26. 11107859 Informatie over voortgang programmatische aanpak energietransitie en Monitor Energie en Klimaat. d.d. 24-06-2024

gemeente Haarlemmermeer

De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer

postbus 250 2130 AG Hoofddorp Bezoekadres: Taurusavenue 100 Hoofddorp Telefoon 0900 1852

cluster Contactpersoon Telefoon

Ruimte, Economie en Duurzaamheid Alex Tuinstra 0900 1852

Uw brief Ons kenmerk Bijiage(n) onderwerp

Verzenddatum

2 4 JUNI 2024

XS-24050708.267 Berenschot hoofdrapport COz dashboard en aanvullende maatregelen Haarlemmermeer en Monitor Energie en Klimaat 2022/2023 Informatie over voortgang programmatische aanpak energietransitie en Monitor Energie en Klimaat

Geachte heer, mevrouw, In december 2022 hebben wij de Actualisatie Programma Energietransitie 2022-2026 vastgesteld (2022.0002591) waarbij wij een negental focusprojecten hebben benoemd waar we ons deze collegeperiode op richten. In vervolg op onze brief van 19 juli 2023 (X.2023.04576) geven wij de raad een kwalitatief overzicht van de voortgang. Ook treft de raad in de bijlage de monitor Energie en Klimaat over 2022/2023 aan waarin de voortgang zoveel mogelijk in relatie tot de doelstellingen kwantitatief in beeld is gebracht. Uit de monitor blijkt dat het goed gaat met het opwekken van energie en het verlagen van het aandeel woningen met een slecht energielabel. Daarentegen kunnen nog stappen worden gezet op het gebied van C02-reductie, energiebesparing en het aardgasvrij maken van woningen. Afspraken coalitieakkoord

Pilots en proeftuinen voor buurtbatteriien en Easloos bouwen Het onderzoek naar een buurtbatterij in Rijsenhout laat zien dat er geen verdienmodel is voor een batterij die alleen gebruikt wordt om lokale overschotten van zonne-energie op te slaan en op een later moment terug te leveren aan het net. Dit komt door de grote investering en beperkte tijd per jaar dat er lokaal een overschot aan zonne-energie is. Wanneer de batterij ook kan handelen op de elektriciteitsmarkt of gecombineerd wordt met een warmtenet, kan dit mogelijk overbrugd worden. Een buurtbatterij vraagt om een significante investering waar de initiatiefnemers nu nog niet klaar voor zijn. Door de aanhoudende netcongestie, die vooral grootverbruikers raakt, ontstaan er meer batterij-initiatieven door bedrijven en instellingen. Zo worden batterijen onderzocht voor de nieuwe middelbare scholen in Hoofddorp en zien we meer bedrijven die door de gevolgen van netcongestie of grootschalige opwek hier kansen in zien.

Ons kenmerk: XS-24050708.267

Pagina 2

Meerdere partijen zijn geïnteresseerd in het plaatsen van diverse batterijtoepassingen, zoals grootschalige systeembatterijen. Onder de juiste voorwaarden kunnen deze batterijen een bijdrage leveren aan het verzachten van netcongestie of de verduurzaming van het elektriciteitsnet. Door deze toename van interesse stellen we samen met de provincie NoordHolland een batterijhandreiking op en overwegen we lokale kaders om de kansen van deze ontwikkeling te benutten en rekening te houden met geschikte locaties en een goede ruimtelijke inpassing. Betrekken alle inwoners: long en oud, maar vooral ook inwoners met een kleine beurs Naast de aanpak voor energiearmoede, waarbij we inwoners helpen hun huis te verduurzamen en daarmee de energierekening te verlagen, zijn we ook gestart met onderzoeken hoe we andere (kwetsbare) doelgroepen beter in kaart kunnen brengen. We willen weten hoe we hen kunnen ondersteunen met verduurzaming en hen verder betrekken bij de energietransitie. Een voorbeeld daarvan is de kleinschalige pilot leerwerkplekken energietransitie voor statushouders en anderstaligen met mogelijkheden voor bij-/omscholing met betrekking tot verduurzaming (X.2024.00511). Verhogen van ambitie CCh-reductie naar 55-60% In het coalitieakkoord is de COz-reductiedoelstelling aangescherpt naar het landelijke doel van 55% in 2030.

Wanneer middelen vanuit het Rijk of Europa beschikbaar worden gesteld kan deze verhoogd worden naar 60%. Berenschot heeft onderzoek gedaan naar de haalbaarheid hiervan en welke aanvullende inspanningen dan nodig zijn. Bijgevoegd rapport is eind 2023 opgeleverd en laat een verwachte COz-reductie zien van 45,4% in 2030. Belangrijke kanttekening is dat deze reductie niet vanzelf wordt behaald. Daarvoor moeten de voorgenomen plannen nog wel worden uitgevoerd. Het rapport gaat namelijk uit van de landelijke en Europese (klimaat)plannen en -ontwikkelingen en van lokaal beleid en projecten binnen onze gemeente. Dit is een ander uitgangspunt dan de monitor Energie en Klimaat 2022/2023. Deze is gebaseerd op historische data, dus wat al gerealiseerd is. De trendlijnen van de monitor zijn een doortrekking van die historische data. Om het doel van 55% te halen zijn extra inspanningen nodig. Met name in de sectoren Mobiliteit, Gebouwde omgeving en Landbouw. In de sectoren Industrie en Elektriciteit wordt naar verwachting al een ruim hogere reductie gehaald dan 55%. Netto is dan nog 145 kiloton CO: reductie nodig. Het rapport rekent verschillende maatregelen door om dit in te vullen.

Bijvoorbeeld extra zonnepanelen op daken, meer ruimte voor zonneakkers in het Zonnecarré, nieuwe windturbines, woningen verwarmen via een warmtenet, meer all-electric woningen, extra inzet op energiebesparing, meer mobiliteitshubs, zero-emissie zones of het aanleggen van een 'klimaatbos'. Het rapport laat zien dat de resterende opgave vrijwel onmogelijk is zonder extra duurzame elektriciteit. Voor 2030 ligt daar de grootste - realistische - bijdrage aan CO2reductie. Dit rapport geeft handvatten om mogelijke maatregelen op waarde te schatten en uit te werken tot concrete plannen. Het kan daarmee als onderbouwing gebruikt worden bij toekomstige voorstellen. Het opzetten van een Klimaat- en energiefonds Per brief van 1 november 2023 is de raad geïnformeerd over de stappen die nodig zijn om een Verordening Duurzaamheidslening uit te werken (X.2023.05594). Daarbij is ook het rapport Verkenning Klimaat- en Energiefonds, door adviesbureau ERAC, meegezonden. Op 9 november 2023 heeft de raad de motie Duurzaamheidslening Woningeigenaren #2 bij de behandeling van de Programmabegroting 2024-2027 aangenomen (MOII). Op basis van ervaringen van andere gemeenten heeft de raad bij de motie Duurzaamheidslening Woningeigenaren #2 opgedragen een leningplafond van € 4.400.000 in te stellen.

Als uitwerking hiervan is op 25 april 2024 ingestemd met de Verordening stimuleringslening energie (10809599).

