2024-10-24 Raad - begroting

Index raadsvergadering

raadsplein

raadsgriffie

raadsvergadering d.d. 24 oktober 2024

Index

Pagina

1.

Opening raadsplein

2.

Vaststelling van de agenda van de huidige vergadering, verslagen van de raadspleinen van 10 oktober 2024, ingekomen brieven en stukken ter kennisname

2-3

3.

RV Programmabegroting 2025-2028, RV Belastingvoorstellen 2025, RV Vaststellen Strategische Agenda van de Raad bij de Programmabegroting 2025-2028.

3-67

4.

Stemmingen

67-74

5.

Sluiting

Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

2

74

1

VERSLAG VAN DE VERGADERING VAN DE RAAD DER GEMEENTE HAARLEMMERMEER OP DONDERDAG 24 OKTOBER 2024 Voorzitter: mw. M.H.F. Schuurmans-Wijdeven De leden: dhr. M. Achterbergh, mw. B.M. Antolini (vanaf 16.04 uur), mw. H.J. van den Berg, dhr. T.M. Beusenberg, dhr. S.J. Bier, dhr. S. Blankestein, dhr. T.M. Blom, dhr. P.J. Boerman, mw. Y.M.G. Bouwhuis (vanaf 16.52 uur), mw. M.K. Denie, dhr. W. Dikkes, mw. N.M. Elfers, mw. K. van Goethem, mw. A.E. Gumbert, mw. G.D.W. van 't Hull-Bettink, mw. J.M. Hup, mw. R.F. Hussain, dhr. C.L. Klaassen, mw. G. Knikker, mw. J. Koolmoes, mw. W.T. Linthorst, mw. A.P. Maat (vanaf 15.52 uur), mw. A.N. Mees-Marhe, dhr. P.C.I. Meijer (16.40 uur tot 22.30 uur), mw. S. van de Meeberg, dhr. E.J. van der Peet, dhr. J.G. Rip, dhr. A. Salhi, dhr. J.J. Schaap, dhr. F. Sidali, mw. C.R. Smand, dhr. H.P. Spijker, dhr. R. Staal, dhr. K. Sulmann (vanaf 19.10 uur), dhr. E. Vermeulen, dhr. D.P.F. Zuyderwijk Griffier: dhr. J. van der Rhee Portefeuillehouders: dhr. C. El Idrissi, mw. C.F.M. van der Meij, mw. M.H. Ruigrok, mw. M.L. SedeeSchuitemaker, mw. M. Steffens-van de Water, mw. B.C. van Straten-van Diepenbeek Insprekers: Geen

1.

Opening raadsplein

De VOORZITTER: Dames en heren, ik open het raadsplein van 24 oktober2024 en ik wil u allen van harte welkom heten. Een bijzonder raadsplein. We beginnen iets eerder dan gewoonlijk, dat heeft te maken met het feit dat u de Programmabegroting 2025-2028 gaat behandelen met elkaar en er is sprake van een discussie over de ombuigingen met betrekking tot de negatieve meerjarenbegroting. Ik heb bericht ontvangen van de heer Sulmann, mevrouw Bouwhuis en de heer Meijer dat ze later komen en de heer Beusenberg senior, mevrouw Woolthuis en de heer Boels zijn afwezig. Heb ik dan iedereen genoemd? Ik neem aan dat FVD later komt? Die zie ik niet aanwezig. Ja, dus dat betekent dat ook mevrouw Antolini later komt. En ja, gaat uw gang. De heer VAN DER PEET: Mevrouw Maat is onderweg van haar werk dus die zal zo, denk ik, wel binnenlopen. De VOORZITTER: Mevrouw Maat is onderweg, verstond ik, dus die komt ook later. Dank u wel, dan heb ik iedereen genoemd. Dan heeft u in uw postvakjes op verzoek van wethouder El Idrissi een informatiegids getiteld Samen sterk voor iedereen in moeilijke financiële situaties aangetroffen. En zo niet, dan kunt u die straks ophalen. Dan hoop ik dat wij allen bijdragen aan een mooi verjaardagsfeestje voor wethouder Sedee, want die heeft besloten dat met u samen vanavond te vieren. En u ziet, ze heeft er zin in. Dan vraag ik of er vanuit de raad nog mededelingen zijn.

