3. Nota concept Visie Buitenkaag 2040 (2021.0000078).pdf

gemeente Haarlemmermeer

nota van B&W Onderwerp

Portefeuillehouders Collegevergadering Inlichtingen Registratienummer

Concept Visie Buitenkaag 2040 mr. Mariëtte Sedee-Schuitemaker, drs. Marja Ruigrok 2 februari 2021 Gerben Enserink (06-23922839), Tessa Ligtenberg (+31235674243) 2021.0000078

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. in te stemmen met de concept Visie Buitenkaag 2040 met daarin de volgende ontwikkelrichtingen: - ruimte bieden aan mogelijkheden voor transformatie in het glastuinbouwgebied; - faciliteren van diverse vormen van recreatie en toerisme; - versterken van Ringdijk en dorpskarakteristiek; - oplossing bieden voor de parkeerproblematiek; en de concept visie vrij te geven voor inspraak; 2. deze nota ter informatie te zenden aan de raad. 2. Samenvatting

De concept Visie Buitenkaag 2040 geeft een nieuw ruimtelijk perspectief voor Buitenkaag tot 2040 en vormt het afwegingskader voor initiatieven. Zo wordt de leefbaarheid en vitaliteit van Buitenkaag versterkt. Er zijn verschillende aanleidingen voor het opstellen van deze concept visie. Vanwege ontwikkelingen in de glastuinbouw is het glastuinbouwgebied in Buitenkaag door de Greenport Aalsmeer aangewezen als transformatiegebied. Daarnaast zijn in de Visie Ringdijk en Ringvaart (2017.00011195) en het Uitvoeringsprogramma Ringvaart en Ringdijk (2017.0025366) voorstellen gedaan voor verbetering van de leefbaarheid en verkeersveiligheid van de Ringdijk. Tenslotte zijn er diverse initiatieven vanuit inwoners en ondernemers en is in Buitenkaag sprake van langdurige parkeeroverlast. Deze concept visie is ontwikkeld op basis van een gebiedsanalyse, een beleidsinventarisatie en een intensief participatietraject met betrokkenen en bestaat uit een ruimtelijk perspectief, een ruimtelijk raamwerk, een uitwerking in gebiedszones en een uitvoeringsstrategie. 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

Met de concept Visie Buitenkaag 2040 willen wij een nieuw toekomstperspectief ontwikkelen voor Buitenkaag tot 2040. De concept visie moet een bijdrage leveren aan een

Concept Visie Buitenkaag 2040

Pagina 2

leefbaar en vitaal Buitenkaag. Hierbij vormt de concept visie een toetsingskader voor reeds bekende plannen en toekomstige initiatieven. Ook biedt de concept visie een ruimtelijk raamwerk waarbinnen nieuwe ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. Wat is de aanleiding?

Er zijn verschillende aanleidingen voor het opstellen van een concept visie voor Buitenkaag. Relatie met Greenport Aalsmeer Het glastuinbouwgebied in Buitenkaag is in de Ruimtelijke Visie Greenport Aalsmeer (2015) benoemd als transformatiegebied. Dit houdt in dat het gebied (op termijn) geen toekomstbestendig glastuinbouwconcentratiegebied zal zijn. Transformatie naar andere functies ligt voor de hand. Doordat het glastuinbouwgebied nu nog onderdeel uitmaakt van het glastuinbouwconcentratiegebied uit de Omgevingsverordening NH2040 kan geen transformatie plaatsvinden naar een andere functie. Op basis van de voorliggende concept visie kan deze aanduiding eraf worden gehaald. Wij zetten daarbij in op transformatie in plaats van concentratie. Hierdoor kunnen ook andere ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt. Bestaande bedrijven behouden hun bestemming/rechten, totdat er concrete plannen zijn voor transformatie. Relatie met Visie Ringdijk en Ringvaart en Uitvoeringsprogramma Ringvaart en Ringdijk In 2016 en 2017 hebben wij met meer dan 500 bewoners van alle dorpen aan de Ringvaart gesproken over wat verbeterd kan worden. De opbrengsten hiervan zijn vastgelegd in de Visie Ringvaart en Ringdijk (2017.0011195). In de visie staan voorstellen voor verbetering van de leefbaarheid, aantrekkelijkheid en verkeersveiligheid op de dijk.

Daarnaast zijn het unieke historische karakter en de kwaliteiten van de Ringvaart en Ringdijk beschreven in de publicatie Kijk op de Ringvaart. In het Uitvoeringsprogramma Ringdijk en Ringvaart (2017.0025366) zijn de maatregelen in nauw overleg met de bewoners van Buitenkaag geconcretiseerd. Deze maatregelen worden na verwachting in 2021 uitgevoerd. Initiatieven vanuit het dorp Een andere aanleiding voor deze concept visie zijn verschillende initiatieven en wensen vanuit het dorp. Eén van de wensen is de realisatie van een recreatieboulevard en het groen inrichten van het openbaar gebied rond het gemaal De Leeghwater. Ook zijn diverse initiatieven ingediend voor woningbouw en watergebonden bedrijvigheid op locaties die liggen in het glastuinbouwconcentratiegebied van de Omgevingsverordening NH2040. Parkeeroverlast De parkeeroverlast in Buitenkaag is een belangrijke aanleiding voor de concept visie. De inwoners van Buitenkaag ervaren al lange tijd parkeeroverlast. Deze wordt vooral veroorzaakt door de botenbouwer Royal van Lent Shipyard die de laatste jaren sterk is gegroeid. De medewerkers parkeren in Buitenkaag om met de pont naar Kaag te gaan. Tijdens het visietraject is een toekomstbestendige en duurzame locatie gevonden voor een nieuw parkeerterrein in het glastuinbouwgebied. Deze locatie is niet direct realiseerbaar.

Wij hebben daarom een perceel achter de Lisserdijk beschikbaar gesteld voor een tijdelijk parkeerterrein voor de duur van maximaal vijfjaar. Deze periode wordt in verband met de duur van de te verlenen procedure niet verlengd. Naar verwachting zal binnen deze periode het definitieve parkeerterrein in het glastuinbouwgebied gereed zijn. Welk doel wordt nagestreefd?

De concept Visie Buitenkaag 2040: biedt ruimte aan mogelijkheden voor transformatie in het glastuinbouwgebied;

Concept Visie Buitenkaag 2040

Pagina 3

faciliteert diverse vormen van recreatie en toerisme; gaat uit van het behouden en versterken van Ringdijk- en dorpskarakteristiek; geeft een oplossing voor het parkeerprobleem. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

Voorafgaand aan het opstellen van de concept visie hebben wij een gebiedsanalyse uitgevoerd waarbij de kenmerken en kwaliteiten van gebied zijn geïnventariseerd. Daarnaast is een beleidsanalyse uitgevoerd. Tenslotte hebben wij ook een intensief participatietraject gehouden met bewoners, glastuinbouwers, ontwikkelaars en grondeigenaren. Analyse kenmerken en ruimtelijke kwaliteit Op basis van een analyse van het gebied zijn de belangrijkste kenmerken en kwaliteiten van Buitenkaag geïdentificeerd, waaronder het open agrarisch karakter, het historisch karakter van de Ringdijk, Ringvaart, de Hoofdvaart en het gemaal De Leeghwater en de recreatieve potentie van Buitenkaag. Deze kwaliteiten willen we graag behouden en versterken. Analyse beleidskaders Er is een analyse uitgevoerd van de beleidskaders die zijn opgesteld door het Rijk, de provincie en de gemeente. Bij de beleidsanalyse is een samenvatting per beleidsthema gemaakt en is aangegeven wat wij hieruit meenemen in de concept visie. Participatie We hebben verschillende bijeenkomsten gehouden met inwoners en ondernemers. Tijdens een gebiedsbijeenkomst op 11 juli 2019 zijn bewoners en ondernemers gevraagd om met ons mee te denken. Daarnaast hebben wij op 22 juni en 27 oktober 2020 een bijeenkomst gehouden met glastuinbouwers en initiatiefnemers.

