrijk dat deze niet meer in het zicht van de vaart geplaatst worden. Specifieke criteria • Vervanging van bestaande schuurtjes worden niet in het zicht van de ringvaart geplaatst. Ontwikkelprincipe 3: Erfafscheidingen zijn laag Om te voorkomen dat schuttingen en hagen blinde muren worden is het belangrijk dat erfafscheidingen laag zijn. Dit zorgt ervoor dat er meer zicht is naar de vaart en naar de woonboten.

Specifieke criteria • De erfafscheiding is laag en maximaal 1,20 meter • Door een lage erfafscheiding wordt de relatie met de vaart behouden

R I N G D I J K E N R I N G VA A R T

28

Ontwikkelprincipe 4: De voetslootzone vormt een buffer tussen de dijk en de bedrijven in de polder Achter de woningen staan bedrijfsloodsen die in sommige gevallen ook vanaf de dijk te zien zijn. Deze grote loodsen zorgen voor een verstoort beeld van het kleinschalige karakter van de bebouwing aan de Ringdijk. Het creëren van een groene zone die de bebouwing aan het zicht onttrekt is daarom belangrijk.

Specifieke criteria • Een groene zone onttrekt grote bedrijfsloodsen aan het zicht • De groene zone bestaat uit lage en hoge beplanting

Ontwikkelprincipe 5: bij woningbouw op de plek van de bezinepomp wordt de entree van het dorp geaccentueerd De bezinepomp aan de dijk gaat verplaatsen waarbij er woningbouw voor in de plaats komt. De pomp heeft een zichtbare ligging in het dorp doordat deze in een binnenbocht ligt en van ver te zien is. Ook vormt deze de entree van het dorp. Bij transformatie is het belangrijk dat de entree van het dorp een accent krijgt. Dit is belangrijk omdat het op deze manier duidelijk wordt waar een dorp begint en het buitengebied eindigt. Het zorgt voor oriëntatiepunten langs de lange Ringdijk. Dit kan gedaan worden door een iets hoger gebouw te plaatsen dan in de omgeving en door de kruin in het buitengebied open te houden waardoor het verschil tussen buitengebied en dorp duidelijk blijft. Ook bevordert dit de zichtlijnen. Naast dit accent is het belangrijk dat de nieuwbouw past binnen het karakter van de Ringdijk. Karakteristiek is de lintbebouwing met kleine typologieën, zoals vrijstaande en twee onder een kap woningen. Specifieke criteria • Accent in de vorm van hoogte of opvallende kleur • Accent door behouden van de zichtlijn uit het buitengebied • Nieuwbouw bestaat uit lintbebouwing met een kleine typologie • De inlaat van de eendenkooi blijft in het zicht of wordt geaccentueerd • Groene ruimte rond de inlaat blijft behouden

29

Nieuwe Brug Nieuwe Brug is een heel klein dopje aan de noordzijde van de Haarlemmermeerpolder. Het bestaat voor het grootste gedeelte uit enkele lintbebouwing. Achter de lintbebouwing is vaak grootschalige bedrijvigheid te vinden. Ook is er een recreatiepark. Het dorp is klein maar grote plaatsen, zoals Haarlem zijn in de nabijheid en goed te bereiken. Ten slotte zijn er enkele historische elementen te vinden, zoals het fort aan de Liede. De woningen in Nieuwe Brug bestaan voor circa de helft uit voormalige arbeiderswoningen die zich kenmerken door het kleine formaat en afwisseling tussen zadeldaken en mansardekappen. De rest van de woningen bestaat uit een grote variatie uit verschillende tijdsperiodes.

Voorbeeld van een voormalige arbeiderswoning

Voorbeeld van grotere en nieuwere woningen

R I N G D I J K E N R I N G VA A R T

30

Aandachtspunten en karakteristieken Karakteristieken • Nieuwe Brug ligt aan de Stelling van Amsterdam. Zo ligt er in het zuiden van het dorp een terrein waar vroeger een fort gepland was en in het noorden, aan de overzijde van de Ringvaart, ligt het fort aan de Liede. • De Ringdijk kent hier een groen karakter met vele bomen in de voortuinen.

•

Nieuwe Brug heeft een agrarisch karakter met grote schuren en stallen achter het dijklint.

Aandachtspunten • Behoud van de zichtlijnen bij de bouw van nieuwe agrarische bebouwing.

Specifieke ontwikkelprincipes De ontwikkelprincipes zijn ter inspiratie te gebruiken. Daarnaast gelden altijd de aandachtspunten in het beeldkwaliteitsplan ringdijk en ringvaart.