Ons kenmerk: XS-24050708.267

Pagina 3

Focusprojecten

Voorbeeldrol van de gemeente Wij geven als gemeente het goede voorbeeld in de energietransitie. Zo rijden bijna alle auto's van onze gemeente elektrisch. Voor eigen werkmaterieel, zoals een heftruck of heggenschaar, wordt duurzame biobrandstof getankt. Bij het contracteren van externe aannemers selecteren wij aannemers die minimaal biobrandstof of elektrisch materieel gebruiken, zoals vrachtwagens en kranen. In 2023 is de Circulaire Materialen Hub geopend. Met de hub zorgen we voor levensduurverlenging van gebruikte bestratingsmaterialen, waarmee we veel CO2 besparen. Ook de openbare verlichting wordt verduurzaamd. Eind 2023 hadden 39.500 van de 47.000 openbare verlichtingspunten Ledverlichting. In 2024 worden nog eens 1.700 armaturen vervangen. Alle kantoren van onze gemeente beschikken over minimaal label C en voldoen daarmee aan de wettelijke verplichting hiervoor. In onze kantoren zetten we ook in op het beter scheiden van afval, zodat goed bruikbare grondstoffen gerecycled kunnen worden. Daarnaast gebruiken we sinds 2024 herbruikbare koffiebekers. Vorig jaar is de Haarlemmermeerse routekaart verduurzaming maatschappelijk vastgoed vastgesteld (2023.7963379). De routekaart geeft invulling aan de verduurzamingsopgave van het gemeentelijke maatschappelijke vastgoed met als doel een vermindering van de gebouwgebonden CCh-uitstoot van ten minste 55% in 2030 en 95% in 2050.

Verder stellen we twee gemeentelijke daken beschikbaar aan de lokale energiecoöperatie voor zonnepanelen, waar inwoners door middel van lokaal eigendom van kunnen profiteren. Op gebied van bewustwording en activatie van onze medewerkers, is in de periode eind 2023/begin 2024 onderzocht hoe zij tegen de voorbeeldrol aankijken, welke weerstanden er zijn en welke kansen zij zien. In 2024 organiseren we het Klimaat- en Energiespel om aan de slag te gaan met verduurzaming in en op het werk (zie ook onze brief van 26 april 2024, XS-24041507.206). Wij monitoren de inspanningen die we leveren om de eigen COz-uitstoot terug te dringen aan de hand van de C02-prestatieladder. In 2023 heeft onze gemeente het certificaat van de C02-prestatieladder voor niveau drie behouden. In 2024 onderzoeken we of het mogelijk is om te certificeren op niveau vier. Faciliterende regelgeving Onze lokale regelgeving moet een versnelling van de energietransitie faciliteren. Onze juridische expertise hebben wij in personele zin versterkt wat zorgt voor meer inzicht in de (aankomende) regels die effect hebben op de energietransitie. We werken aan een proces waarbij we met verschillende disciplines knelpunten voorkomen en oplossingen uitwerken.

Onze aanpak op het gebied van elektriciteitsproductie en warmtetransitie moet, waar nodig en mogelijk, worden verankerd in duidelijke regels zodat het ook afdwingbaar is. We stellen een verordening op om de aanleg van warmtenetten te reguleren. We werken pilotgericht om ervaring op te doen met de realisatie van warmtenetten en de gemeentelijke processen daarop in te richten. De rijksoverheid bereidt wetgeving voor om de warmtetransitie te faciliteren, waarmee nieuwe bevoegdheden aan de raad worden gegeven. Regie op energie-infrastructuur Zoals aangekondigd door TenneT in oktober 2023 is netcongestie uitgegroeid tot een probleem voor heel Haarlemmermeer. We hebben de gevolgen en handelingsperspectieven voor projecten in kaart gebracht en ondernemers geïnformeerd over dit onderwerp (zie onze brief van 18 oktober 2023, X.2023.06402).

Ons kenmerk: XS-24050708.267

Pagina 4

De uitbreiding van elektriciteitsinfrastructuur op buurt-, lokaal- en regionaal niveau is steeds urgenter. Op al deze niveaus werken we nauw samen met netbeheerders en andere overheden. Concreet bereiden we een samenwerkingsovereenkomst voor over middenspanningsruimtes (MSR'en) in buurten. We werken met Liander en TenneT aan toekomstige locaties voor transformatorstations om de netcongestie te verhelpen en de energietransitie, woningbouw en bedrijvigheid mogelijk te maken. Vanuit het landelijke programma Verkenning Aanlanding Wind Op Zee (VAWOZ) verkennen we een aanlanding in Haarlemmermeer om de elektriciteit verder te verduurzamen. Doorontwikkelen energieloket inwoners In dit focusproject werken we aan het toekomstbestendig inrichten van het energieloket, zonder dat we daarbij tegen subsidie- of aanbestedingsgrenzen aanlopen. Hiervoor is eind 2023 door IPR Normag een onderzoek afgerond naar de mogelijkheid van quasi-inbesteden. Wij verwerken de aanbevelingen uit dit onderzoek en zenden de raad ter informatie separaat de nota van B&W Toekomstbestendige lokale organisatie van het Energieloket Haarlemmermeer (11063657). Na een Europese aanbesteding is begin 2024 de nieuwe uitvoerende partner WoonWijzerWinkel gestart.

Naast het aanbod van offertes en de uitvoering daarvan op het gebied van verduurzaming van woonhuizen richting aardgasvrij, wordt onderzocht of er mogelijkheden zijn om een fysieke verduurzamingswinkel of 'pop up store' vanuit het energieloket op te zetten. Het vergroten van de bekendheid van het Energieloket bij al onze inwoners blijft daarbij één van de strategische doelen. Kwetsbare groepen De specifieke uitkering (SPUK) voor energiearmoede voor Haarlemmermeer van € 2,1 miljoen kan tot en met 2025 worden besteed. In het najaar van 2023 zijn verschillende energieregelingen voor kwetsbare groepen van start gegaan, waaronder voor energiezuinige koelkasten, tweedehands zonnepanelen en glas- en vloerisolatie (X.2024.00605). De belangstelling voor deze regelingen was groot en een aantal, zoals de witgoedregeling, krijgt in 2024 en 2025 een vervolg. Zo zijn inmiddels 250 energiezuinige koelkasten geplaatst en volgen er nog 200 voor de huishoudens op de wachtlijst. Daarnaast zijn 25 tweedehands zonnepanelen geplaatst en krijgen de 50 huishoudens die de isolatieregeling hebben aangevraagd vóór het najaar van 2024 glas- en/of vloerisolatie. Door de energiecoaches en fixteams via de Energiebank Haarlemmermeer zijn sinds 2022 tot begin 2024 ruim 900 inwoners met energiearmoede geholpen met kleinschalige energiebesparende maatregelen en advies.

De rol van bedrijven Vanuit het Energiebesparingsakkoord provincie Noord-Holland (2021.0002798) zetten we in op stimulerend toezicht door een uitvoerende partner van ons energieloket voor bedrijven. Stimulerend toezicht betekent dat er aan bedrijven eerst een helpende hand wordt geboden om te voldoen aan de wettelijke besparingsplichten en er dus niet direct sprake is van handhaving. Tot en met mei 2024 zijn hiervoor 429 bedrijven bezocht en voorzien van adviezen om energie te besparen. 28% van deze bedrijven heeft één of meerdere van de geadviseerde maatregelen getroffen. Dat zorgt voor een jaarlijkse besparing van meer dan 1 miljoen kilowattuur aan stroom en meer dan 82.000 kubieke meter gas. Ook hebben inmiddels 67 bedrijven gebruik gemaakt van een actief begeleidingstraject door het energieloket. Daarnaast oefent de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) toezicht uit vanuit de energiebesparingswetgeving. Sinds 1 januari 2023 is minimaal energielabel C verplicht voor kantoren. De ODNZKG heeft waarschuwingsbrieven gestuurd aan kantoren met een slechter energielabel en kantoren die nog geen label-registratie hadden. Op 31 december 2023 voldeed

Ons kenmerk: XS-24050708.267

Pagina 5

97% (294 van de 304) kantoren aan de verplichting. De tien kantoren die nog niet voldoen hebben voor een deel al een voornemen last onder dwangsom ontvangen. Haarlemmermeer kent 933 bedrijven die op grond van de Wet milieubeheer een energiebesparingsplicht hebben. Tot 2023 hebben 772 bedrijven zich gemeld voor de informatieplicht. In juli 2023 is de nieuwe vierjaarscyclus van toepassing geworden waarbinnen deze bedrijven zich moeten melden via het RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)loket. In de zomerperiode heeft de ODNZKG bedrijven hierop aangeschreven. Het RVO-loket functioneert echter pas sinds 2024, waardoor de ODNZKG een achterstand in de beoordeling van de rapportages heeft. Goede voorbeelden van enthousiaste ondernemers die aan de slag zijn met hun energie-impact zijn te vinden op het bedrijvendeel van de website van het energieloket Haarlemmeer. Zonnepanelen op daken De ontwikkeling van zon op dak in Haarlemmermeer verloopt goed. Het aantal woningen met zonnepanelen is afgelopen jaren sterk gestegen, waarschijnlijk deels te verklaren door de energiecrisis. Tegelijkertijd zien we dat de realisatiegraad van bedrijven nog achterblijft. Op 38% van de gebouwen met een woonfunctie liggen zonnepanelen tegenover 16% van de bedrijven (peildatum mei 2023).