Dat is niet aan de orde. Vanuit het college? Ook niet het geval, dan gaan we over tot de vergadering. 2.

Vaststelling van de agenda van de huidige vergadering

Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

2

De VOORZITTER: We beginnen bij 2.1 met het vaststellen van de agenda van vandaag. Het presidium stelt u voor om een aantal raadsvoorstellen toe te voegen aan de stemmingenlijst voor vanavond. Het betreft de Eerste Wijziging Programmabegroting 2025-2028, septembercirculaire 2024 Gemeentefonds, die staat ook op de stemmingenlijst, dus ter bespreking en ter besluitvorming, die vindt u onder 4.3 op de stemmingenlijst. Dan is er de Verordening Kinderraad Haarlemmermeer 2024, die staat onder agendapunt 4.9, de Verordening op de raadscommissie Haarlemmermeer 2024, op de stemmingenlijst onder agendapunt 4.10, de Verordening Rechtspositie Raads- en commissieleden Haarlemmermeer 2024 zult u op de stemmingenlijst onder 4.11 aantreffen en het Reglement van Orde voor de vergaderingen en andere werkzaamheden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer 2024 vindt u onder agendapunt 4.12. Ten slotte de Scenario’s over hoe om te gaan met de inbreng van belanghebbenden bij de peiling Wind op Land, dit is een vervangend raadsvoorstel van het voorstel dat u eerder heeft besproken in de sessie. Dat betreft agendapunt 4.5. Kunt u instemmen met deze toevoegingen vanavond? Dat is het geval. Niemand stemt tegen. Dan zijn ze onderdeel van de agenda en toegevoegd aan de stemmingenlijst. Dan ga ik u wat vertellen over de moties en amendementen.

U bespreekt vandaag in één termijn, dat heeft u samen afgesproken, de programmabegroting en in twee termijnen gaat u praten over de bezuinigingen en de ombuigingen, moet ik officieel zeggen, en de amendementen en moties die dus horen bij de programmabegroting – goedenavond, van harte welkom, mevrouw Maat is aanwezig - dient u dus in tijdens de behandeling van de programmabegroting van uw bijdrage. De amendementen en moties die formeel vreemd zijn, want u gaat nog helemaal niet stemmen over die ombuigingen, stellen wij voor in te dienen in uw eerste termijn van de behandeling van de ombuigingen. En paar mensen kijken me aan. Gaat het goed? Ja, dat is helder? Dank. Als er verder geen punten meer zijn, geen opmerkingen met betrekking tot de agenda, kunt u daar allen mee instemmen. Dank u wel. Dan gaan we het als zodanig behandelen. Dan stel ik voor de lijst ingekomen stukken van week 39 en week 40 vast te stellen. U vindt in uw document Verzoeken om afschriften welke afschriften opgevraagd zijn en ik zag een hand. Is er iemand die hier iets over wil zeggen? Nee, dan stellen we deze afhandeling vast zoals voorgesteld. Dat is het geval. Dan stel ik aan u voor om het verslag van het raadsplein 10 oktober jl. vast te stellen. Er is een aantal op- of aanmerkingen gemaakt en die vindt u terug. Als er verder geen op- of aanmerkingen zijn... Ik zie dat mevrouw Elfers een opmerking heeft.

Mevrouw ELFERS: Sorry voorzitter, er werd rechts van mij gevraagd 'wie zou dat zijn?' Maar ik had een aantal aanvullingen op de notulen vandaar dat ik tegen mijn collega zei 'ik', maar dat was niet voor u. De VOORZITTER: U was niet enig in uw soort, er waren er twee, maar de andere is algemeen bekend. Maar mag ik u en mijnheer Schaap bedanken voor de opmerkzaamheid? Dan kunt u allemaal instemmen met het verslag? Dat is het geval, dan is het hierbij vastgesteld. 3.

RV Programmabegroting 2025-2028 (11324492), RV Belastingvoorstellen 2025 (11166970),RV Vaststellen Strategische Agenda van de raad bij de Programmabegroting 2025-2028.