Ook is regelmatig afgestemd met de Dorpsraad Kaag-Buitenkaag en de Greenport Aalsmeer. Concept Visie Buitenkaag 2040

Op basis van de gebieds- en beleidsanalyse en de participatiebijeenkomsten hebben wij een concept visie opgesteld voor Buitenkaag. De visie bestaat uit een ruimtelijk perspectief, een uitwerking in gebiedszones en een uitvoeringsstrategie. Ruimtelijk perspectief In het ruimtelijk perspectief wordt beschreven hoe Buitenkaag zich de komende 20 jaar kan ontwikkelen. Het ruimtelijk perspectief bestaat uit een visiedeel en een nieuwe ruimtelijke structuur. In het visiedeel staat beschreven wat we willen bereiken. De concept visie is opgesplitst in vier ontwikkelrichtingen: 1. Ruimte bieden aan mogelijkheden voor transformatie in het glastuinbouwgebied In het glastuinbouwgebied bieden we ruimte aan het ontwikkelen van diverse recreatieve voorzieningen. Hierbij kan gedacht worden aan een kleinschalig recreatiepark, glamping, kleinschalig boutique hotel ofwellness. Daarnaast wordt op een specifieke locatie ruimte geboden aan lichte watergebonden bedrijvigheid, zoals een botenopslag- en botenverhuurbedrijf. Tenslotte kan ook een kleinschalig duurzaam solarpark ontwikkeld worden. 2. Faciliteren van diverse vormen van recreatie en toerisme Vanwege de aantrekkelijke ligging aan de Kagerpiassen biedt Buitenkaag veel mogelijkheden voor de ontwikkeling van recreatiemogelijkheden. Intensieve recreatie

Concept Visie Buitenkaag 2040

3.

4.

Pagina 4

ontwikkelen we in het glastuinbouwgebied. In de andere delen zetten we in op kleinschalige recreatie. Versterken van Ringdijk en dorpskarakteristiek Om de leefbaarheid van het dorp te versterken stellen wij kaders aan ontwikkelingen op de Ringdijk en in de dorpskern van Buitenkaag. Daarnaast zetten we in op het realiseren van een recreatieboulevard en een park rond het gemaal De Leegwater. Oplossing bieden voor de parkeerproblematiek Tijdens het visietraject is een toekomstbestendige locatie voor een parkeerterrein in het glastuinbouwgebied gevonden. Deze krijgt een nieuwe ontsluitingsweg, waardoor de verkeersoverlast wordt teruggedrongen.

Nieuwe ruimtelijke structuur Naast de ontwikkelrichtingen beschrijft de concept visie een nieuwe ruimtelijke structuur voor Buitenkaag. Deze bestaat uit een groenblauwe structuur en een verkeerstructuur. Deze vormen een nieuw raamwerk waarbinnen bestaande plannen en nieuwe initiatieven kunnen worden uitgewerkt. Het raamwerk maakt een sterk geheel van het dorp en realiseert een betere verbinding tussen de Kaag, het dorp en het glastuinbouwgebied. Bij het raamwerk vormt het ontwikkelen van Buitenkaag tot een recreatief dorp een belangrijk uitgangspunt. Hierbij wordt ingezet op het autoluw maken van een deel van de Ringdijk, waardoor kansen ontstaan voor het ontwikkelen van een recreatieboulevard. Daarnaast wordt ingezet op een nieuwe ontsluitingsroute in het glastuinbouwgebied. Deze zorgt voor een goede verkeersafwikkeling van ontwikkelingen in het glastuinbouwgebied, waaronder het nieuwe parkeerterrein en vermindert het verkeer in de dorpskern. Het raamwerk zorgt ook dat het glastuinbouwgebied toegankelijk wordt voor bewoners en recreanten. Hiertoe zijn diverse fiets- en wandelpaden opgenomen. Ook is gedacht aan het versterken van de waterstructuur, onder anderen door twee waterlussen. Hierdoor wordt de Hoofdvaart via de Kagertocht met het glastuinbouwgebied verbonden en ontstaan mogelijkheden voor waterrecreanten, zoals kanoërs en suppers.

Tenslotte is ook aandacht voor de groenstructuur. Hierbij wordt ingezet op twee belangrijke hoofdstructuren in het glastuinbouwgebied die aansluiten bij historische laanbeplanting langs de Hoofdweg en een secundaire groenstructuur, waardoor het historisch karakter van de polder wordt versterkt.

Concept Visie Buitenkaag 2040

Pagina 5

VISIEKAART VISIE BUITENKAAG LEGENDA

Status: conceptvisie

Bestaand ] Kelk Sc hooi'kinderdagverblijf |

Nieuwe ontsluitingsstructuur Fiets en wandelroutes Fietsstraat Mogelijke uitbreiding parkeerplaats

Horeca | Watersport Kantoor/atelier Wonen/overige bebouwing Gemaal Bebouwd Onbebouwd

Nieuwe waterstructuur Woonontwikkeling Initiatief voor ontwikkeling Nieuwe brug Versterken woonlinten Ontwikkelgebieden Hart en gemaalzone □ Dtjkzone Randzone @ (Jf

Glastu inbou wzone Functie Horeca Groenstructuur

WK .<=o

Visiekaart Visie Buitenkaag 2040

Uitwerking per gebiedszone In de gebiedsgerichte uitwerking zijn doelen en ontwerpprincipes opgesteld voor vier kenmerkende zones van Buitenkaag: de hart- en gemaalzone, dijkzone, randzone en glastuinbouwzone.

LEGENDA Hört en gemaalzone Dijkzone Randzone Glastuinbouwzone

Gebiedszones in Buitenkaag

Uitvoeringsstrategie Om uitvoering te geven aan deze visie is een uitvoeringsstrategie opgesteld. Hierbij is een aantal spelregels voor initiatieven opgesteld. Uitgangspunt is dat initiatiefnemers zelf verantwoordelijk zijn voor uitvoering en financiering. Daarnaast moeten initiatieven bijdragen aan de financiering van het ruimtelijk raamwerk. De bijdragen wordt vastgelegd in anterieure overeenkomsten die de gemeente sluit met de initiatiefnemers. De gemeente

Concept Visie Buitenkaag 2040

Pagina 6

heeft een faciliterende rol en zal niet overgaan tot actief grond verwerven om bijvoorbeeld herverkaveling mogelijk te maken. Om ontwikkelingen juridisch-planologisch mogelijk te maken zullen de benodigde ruimtelijke procedures moeten worden doorlopen volgens het dan geldende planologisch-juridische regime. 3.3 Wat mag het kosten?

Aan de uitvoering van dit voorstel zijn, naast de beschikbare ambtelijke capaciteit, geen kosten verbonden. De concept visie beschrijft de ruimte die gegeven wordt aan nieuwe initiatieven. Initiatiefnemers zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering. Dit geldt ook voor het te ontwikkelen collectieve parkeerterrein, waarbij Royal Van Lent Shipyard samen met de grondeigenaar tot een haalbare businesscase moeten komen. Vanuit het Uitvoeringsprogramma Ringdijk en Ringvaart (2017.0025366) zijn financiële middelen beschikbaar voor het realiseren van een fietsstraat aan de Ringdijk en het aanleggen van het gemaalpark Leeghwater. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De gemeenteraad stelt de kaders vast voor ruimtelijke ontwikkeling, daartoe wordt na de inspraak de Visie Buitenkaag 2040 voor vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. De portefeuillehouder Ruimtelijke Ordening, Milieu en Agrarische Zaken en de portefeuillehouder Economie & Innovatie, Verkeer & Vervoer en Cultuur zijn namens het college het eerste aanspreekpunt. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Participatie en communicatie We hebben verschillende bijeenkomsten gehouden met inwoners, ondernemers en initiatiefnemers. Alle inwoners hebben de mogelijkheid gehad om mee te denken over de concept visie. Zie ook: https://haarlemmermeereemeente.nl/buitenkaag. Tijdens een gebiedsbijeenkomst op 11 juli 2019 zijn bewoners en ondernemers gevraagd om met ons mee te denken. Daarnaast hebben wij op 22 juni en 27 oktober 2020 een bijeenkomst gehouden met glastuinbouwers en initiatiefnemers. Ook is regelmatig afgestemd met de Dorpsraad Kaag-Buitenkaag en de Greenport Aalsmeer. Inspraak Op de concept visie Buitenkaag 2040 wordt inspraak geboden op basis van de Inspraakverordening gemeente Haarlemmermeer. De concept visie wordt voor een periode van zes weken ter inzage gelegd. Binnen deze periode kunnen reacties worden ingediend op de concept visie. De concept visie wordt gepubliceerd op de website www.officielebekendmakingen.nl, in de Informeer en de lokale krant Heen en Weer en op de website https://haarlemmermeergemeente.nl/buitenkaag. De stukken liggen ook ter inzage in het raadhuis in Hoofddorp, Raadhuisplein 1. Onlinebijeenkomst In februari 2021 wordt tevens een onlinebijeenkomst georganiseerd voor het gehele dorp waarin de concept visie Buitenkaag 2040 wordt gepresenteerd.