Dit wil overigens niet zeggen dat bedrijven minder bijdragen aan de hoeveelheid opgewekte elektriciteit, want woning- en bedrijfsdaken wekken in totaal ongeveer evenveel op. We zien dat maatschappelijk vastgoed (zoals scholen en sportaccommodaties) en bedrijven met een middelgroot dak ondersteuning kunnen gebruiken. Voor deze twee doelgroepen zijn zonnepanelen een onderwerp dat niet binnen hun bedrijfsvoering past. Het aanbieden van ondersteuning helpt hen dan om die keuze wel te maken. Schoolbesturen wordt ondersteuning aangeboden vanuit NMCX om zonnepanelen op schooldaken te leggen. Tegenstroom heeft bedrijven, gelegen buiten de bedrijventerreinen, ondersteund bij het nemen van zonnepanelen. De lessen van de afgelopen jaren zijn verwerkt in de nota van B&W Aanpak zon op dak 2024 - 2026, die de raad separaat ter informatie ontvangt (11063554). Daarnaast wordt samen met de provincie Noord-Holland gewerkt aan richtlijnen voor zonnepanelen boven parkeerplaatsen (zonnecarports) met als doel om een goede inpassing én realisatie te bevorderen. Doorontwikkelen proces wijkaanpak In onze brief van 16 april 2024 over Voortgang warmtetransitie gebouwde omgeving Haarlemmermeer (XS-24041110.201) hebben wij de voortgang van de warmtetransitie uitgebreid toegelicht.

In het afgelopen jaar zijn de geplande (aanvullende) onderzoeken naar warmteoplossingen uitgevoerd voor de kernen Zwanenburg, Rijsenhout en Badhoevedorp. Hierdoor is er beter inzicht in de haalbaarheid en de impact van de verschillende opties. Verder zijn bewonerswerkgroepen en -initiatieven in Vijfhuizen, Floriande West in Hoofddorp en Rijsenhout gevormd of verder ondersteund. In de praktijk zijn lessen geleerd over het beter betrekken van inwoners bij de warmtetransitie in de wijk. Bijvoorbeeld door het gezamenlijk ontwikkelen van collectieve inkoopacties. Binnen de organisatie onderzoeken we hoe een integrale wijkaanpak vanuit de gemeente vorm kan krijgen. In de tweede helft van 2024 versterken wij de werkgroepen verder, wordt het laatste onderzoek voor Badhoevedorp afgerond en worden stappen gezet richting wijkuitvoeringsplannen door het opzetten van een plan van aanpak, in ieder geval voor Zwanenburg. Ook worden de voorbereidingen getroffen voor het schrijven van het warmteprogramma in 2025 als herijking op de Warmtevisie Haarlemmermeer 2030.

Ons kenmerk: XS-24050708.267

Pagina 6

Windzoekgebied Het laatste focusproject gaat over het concretiseren van het windzoekgebied. In het coalitieakkoord is daarover opgenomen dat er draagvlak gecreëerd moet worden en dat ook hier lokaal eigenaarschap geldt. Op 21 december 2023 heeft de raad unaniem het raadsvoorstel plan van aanpak participatieproces Wind op Land aangenomen (8356457). De raad heeft daarbij gekozen voor het scenario van informeren, het doorlopen van het participatieproces over de spelregels, en peilen. Met het participatieproces stellen wij samen met alle betrokkenen spelregels op voor het windzoekgebied Haarlemmermeer-Zuid. Bij brief van 15 februari 2024 hebben wij de raad nader geïnformeerd over het participatieproces Wind op Land, in het bijzonder de Dag van de Wind op 16 maart 2024. Bij brief van 2 april 2024 deden wij verslag hoe de dag is verlopen en informeerden wij de raad over het vervolg van het proces. Met het raadsvoorstel Concept-spelregels en peiling Wind op Land Haarlemmermeer (10973893) geven wij verder invulling aan het afgesproken proces. Overige ontwikkelingen

Herijking RES 2024 Met de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 voor Noord-Holland Zuid (2021.0000778) zijn de kaders, uitgangspunten en ambities voor het realiseren van grootschalige hernieuwbare elektriciteit op land door de raad vastgesteld. In het voorjaar van 2023 is de Voortgangsrapportage RES (2023.00604) in ons college behandeld. Op basis van deze Voortgangsrapportage is geconcludeerd dat de RES NHZ toe is aan een herijking. Medio 2023 is de Uitgangspuntennotitie herijking RES (7864766) vastgesteld door ons college. Hierin staat onder andere dat de herijking RES 2024 alleen gaat over de wijzigingen van de zoekgebieden, welke zoekgebieden er zijn afgevallen en bijgekomen en wat het effect is van die wijzigingen op de opwekcijfers. De kaders, uitgangspunten en de ambitie van de RES 1.0 voor Noord-Holland Zuid blijven staan. In Haarlemmermeer ligt de nadruk op uitvoering binnen de bestaande zoekgebieden van de RES 1.0. Er zijn daarom geen wijzigingen opgenomen in de Herijking RES 2024 (10908931). Zonnecarré Zoals vastgesteld met de nota Voornemen voor het inzetten van gemeentegrond in het zonnecarré en bekrachtiging van het lotingsreglement (2022.0000145) vinden peilmomenten plaats voor de initiatieven voor zonneakkers in het zonnecarré. Dit ten behoeve van het vastgestelde plafond van 300 hectare (ha) aan zonneakkers tot 2030 en eventueel vrijgekomen ruimte daarin.

Bij brieven van 31 oktober 2023 (X.2023.06819) en 14 mei 2024 (XS24042301.240) hebben wij de raad geïnformeerd over de stand van zaken tot en met het eerste kwartaal van 2024. Initiatiefnemer IXZon heeft zich inmiddels gemeld om aanspraak te maken op 22 hectare en haar plannen daarvoor verder te ontwikkelen. Microturbines Op 2 februari 2023 heeft de raad unaniem de motie 'Na wind komt zonneschijn' aangenomen. Hierin wordt opgeroepen om uit te zoeken wat de (on)mogelijkheden zijn voor ondernemers om kleine windturbines te plaatsen. Wij zenden de raad separaat ter informatie de nota van B&W over het ontwerpbeleidskader voor microturbines (11070047). Met dit ontwerpbeleidskader streven wij naar transparantie en uniformiteit en zorgen wij ervoor dat deze ontwikkeling in samenhang is met andere opgaven, zoals landschap, natuur en cultuurhistorie.