De VOORZITTER: Dan gaan we naar de presentatie van Raadswerkgroep 8e tranche Duisenbergmethode. Voorafgaand aan uw termijn waarin u gaat praten over de programmabegroting wordt een presentatie gedaan van de conclusies en de aanbevelingen van de raadswerkgroep. Ik wil hen nu graag het woord geven. Mag ik u naar voren vragen? De heer BLOM: Ja, beste mensen, welkom. Ik mag u voorstellen: de Raadswerkgroep van de Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

3

Duisenbergmethode. De methode geïntroduceerd door Pieter Duisenberg, in de Tweede Kamer een aantal jaren geleden. We hebben al een aantal van deze sessies gedaan en we zijn nu met zijn vieren bezig geweest met twee analyses. We zijn daarbij bijgestaan door Lizette Ouwehand van de griffie en mijnheer Van Heezik als extern deskundige. We hebben twee onderzoeken gedaan. Eén onderzoek voor de ruimtelijke ordening. Dat hebben mevrouw Van 't Hull en mijnheer Spijker onderzocht en mijnheer Spijker gaat ook de toelichting daarop geven. En mevrouw Gumbert en ikzelf hebben de dienstverlening bekeken en mevrouw Gumbert gaat daarover praten. En de verrassende algemene conclusie wordt door mevrouw Van 't Hull gedaan. Ik zou graag mijnheer Spijker het woord geven. De heer SPIJKER: Dank u wel. We hebben gekeken naar de informatiewaarde van het programma Ruimtelijke Ontwikkelingen. In de programmabegroting troffen we heel veel informatie aan, maar helaas te weinig informatie waar we echt wat aan hebben en dat zal u bekend zijn. Een goed voorbeeld hiervan is het beleidsdoel D, het realiseren van ruimtelijke projecten. Het valt op dat nergens concreet wordt aangegeven hoeveel projecten de gemeente jaarlijks wil realiseren. De jaarlijkse kosten worden wel genoemd. Dat is mooi, maar er blijkt geen duidelijke relatie te zijn tussen de kosten en het aantal uit te voeren projecten.

Dan wordt het voor ons als raadsleden natuurlijk wel heel lastig om te beoordelen of de gemeente hier goed mee bezig is. Onze belangrijkste aanbeveling is dan ook om de samenhang tussen kosten en de presentaties duidelijk te maken. Daarnaast doen we nog verschillende andere aanbevelingen, maar die zal mevrouw Van 't Hull straks aan u vertellen. Mevrouw GUMBERT: Wij gaan het over dienstverlening hebben. We hebben naar de dienstverlening gekeken. Dat is één beleidsdoel van het programma Bestuur en publiek contact en het gaat maar over een relatief klein bedrag. Maar dat bedrag blijkt niet weer te geven wat dienstverlening kost. Dienstverlening is namelijk eigenlijk helemaal geen apart programma. Het zit in elk stukje van de organisatie en het is ook nog moeilijk in cijfers te vangen. Wat doe je precies en wat kost dat? Er wordt wel een concreet bedrag genoemd, maar we kunnen geen verband vinden tussen dat bedrag en beleid. Hoewel het begrijpelijk is dat sommige dingen zich niet goed lenen voor cijfermatige beoordeling, moeten wij wel de cijfers beoordelen. Op basis van de beschikbare informatie kunnen we dat eigenlijk niet doen. Het is jammer dat dit voor de zoveelste keer dezelfde conclusie is. Mevrouw VAN 'T HULL: De verrassende conclusie, zoals de heer Blom al aangaf.

Wat jullie nu hebben gehoord is, als het goed is, niet heel veel anders dan in eerdere tranches is gerapporteerd. Om deze reden hebben wij ook gemeend om een soort van overallconclusie te geven. Zeker met de wetenschap dat we eigenlijk nog maar een jaar in het vooruitzicht hebben met deze Duisenbergmethode. Keer op keer zien we in eerdere analyses dat de relatie tussen kosten en prestaties onduidelijk is, dat er wat schort aan de concreetheid en compactheid, dat er weinig meetbare criteria voor doelen en prestaties zijn en weinig informatie over vergelijking met andere gemeenten. Dus hebben wij aanbevelingen en die hebben we in plaatjes weergegeven met het advies om meer samenhang aan te brengen tussen de kosten en de prestaties. Dat hebben jullie net ook gehoord. Het is ook bij Ruimtelijke Ontwikkeling en Dienstverlening weer zo dat we niet goed de relatie kunnen leggen tussen wat er staat aan beleid en de kosten en de opbrengsten die daar staan. We hebben ook gezien dat er verschillende informatie staat bij de programma's, die misschien niet zozeer met dat programma te maken heeft, maar bij een ander programma hoort en vice versa.