Concept Visie Buitenkaag 2040

Pagina 7

3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

De concept visie zal ter inzage gelegd voor inspraak. Alle ingediende reacties worden gebundeld en van een antwoord voorzien in een Nota van Beantwoording. Hierna zal de visie samen met de Nota van Beantwoording ter besluitvorming worden aangeboden aan de gemeenteraad. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

Deze concept visie geeft richting aan ontwikkelingen in Buitenkaag tot 2040. Hierdoor ontstaat een interessant gebied voor bewoners, ondernemers en toeristen binnen de MRA. Bij initiatieven wordt rekening gehouden met de regionale kaders en wordt daar waar nodig afgestemd. 4. Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer, de burgemeester, de secretaris,

drs. Carel Brugman

Bijlage(n) •

Concept visie Buitenkaag 2040

Visie Buitenkaag 2040

Status: concept Datum: 21-01-2021

Colofon Projectgroep Gerben Enserink, Ruimte, Economie en Duurzaamheid Marit Spaanderman-Brandhorst Ruimte, Economie en Duurzaamheid Esther de Rijk, Ruimte, Economie en Duurzaamheid Marieke Adrichem, Ruimte, Economie en Duurzaamheid, Martin Sulman, Samenleving sport en cultuur Tessa Ligtenberg, Ruimte, Economie en Duurzaamheid

projectleiding planoloog landschap, stedenbouw landschap toerisme en recreatie planoloog

Projectondersteuning Ferdinand Ex, Communicatie & Externe Betrekkingen Jos Bontekoe, Gebieds- en Relatiemanagement Peter de Waard, Gebieds- en Relatiemanagement Marcel Leek, Beheer en Onderhoud Richard van Beek, Grond- en Vastgoedzaken

communicatie gebiedsmanager assistent gebiedsmanager specialist openbare ruimte planeconoom

Extern bureau Frank Immerzeel, Starling Structures

stedenbouwkundige

Klankbordgroep Dorpsraad Kaag – Buitenkaag Dave Vlaming, Greenport Aalsmeer Jacqueline Verwindt, Provincie Noord-Holland Glastuinbouw Nederland, Edwin van Geest

gebiedscoördinator beleidsadviseur ruimtelijke ordening, Regio Amstelland-Meerlanden en Amsterdam netwerkcoördinator & regiocoördinator

Foto’s Gemeente Haarlemmermeer Met dank aan iedereen die de participatieavonden heeft bijgewoond. Voor meer informatie: https://haarlemmermeergemeente.nl/buitenkaag Dit is een uitgave van gemeente Haarlemmermeer, 2021. Aan de in deze uitgave opgenomen afbeeldingen kunnen geen rechten worden ontleend.

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 2

Zicht vanaf Hoofdvaart op het historische rijksmonument gemaal De Leeghwater

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 3

Inhoudsopgave Colofon ..................................................................................................... 2

4

Samenvatting............................................................................................ 5 1

2

3

Inleiding ............................................................................................. 9 1.1

Waarom een gebiedsvisie? ......................................................................... 9

1.2

Doel van deze visie .................................................................................... 11

1.3

Leeswijzer .................................................................................................. 11

Kenmerken en kwaliteiten van Buitenkaag........................................ 12 2.1

Historische ontwikkeling ........................................................................... 12

2.2

Landschappelijke kenmerken en kwaliteiten ............................................ 13

2.3

Kenmerken van de gebouwde omgeving .................................................. 15

2.4

Kenmerken sociale opbouw ...................................................................... 18

2.5

Belangrijkste kenmerken en kwaliteiten ................................................... 18

5

6

Beleidskaders ................................................................................... 19 3.1

Wonen ....................................................................................................... 19

3.2

Economische ontwikkeling ........................................................................ 20

3.3

Recreatie ................................................................................................... 22

3.4

Landschap en water .................................................................................. 25

3.5

Verkeer en parkeren ................................................................................. 26

3.6

Klimaat en duurzaamheid ......................................................................... 26

7

Participatie ...................................................................................... 29 4.1

Opbrengsten gebiedsbijeenkomst ............................................................. 29

4.2

Ondernemersverkenning ........................................................................... 31

4.3

Bijeenkomst ondernemers in glastuinbouwgebied 22 juni 2020 .............. 31

4.4

Vervolgbijeenkomst glastuinbouwgebied 27 oktober 2020 ...................... 31

4.5

Afstemming werkgroep Greenport Aalsmeer ........................................... 31

Ruimtelijke perspectief .................................................................... 32 5.1

Hoofdlijnen visie Buitenkaag ..................................................................... 32

5.2

Nieuwe ruimtelijke structuur..................................................................... 38

Uitwerking per gebiedszones ............................................................ 42 6.1

Hart- en gemaalzone ................................................................................. 43

6.2

Dijkzone ..................................................................................................... 45

6.3

Randzone ................................................................................................... 47

6.4

Glastuinbouwzone ..................................................................................... 49

Uitvoeringsstrategie ......................................................................... 54 7.1

Samenwerking ........................................................................................... 54

7.2

Spelregels voor ruimtelijke initiatieven ..................................................... 55

7.3

Gemeentelijk instrumentarium ................................................................. 55

7.4

Financiële uitvoerbaarheid ........................................................................ 56

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 4

Samenvatting De visie Buitenkaag geeft een nieuw ruimtelijk perspectief voor Buitenkaag tot 2040 en vormt het afwegingskader voor initiatieven. Zo wordt de leefbaarheid en vitaliteit van Buitenkaag versterkt. Aanleiding Er zijn verschillende aanleidingen voor het opstellen van een visie voor Buitenkaag. Ten eerste is het glastuinbouwgebied benoemd als een transformatiegebied binnen de Greenport Aalsmeer. De afgelopen jaren zijn diverse verzoeken binnengekomen voor het ontwikkelen van andere functies dan glastuinbouw. Met deze visie willen wij ruimte bieden aan deze initiatieven en hiervoor een duidelijk kader bieden. Hierbij biedt het kader ook mogelijkheden voor actieve glastuinbouwers die op termijn iets anders willen ontwikkelen. Hierbij mogen bestaande glastuinbouwbedrijven niet worden belemmerd in hun bedrijfsvoering. Ten tweede zijn er verschillende initiatieven en wensen vanuit het dorp voor het vergroten van de leefbaarheid in Buitenkaag. Eén van de wensen die vanuit de eerdere participatie over de Visie Ringdijk en Ringvaart naar voren is gekomen, is de realisatie van een autoluwe zone op de Ringdijk die op termijn kan worden ontwikkeld tot een recreatieboulevard. Hierbij zijn ook ideeën geopperd voor de realisatie van een park bij het gemaal De Leeghwater. Met deze visie bieden wij een kader voor verdere uitwerking van deze ideeën.

Ten derde willen we met deze visie een oplossing bieden voor de parkeeroverlast in Buitenkaag. De grootste overlast wordt veroorzaakt door Royal van Lent Shipyard die de laatste jaren behoorlijk is gegroeid. Het parkeerterrein aan de Leidsemeerstraat is momenteel ontoereikend, waardoor veel geparkeerd wordt op openbare parkeerplaatsen in het dorp. In de visie wordt een oplossing geboden voor het langdurige parkeerprobleem door een toekomstbestendige locatie aan te wijzen waar een nieuw parkeerterrein ontwikkeld kan worden. Doel Het doel van de visie is een nieuw ruimtelijk perspectief voor Buitenkaag te ontwikkelen tot 2040. De visie moet een bijdrage leveren aan een leefbaar en vitaal Buitenkaag. Hierbij vormt de visie een toetsingskader voor reeds bekende plannen en toekomstige initiatieven. Plangebied Het plangebied van de Visie Buitenkaag 2040 betreft het dorp Buitenkaag, het glastuinbouwgebied, de Ringdijk en Ringvaart en de linten van de Hoofdweg Oosten Westzijde, de Huigsloterdijk en de Lisserdijk. Beleidskaders Er zijn diverse landelijke, provinciale en regionale beleidskaders relevant voor het visiegebied. De kansen voor woningbouw zijn zeer beperkt vanwege het Luchthavenindelingbesluit. Wel liggen kansen voor de ontwikkeling van recreatie. Zeker gezien de bijzondere ligging van Buitenkaag aan de Ringdijk, Kagerplassen en Kaag.