Ons kenmerk: XS-24050708.267

Pagina 7

Natuurinclusief isoleren In onze brief met 'Informatie over energietransitie en natuurbescherming' van 12 september 2023 (X.2023.05286) hebben wij de raad geïnformeerd over de problematiek van isolatiewerkzaamheden in relatie tot de Wet natuurbescherming (vanaf 1 januari 2024 ondergebracht onder de Omgevingswet). Om spouwmuurisolatie mogelijk te maken, hebben wij een gebiedsgerichte omgevingsvergunning (GGO) nodig. Een belangrijke voorwaarde daarvoor is het opstellen van een Soorten Management Plan (SMP). Wij werken nu aan een plan van aanpak om het SMP voor onze gemeente op te stellen. Wij verkennen of het mogelijk en wenselijk is om dit in samenwerking met andere gemeenten te doen. In april 2024 heeft de provincie Noord-Holland de subsidieregeling 'versnelling natuurinclusief isoleren' opengesteld, waarmee het SMP (deels) bekostigd kan worden. Wij streven ernaar om snel van deze regeling gebruik te maken. In de tussentijd zorgen wij voor goede informatie over de (on)mogelijkheden van isolatie naar onze inwoners via het Energieloket Haarlemmermeer. Naast informatie biedt het energieloket isolatiemaatregelen aan die vergunningsvrij kunnen worden geplaatst, zoals vloer- en glasisolatie, en dakisolatie van binnenuit. Tot slot werkt het Rijk aan een werkwijze voor 'natuurvriendelijk isoleren'.

Warmtebronnen en warmtenetten Er is verdieping gekomen in de kennis van collectieve warmtebronnen in onze gemeente. Wat betreft geothermie is uit onderzoek gebleken dat er interessante aardlagen zijn, maar dat er wel uitdagingen zijn wat betreft het winnen van warmte daaruit. Een onderzoeksboring naar geothermie in de regio Amstelland heeft geleerd dat de samenstelling van de aardlagen in onze gemeente interessant is voor geothermie. Nader onderzoek moet uitwijzen of daadwerkelijke winning van aardwarmte mogelijk is. Hiervoor is meer seismisch onderzoek nodig naar de breuken in de aardlagen en een proefboring om te onderzoeken of er daadwerkelijk water doorheen stroomt. De zoektocht is nu naar financiële middelen om de nadere onderzoeken te bekostigen. Dit doen we samen met de gemeenten Aalsmeer, Amstelveen en Uithoorn. Bij de gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen speelt een concreet geothermie initiatief en we onderzoeken wat dit kan betekenen voor Lisserbroek. Zie voor het onderwerp van geothermie ook onze brief over het annuleren van de onderzoeksboring aardwarmte Uweg Zwanenburg (X.2023.07941) van 13 februari 2024. In onze gemeente staat 20-25% van alle datacentercapaciteit van Nederland. We onderzoeken hoe we de restwarmte van de datacenters (datathermie) kunnen inzetten voor duurzame warmtevoorzieningen.

Er is een marktpartij die meerdere initiatieven ontwikkelt om datathermie in te zetten voor bedrijven en de tuinders in PrimA4a. Voor woningen is er op dit moment geen marktpartij actief die aan onze voorwaarden voldoet. Om collectieve warmtebronnen te kunnen benutten is er een warmtenet, een warmtebedrijf en afzet van warmte nodig. Aan elk aspect zijn strategische vraagstukken verbonden die we met elkaar moeten gaan beantwoorden door kennis te vergaren en ervaring op te gaan doen. Bij het beantwoorden van de vraagstukken komen de verschillende focusprojecten bij elkaar en vindt inhoudelijke afstemming plaats. Over deze en alle andere vraagstukken zijn we met de raad in de informatieve bijeenkomst van 13 juni 2024 in gesprek gegaan en dit krijgt een vervolg vanaf de tweede helft van 2024. Warmtewinning transformatorstation Rozenburg Zuid In 2022 hebben wij de raad een toezegging gedaan om in de voortgangsrapportage energietransitie terug te komen op restwarmtemogelijkheden voor het transformatorstation Rozenburg-Zuid. De conclusie is dat het nu realiseren van restwarmtemogelijkheden onvoldoende oplevert en ongewenst is, omdat het vertraging oplevert voor de realisatie van het onderstation.

Ons kenmerk: XS-24050708.267

Pagina 8

Wel zou warmte uit het transformatorstation in de toekomst mogelijk een rol kunnen spelen als ondersteunende warmtebron voor een warmtenet, al liggen andere bronnen in deze omgeving (zoals datacenters) meer voor de hand. Met de aanstaande wet collectieve warmte worden warmtebedrijven in staat gesteld een beroep te doen op warmteproducenten. Monitor Energie en Klimaat

Het is geen toeval dat de Energie- en Klimaatmonitor samen met deze brief aan de raad wordt aangeboden. Beide documenten zijn complementair aan elkaar. De monitor is een evaluatieinstrument voor kwantitatieve doelstellingen. Zijn we op de goede weg om doelstellingen te halen? En hoe doen we het ten opzichte van de rest van Nederland? Bij het beantwoorden van deze vragen staan (historische) meetwaarden centraal. Op deze manier behoudt de monitor een autonoom karakter en vult het de voortgangsbrief goed aan. Veel van de in de monitor behandelde doelstellingen komen uit de Nota Actualisatie Programma Energietransitie 20222026. Het is goed om te benadrukken dat in de monitor alleen thema's met een kwantitatieve doelstelling aan bod komen. Aan sommige coalitieafspraken en focusprojecten zijn dit soort doelstellingen niet gekoppeld. Dit betekent dat deze onderwerpen niet in de monitor behandeld worden. Een van de inzichten van de monitor is dat, ondanks een significante groei in bevolking en economie, de C02-uitstoot in Haarlemmermeer de afgelopen vijfjaar licht is afgenomen. Wanneer deze reductie doorzet, is de uitstoot in 2030 22% gedaald (in plaats van de beoogde 55%). Deze prognose is dus puur gebaseerd op de dalende lijn van de afgelopen vijf jaar. Het huidige beleid en ontwikkelingen in bevolkingsaantal en economie zijn niet in de voorspelling meegenomen.

Bovenstaand percentage wijkt af van het Berenschot-rapport, waarin een reductie van 45,4% in 2030 wordt genoemd. Dit verschil komt vooral doordat in de methodiek van Berenschot wel rekening wordt gehouden met huidig (klimaat)beleid op gemeentelijk, nationaal en Europees niveau. Daarnaast wordt in die methodiek de uitstoot van datacenters buiten beschouwing gelaten, terwijl deze in de Energie- en Klimaatmonitor wordt meegenomen. Tenslotte

Door het Rijk zijn voor de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid middelen beschikbaar gesteld in de tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE). Ook werkt het Rijk met specifieke uitkeringen (SPUK) voor bepaalde doelen en doelgroepen. Wij wachten verdere uitwerking van het hoofdlijnenakkoord 'Hoop, lef en trots' van de formerende partijen af, maar duidelijk is dat wordt vastgehouden aan de afgesproken klimaatdoelen. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer, de secretaris, de burgemeester,

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

1/13

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer CO 2 -monitor tot 2030 en maatregelen voor aanvullende inzet 70608 -16 oktober 2023 Christiaan Hoetz, Joachim Schellekens en Merel van Leeuwen

GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

2/13

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 3 Introductie ....................................................................................................................... 3 1.1

Haarlemmermeer wil kunnen sturen op de eigen klimaatopgave .................... 3

1.2

CO2-dashboard geeft deze sturingsinformatie ................................................ 3

Hoofdstuk 2 ...................................................................................................................... 5 Ontwikkeling van de CO2-uitstoot .................................................................................... 5 2.1

Broeikasgasuitstoot in 2030 ........................................................................... 5

2.2

Sturen op reductie waar de gemeente invloed heeft ....................................... 8

Hoofdstuk 3 .................................................................................................................... 10 Mogelijkheden voor aanvullende uitstoot-reductie ......................................................... 10

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

3/13

HOOFDSTUK 1

Introductie 1.1

Haarlemmermeer wil kunnen sturen op de eigen klimaatopgave

De gemeente Haarlemmermeer werkt actief aan de energietransitie en het terugbrengen van de uitstoot van broeikasgassen in de gemeente. De gemeente heeft zichzelf dan ook ten doel gesteld om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 55-60% te verminderen ten opzichte van 1990. Dit is in lijn met de landelijke doelstelling. Op nationaal niveau wordt jaarlijks vanuit de Klimaat- en Energieverkenning (hierna KEV) gemonitord of Nederland voldoende op weg is om dit doel te behalen. En anders wordt er bijgestuurd met additioneel klimaatbeleid. Hiervoor is op landelijk niveau een monitorings- en sturingscyclus ingericht. Het ministerie van EZK gebruikt hiervoor drie beleidsinstrumenten: het vijfjaarlijkse Klimaatplan, de tweejaarlijkse Voortgangsrapportage en de jaarlijkse Klimaatnota. Zo streeft Nederland ernaar om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 55-60% te reduceren. De uitvoering van het landelijke klimaatdoel wordt in belangrijke mate op lokaal niveau belegd: voor een groot deel is het aan de gemeenten om invulling te geven aan deze opgave.