Dus er moet nog wel eventjes goed gekeken worden – dat is niet eventjes, dat beseffen wij ook – naar de vraag 'waar hoort bepaald beleid nu echt bij, bij welke cijfers?' Om dan vervolgens te kunnen zeggen 'ja, als we dan die cijfers duidelijk hebben per programma, welk beleid hoort daarbij en welke doelen en prestaties horen daarbij?', zodat we kunnen zien per programma hoe het ermee staat en wat we willen bereiken, zoals nu bij de programmabegroting en natuurlijk ook zorgen voor vergelijkingsmateriaal, Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

4

zodat we het ook een beetje op waarde kunnen schatten hoe dat voor onze gemeente is, ten opzichte van andere gemeenten. Dan moet er dus nog wel wat gebeuren. Er zijn de afgelopen tranches meerdere aanbevelingen gedaan. Daar is ook op teruggerapporteerd door verschillende Duisenbergrapporteurs en er wordt ook netjes gerapporteerd per aanbeveling hoe het daarmee staat maar eigenlijk willen we nu dat overall wordt gekeken naar die aanbevelingen en naar wat dan de rode draad is en wat de organisatie hieruit kan concluderen en hoe die zelf aan zet kan zijn. Want tot nu toe deden wij als raadsleden steeds een onderzoek, ofwel naar een klein beleidsdoel, of naar een heel programma. Maar er is geen verschil in de aanbevelingen, dus wij willen graag een conclusie vanuit de organisatie, van de mensen die er echt verstand van hebben en weten hoe het zit, over wat dan de conclusie is. Daar gaan we graag over in gesprek. Met onszelf natuurlijk, maar ook met alle Duisenbergrapporteurs die dit in eerdere jaren hebben gedaan, om dan vervolgens te kijken waar we in het gesprek op uitkomen, wat de beste methode is om verder te gaan met het versterken van informatiewaarde. We hebben verschillende sporen, waaronder de Duisenbergmethode, maar ook het doorlichten van programma's. En misschien moeten we daar wel wat anders mee. Als we dat weten, dan kunnen we dat verwerken in een plan van aanpak.

Dat zal misschien geactualiseerd moeten worden. Dus dit is eigenlijk onze conclusie. En wij willen graag – ik kijk even naar mevrouw Gumbert – in het eerste kwartaal 2025 in gesprek met de organisatie om te kijken hoe we hiermee verder kunnen. Mevrouw GUMBERT: Nog een heel kleine toevoeging is dat we dit ook samen met de Auditcommissie moeten doen omdat die in het plan van aanpak Versterken informatiewaarde het initiatief heeft genomen. Dus we denken dat we het beste met de Auditcommissie kunnen bespreken hoe we dat gaan doen. Mevrouw VAN 'T HULL: Dat lijkt me prima, maar dit waren de conclusie en de aanbevelingen. De VOORZITTER: Staan jullie nog vragen toe? Mevrouw VAN 'T HULL: Wat mij betreft wel. De VOORZITTER: Zijn er vanuit de raad nog vragen? Het leek mij heel helder. Mijnheer Vermeulen gaat uw gang. De heer VERMEULEN: Ja voorzitter, dank u wel. Ik zou eigenlijk één vraag willen stellen: bent u het met mij eens dat we enorm geholpen zouden zijn als we al veel verder waren in dit proces wanneer we het vanavond hebben over ombuigingen, dat dat eigenlijk ook een gesprek wordt dat in het luchtledige wordt gevoerd omdat we ook daar de informatie missen uit onze P&C-producten? Mevrouw VAN 'T HULL: Ik denk dat dat onafhankelijk daarvan… Het is wel een goed punt trouwens. Maar ik denk dat we evengoed dat gesprek moeten en kunnen voeren.