Daarnaast zijn mogelijkheden om het cultuurhistorische karakter van het gebied te versterken, onder andere rond het gemaal De Leeghwater, maar ook door het terugbrengen van de oorspronkelijke verkaveling met een heldere groen-, water- en verkeersstructuur. Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 5

Participatie Samen met bewoners, ondernemers, overheden en marktpartijen zijn we via een uitgebreid participatieproces op zoek gegaan naar een toekomstbestendige visie voor Buitenkaag. Voor deze opzet is gekozen om het draagvlak zo groot mogelijk te maken. Hiervoor zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd en is een ondernemersverkenning uitgevoerd. Ook is de visie afgestemd binnen de Greenport Aalsmeer. De participatie met bewoners, grondeigenaren en ondernemers heeft een grote bijdrage geleverd aan de totstandkoming van deze visie. Ruimtelijk perspectief In het ruimtelijk perspectief staat beschreven op welke manier Buitenkaag zich de komende 20 jaar kan ontwikkelen. Het betreft een groeimodel waar het gebied gefaseerd tot ontwikkeling kan komen. Hierbij wordt ingezet op het ontwikkelen van Buitenkaag tot een watersportdorp, waarbij de bestaande kwaliteiten behouden blijven. Hierdoor wordt de leefbaarheid en vitaliteit vergroot. Het ruimtelijk perspectief bestaat uit een visiedeel en een nieuwe ruimtelijke structuur voor Buitenkaag. Daarnaast is ook een uitwerking in verschillende gebiedszones gemaakt, te weten: de hart- en gemaalzone, dijkzone, randzone en de glastuinbouwzone. Per gebiedszone is een aantal doelen geformuleerd en worden kaders meegegeven voor ontwikkelingen in het gebied.

Nieuwe ruimtelijke structuur De nieuwe ruimtelijke structuur bestaat uit een groenblauwe structuur, verkeersstructuur en fiets- en wandelstructuur. Deze vormen samen een nieuw ruimtelijk raamwerk waarbinnen bestaande plannen en nieuwe initiatieven kunnen worden uitgewerkt. Het raamwerk maakt een sterker geheel van het dorp en zorgt voor betere verbindingen tussen Kaag, het dorp en het glastuinbouwgebied. Bij het raamwerk vormt het ontwikkelen van Buitenkaag tot een watersportdorp een belangrijk uitgangspunt. Hierbij wordt ingezet op het autoluw maken van een deel van de Ringdijk, waardoor kansen ontstaan voor het ontwikkelen van een recreatieboulevard. Daarnaast wordt ingezet op het verminderen van het doorgaand autoverkeer in het dorp door het realiseren van een nieuwe ontsluitingsroute in het glastuinbouwgebied. Deze nieuwe ontsluitingsroute zorgt ook voor een goede verkeersafwikkeling bij de transformatie van het glastuinbouwgebied en vormt tevens de ontsluiting van het nieuwe parkeerterrein voor Royal Van Lent Shipyard. Het raamwerk zorgt ook dat het glastuinbouwgebied toegankelijk wordt voor bewoners en recreanten. Hiertoe zijn diverse fiets- en wandelpaden in het gebied opgenomen. Ook wordt de waterstructuur versterkt. De Hoofdvaart wordt via de Kagertocht met het glastuinbouwgebied verbonden waardoor mogelijkheden ontstaan voor waterrecreanten, zoals kanoërs en suppers.

Ook is aandacht voor de groenstructuur. Om het historische karakter te versterken worden in het transformatie-glastuinbouwgebied nieuwe beplantingen gerealiseerd. Het gemaalpark nabij het gemaal De Leeghwater, vormt als markant eindpunt van de Hoofdvaart, een belangrijke nieuwe groene ontmoetingsplek voor het dorp met fantastisch uitzicht op de plassen.

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 6

Uitwerking per gebiedszone In de hart- en gemaalzone ligt het accent op het creëren van een nieuwe ontmoetingsplek bij het gemaal De Leeghwater. Dit park is de verbindende schakel tussen de Ringvaart, de Kagerplassen en het uitgestrekte polderlandschap. Daarnaast wordt door de recreatieboulevard de recreatieve waarde van de Ringdijk versterkt en ontstaan nieuwe plekken om te genieten van de prachtige ligging van Buitenkaag aan de Ringvaart en Kagerplassen. In de dijkzone (Lisserdijk en Huigloterdijk) wordt vooral ingezet op het behoud van de karakteristieke en kleinschalige bebouwing, het terugbrengen van de voetsloten, waarbij het parkeren zoveel mogelijk achter de dijk wordt gebracht. Voor nieuw- of verbouwplannen aan de dijk worden ontwikkelprincipes meegegeven waardoor de diversiteit in de bebouwing en de zichtlijnen naar het open agrarisch landschap behouden blijven. In de randzone (Hoofdweg Oostzijde en de Lisserdijk) wordt ingezet op het vergroten van de recreatieve mogelijkheden van Buitenkaag en het versterken van de woonfunctie. Hieronder vallen mogelijkheden voor het omzetten van bedrijfswoningen naar burgerwoningen in combinatie met een gedeeltelijke sloop van de kassen en het toevoegen van enkele woningen in de linten. In de linten zijn ook mogelijkheden voor kleinschalige bed- en breakfast, beroep aan huis activiteiten en het hobbymatig houden van dieren.

Daarnaast wordt een watersportbedrijf met een aanlegsteiger en een tankvoorziening mogelijk gemaakt. Het betreft een samenvoeging van twee watersportbedrijven, waarvan één op dit moment bij de pont gevestigd is. In de glastuinbouwzone wordt ruimte geboden voor een nieuwe functionele invulling. Hierbij vormt de ontwikkeling van Buitenkaag tot een recreatief dorp een belangrijk uitgangspunt. Vanwege de ligging nabij de Kagerplassen, Ringvaart en Kaag liggen kansen voor recreatieve ontwikkelingen. Hierbij kan gedacht worden aan een vakantiepark, glamping, kleinschalig hotel met wellness of een outdoor terrein. Ook behoren groepsaccommodaties voor zeilscholen en watergebonden bedrijvigheid, zoals een botenopslag- en verhuurbedrijf tot de mogelijkheden. De transformatie van het glastuinbouwgebied biedt kansen om een nieuwe economische drager voor het dorp te ontwikkelen en zo Buitenkaag vitaal en leefbaar te houden. Bij de ontwikkelingen is het van belang dat de bestaande glastuinbouwbedrijven niet in hun bedrijfsvoering worden belemmerd en ontwikkelingen niet ten koste mogen gaan van de woon- en leefkwaliteit van bestaande woningen. Hierbij zal per initiatief een goede afweging moeten worden gemaakt. Uitvoeringsstrategie Deze visie is een richtinggevend kader voor toekomstige ontwikkelingen. Om uitvoering te geven aan deze visie is een uitvoeringsstrategie opgesteld.

Hierbij is een aantal spelregels voor initiatieven opgesteld. Uitgangspunt is dat initiatiefnemers zelf verantwoordelijk zijn voor de uitvoering en financiering. Daarnaast moeten initiatieven bijdragen aan de financiering van het ruimtelijk raamwerk. De bijdragen worden vastgelegd in anterieure overeenkomsten die de gemeente sluit met de initiatiefnemers. De gemeente heeft een faciliterende rol en zal niet overgaan tot actief grond verwerven om bijvoorbeeld herverkaveling mogelijk te maken. Om ontwikkelingen juridisch-planologisch mogelijk te maken zullen de benodigde ruimtelijke procedures moeten worden doorlopen volgens het dan geldende planologisch-juridische regime. Voor de uitvoering van de visie worden geen additionele middelen vrijgemaakt. Wel zijn vanuit het Uitvoeringsprogramma Ringdijk en Ringvaart financiële middelen beschikbaar voor het realiseren van een fietsstraat aan de Ringdijk en het aanleggen van het gemaalpark De Leeghwater. Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 7

Inspraak Op deze visie is inspraak mogelijk. De concept visie zal gepresenteerd worden tijdens een onlinebijeenkomst voor het dorp. Hierna zal een inspraakronde worden georganiseerd. Alle ingediende reacties worden gebundeld en van een antwoord voorzien in een Nota van Beantwoording. Hierna zal de visie samen met de Nota van Beantwoording ter besluitvorming worden aangeboden aan de gemeenteraad. Er is geen beroep mogelijk tegen de vastgestelde visie. Na vaststelling en publicatie is de visie onherroepelijk.

