5. Presentatie resultaten Duisenberganalyse onderwijshuisvesting Haarlemmermeer_DEF 30.05.2024

Onderwijshuisvesting Haarlemmermeer in kort bestek? Factsheet Duisenberganalyse informatiewaarde programmabegroting en jaarstukken m.b.t. zorg voor onderwijshuisvesting (activiteit 01/Beleidsdoel B/programma Maatschappelijke ontwikkeling)

Rapporteurs: Henriëtte van den Berg (raadslid VVD), Marlène Hogervorst (raadslid Forza!), Jan Soellaart (raadslid Christenunie-SGP), Beryl van Straten-van Diepenbeek (raadslid VVD)

Waarom deze Duisenberganalyse? Beknopte achtergrondschets

Wat ging eraan vooraf?

•

•

• •

2021: raad spreekt zich in raadsvoorstel uit om te gaan werken aan het versterken van de informatiewaarde van de Planning &Control producten. Onderdeel daarvan is de toepassing van de Duisenbergmethode. 2021-2022: raadsvoorstel en uitgevoerde Duisenberganalyses leiden tot meerdere aanbevelingen verdeeld over verschillende programma’s 2023: reflectie en actualisatie Plan van Aanpak 'Versterken informatiewaarde P&C producten’ 2024: doorstart methode Duisenberg (7e tranche) met nieuwe aanpak: raadsleden/rapporteurs worden bij hun analyse ondersteund door externe expert-onderzoeker.

Waarom gekozen voor onderwijshuisvesting?

•

Verscheidene andere beleidsvelden al onderzocht

•

Aanzienlijke kosten mee gemoeid

•

Aansluiten bij voorbereiding opstellen nieuwe Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting (IHP)

•

Op voorhand al sprake van nogal wat onduidelijkheid in de informatievoorziening op dit terrein ▪ ▪

Waar komen we vandaan? Waar staan we?

▪

Waarom?

Doel van deze Duisenberganalyse Antwoord krijgen op de vraag: bieden begroting/jaarstukken van de gemeente Haarlemmermeer voldoende, concrete en compacte informatie om doeltreffendheid en doelmatigheid van het onderwijshuisvestingsbeleid te beoordelen?

Onderwijshuisvestingsbeleid?

Uitgangspunt van de analyse vormen de zes ‘Duisenbergvragen’:

▷ Zorg dragen voor onderwijshuisvesting

1. Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen?

▷ Doel: Zorgen voor kwalitatief goede gebouwen die het geven van goed onderwijs faciliteren en waarmee ingespeeld kan worden op nieuwe onderwijsontwikkelingen

2. Welke doelen zijn gepland/behaald?

▷ Belangrijk onderdeel van programma Maatschappelijke ontwikkeling / Beleidsdoel B: Onze jonge inwoners ronden een opleiding af die past bij hun mogelijkheden en ontwikkelen maximaal hun talent

3. Welke prestaties zijn gepland/geleverd? 4. Wat gaat het kosten/heeft het gekost? 5. Wat is het oordeel over doeltreffendheid en doelmatigheid? 6. Wat zijn de conclusies en aanbevelingen?

1. Hoofdlijnen beleid onderwijshuisvesting Bieden begroting/jaarstukken voldoende, concrete en compacte informatie over hoofdlijnen onderwijshuisvestingsbeleid?

Is er voldoende, concrete en compacte informatie te vinden over:

Antwoord

A. Staat van de onderwijshuisvesting?

•

In de begroting/jaarstukken is weinig of geen concrete, compacte informatie te vinden over de hoofdlijnen van het onderwijshuisvestingsbeleid.

•

Voor zover er wel info beschikbaar is over de hoofdlijnen van het beleid is dit gefragmenteerd en vaak alleen te vinden in andere documenten (waarnaar wel verwezen wordt).

a. b. c.

om hoeveel schoolgebouwen gaat het en welke kosten en investeringen zijn ermee gemoeid? wat de totale oppervlakte van de schoolgebouwen is? hoeveel leerlingen er in de gebouwen zitten?

d.

hoe het is gesteld met de kwaliteit (incl. duurzaamheid) van de gebouwen?

B. Ontwikkelingen in de staat (a t/m d) van afgelopen jaren? C. Hoe de Haarlemmermeerse onderwijshuisvesting zich verhoudt tot andere, vergelijkbare gemeenten?

D. Het hoe en waarom van de veranderingen in de tijd en de verschillen met andere gemeenten? E. Toekomstige ontwikkelingen in de staat (a t/m d)

2. Welke doelen zijn gepland/behaald? Bieden begroting/jaarstukken voldoende, concrete en compacte informatie over te bereiken en gerealiseerde doelen?