Dat brengt ons bij het punt, want daar hebben we het ook over gehad, dat wij nu steeds die Duisenbergmethode doen vlak voor de programmabegroting, maar eigenlijk komen we nooit tot conclusies die direct invloed hebben op de programmabegroting, dus dat kunnen we gewoon nog doen. De VOORZITTER: Nog meer vragen? Nee. Mag ik u van harte danken voor al uw inspanningen en de presentatie? We gaan ervan uit dat de raad er kennis van neemt en daar mooie dingen mee gaat doen. Voor de notulen wil ik meegeven dat mevrouw Antonelli aanwezig is. Wij gaan nu… Zeg ik iets fout? Antolini, excuus! Mevrouw Antolini is aanwezig, met excuses. Ik begin met agendapunt 3.2. U heeft allen de agenda gekregen en het presidium heeft op 14 oktober jl. een brief aan u gestuurd over hoe een en ander zal verlopen. U heeft afgesproken maar één termijn Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

5

te praten over de begroting en dat wordt een beknopte pitch. U krijgt allen vijf minuten en in die vijf minuten zit ook uw Interruptietermijn. Er is dus verder geen debat anders dan interruptie, maar interruptie is dus onderdeel van die vijf minuten. U wordt gevraagd om moties en amendementen in uw betoog mee te nemen. En de spreekvolgorde is zoals bekend, zoals we dat altijd doen, beginnend met de grootste oppositiepartij, dan de grootste coalitiepartij en zo gaan wij verder. We hebben afgesproken dat ik een beetje ga opletten op uw interrupties en dat ik het ga maximeren als het echt uit hand loopt, maar aangezien het van uw eigen spreektijd af gaat, zal het nog wel meevallen. Ik heb er alle vertrouwen in dat dat goed komt. Ik kijk even naar de amendementen en moties. De amendementen en moties die u nu gaat indienen gaan over de programmabegroting, de belastingvoorstellen, het vaststellen van de Strategische Agenda van de Raad bij de programmabegroting en de Eerste Wijziging Programmabegroting. Daar kunnen de amendementen en moties over gaan die u nu eventueel in dient. U vindt deze in iBabs onder het kopje 'aangekondigde moties en amendementen'. En op het moment dat u ze daadwerkelijk indient, worden ze verplaatst naar 'ingediende moties en amendementen'. En vanavond kunt u ze op de stemmingenlijst terugvinden.

Tussentijds tekstueel gewijzigde moties en amendementen kunt u naar de griffiepostbus sturen, waarbij u wel even aan moet geven dat er sprake is van een nieuwe versie zodat de griffie in ieder geval weet dat er een correct versiebeheer uitgevoerd kan worden. En wilt u vooral even kijken dat er goed ondertekend is? Alleen mensen die aanwezig zijn, partijen die aanwezig zijn, kunnen ondertekenen en er kan niet meer nadien ondertekend worden omdat het anders heel lastig wordt voor de griffie. Dus de namen bij indiening zijn de mensen die het hebben ingediend, inclusief de logo's. Ten slotte nog een praktische toevoeging en dat is dat u regelmatig iBabs moet verversen, want dan zult u de wijzigingen aantreffen. Nou, dat waren de huishoudelijke mededelingen. Laten we gauw overgaan tot de inhoud, want daartoe zit u hier samen. En als eerste zou ik graag het woord willen geven aan GroenLinks. En namens GroenLinks gaat mevrouw Gumbert spreken. Gaat uw gang. Mevrouw GUMBERT: Voorzitter, twee jaar geleden maakte dit college de eerste begroting. We kregen meteen een winstwaarschuwing: de uitdagingen zijn groot. Maar we zagen ook ambities, bijvoorbeeld woningbouw, openbaar vervoer, klimaatverandering en een stevig sociaal fundament. In 2023 lazen we 'er zal gekeken moeten worden of we ons geld met andere prioriteiten uit moeten geven'.