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 8

1 Inleiding Buitenkaag ligt op één van de meest mooie en bijzondere plekken van Haarlemmermeer; het meest zuidelijkste puntje van de Haarlemmermeerpolder aan de Kagerplassen. De kern wordt doorsneden door de Hoofdvaart welke uitkomt bij het historisch gemaal De Leeghwater. Tegenover Buitenkaag ligt het dorp Kaag, waarmee nauwe sociale en economische banden zijn. De dorpen werken samen als een dubbeldorp1. De Kagerplassen, het eilanddorp Kaag, de Ringvaart en de glastuinbouw aan de noordkant van Buitenkaag zijn verbonden met de geschiedenis van het dorp. Vanaf het water vormt Buitenkaag de entree voor de provincie Noord-Holland, met prominent in beeld het gemaal De Leeghwater. Buitenkaag is een dorp met twee gezichten. Aan de ene kant is het ontspannen wonen in een dijkdorp aan de Ringvaart en de Kagerplassen, aan de andere kant een dorp in een dynamische omgeving waar glastuinbouw, luchtvaart en infrastructuur (A44) Plangebied Visie Buitenkaag 2040 de identiteit bepalen.

1.1 Waarom een gebiedsvisie? Er zijn verschillende aanleidingen voor het opstellen van een visie voor Buitenkaag: de Ruimtelijke Visie Greenport Aalsmeer, het Uitvoeringsprogramma Ringvaart en Ringdijk, initiatieven vanuit het dorp en de parkeeroverlast. Deze visie helpt om deze ontwikkelingen een plek te geven in Buitenkaag.

1

Een dubbeldorp is de aanduiding van enkele dorpen met verschillende namen die dicht bij elkaar zijn ontstaan en zowel geografisch als sociaal en economisch één geheel vormen.

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 9

Relatie met de Ruimtelijke Visie Greenport Aalsmeer Hoewel Buitenkaag gekenmerkt wordt door glastuinbouw is het gebied vanwege haar beperkte omvang geen toekomstbestendig glastuinbouwgebied. Daarom is het glastuinbouwgebied van Buitenkaag aangewezen als transformatiegebied in de Ruimtelijke Visie Greenport Aalsmeer die in 2015 in de stuurgroep Greenport Aalsmeer is vastgesteld2. Doordat het gebied nog steeds onderdeel uitmaakt van het glastuinbouwconcentratiegebied kan op basis van de Omgevingsverordening Noord-Holland 2040 van de provincie Noord-Holland de transformatie van glas naar een andere functie niet plaatsvinden zonder een binnen de regio afgestemde ruimtelijke visie. Dit is één van de redenen waarom deze visie is opgesteld. Op basis van deze visie kan de indicatie glastuinbouwconcentratiegebied veranderd worden. Relatie met het Uitvoeringsprogramma Ringvaart en Ringdijk In 2016 en 2017 heeft de gemeente met meer dan 500 bewoners van alle dorpen aan de Ringvaart gesproken over wat verbeterd zou kunnen worden. De opbrengsten hiervan zijn vastgelegd in de Visie Ringvaart en Ringdijk (2017.0011195) die de gemeenteraad op 11 mei 2017 heeft vastgesteld. In de visie worden voorstellen beschreven voor verbetering zodat de Ringdijk en Ringvaart aantrekkelijker, leefbaarder en (verkeers-)veiliger worden.

De maatregelen worden opgepakt binnen het Uitvoeringsprogramma Ringdijk en Ringvaart (2017.0025366). In de Visie Buitenkaag wordt voortgeborduurd op de voorgestelde maatregelen vanuit de Visie Ringdijk en Ringvaart (2017.0011195) en worden in nauw overleg met de bewoners van Buitenkaag geconcretiseerd. Initiatieven vanuit het dorp Een andere aanleiding voor deze visie zijn verschillende initiatieven en wensen vanuit het dorp. Eén van de wensen die vanuit eerdere participatie van de Ringdijk en Ringvaart visie naar voren is gekomen, is de realisatie van een recreatieboulevard. Deze kan worden gerealiseerd door het toevoegen van openbare aanlegsteigers, het aanleggen van een groene oever, maar ook het groen inrichten van het openbaar gebied rond het oudste gemaal van Haarlemmermeer: het gemaal De Leeghwater. Ook zijn er enkele initiatieven voor woningbouw en bedrijvigheid op locaties die liggen in het glastuinbouwconcentratiegebied. Door regionale afstemming binnen de Greenport Aalsmeer en een aanpassing van de provinciale omgevingsverordening kan ingestemd worden met een andere invulling. Hiervoor vormt deze visie voor Buitenkaag de basis. Parkeeroverlast Tot slot is de parkeeroverlast in Buitenkaag een belangrijke aanleiding van de visie. De grootste overlast wordt veroorzaakt door de jachtbouwer Royal van Lent Shipyard die de laatste jaren een groeispurt heeft doorgemaakt.

Aangezien het bedrijf alleen bereikbaar is via de veerpont tussen Buitenkaag en Kaag parkeren de werknemers in Buitenkaag. Deels op een eigen parkeerterrein aan de Leidsemeerstraat, maar ook op openbare parkeerplaatsen in het dorp. Dit leidt al jaren tot een aanzienlijke parkeer- en verkeersoverlast in het dorp aangezien het parkeerterrein aan de Leidsmeerstraat veel te klein is. 2

De Greenport Aalsmeer is de organisatie waarin de provincie NH, 6 gemeenten en diverse brancheorganisaties waaronder LTO Noord-Glaskracht, Flora Holland en de Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijproducten gezamenlijk samenwerken om de internationale concurrentiepositie van sierteeltsector in de regio te versterken.

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 10

Voorafgaand en tijdens het visietraject zijn verschillende locaties onderzocht. Tijdens het visietraject is een toekomstbestendige locatie gevonden in het glastuinbouwgebied. Deze locatie is echter niet direct realiseerbaar. Vanwege de urgentie van de parkeerproblematiek is het noodzakelijk om op korte termijn ook een tijdelijke oplossing te vinden. De gemeente heeft hiertoe een perceel achter de Lisserdijk beschikbaar gesteld aan Royal van Lent Shipyard voor een periode van maximaal 5 jaar. Naar verwachting zal binnen deze periode het permanente parkeerterrein in het glastuinbouwgebied gereed zijn waardoor de tijdelijke parkeerplaats aan de Lisserdijk kan worden opgeheven.

1.2 Doel van deze visie Het doel van de visie is een nieuw ruimtelijk perspectief voor Buitenkaag te ontwikkelen tot 2040. De visie moet een bijdrage leveren aan leefbaar en vitaal Buitenkaag. Hierbij vormt de visie een toetsingskader voor reeds bekende plannen en toekomstige initiatieven.

1.3 Leeswijzer Hoofdstuk 1 gaat in op de aanleiding en het doel van de visie. In hoofdstuk 2 zijn de kenmerken en kwaliteiten van Buitenkaag beschreven. Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van beleid waar bij de ontwikkeling van de visie rekening mee moet worden gehouden. Hoofdstuk 4 gaat in op het gevoerde participatietraject om te komen tot de visie. In hoofdstuk 5 is het ruimtelijke perspectief voor Buitenkaag beschreven, waarbij in hoofdstuk 6 een verdere uitwerking in gebiedszones is gemaakt. Tot slot is in hoofdstuk 7 opgenomen op welke manier uitvoering gegeven kan worden aan deze visie.