Is er voldoende, concrete en compacte informatie te vinden over: A. Te bereiken doelen/effecten? B. Gerealiseerde doelen/effecten?

Antwoord

Volgens de toelichting in de programmabegroting is het doel van het onderwijshuisvestingsbeleid: “zorgen voor kwalitatief goede gebouwen die het geven van goed onderwijs faciliteren en waarmee ingespeeld kan worden op nieuwe onderwijsontwikkelingen” Concrete informatie over het te bereiken doel/effect ontbreekt. Een indicator hiervoor wordt in begroting niet vermeld. In de jaarstukken vindt wel een opsomming plaats van opgeleverde schoolgebouwen. Of dit overeenkomt met het beoogde aantal is niet duidelijk.

3. Welke prestaties zijn gepland/geleverd? Bieden begroting/jaarstukken voldoende, concrete en compacte informatie over te leveren en geleverde prestaties?

Is er voldoende, concrete en compacte informatie te vinden over: A. Te leveren prestaties? B. Geleverde prestaties?

Antwoord

Concrete informatie over de te leveren prestaties ontbreekt. Een indicator hiervoor wordt in begroting niet vermeld. In de jaarstukken vindt wel een opsomming plaats van schoolgebouwen die in voorbereiding zijn (planvorming). Of deze geleverde prestaties overeenkomen met het beoogde aantal is niet duidelijk.

4. Wat gaat het kosten en wat heeft het gekost? Bieden begroting/jaarstukken voldoende, concrete en compacte informatie over de verwachte en gerealiseerde kosten, baten en investeringen?

Is er voldoende, concrete en compacte informatie te vinden over: 1. De verwachte kosten en baten én investeringen? 2. De gerealiseerde kosten en baten én investeringen? 3. Het waarom van het verschil tussen verwachte en gerealiseerde bedragen? 4. De opbouw van de bedragen?

Antwoord

In programmabegroting zijn kosten/baten onderwijshuisvesting niet in het betreffende hoofdstuk te vinden. Wel in het hoofdstuk Recapitulatie op taakveld, helemaal aan het eind van de begroting. Hetzelfde geldt voor de jaarstukken. Het verschil tussen begrote (€ 12,4 mln) en gerealiseerde kosten (€ 14 mln) wordt niet (op dit niveau) toegelicht. De investeringen in onderwijshuisvesting worden weer op een andere plaats in begroting en jaarstukken vermeld en een totaaloverzicht hiervan ontbreekt.

De begroting en jaarstukken geven geen inzicht in de opbouw van de kosten.

5. Wat is het oordeel over doeltreffendheid en-matigheid? Bieden begroting/jaarstukken voldoende, concrete en compacte informatie over de doeltreffendheid en doelmatigheid?

Doeltreffendheid: De mate waarin de beoogde doelen/effecten gerealiseerd worden Doelmatigheid: De mate waarin prestaties worden geleverd tegen de laagst mogelijke inzet van middelen Nodig voor beoordeling: • Kwantitatieve gegevens (cijfers) over effecten, prestaties en kosten •

Vergelijkingsmateriaal: -

Cijfers uit verleden Cijfers van andere gemeenten

Antwoord

Door het gebrek aan cijfers over effecten, prestaties en onvolledige kostencijfers én het ontbreken van vergelijkingsmateriaal is het niet mogelijk een oordeel te vellen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het Haarlemmermeers beleid ten aanzien van de zorg voor onderwijshuisvesting.

6 (a) Wat zijn onze conclusies? De informatie over de zorg voor onderwijshuisvesting in de programmabegroting en jaarstukken is: 1. Onvoldoende concreet en compact • • •

Weinig kwantitatief Teveel verspreid, gefragmenteerd en diffuus Deels onvolledig

2. Niet of onvoldoende voorzien van informatie over ontwikkelingen in de tijd en over andere gemeenten 3. Ongeschikt om een oordeel te vellen over doeltreffendheid en doelmatigheid

6 (b) Wat zijn onze aanbevelingen? Ten aanzien van onze conclusies 1. Breng alle relevante, nu vaak verspreide, informatie op een compacte wijze bij elkaar in begroting en jaarstukken 2. Breng de ontwikkelingen in de tijd in beeld en probeer een vergelijking met andere gemeenten te maken 3. Maak de te bereiken en gerealiseerde doelen/effecten én de daarvoor te leveren en geleverde prestaties concreet middels resp. een effect- en prestatie-indicator Andere aanbevelingen •

Stel afspraak dat de P&C-producten ‘beleidsarm’ moeten zijn ter discussie

•

Gebruik onze aanbevelingen als richtsnoer bij het opstellen van het nieuwe Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting (IHP). De samenvatting van het IHP zou dan alle gewenste informatie kunnen bevatten en als format kunnen dienen voor begroting en jaarstukken.