En dit jaar staat er 'het is onze ambitie om de komende tijd om te buigen'. Ombuigen is een ander woord voor bezuinigen. Blijkbaar gaat het alleen nog om de cijfers. Wat is er met die ambities gebeurd? Een midterm review vanuit het college hebben we niet gekregen. College, hoe vindt u zelf dat het gaat? GroenLinks is er niet gerust op. Wordt er voldoende gedaan om te zorgen dat de hoeveelheid betaalbare woningen aansluit op de vraag? Hoe staat het met zorgwoningen? Woonwagenstandplaatsen? Huisvesting voor arbeidsmigranten? Plekken voor beschermd wonen? Doen we genoeg om te voorkomen dat mensen tussen wal en schip vallen? Zorgen we voor gelijke kansen in het onderwijs en op de arbeidsmarkt? Voor goede schuldhulpverlening? Voor effectieve integratie van nieuwkomers? Beschermen we onze inwoners voldoende tegen fijnstof? Tegen geluidsoverlast? Tegen PFAS? Begin september hoorden we van oud-generaal Mart de Kruif dat het beschermen van de inwoners bij veiligheids- en gezondheidsrisico’s de belangrijkste taak van de gemeente is. Dat klinkt toch heel anders dan zorgen voor een sluitende begroting. Wij missen die ambitie. De ambitie voor de klimaatdoelen is al losgelaten. De doelen worden niet gehaald, terwijl al onze inwoners te maken gaan krijgen met natte voeten, bodemdaling, hittestress en energiearmoede. We weten dat er meer nodig is, maar we doen het niet.

En dat terwijl er in de afgelopen jaren voor miljoenen aan ambities niet zijn waargemaakt. In juni is onze motie aangenomen die vraagt om meer inzicht in de realisatie van plannen en ambities. Waar blijft ons stoplichtsysteem? Graag een reactie van het college, want de raad heeft dat inzicht nodig, zeker als we volgend voorjaar moeilijke keuzes moeten maken. Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

6

Voorzitter, mijn fractie is wel groen, maar niet gek. We snappen dat minder geld betekent: andere keuzes, maar volgens ons is er nog steeds ruimte om te investeren in een duurzame, eerlijke en menselijke samenleving. We dienen daarom drie moties in. Over de wijzigingswijzer, over gemeenschappelijke regelingen, en Voor iedereen gaat de zon op. En we dienen daarnaast een amendement in op het raadsvoorstel Eerste Wijziging Programmabegroting, de septembercirculaire, dat gaat over het salderen van de WMO/jeugdzorggelden. Tot zover voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw betoog. Ik heb begrepen dat u motie 1 de Wijzigingswijzer, motie 2 Voor iedereen gaat de zon op, motie 3 Gebruik bestemmingsreserves slim voor ombuigingen... Is dat hier, of is dat bij de ombuigingen? Die heeft u niet ingediend, hè? Bij de ombuigingen. Die haal ik eruit. Dan gaat 3 eruit, dus 1 en 2 heeft u ingediend. Motie 4 is ook voor de ombuigingen, motie 5… Motie 6 Meer overhouden met anders investeren. Die heeft u ingediend? Ja, dan is die ingediend en 7 Meer verbonden met verbonden partijen. Heb ik het dan, want u ging heel snel dus ik zal het even herhalen. De heer VAN DER RHEE: Kunt u even de titels herhalen van de moties die u net heeft ingediend? De VOORZITTER: Kunt u even de microfoon aanzetten, want dan hebben we het voor de administratie. Mevrouw GUMBERT: Wijzigingswijzer, dat is motie 1.