Aan gemeenten ontbreekt echter goede sturingsinformatie om gericht aan de (eigen) klimaatdoelen te werken: hoe groot is de gemeentelijke opgave tot 2030? Wordt deze opgave behaald met de huidige activiteiten en inzet? En welke additionele maatregelen kan de gemeente treffen om de klimaatdoelen wel te behalen? Dit onderzoek geeft antwoord op deze vragen.

1.2

CO2-dashboard geeft deze sturingsinformatie

Om proactief te kunnen sturen op de eigen klimaatambitie is de volgende informatie nodig: 1. Terugkijken: de voortgang en reeds geboekte resultaten ten opzichte van het referentiejaar 1990. 2. Vooruitkijken: een prognose van de voortgang (tot 2030) op basis van eigen beleid en autonome ontwikkelingen. 3. Sturingsinformatie: inzicht in hoe groot de resterende opgave is en waar de kansen liggen om een verdere bijdrage te leveren aan het realiseren van de doelen. Het CO2-dashboard van Haarlemmermeer biedt deze informatie. Het dashboard is opgesteld aan de hand van een uniforme en landelijk dekkende aanpak, die aansluit bij de landelijke en internationale IPCC-rapportagestandaarden. Naast CO2 zijn ook de (overige) broeikasgassen methaan, lachgas, en alle fluoriden in beeld gebracht. Uitstoot van broeikasgassen is omgerekend en weergegeven in kiloton CO2-equivalenten (hierna: kton CO2eq), waardoor alle uitstoot bij elkaar op te tellen is. Op deze manier is in beeld hoe groot de uitstoot in 2030 naar verwachting zal zijn, en hoeveel procent CO2-reductie ten opzichte van 1990 behaald wordt. Dit geeft Haarlemmermeer inzicht in hoeverre de eigen klimaatdoelen behaald worden.

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

4/13

Kansen voor aanvullende maatregelen In de tweede fase van het onderzoek is beoordeeld op welk deel van de resterende uitstoot Haarlemmermeer invloed kan uitoefenen en waar zich kansen of mogelijkheden voordoen voor aanvullende inzet of maatregelen. De belangrijkste maatregelen zijn geïdentificeerd. Daarbij is een doorrekening gemaakt om in te schatten tot hoeveel extra CO2-reductie dit kan leiden. Zo is er een set kansrijke maatregelen waar de gemeente op kan inzetten om een aanvullende bijdrage te leveren aan de klimaatopgave. De uitkomsten van dit onderzoek vormen een basis om op bestuurlijk niveau het gesprek te kunnen voeren over additionele inzet om de klimaatdoelen te behalen. Vervolgens kunnen (een deel van) deze maatregelen opgenomen worden in het programma Energietransitie van de gemeente Haarlemmermeer.

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

5/13

HOOFDSTUK 2

Ontwikkeling van de CO2-uitstoot Voor de gemeente Haarlemmermeer is een prognose gemaakt van de ontwikkeling van de CO2uitstoot tot en met 2030. Hierbij is rekening gehouden met Europees beleid, landelijke trends en ontwikkelingen, de specifieke context van Haarlemmermeer en de gemeentelijke inzet op klimaat. Bijlage 1 bevat een detailrapport met alle uitkomsten van deze analyse. Alle in deze rapportage opgenomen cijfers zijn ook beschikbaar in een online dashboard. Dit dashboard is toegankelijk voor medewerkers van het team Energie, werkzaam bij de gemeente. Het wachtwoord is via hen aan te vragen. De analyse is opgesteld conform de IPCC-rapportagestandaarden. Daarbij zijn keuzes gemaakt om de uitstoot van broeikasgassen op een representatieve manier te verdelen tussen gemeenten. De toegepaste methodiek en de gemaakte keuzes zijn hier te raadplegen. Emissies van internationale lucht- en scheepvaart worden hierbij buiten beschouwing getalen. De emissies van internationale vluchten vanuit Schiphol tellen dus niet mee bij de uitstoot van de gemeente Haarlemmermeer.

2.1

Broeikasgasuitstoot in 2030

Haarlemmermeer is sinds 1990 fors gegroeid. Zo is het aantal inwoners tussen 1990 en 2021 met 65% toegenomen.1 Ondanks inspanningen rondom duurzaamheid is de uitstoot in 2021 daarom met 0,5% gestegen ten opzichte van 1990 (exclusief datacenters2).

Groei datacenters overschaduwt inspanningen energietransitie, maar effect neemt na 2030 ook snel weer af Ook na 2021 blijft Haarlemmermeer groeien. Maar als gevolg van inzet op de energietransitie daalt de netto CO2-uitstoot binnen de meeste sectoren. Datacenters vormen echter een uitzondering. Tot 2030 wordt een zeer grote groei verwacht van het aantal datacenters binnen de gemeente (dit is door Haarlemmermeer gemaximaliseerd op 750 MW). Dit is in Haarlemmermeer een dominante ontwikkeling die de uitstoot van broeikasgassen binnen de gemeente sterk beïnvloedt. In 2030 hebben de datacenters op basis van de prognose een aandeel van 50,9% in de totale uitstoot binnen de gemeente (zie Tabel 1).

1 2

Inwoners per gemeente (cbs.nl) Inclusief datacenters bedraagt de groei in CO2-uitstoot 23% in 2021, ten opzichte van 1990.

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

6/13

Tabel 1: Uitstoot in Haarlemmermeer

*

Jaar

1990

2021

2030

2035

CO2eq-uitstoot

1.509 kton

1.856 kton

1.645

Niet berekend

Aandeel datacenters

0%

18,3%

50,9%*

0%**

Inschatting op basis van landelijk verbruik van datacenters per vergunde MW in 2021.

**

Europees beleid brengt de emissierechten voor de elektriciteitssector in 2035 terug naar nul. Alle elektriciteit

dient dan CO2-vrij geproduceerd te worden. Datacenters leiden dan niet meer tot scope-2 CO2-emissies.

De totale CO2-uitstoot in Haarlemmermeer stijgt als gevolg van de groei in datacenters van 1.509 kton in 1990 naar 1.645 kton in 2030. De uitstoot van datacenters is het gevolg van hun hoge elektriciteitsvraag. Voor de emissies in 2030 is gerekend met de dan geldende CO2-intensiteit van elektriciteit. Deze intensiteit daalt als gevolg van de toenemende bijdrage van energie-opwek uit wind op zee en de eigen duurzame opwek binnen de gemeente. Na 2030 zet deze daling voort. Binnen Europa is afgesproken dat elektriciteit in 2035 CO2-neutraal opgewekt dient te worden. Dit betekent dat de emissies van de datacenters na 2030 ook weer snel afbouwen en in 2035 geen bijdrage meer leveren aan de emissies binnen Haarlemmermeer.