Ontwikkelprincipe 1: bomen in de voortuin worden behouden of gestimuleerd Karakteristiek voor de Ringdijk bij Nieuwe Brug is dat er veel bomen in de voortuinen staan. Dit geeft het dorp een eigen karakter maar ook zorgt het voor kwalitatieve waarde van de dijk. Specifieke criteria • Bomen in de voortuin aan de Ringdijk • Soorten: zie de keur van Rijnland • Tussen de bomen door is de bebouwing nog te zien (alle verdiepingen)

Ontwikkelprincipe 2: Grote schuren worden achter elkaar gebouwd Achter de lintbebouwing bij Nieuwe Brug staan grote stallen, schuren en andere bebouwing. Hierdoor zijn de meeste doorzichten naar het achtergelegen landschap verdwenen. Bij de bouw van nieuwe schuren moet er rekening mee gehouden worden dat eventuele doorzichten naar achteren behouden blijven. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden door de bebouwing in een lijn achter bestaande bebouwing te bouwen. Specifieke criteria • Aanwezige doorzichten worden behouden • Wanneer mogelijk worden doorzichten bij de bouw gecreëerd • Bebouwing waar mogelijk langwerpig • Bebouwing wordt in een lijn achter elkaar gebouwd.

R I N G D I J K E N R I N G VA A R T

32

Ontwikkelprincipe 3: Tussen de woonboten door kan men de vaart zien In de huidige situatie liggen de woonboten bijna tegen elkaar en zit er vrijwel geen ruimte tussen. Bij nieuwe woonboten is het belangrijk dat de perceelgrenzen niet direct aan elkaar liggen waardoor er zichtlijnen tussen de boten door ontstaan. Specifieke criteria • Nieuwe woonboten liggen circa twee meter van de buren • Tussen de bebouwing zijn er zichtlijnen naar de vaart Ontwikkelprincipe 4: Schuurtjes blokkeren het zicht naar de vaart niet In de huidige situatie liggen er veel woonboten waarbij de schuurtjes pal aan de dijk staan en ervoor zorgen dat het zicht naar de vaart geblokkeerd wordt. Zoveel mogelijk openheid en relatie met het water is gewenst. Het is daardoor niet gewenst dat er losstaande bebouwing op de dijk word geplaatst. Wanneer bestaande schuurtjes vervangen worden is het belangrijk dat deze niet meer in het zicht van de vaart geplaatst worden. Specifieke criteria • Vervanging van bestaande schuurtjes worden niet in het zicht van de ringvaart geplaatst. Ontwikkelprincipe 5: Erfafscheidingen zijn laag Om te voorkomen dat schuttingen en hagen blinde muren worden is het belangrijk dat erfafscheidingen laag zijn. Dit zorgt ervoor dat er meer zicht is naar de vaart en naar de woonboten.

Specifieke criteria • De erfafscheiding is laag en maximaal 1,20 meter • Door een lage erfafscheiding wordt de relatie met de vaart behouden

33

Bossen en bedrijvigheid Het segment Bossen en Bedrijvigheid bestaat deels uit lege en onbebouwde stukken, samenhangend met de vliegroutes van Schiphol, en deels uit drukke en bedrijvige delen. De invloedssfeer van Amsterdam is voelbaar. Aan de binnenzijde liggen grote bedrijfshallen van Schiphol, veelal met de achterkanten naar de Ringdijk. Aan de buitenzijde liggen diverse nieuwe bos- en natuurterreinen, waaronder de bossen van Spaarnwoude. Verder naar het oosten is er een prachtig doorzicht over het Nieuwe Meer en grenst het Amsterdamse Bos aan de Ringvaart. Markante elementen zijn het Fort Aan de Liede en het gemaal Lijnden waar de Hoofdvaart raakt aan de Ringvaart. In dit segment liggen grote dorpen zoals Zwanenburg en het bebouwde gebied van Lijnden, Badhoevedorp en Nieuwe Meer. Zwanenburg vormt een dubbeldorp met Halfweg dat de van oudsher hechte relatie tussen de Haarlemmermeerpolder en het oude land laat zien. Inmiddels zijn de oude suikerfabrieken getransformeerd naar evenementen- en bedrijvenlocaties: SugarCity. Aan de overkant van het bebouwde gebied bij Badhoevedorp is de Amsterdamse uitbreidingswijk Osdorp zichtbaar. In dit segment zijn veel bruggen in de dorpen en grote infrastructurele werken van de A9, de Westrandweg (A5) en de A4. Recent (2019) zijn de gemeente Haarlemmermeer en de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude gefuseerd.

35