Suggesties voor verbetering informatie (1) Maak doelen/effecten en prestaties concreet middels effect- en prestatie-indicatoren

Bijvoorbeeld door te kijken naar indicatoren die andere gemeenten hanteren. De gemeente Haarlem hanteert bijvoorbeeld als effectindicator: het aantal opgeleverde projecten m.b.t. uitbreiding, nieuwbouw en vernieuwing schoolgebouwen.

Voorbeeld Haarlem m.b.t. indicator doelen/effecten zorg onderwijshuisvesting

Voorbeeld Haarlem m.b.t. indicator prestaties zorg onderwijshuisvesting

Als prestatie-indicator gebruikt Haarlem: het aantal gestarte (ver)nieuwbouw- en uitbreidingsprojecten schoolgebouwen. De kwaliteit komt hiermee niet in zicht. Daarvoor zouden dus ook nog indicatoren kunnen worden toegevoegd.

Mogelijke kwaliteitsindicatoren: • • • •

NEN-conditie Mate voldoen arbo-eisen Duurzaamheid/energieverbruik M2 per leerling

• toegankelijkheid • flexibiliteit • adaptiviteit

Suggesties voor verbetering informatie (2a) Breng alle relevante, nu vaak verspreide, informatie op een compacte wijze bij elkaar in programmabegroting en jaarstukken Ofwel: presenteer het onderwijshuisvestingsbeleid in kort bestek. Bijvoorbeeld in tabellen en grafieken, voorzien van beknopte toelichting. Voorbeeld compacte informatie over de staat van onderwijshuisvesting en ontwikkelingen daarin Totaal in gebruik Aantal Aantal Aantal scholen m2 BVO leerlingen

Niet in gebruik

Primair Onderwijs

m2 per Aantal Aantal m2 Aantal Aantal leerling scholen BVO scholen m2 BVO

Aantal leerlingen

Speciaal Onderwijs

Voortgezet Onderwijs

m2 per Aantal Aantal Aantal leerling scholen m2 BVO leerlingen

m2 per leerling

Aantal scholen

7,13

15,70

11

Aantal Aantal m2 per m2 BVO leerlingen leerling

2019 2020 2021 2022

2023

81

166466

21255

7,83

4

2963

61

90185

12656

9

14117

899

2024 2025 2026 2027 2028

Toelichting • Duiding ontwikkeling aantal scholen, oppervlakte, leerlingen totaal en per onderwijssoort • Duiding ontwikkeling leegstand • Duiding ontwikkeling kwaliteit (zijn er nog cijfers over andere kwaliteitsindicatoren dan m2 per leerling?) Hoe verhouden de cijfers zich tot andere gemeenten?

62164

7700

8,07

Suggesties voor verbetering informatie (2b) Breng alle relevante, nu vaak verspreide, informatie op een compacte wijze bij elkaar in programmabegroting en jaarstukken Opbouw kosten onderwijshuisvesting in 2023

Voorbeeld compacte informatie over effecten, prestaties, kosten, baten en investeringen m.b.t. onderwijshuisvesting en ontwikkelingen daarin Effecten: opgeverde projecten

Prestaties: gestarte projecten

Kosten x € mln

2019

12,0

2020

12,5

2021

12,0

2022

12,3

2023

14,0

Baten x € mln

Tijdelijke huisvesting; 0,9

Investeringen x € mln

Overige lasten; 5,4

Kapitaallasten bestaande scholen; 7,4

2024 2025

2026 2027 2028

Toelichting • • • • •

Duiding ontwikkeling effecten Duiding ontwikkeling prestaties Duiding ontwikkeling kosten Duiding ontwikkeling baten Duiding ontwikkeling investeringen

Hoe verhouden de cijfers zich tot andere gemeenten?

Uitvoeringslasten IHP; 0,4

Kapitaallasten nieuwe investeringen; 0,0

Toelichting • Waar bestaan overige lasten uit? • Hoe verhouden de kapitaallasten zich tot investeringen (in verleden)? Hoe verhouden de cijfers zich tot andere gemeenten?

Vervolgstappen Aanbevelingen voor vervolgstappen •

Verzoek het college een startnotitie voor het nieuwe IHP voor te bereiden, waarin de aanbevelingen plaats krijgen

•

Laat de raad deze IHP-startnotitie in een raadssessie bespreken

•

Streef ernaar om het nieuwe IHP zodanig te plannen dat de daarin aanbevolen (compacte) informatie in de Programmabegroting 2026-2029 verwerkt kan worden