Gemeenschappelijke regelingen, dat is motie 7. Voor iedereen gaat de zon op, dat is motie 2. En amendement 1. De VOORZITTER: Heel goed, dank u wel. Dan kan daar geen misverstand over bestaan. Dank u wel, dan ga ik voor het woord namens de VVD naar de heer Achterbergh. De heer ACHTERBERGH: Dank u wel voorzitter. Fijn wonen in een veilige en economisch sterke gemeente, dat willen we natuurlijk allemaal. Als gemeente Haarlemmermeer staan we sterk, maar hebben we ook uitdagingen. De VVD zet zich in om onze economische kracht te behouden, woonlasten beheersbaar te houden, voldoende woningen te bouwen en de veiligheid te waarborgen. Deze thema’s zijn de basis voor een leefbare toekomst waarin Haarlemmermeer een plek is waar mensen graag wonen en werken. Haarlemmermeer behoort tot de top 5 sterkste economieën van Nederland, mede dankzij Schiphol. En ja, daar mogen we trots op zijn. Tegelijkertijd moeten we slimme keuzes maken in het gebruik van onze ruimte, waarbij de VVD ruimte wil behouden voor onze mkb’ers. Voor de lokale bakker, de supermarkt om de hoek, de garage waar je je auto kwijt kunt voor de APK, of onze familiebedrijven. Zij vormen de kern van onze lokale economie en versterken het verenigingsleven en de leefbaarheid van onze dorpen.

De nieuwe Economische Koers helpt onze ondernemers en zet in op het versterken van het Ondernemersplein en stimuleert maatschappelijk betrokken ondernemers. Een sterke lokale economie biedt banen en voorzieningen, waardoor wonen in Haarlemmermeer aantrekkelijk is en blijft. Ondanks de sterke economie zien we dat de gemeentelijke woonlasten fors stijgen, met verhogingen van tussen de 30% en 36% sinds 2020. Dat is fors. De afvalstoffenheffing stijgt met 12%. De rioolheffing met bijna 14%. Deze lastenverzwaring vraagt om een kritische houding. De VVD staat voor het beheersen van de lasten, zodat het leven van onze inwoners betaalbaar blijft. Laat het duidelijk zijn: de VVD is geen voorstander van verdere lastenverhoging. Laten we zorgen dat we als raad de lasten, waar wij invloed op hebben, niet laten stijgen, zodat iedereen zijn brood bij de supermarkt kan blijven kopen. Op het gebied van begrafenissen zien we dat de kostendekkendheid slechts 61% is. Daarbij is het onderhoudsniveau laag. De VVD vindt dat we moeten kijken naar alternatieven, zoals exploitanten die ervaring hebben met kostendekkend beheer. Dit bespaart de gemeente kosten zonder dat de kwaliteit van de dienstverlening achteruitgaat. Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

7

Wat betreft de opvang van statushouders. Per 2026 dekken de rijksbaten niet langer alle kosten voor huisvesting en begeleiding. We moeten nu een duidelijk signaal afgeven: 'Geen Haagse knaken? Geen Haagse taken.' Den Haag moet zorgen voor voldoende financiering, zodat de inburgering van statushouders niet onder druk komt te staan en onze inwoners daar niet de dupe van worden. Een betaalbaar huis is een basisvoorwaarde voor fijn wonen. De woningbouwmonitor laat een positieve ontwikkeling zien in de woningbouwontwikkeling en dat willen we graag zo houden. Voor deze woningbouwambitie hebben we ambtenaren nodig die voldoende kennis, ervaring en vaardigheden hebben. Laten we deze ambtenaren koesteren; we zullen ze in de nabije toekomst namelijk hard nodig hebben. De VVD roept de raad dan ook op om de Schaalsprong Wonen serieus te nemen, zodat we als Haarlemmermeer ook in de toekomst genoeg woningen voor iedereen kunnen bouwen. Veiligheid is een essentieel onderdeel voor een leefbare gemeente. Er wordt in de begroting aangegeven dat zonder het extra budget van € 610.000,00 het onderhoudsniveau van de openbare ruimte in gevaar komt en de veiligheid mogelijk onder druk komt te staan. Wij zien onze polder er echter goed onderhouden bij liggen. Er moet steeds maar meer geld bij, maar onduidelijk is waarom dat precies is.