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 11

2 Kenmerken en kwaliteiten van Buitenkaag 2.1 Historische ontwikkeling Halverwege de negentiende eeuw is de Haarlemmermeer drooggelegd. Sinds 1855 is de Haarlemmermeerpolder onderdeel van de gemeente Haarlemmermeer. Buitenkaag, voorheen Leeghwaterbuurt genoemd, is ontstaan rondom het stoomgemaal 'De Leeghwater'. Dit is het oudste gemaal van de drie gemalen waarmee de Haarlemmermeer is drooggelegd. Doordat het ver van de bewoonde wereld lag was het noodzakelijk voor de arbeiders zich dicht bij het gemaal te vestigen. Op de kaart van 1900 zijn al enkele woningen te zien. Hierna heeft Buitenkaag zich verder ontwikkeld. Eerst in noordwestelijke richting langs de Ringvaart, later voornamelijk in oostelijke richting. Achter de Huigsloterdijk heeft in de jaren ’70 een uitbreiding van het dorp plaatsgevonden. Rond de jaren ‘80 is de glastuinbouw in Buitenkaag begonnen en deze is in de loop van de jaren langzaam uitgebreid. Na de jaren '70 is vanwege het vliegverkeerslawaai en het Groene Hartbeleid overigens nagenoeg geen woningbouw meer geweest met uitzondering van een klein aantal woningen aan de Huigsloterdijk en het recent gebouwde appartementencomplex aan de Zweilandstraat. De ontwikkeling van Buitenkaag in de periode 1900 tot heden.

Wat nemen we mee? Om het verleden zichtbaar te houden is het belangrijk dat de historische elementen van de droogmakerij herkenbaar blijven. Dit zijn in Buitenkaag de Ringvaart met Ringdijk, waarbij de langgerekte bebouwingsstructuur en de karakteristieke Hoofdvaart met het gemaal de Leeghwater kenmerkend zijn.

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 12

2.2 Landschappelijke kenmerken en kwaliteiten De hoofdgroenstructuur bestaat uit de Hoofdvaart met zijn historische laanbeplanting en het groen rondom het gemaal De Leeghwater. De Ringvaart en Ringdijk zijn eveneens belangrijke groenblauwe structuurdragers. In Buitenkaag zijn als onderdeel van de inrichting van de woonstraten enkele verspreid gelegen groenvoorzieningen aanwezig. Daarnaast is aan de Leidsemeerstraat een grotere groenvoorziening aanwezig die gebruikt wordt als trapveldje. Het gebied rondom Buitenkaag heeft van oudsher een agrarisch karakter en dit oorspronkelijke karakter grotendeels behouden. Historische structuren en elementen die hiernaar verwijzen zijn nog steeds zichtbaar, zoals het aanwezige dijktalud en de voetsloten. De uitgestrekte agrarische gronden aan de noord- en oostzijde van Buitenkaag hebben grote landschappelijke waarde door de openheid van dit landschap. Het open landschap is het beste te beleven vanaf de Hoofdweg Oost- en Westzijde en vanaf de Ringdijk. Met name de doorzichten tussen de woningen op de Ringdijk geven goed de relatie tussen bebouwing en het open landschap weer.

Landschappelijke kenmerken Buitenkaag.

De Ringvaart, Hoofdvaart en Kagertocht zijn hoofdwatergangen. Ze zijn onderdeel van het boezemwatersysteem van de Haarlemmermeerpolder. Langs de Lisserdijk is door de provincie een natuurverbinding als onderdeel van Natuur Netwerk Nederland (NNN) aangemerkt. Het betreft een ecologische zone die gekenmerkt wordt door een zachte en soepele overgang tussen nat en droog. Gebruik van het water Het water en het groen nodigen uit om er gebruik van te maken. Zo heeft de Ringvaart een regionale en nationale betekenis voor de beroepsscheepvaart en de recreatievaart, onder ander vanwege de ‘staande mast’-route. Dit is route waarmee de waterrecreant naar Haarlem, Amsterdam of ZuidHolland kan varen. Daarnaast vormt de Ringvaart de verbinding van de Hollandse plassen, de Bollenstreek en aantrekkelijke historische binnensteden, zoals Haarlem en Leiden. Zeer veel schepen

Beleven van het open landschap

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 13

en bootjes varen langs Buitenkaag via de Ringvaart. Buitenkaag geldt echter nog niet als uit- of overstappunt, mede doordat er weinig openbare aanlegplekken zijn en informatie ontbreekt over de Ringvaart, het dorp en de bezienswaardigheden van de polder. De Ringvaart is ook het toneel van verschillende evenementen die nu bijna ongemerkt passeren. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Ringvaart Regatta (roeien), de Turfrace en de Strontrace (beiden een zeilrace voor platbodems) die jaarlijks vrijwel de gehele Ringvaart gebruiken. Buitenkaag kan gezien worden als de entree voor provincie Noord-Holland en het Hollandse Plassengebied. Een gebied waar meerdere dorpen en water- en groenstructuren deel vanuit maken. Buitenkaag heeft momenteel een bescheiden rol in dit gebied, omdat de recreatieve mogelijkheden onvoldoende benut worden. De mogelijkheden om via de Ringdijk aan de kant van Buitenkaag bij de oever te komen, langs de oever te zitten, te wandelen of uit te stappen maakt dit deel van de Ringdijk tot een zeer aantrekkelijk woonmilieu en een interessant recreatief en toeristisch gebied. Echter wordt de oever van de Ringdijk nog niet optimaal gebruikt door het gebrek aan openbare aanlegsteigers, waar recreanten en passanten kunnen aanleggen. Aan de overzijde zijn bij de dorpen Kaag en Warmond de recreatieve mogelijkheden de laatste jaren aanzienlijk toegenomen.

Ondanks de ideale ligging en recreatieve kwaliteiten blijft Buitenkaag bij deze ontwikkelingen achter.

Strontrace op de Ringvaart (Jur Engelchor)

Een van de redenen hier is dat er de laatste jaren aan de gehele Ringdijk een groei van het aantal particuliere steigers en andere vormen van bootstallingen ontstaan. Hierdoor komt de openbare toegankelijkheid van de oevers onder druk te staan. Dit komt onder andere door de toegenomen interesse in de pleziervaart, maar ook omdat de mogelijkheden voor een privésteigers zijn vergroot doordat Rijnland een deel van de oevers te koop aan biedt. Om de wildgroei aan particuliere aanlegsteigers en bootstalling te beperken is het bestemmingsplan Ringvaart opgesteld. Hierin zijn regels opgenomen onder welke voorwaarden deze voorzieningen mogen worden aangelegd. Steigers langs de Ringvaart

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 14

Welke landschappelijke kenmerken en kwaliteiten nemen we mee? De kwaliteit van de groenblauwe structuur wordt gevormd door de Ringvaart met de Ringdijk, de omgeving van het gemaal De Leeghwater en de Hoofdvaart met zijn historische en monumentale beplanting. Daarnaast is het agrarisch karakter met in het bijzonder de openheid van het landschap van grote waarde voor Buitenkaag. Het landschap nodigt uit om het te beleven. Door de ligging van Buitenkaag aan de Ringvaart en Kagerplassen is het een uitgelezen plek om recreatie verder te ontwikkelen.

2.3 Kenmerken van de gebouwde omgeving De ruimtelijke opzet van Buitenkaag wordt bepaald door twee structuren: de Ringvaart (met zijn dijkzone) en de Hoofdvaart. De bebouwingsstructuur en de wegenstructuur zijn hiervan afgeleid. Het markantste gebouw van Buitenkaag staat op de plek waar de Hoofdvaart bij de Ringvaart komt. Dit is het historische gemaal De Leeghwater. Aan de Hoofdvaart bevindt zich ook de H. Joannes Evangelist kerk. Tussen de dorpskern en lintbebouwing van de Hoofdvaart Oostzijde en de Leidsemeerstraat en het open agrarische polderlandschap bevindt zich het glastuinbouwgebied van Buitenkaag. De glastuinbouw concentreert zich achter de linten van Leidsemeerstraat en de Hoofdweg Oostzijde. Hierdoor is het dorp visueel grotendeels afgeschermd van de polder.