Dit onderzoek rapporteert emissies zonder datacenters De dominantie van de datacenter-sector in Haarlemmermeer vertekent het beeld van de ontwikkeling in uitstoot. Dit leidt af van de inzet en effecten in de andere sectoren. Daarnaast zijn er twee andere argumenten om de uitstoot als gevolg van datacenters separaat te rapporteren: •

Als gevolg van ontwikkelingen buiten de gemeente om (Europees en nationaal beleid) neemt de uitstoot van datacenters kort na 2030 sterk af en wordt naar verwachting nul in 2035. In zekere zin wordt het probleem buiten de gemeente om opgelost.

•

Ondanks dat een groot aantal datacenters binnen de gemeente Haarlemmermeer staat, leveren zij internetdiensten aan heel Nederland en zelfs internationaal. Ook andere gemeenten en landen profiteren dus van deze datacenters. De invloed van de gemeente om CO2-emissies als gevolg van datagebruik te verminderen zijn beperkt. Eisen hieraan kunnen het beste op nationaal en Europees niveau gesteld worden.

Er is daarom gekozen om in de monitor de CO2-uitstoot te rapporteren zonder datacenters. De emissies van de datacenters worden apart bijgehouden.

Broeikasgasuitstoot in 2030, exclusief datacenters Op basis van onze prognose neemt in Haarlemmermeer de uitstoot van broeikasgassen in 2030 af met 45,4% ten opzichte van 1990. Dit is exclusief de uitstoot gerelateerd aan de datacenters. De ontwikkeling in de uitstoot is gebaseerd op enerzijds de landelijke en Europese (klimaat)plannen en ontwikkelingen, en anderzijds de bijdrage van lokale beleidsinitiatieven van de gemeente en projecten binnen de gemeente. Hierbij merken we op dat een belangrijk deel van de verwachte reductie gebaseerd is op voorgenomen nationaal beleid en verwachte resultaten van gemeentelijk beleid. Deze reductie wordt dus niet vanzelf behaald. Hier moeten alle partijen, waaronder de gemeente, hard voor

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

7/13

werken. Om dit doel te behalen is het dan ook belangrijk om de voorgenomen beleidsinitiatieven en projecten daadwerkelijk uit te voeren. De uitstoot van broeikasgassen neemt in Haarlemmermeer naar verwachting vanaf 2021 significant af. Desondanks blijkt uit de prognose dat Haarlemmermeer niet op weg is om de doelstelling van 55-60% reductie in 2030 te behalen. Om de klimaatdoelstelling te behalen, zijn additionele maatregelen en inzet nodig. Om tot 55% reductie te komen dient aanvullend nog eens 145 kton CO2 gereduceerd te worden.3 De resterende opgave verschilt per sector. Figuur 1 toont hoe groot de verwachte reductie per sector is. Daarnaast is in de figuur aangegeven: •

Hoeveel kton CO2 bovenop de prognose nog gereduceerd moet worden om tot netto 55% reductie binnen die sector te komen;

•

Nederland heeft op nationaal niveau geen gelijke ambitie voor elke sector. Er zijn sectorale doelen afgesproken, die samen optellen tot 55% reductie. Deze sectorale doelen zijn in Figuur 1 weergegeven als zwarte lijnen. Dit noemen wij de ‘fair share’ (zie onderstaande kader).

Figuur 1: CO2-reductie in 2030 per sector. *Alternatief is om de resterende opgave vanuit een ‘fair share’ berekening te beschouwen (zie onderstaand kader): in de mobiliteitssector is dan nog 37 kton reductie nodig om de fair share te halen, in de gebouwde omgeving 82 kton, in de landbouwsector 21 kton en voor landgebruik 8 kton. Binnen de industrie (-55 kton) en elektriciteitssector (2 kton) wordt de fair share (meer dan) behaald. Netto is het verschil 95 kton.

3

Of 204 kton CO2-reductie om tot 60% te komen.

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

8/13

Fair share van Haarlemmermeer: sectorale klimaatdoelen vertalen naar de gemeente Haarlemmermeer heeft als ambitie om 55-60% CO2-reductie te behalen. Een alternatief voor deze ambitie is om uit te gaan van de ‘fair share’ voor Haarlemmermeer. De fair share komt neer op een reductie-doel van 51,8%. Daarmee komt dit iets lager uit dan het nationale totaal. Uitgaande van de fair share dient aanvullend op de huidige prognose voor 2030 nog circa 95 kton CO2eq bespaard te worden. Toelichting: Om het nationale doel te halen van netto 55% reductie in 2030, is in de voorjaarsbesluitvorming Klimaat aanvullend beleid gepresenteerd, én zijn sectorale doelen opgenomen. De reductie in uitstoot in de industrie is bijvoorbeeld meer dan 55% en de reductie in de landbouw is minder dan 55%. Deze sectorale doelen (en het beleid om deze doelen te halen) werken ook door in de regio Haarlemmermeer en maken het mogelijk om de fair share bijdrage van elke gemeente te bepalen. Op het moment dat elke gemeente haar fair share reductie in 2030 haalt, wordt het landelijke doel van netto 55% reductie ook gehaald.

2.2

Sturen op reductie waar de gemeente invloed heeft

Op een deel van de uitstoot kan de gemeente effectief sturen, terwijl ze op andere sectoren minder grip heeft. Om tot een gerichte bijdrage aan de CO2-reductie te komen, is het van belang dat de gemeente maximaal inzet op die aspecten waar zij ook effectief invloed op kan uitoefenen. De mate van invloed op de uitstoot is daarom in kaart gebracht. Dit geeft inzicht in hoeverre de gemeente kan bijdragen aan de reductiedoelstelling en waar de gemeentelijke bijdrage het meest effectief is. De analyse van de mate van invloed van de gemeente op de totale uitstoot (zie Figuur 2) laat zien dat de gemeente een grote tot middelgrote invloed heeft op zo’n 25% van de resterende bruto uitstoot in 2030. Naast het terugbrengen van bestaande uitstoot binnen de gemeente, kan de gemeente ook nieuwe emissies of emissies elders vermijden (dit noemen wij vermeden uitstoot: zie middelste kolom in Figuur 2). Deze vermeden emissies tellen ook mee, waardoor de netto uitstoot van Haarlemmermeer daalt (zie rechter kolom). Zo kan de gemeente aanzienlijke invloed uitoefenen door duurzame opwek van elektriciteit en warmte verder te stimuleren (zoals zonne- en windenergie). Hierdoor worden emissies van gascentrales buiten de gemeente verminderd of zelfs voorkomen. Ook kan ze strengere duurzaamheidseisen stellen bij woningbouw en nieuwe bedrijventerreinen.

Tot slot kan de gemeente bijdragen aan maatschappelijke bewustwording en gedragsverandering.

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

9/13

Figuur 2: Mate van invloed op uitstoot in 1990, 2021 en 2030, gemeente Haarlemmermeer* * De vermeden uitstoot is gerelateerd aan duurzame opwek van elektriciteit en warmte. Duurzame opwekking leidt namelijk tot vermeden uitstoot buiten de gemeente (fossiele centrales stoten minder uit). Op het staafdiagram met netto uitstoot is de vermeden uitstoot in mindering gebracht.

De mate van invloed is vastgesteld voor ieder van de bijna honderd uitstoot-sectoren. Daarbij is een analyse gemaakt van de rollen die de gemeente kan spelen om de uitstoot terug te dringen en welke maatregelen gemeenten kunnen treffen. Deze analyse is vervolgens getoetst bij een vijftal gemeenten. In bijlage 1 gaan we dieper in op de toegepaste methodiek. Daar waar Haarlemmermeer een zekere invloed (middel en groot) heeft én waar een significante emissiepost is, liggen de grootste kansen voor aanvullende activiteiten en efficiënte inzet van middelen.