Bestaande functionele en stedenbouwkundige structuur Buitenkaag

Bestaande wegenstructuur

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 15

Dijkzone De bebouwing aan de dijk bestaat vooral uit woonbebouwing, maar kent ook horeca en watergerelateerde bedrijvigheid. De bebouwing is op het water georiënteerd. Deze dijkzone wordt gekenmerkt door onder meer historische lintbebouwing, maar ook door de openheid aan de kant van de Huigsloterdijk. De bebouwing bestaat vaak uit vrijstaande woningen of twee-onder-een-kapwoningen. Verder is diversiteit en variatie kenmerkend. De architectuur van de woningen langs de dijk is afwisselend en informeel van karakter waarbij verschillen zijn in bouwperioden, nokrichting, goot- en nokhoogte, kleur- en materiaalgebruik. Ook de onderlinge afstand tussen de woningen aan de Ringvaart varieert. Deze opzet is kenmerkend voor de meeste dorpen aan de Ringvaart. Hart- en gemaalzone Karakteristieke bebouwing (kleine korrel) langs de Ringdijk In deze zone bevinden zich de belangrijkste ontmoetingsplekken zoals de school, de kerk en het dorpshuis. Niet alleen voor Buitenkagers, maar zeker ook voor inwoners van Kaag, doordat Buitenkaag en Kaag nadrukkelijk met elkaar verbonden zijn en als dubbeldorpen functioneren. Het delen van deze voorzieningen is daar onderdeel van. Ook speelplekken worden door beide dorpen gebruikt, zoals de speelmogelijkheden bij de basisschool en de kerk. Een grote parel in het midden van het dorp is het gemaal De Leeghwater.

Dit is een van de gemalen die het Haarlemmermeer heeft drooggelegd en van grote historische waarde. Het gemaal is aangewezen als Rijksmonument en het gebied heeft een bijzonder welstandniveau (monumenten en beschermde dorpsgezichten). Randzone De woonbebouwing langs zuidzijde van de Leidsemeerstraat is regelmatig van opzet met veelal dezelfde typologie, bestaande uit twee-onder-een-kapwoningen.

Het gemaal De Leeghwater vanaf de Hoofdweg

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 16

De noordzijde van de Leidsemeerstraat kent vooral vrijstaande agrarische bedrijfswoningen. Deze zone wordt gekenmerkt als overgangsgebied tussen de glastuinbouw en de kern van Buitenkaag. Glastuinbouwzone De glastuinbouwzone beslaat een groot deel van Buitenkaag. Deze bestaat uit 9 hectare glasopstanden, bedrijfswoningen en overige bedrijfsbebouwing. De glastuinbedrijven ontsluiten op de Hoofdweg Oostzijde en Lisserdijk, waardoor ook regelmatig vrachtverkeer afkomstig van glastuinbouwbedrijven aan de Lisserdijk door het dorp rijdt. Er zijn 7 actieve glastuinbouwers in het glastuinbouwgebied van Buitenkaag aanwezig met een omvang variërend van 1 tot 5 hectare. De bedrijven zijn volledig toegerust voor de teelt van snijbloemen, potplanten en voor de vermeerdering van sierteeltgewassen. De ontwikkelingen in de glastuinbouw gaan snel. Door het kleinschalige karakter van dit gebied, de beperkte mogelijkheden voor verdere schaalvergroting en de niet altijd verzekerde bedrijfsopvolging bij oudere kwekers maken de toekomstbestendigheid van glastuinbouw in Buitenkaag onzeker. Twee derde van de kassen zijn gebouwd in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw en zijn deels verouderd. Dit zijn oude rozen kassen, die nu worden gebruikt voor koude teelten.

Grootschalige uitbreidingen binnen het glastuinbouwgebied zijn niet mogelijk, behalve op Glastuinbouwgebied in Buitenkaag percelen van de glastuinbouwbedrijven die in de toekomst stoppen. Welke kwaliteiten uit het bebouwde gebied nemen we mee? Buitenkaag kent een gevarieerde bebouwde omgeving die vooral gekenmerkt wordt door de verschillende zones die te onderscheiden zijn. Opvallend is de langgerekte lintbebouwing in de dijkzone. Belangrijk is de fraaie ligging van het gemaal aan de Ringvaart en het hart van Buitenkaag met de ontmoetingsplekken voor het dorp. De glastuinbouwzone is een bebouwd gebied van kassen en andere bedrijfsbebouwing die een minder grote rol spelen in het gebruik van het dorp.

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 17

2.4 Kenmerken sociale opbouw Op 1 januari 2020 wonen er 472 inwoners in Buitenkaag, in 2015 waren dit er 432. De verdeling in leeftijdsgroepen loopt redelijk gelijk met de verdeling voor de hele Haarlemmermeer (zie tabel). Er is te zien dat in Haarlemmermeer gemiddeld iets meer kinderen en jongeren wonen dan in Buitenkaag. Daarnaast is een groot verschil te zien in 65-plussers. Het aandeel 65-plussers in Buitenkaag is meer dan twee keer zo hoog dan gemiddeld in Haarlemmermeer. Het aandeel jonge kinderen is in Buitenkaag beperkt. Dit maakt dat het voortbestaan van de basisschool onder druk komt te staan.

Tabel Leeftijdsgroepen Leeftijdsgroepen 0-3 jaar 4-11 jaar 12-17 jaar 18-64 jaar 65-74 jaar 75 + Totaal inwoners Bron: BRP Haarlemmermeer, 2020

Buitenkaag 2,3% 7,8% 5,7% 53,0% 15,5% 15,7% 454 inwoners

Haarlemmermeer 3,7% 9,2% 8,2% 61,9% 10,2% 6,8% 154.231 inwoners

Vanwege de woningbouwbeperkingen rond Schiphol zijn de afgelopen jaren weinig nieuwe woningen in Buitenkaag gebouwd. Echter is er wel vraag naar woningen, vooral starters- en seniorenwoningen. Woningen voor starters en/of startende jonge gezinnen zijn ook nodig om Buitenkaag leefbaar en vitaal te houden. Door meer woningen blijft het aantal inwoners op peil en kunnen maatschappelijke functies in Buitenkaag blijven voortbestaan, zoals de school.

2.5 Belangrijkste kenmerken en kwaliteiten Op basis van de voorgaande analyses kunnen we de kenmerken en kwaliteiten van Buitenkaag in beeld brengen. De onderstaande woordwolken illustreren welke belangrijke kernkwaliteiten dienen als basis voor deze visie.

Kernkwaliteiten Buitenkaag

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 18

3 Beleidskaders In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de relevante beleidskaders waar in deze visie rekening mee moet worden gehouden. De beleidskaders zijn verdeeld in verschillende thema’s, te weten: wonen, economie, recreatie, landschap en water en klimaat en duurzaamheid.

3.1 Wonen Ten aanzien van het thema wonen zijn het Luchthavenindelingbesluit (LIB) van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de Omgevingsverordening NH 2040 van de provincie Noord-Holland het meest relevant. Hieronder is een korte samenvatting van deze beleidskaders opgenomen. Luchthavenindelingsbesluit In het Luchthavenindelingbesluit (LIB) zijn de beperkingen ten aanzien van de luchthaven Schiphol vastgelegd. In dit besluit zijn vier beperkingengebieden opgenomen voor veiligheid en geluidsbelasting. Buitenkaag is geheel gelegen in LIB-4 (beperkingengebied geluid) van het LIB. Dit betekent dat nieuwbouw van geluidsgevoelige bestemmingen (woningen, scholen, et cetera) in principe niet is toegestaan. Daarnaast valt Buitenkaag ook geheel binnen LIB-5. Hiervoor geldt de eis om een afweging externe veiligheid en geluid te maken, wat betekent dat het risico op een vliegtuigongeluk in beeld gebracht moet zijn. Daarnaast moeten toekomstige en (potentiële) eigenaren geïnformeerd worden over de geluidsbelasting en mogelijke hinder door vliegtuiggeluid door de aanwezigheid van de luchthaven Schiphol, conform de regionale afspraken Wonen-Vliegen, zoals opgenomen in brief van 24 april 2017 met kenmerk 920083/910117.