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

10/13

HOOFDSTUK 3

Mogelijkheden voor aanvullende uitstootreductie Hoofdstuk 2 liet zien dat Haarlemmermeer met de huidige inzet uitkomt op 46,5% reductie in 2030. Om de doelstelling van 55 tot 60% te behalen dient aanvullend nog eens 145 tot 220 kton CO2 gereduceerd te worden. Dit is een aanzienlijke opgave en vergt ook maatschappelijke veranderingen. Het heeft invloed op de manier waarop men in Haarlemmermeer woont, werkt, reist en consumeert. De gemeente speelt een belangrijke rol in de opgave, maar heeft hier tegelijkertijd ook zeker niet álle invloed op. Als uitvoerende overheid zijn gemeenten gebonden aan de ‘spelregels’ die het Rijk en de EU stellen. En het zijn de inwoners en bedrijven die het uiteindelijk moeten doen.

Kansen voor additionele inzet Het is zaak om binnen de beschikbare bewegingsruimte en middelen te zoeken naar kansen en mogelijkheden. Op deze manier kan de gemeente een zo groot en effectief mogelijke bijdrage leveren aan de klimaatopgave. In een trapsgewijze aanpak zijn maatregelen en activiteiten geïdentificeerd waarmee Haarlemmermeer een aanvullende bijdrage kan leveren aan de klimaatopgave. Hierbij is getrechterd van 84 ideeën naar een top 40. Daarvan zijn er uiteindelijk 15 geselecteerd en verder uitgewerkt. Selectie vond plaats door het ambtelijke team en was op basis van de verwachte bijdrage van de activiteiten, de invloed van de gemeente, de uitvoerbaarheid en of deze maatregelen op de politieke agenda staan. Bijlage 2 bevat de uitwerking van de 14 kansrijkste activiteiten en maatregelen. De maatregelen zijn op hoofdlijnen uitgewerkt, waarbij er gekeken is naar de mogelijke additionele CO2-reductie als deze succesvol geïmplementeerd worden. Ze zijn ook beoordeeld op de kansen, risico’s en afhankelijkheden, de middelen die het van de gemeente vereist en de doorlooptijd tot implementatie. De CO2-berekeningen zijn opgenomen in bijlage 3. Tot slot bevat bijlage 4 een rekenmodel met alle CO2-emissiescijfers (2021-2030).4 Tabel 2 bevat de geselecteerde maatregelen en de mogelijke aanvullende CO2-reductie.

Wij benadrukken dat dit een indicatieve berekening is, waarbij ervan uitgegaan is dat de maatregel succesvol ingevoerd wordt en dit ook tot de beoogde effecten leidt. Veelal vergt dit naast inzet van de gemeente, ook bijdragen van andere partijen.

Het rekenmodel biedt de mogelijkheid om zelf CO2-reductie als gevolg van nieuwe maatregelen toe te voegen en maakt het effect op de totale CO2-uitstoot in 2030 zichtbaar. 4

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

Tabel 2: De 15 geselecteerde kansrijke maatregelen en mogelijke aanvullende CO2-reductie. Nr.

Maatregel

Toelichting en aanname

CO2-reductie

1

Zonnecarré ophogen

Plafond ambitie ophogen van 300 naar 600 ha

96 kton

2

Zon op parkeerterreinen en bedrijfsdaken verhogen

RES-bod voor zon boven parkeerplaatsen verdubbelen van 19 naar 38 ha

8,4 kton

Van potentieel groot dakoppervlak 10% extra benutten

18,4 kton

30 MW aan nieuwe windturbines toestaan

25,6 kton

3

Inzetten op windenergie

7 bestaande windturbines vernieuwen naar turbines van 4 MW 50 microturbines bij agrarische bedrijven

17,3 kton

0,8 kton

4

Biogashubs

Realisatie van 2 grootschalige biovergisters

16,8 kton

5

Restwarmte van datacenters benutten

5.000 woningen aansluiten op een warmtenet dat wordt gevoed door restwarmte van datacenters

8,5 kton

6

Gemeentelijk warmtebedrijf

Het oprichten hiervan helpt om het warmtenet te realiseren

Zie reductie bij maatregel 5

7

WGIW inzet

Inzet helpt bij realiseren warmtenet

Zie reductie bij maatregel 5

En bij elektrificeren woningen: 3.000 woningen worden all-electric verwarmd

5,1 kton

8

Extra inzet op toezicht en handhaving

Op de Energiebesparingsplicht en de Label-C plicht voor kantoren

1,6 kton

9

Energiebesparing via het Isolatieprogramma

Extra inzet op isolatie leidt ertoe dat alle woningen tot minimaal label B worden geïsoleerd

7,1 kton

10

Eisen nieuwbouw BENG

Alle nieuwbouw wordt gebouwd met de EPC 0,0 norm i.p.v. de BENGnorm

18 kton

11

Mobiliteitshubs en openbaar vervoer

10% modal shift weg van autoverkeer in de bebouwde kom en 5% op de buitenwegen

7,5 kton

12

Mobiele werktuigen emissievrij aanbesteden

Alle mobiele werktuigen elektrisch in 2030

24,9 kton

13

Zero-emissiezone voor vervoer (nb: cijfers zijn niet optelbaar)

Zero-emissiezones voor stadslogistiek en taxi’s

1,7 kton

Zero-emissiezones voor al het vervoer in stadskernen

7,0 kton

11/13

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

Nr.

Maatregel

Toelichting en aanname

CO2-reductie

14

Vestigingsbeleid aanpassen, gericht op duurzame bedrijven

25% minder CO2-uitstoot bij de groei van bedrijventerreinen (95 ha)

3,9 kton

15

Klimaatbos

Realisatie van een klimaatbos van 200 ha.

2,2 kton (CO2 vastlegging)

12/13

Totaal reductiepotentieel: ca. 269 kton (op een totale uitstoot van 824 kton in 2030)

Beeldvorming: effect bij doorvoering van alle maatregelen Indien de gemeente alle maatregelen succesvol zou doorvoeren en dit leidt tot de effecten zoals beschreven in bijlage 2, dan telt dit op tot een aanvullende CO2-reductie van crica 269 kton. Hiermee zou de totale CO2-uitstoot van Haarlemmermeer in 2030 63% lager kunnen zijn dan in 1990. De ambitie van 55-60% reductie, ten opzichte van 1990, wordt dan behaald. Meer dan 60% van deze bijdrage komt van de (aanzienlijke) inzet op zonneweides, grote windmolens en biovergisters. De overige 40% CO2-reductie komt door inzet op energiebesparing, warmtepompen, een warmtenet, duurzaam vervoer, emissievrije mobiele werktuigen, duurzaam vestigingsbeleid en zon op daken en parkeerterreinen. Dit zijn theoretische rekenvoorbeelden. Inzet op alle maatregelen zoals hier beschreven zou een aanzienlijke impact op Haarlemmermeer hebben. Er kan ook op een kleinere schaal ingezet worden op de genoemde maatregelen (voorbeeld: 100 MW extra zonneweides, in plaats van 300 MW). De gemeente kan deze lijst gebruiken ter onderbouwing van de discussie over welke extra inzet wenselijk is om tot de doelstelling van 55-60% reductie te komen. Zo kan de gemeente binnen het programma Energietransitie tot een effectieve en aanvullende inzet komen en een evenredige bijdrage leveren aan de klimaatopgave.

Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer

13/13

WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er veel. Al 85 jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang. Alles wat we doen, is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.

Berenschot B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG UTRECHT Postbus 8039, 3503 RA UTRECHT 030 2 916 916 www.berenschot.nl

Energie- en Klimaatmonitor 2022 - 2023 Juni 2024

Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................................................................................................................................................... 3 Thermometer Energie en Klimaat ............................................................................................................................................................................................................................. 4 1.

Inleiding ......................................................................................................................................................................................................................................................... 6

2.