Wel biedt de Ondanks de beperkingen biedt het LIB 4 en LIB 5 gebied de volgende mogelijkheden ten aanzien van woningbouw, zoals ook beschreven in de Nota van toelichting bij het LIB: • Het opvullen van een open ruimte binnen bestaand stedelijk gebied met 25 woningen per project of 3 woningen binnen bestaande linten; • Woningsplitsing, woninguitbreiding en het omzetten van bedrijfswoningen naar burgerwoningen binnen bestaande linten; • Functiewijziging van een bestaand gebouw naar wonen binnen bestaand stedelijk gebied; • Bouw van een bedrijfswoning, waarvan de noodzaak is aangetoond. Omgevingsverordening NH 2040 In de Omgevingsverordening zijn de regels vastgesteld waaraan ruimtelijke plannen in Noord-Holland moeten voldoen. Voor Buitenkaag zijn diverse artikelen uit omgevingsverordening van belang. Ten eerste gelden kunnen nieuwe stedelijke ontwikkeling (woningbouw met meer dan 12 woningen) alleen gerealiseerd worden als deze conform de schriftelijk gemaakte afspraken binnen de regio wordt ontwikkeld en passen binnen het LIB. Dit betekent dat getoetst moet worden aan regionale afspraken over woningbouw (zal worden vastgelegd in het Woonakkoord), de locatie binnen het stedelijk gebied moet liggen en voldaan wordt aan de ruimtelijke kwaliteitseisen.

Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 19

Ten tweede gelden regels voor een kleinschalige woningbouwontwikkelingen in het landelijk gebied en het MRA landelijk gebied, waarbij in principe kan alleen ontwikkeld worden buiten bestaand stedelijk gebied binnen een bestemmingsvlak dat al voorziet in een stedelijke functie of binnen bestaande linten waarbij de bedrijfsbebouwing moet worden gesloopt en wegbestemd. Indien meer dan 1.500 m2 aan bestaande bedrijfsbebouwing wordt gesloopt kunnen dan maximaal 2 woningen worden gerealiseerd. Hierbij mogen omliggende bedrijven niet in hun bedrijfsvoering of ontwikkelingsmogelijkheden worden belemmerd. Daarnaast is het mogelijk om karakteristieke boerderijen gesplitst worden in meerdere burgerwoningen, indien geen afbreuk wordt gedaan het oorspronkelijke karakter van de bebouwing. Ten derde zijn regels verbonden aan de transformatie van glastuinbouw. Woningbouw kan niet in een glastuinbouwconcentratiegebied. In Buitenkaag is momenteel het gehele glastuinbouwgebied aangewezen als glastuinbouwconcentratiegebied. Om woningbouw toch mogelijk te maken zal een verzoek aan GS moeten worden ingediend om deze aanduiding glastuinbouwconcentratiegebied er af te halen. Deze visie vormt hiervoor de basis. Ten vierde kunnen niet zomaar woningen worden gebouwd binnen de LIB-5 zone. Heel Buitenkaag valt binnen deze contour.

Hierbij moet in de toelichting op dat plan rekenschap worden gegeven van het feit dat op de betreffende locatie sprake is van geluid vanwege het luchtverkeer en worden de redenen vermeld die ertoe hebben geleid om op de betreffende locatie nieuwe woningen te bestemmen.

3.1.1 Welke kaders nemen we mee ten aanzien van wonen? In de visie willen wij, rekening houdend met het LIB en de omgevingsverordening, inzetten op het toevoegen van enkele woningen binnen de bestaande linten en het omzetten van bedrijfswoningen naar burgerwoningen, in combinatie met sloop van agrarische bedrijfsbebouwing. Daarnaast willen we op enkele bedrijfslocaties kleinschalige woningbouw mogelijk maken, waarbij we ook de mogelijkheden voor geluidsadaptief bouwen verkennen. Deze woningbouw geeft invulling aan de woningbehoefte in Buitenkaag waarbij de vitaliteit en leefbaarheid wordt vergroot.

3.2 Economische ontwikkeling Ten aanzien van het thema economie is zijn de Omgevingsverordening NH 2040, de Ruimtelijke Visie Greenport Aalsmeer, de Uitvoeringsstrategie Plabeka 3.0, de Strategie werklocaties en het Beleid commerciële voorzieningen het meest relevant. Hieronder is een korte samenvatting van deze beleidskaders opgenomen. Omgevingsverordening NH 2040 In de Omgevingsverordening NH 2040 heeft de provincie een aantal voorwaarden ten aanzien van economische ontwikkelingen in het glastuinbouwgebied gesteld. Hierin is onder meer vastgelegd dat een andere invulling alleen mogelijk als de aanduiding glastuinbouwconcentratiegebied van het gebied wordt verwijderd. Daarnaast zijn regels opgenomen over wat hier kan worden ontwikkeld. Zo zijn ontwikkelingen in het landelijk gebied maar zeer beperkt mogelijk en moeten goed gemotiveerd worden. Hierbij kan in het landelijk gebied uitsluitend voorzien worden in kleinschalige ontwikkelingen op locaties waar een stedelijk Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 20

functie is toegestaan, het oppervlak niet wordt vergroot. In afwijking op deze regeling kunnen nieuwe stedelijke ontwikkeling worden toegestaan als ontwikkelingen in overeenstemming zijn met de binnen de regio gemaakte schriftelijke afspraken. Ruimtelijke Visie Greenport Aalsmeer De Ruimtelijke Visie Greenport Aalsmeer schetst een investeringsperspectief voor de glastuinbouwsector in de regio Aalsmeer. Hierbij wil de Greenport Aalsmeer inzetten op het vergroten kansen voor glastuinbouw, maar ook op het transformeren van verouderd glasareaal. Buitenkaag is een van de gebieden die in de Greenport Aalsmeer is benoemd als transformatiegebied. Dit houdt in dat het gebied (op termijn) geen toekomstbestendig glastuinbouwconcentratiegebied zal zijn. Transformatie naar andere functies ligt voor de hand. Bestaande bedrijven behouden hun bestemming/rechten, totdat er concrete plannen zijn voor transformatie. Uitvoeringsstrategie Plabeka 3.1 en Strategie werklocaties De Uitvoeringsstrategie Plabeka 3.1 en Strategie werklocaties zijn de gemeentelijke beleidskaders voor de ruimtelijke ontwikkeling van economische activiteiten. Hierin zijn de bedrijventerreinen en werklocaties binnen Haarlemmermeer aangewezen. Buitenkaag is niet aangewezen als een van de locaties waar bedrijvigheid kan worden ontwikkeld.

Een uitzondering vormt bedrijvigheid die een aantoonbare bijdrage levert aan het economische profiel van het gebied en niet op een andere werklocatie kan worden gehuisvest, zoals watergebonden bedrijvigheid of een bedrijfsverplaatsing waarbij het oppervlak niet wordt vergroot. Hiervan dient bij ontwikkelingen tot 10 ha een melding te worden gemaakt binnen het Platform Bedrijven en Kantoren (Plabeka) van de MRA. Beleid commerciële voorzieningen In het beleid commerciële voorzieningen van de gemeente zijn regels opgesteld voor commerciële voorzieningen, zoals detailhandel en horeca. Perifere- of grootschalige detailhandel en groothandel kan alleen op aangewezen locaties gevestigd worden. In Buitenkaag zijn dergelijke locaties niet aanwezig. Kleinschalige vormen van detailhandel zoals huisverkoop van teelt uit de kas is niet bezwaarlijk, zolang sprake is van een ondergeschikte en productie gebonden activiteit. Ten aanzien horeca en commerciële dienstverlening (kappers, schoonheidssalons, reisbureaus, makelaardij en uitzendbureaus) gelden ook regels. Deze functies dienen met name binnen de centrumgebieden plaats te vinden.

3.2.1 Welke kaders nemen we mee ten aanzien van economische ontwikkeling? In de Ruimtelijke Visie Greenport Aalsmeer is het glastuinbouwgebied in Buitenkaag aanwezen als transformatiegebied, waarbij gezocht moet worden naar een andere invulling. In de visie Buitenkaag willen we invulling geven aan deze opgave. Hierbij zetten wij ondanks de beperkingen ten aanzien van economische ontwikkeling in op het toestaan van watergebonden bedrijvigheid op een specifiek aangewezen locatie om de recreatieve mogelijkheden in Buitenkaag te vergroten. Hierbij willen we ook ondersteunende detailhandel toestaan, zoals een showroom. Dit is passend bij Buitenkaag aangezien het watergebonden karakter maakt dat deze bedrijvigheid niet op een bestaand bedrijventerrein kan worden gefaciliteerd. Daarnaast wordt in het glastuinbouwgebied ruimte geboden voor ondersteunde detailhandel en horeca bij recreatieve concepten. Hierbij moet worden aangetoond dat deze ondersteunende voorzieningen essentieel zijn voor het Visie Buitenkaag 2040 (concept) | 21