Energietransitie ............................................................................................................................................................................................................................................. 7 CO₂-uitstoot......................................................................................................................................................................................................................................................... 8 2.1.1 CO₂-uitstoot afgelopen vijf jaar licht afgenomen 8 2.1.2 Meeste CO₂-uitstoot in sectoren gebouwde omgeving en verkeer en vervoer 9 2.2 Energieverbruik ................................................................................................................................................................................................................................................. 10 2.2.1 Energieverbruik afgelopen vijf jaar licht toegenomen 10 2.3 Hernieuwbare energie ......................................................................................................................................................................................................................................

11 2.3.1 Verdubbeling opwek energie in afgelopen vijf jaar 11 2.3.2 Opgesteld vermogen zon op daken neemt flink toe 12 2.4 Gebouwde omgeving ........................................................................................................................................................................................................................................ 13 2.4.1 Steeds minder woningen met een laag energielabel 13 2.4.2 Bestaande woningen gaan mondjesmaat van het aardgas af 14 2.5 Energie-infrastructuur ....................................................................................................................................................................................................................................... 15 2.5.1 Hoogspanning 15 2.5.2 Midden- en laagspanning 15 2.6 Gemeentelijke organisatie ................................................................................................................................................................................................................................ 16 2.6.1 CO₂-uitstoot in vier jaar bijna gehalveerd 16 2.1

3. 3.1 3.2

2

Klimaatadaptatie ......................................................................................................................................................................................................................................... 17 Kaders ................................................................................................................................................................................................................................................................ 17 Klimaatadaptatie in de praktijk ......................................................................................................................................................................................................................... 17

Gemeente Haarlemmermeer

Voorwoord Terwijl in Haarlemmermeer de bevolking en de economie groeien, neemt de CO₂-uitstoot juist af. Dat komt naar voren uit de Energie- en Klimaatmonitor die ik u graag en met trots aan bied. We zijn de juiste weg ingeslagen. Dit komt vooral doordat de opwek van hernieuwbare energie sterk is toegenomen. Het gaat hierbij niet alleen om grootschalige opwek (zoals zonneakker De Groene Hoek) maar ook om zonnepanelen op woning- of bedrijfsdaken. Wat de gemeente allemaal doet op het gebied van energietransitie en klimaatadaptatie, is in deze rapportage te lezen. We schetsen hierin de trends en ontwikkelingen van 2022 en 2023.

3

Gemeente Haarlemmermeer

Deze Energie- en Klimaatmonitor heeft een andere opzet dan de voorgaande versies. In de huidige monitor staan meetbare doelstellingen centraal. Hoe scoort de gemeente op de bestaande doelstellingen? Wat moet er worden bijgestuurd? Aan de hand van de antwoorden op dergelijke vragen krijgen we, in combinatie met de inhoudelijke voortgangs-brief, een goed beeld van waar we staan in de energietransitie. De monitor laat ook zien dat er een stap extra moet worden gezet om diverse doelstellingen te realiseren. Dat geldt niet alleen voor de gemeente, maar ook voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Draagvlak van alle betrokkenen is essentieel om in 2050 een klimaatneutrale en -bestendige samenleving

te bereiken. De energietransitie is niet alleen voor, maar ook van ons allemaal. Veel leesplezier, Charlotte van der Meij, wethouder Klimaat & Energie

Thermometer Energie en Klimaat Samenvatting De afgelopen vijf jaar is de bevolking en de economie van Haarlemmermeer gegroeid. Dit heeft bijgedragen aan een lichte stijging van het totale energieverbruik. In dezelfde periode is de CO₂-uitstoot enigszins gedaald, met name door de toegenomen opwek van energie. Desondanks dient er nog een stap te worden gezet om de huidige CO₂-doelstellingen te behalen.

Doelstelling 2022¹

CO₂-emissie

Hernieuwbare energie

Doelstelling 2030¹

30% CO₂-reductie

55% CO₂-reductie

In het huidige tempo worden de CO₂-doelstellingen niet behaald

2,5% energiebesparing Energiebesparing

Doelstelling 2026¹

Coalitieakkoord en Nota Actualisatie²

50%

10% energiebesparing

energiebesparing

De laatste vijf jaar is het energieverbruik licht toegenomen

Nota Actualisatie

500 GWh bijdragen

735 GWh bijdragen

aan RES

aan RES

We liggen op koers voor beide doelstellingen

Doelstelling 2050¹

Nota Actualisatie en Herijking RES

205 MW opgesteld vermogen zon op daken en parkeerterreinen Hernieuwbare energie

Vermogen zon op daken groeit, weinig zonnepanelen boven parkeerterreinen

Nota Actualisatie

Doelstelling 2022¹

Gebouwde omgeving

Doelstelling 2026¹

Doelstelling 2030¹

30% minder EFG-labels

Geen EFG-labels bij

bij woningen

woningen

De afname van EFG-labels stagneert

2,5% minder

Nota Actualisatie

10% minder

20% minder

aardgasaansluitingen bij aardgasaansluitingen bij aardgasaansluitingen bij bestaande woningen Gebouwde omgeving

bestaande woningen

Doelstelling 2050¹

bestaande woningen

In 2023 is 1% van de bestaande woningen van het aardgas af

Geen aardgasgebruik Nota Actualisatie

50% CO₂-reductie in 2025 t.o.v. 2019 Gemeentelijke organisatie

In 2023 stoot de organisatie 45% minder CO₂ uit dan in 2019

Gemeente

¹

Alle doelstellingen hebben 1990 als referentiejaar, tenzij anders aangegeven.

²

De Nota Actualisatie Programma Energietransitie 2022-2026 (Nota Actualisatie, 2022.0002591) is opgesteld om, op het gebied van energietransitie, invulling te geven aan het landelijke Klimaatakkoord. De Nota Actualisatie scherpt de doelstellingen uit de Programmatische aanpak Energietransitie Haarlemmermeer (2019.0037699) aan.

1. Inleiding De gemeente werkt hard aan een klimaatbestendig Haarlemmermeer. Dit gaat langs twee lijnen. Enerzijds ligt de focus op het verlagen van de CO₂-uitstoot en energieverbruik. Anderzijds sorteren we voor op de verwachte gevolgen van klimaatverandering. Door het gericht aanpassen van de fysieke en natuurlijke omgeving is Haarlemmermeer beter bestand tegen droogte, hitte en wateroverlast. De twee lijnen van energietransitie en klimaatadaptatie vormen de kapstok van deze Energie- en Klimaatmonitor. Op het gebied van energietransitie zijn op verschillende schaalniveaus concrete doelstellingen geformuleerd. Deze doelstellingen vormen de leidraad voor de inhoudelijke thema’s. Goed om te noemen is dat in deze monitor het tonen en duiden van trends centraal staat -de status van projecten komt aan bod in de Voortgangsrapportage Energietransitie.

6

Gemeente Haarlemmermeer

Klimaatadaptatie draait om het beperken van klimaatrisico’s. Het is lastig om vast te stellen hoe groot deze risico’s zijn en wat het effect van maatregelen op de risico’s is. Daarom zijn voor klimaatadaptie geen kwantificeerbare doelstellingen opgesteld. In deze monitor wordt de huidige stand van zaken derhalve weergegeven aan de hand van actueel beleid. Nieuwe opzet monitor De bevindingen van de raad en het college over de voorgaande Energie- en Klimaatmonitors zijn meegenomen in deze monitor. De monitor is korter geworden, om de inhoud overzichtelijker en eenduidiger te maken. Daarnaast is ervoor gekozen om de monitor de functie te geven van evaluatie-instrument. Dit wordt gedaan door de focus te leggen op concrete doelstellingen. Waar staan we nu en waar komen we als de trend van afgelopen jaren zich door zet? En hoe doen we het als gemeente ten opzichte van de rest van Nederland?