De VVD vraagt zich daarom oprecht af waar deze veronderstelde risico’s precies op zijn gebaseerd. Wij willen dat het college beter inzicht geeft in de daadwerkelijke risico’s, zodat we weloverwogen beslissingen kunnen nemen. Een ander belangrijk punt is de aanpak van ondermijning rondom Schiphol. Ondermijning vormt namelijk een serieuze bedreiging voor de veiligheid van onze inwoners. De VVD wil dat de aanpak van ondermijning permanent op de agenda blijft staan. De VVD spreekt dan ook het vertrouwen uit in de nieuwe Werkgroep Veiligheid zodat ondermijning een thema is dat permanent op onze agenda komt te staan. Tot slot, voorzitter. Of het nu gaat om een sterke economie, betaalbare lasten, voldoende woningen of veiligheid, de VVD wil Haarlemmermeer een plek laten zijn waar mensen zich thuis voelen, waar gezinnen kunnen groeien en bedrijven kunnen bloeien. Het is namelijk fijn wonen in Haarlemmermeer… De VOORZITTER: U heeft een interruptie. De heer ACHTERBERGH: Ik had nog zeven woorden. De VOORZITTER: Ik probeerde in de woordenbrij nog een punt te vinden, maar mevrouw Gumbert heeft een interruptie. Mevrouw GUMBERT: Dank u wel voorzitter.

Ik wilde vragen of de VVD behalve de risico's die ze zelf heel groot en belangrijk vinden, zoals ondermijning en… Ik weet niet eens meer wat er nog meer werd genoemd, maar de VVD vroeg zich wel af of het onderhoud van de openbare ruimte invloed had op de veiligheid. Maar hoe denkt u over gezondheidsrisico's ten gevolge van fijnstof en PFAS en slaapverstoring door Schiphol? Hoe denkt u daarover? De VOORZITTER: Mijnheer Achterbergh. De heer ACHTERBERGH: Dank u wel voorzitter. Ja, als dat inderdaad zo is, dan moeten we daar wat aan doen. Alleen denk ik dat GroenLinks en de VVD wezenlijk anders kijken naar deze problematiek. Ik denk dat als je in Haarlemmermeer komt wonen, je ook bepaalde risico's neemt. Namelijk ook dat je onder een luchthaven gaat wonen. Dat brengt risico's met zich mee. Dat klopt. Je hoort nog wel eens een vliegtuig overkomen, maar daar kies je wel voor. Als je dat niet wilt, kun je natuurlijk ook in Drenthe gaan wonen. Daar heb je geen vliegtuigen. Die heb je wel, maar 10 kilometer hoog. De VOORZITTER: Ja, u heeft nog een vraag? Dan de laatste zin.

Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

8

De heer ACHTERBERGH: Mag ik afronden? Of het nu gaat om een sterke economie, betaalbare lasten, voldoende woningen of veiligheid, de VVD wil Haarlemmermeer een plek laten zijn waar mensen zich thuis voelen, waar gezinnen kunnen groeien en bedrijven kunnen bloeien. Het is namelijk fijn wonen in Haarlemmermeer, een veilige en ook economisch sterke gemeente. De VVD wil dat graag zo houden. Dank u wel voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel. Er zijn geen moties en amendementen. Dan gaan wij voor de woordvoering namens Forza! naar mijnheer Vermeulen. De heer VERMEULEN: Voorzitter, in 2019 noemde ik namens Forza! de jaarcijfers van 2018 een puzzel met 5000 stukjes. Ik kreeg toen veel bijval vanuit de raad en we hebben destijds in grote meerderheid besloten wat te doen aan onze financiële rapportages. Dit leidde, met dank aan de griffie, tot de introductie van het werken met de methode Duisenberg. Sindsdien is de leesbaarheid van financiële stukken, zo ook deze begroting, toegenomen. Links naar het beleid en bookmarks in het document naar relevante informatie – die zouden echter wel moeten openen in een nieuw venster, dan kun je weer uitklikken en dan ben je waar je gebleven was, dus dat is een verbeterpuntje voor de volgende keer. Met diverse werkgroepen worden programma’s doorgespit op eventueel nu al bekende indicatoren en meetbare doelen.

Het programma Zorg en werk is daar het resultaat van. Nog steeds niet meetbaar, maar wel leesbaar en inzichtelijk. Als raadslid is het tenslotte wel je plicht de uitgaven van het college te controleren op doeltreffendheid en doelmatigheid. De begroting bevat per programma beleidsindicatoren, maar concrete meetbare doelstellingen en streefwaarden ontbreken. Dat is jammer want dat maakt de controle op doelrealisatie niet mogelijk. De reden dat Forza! hier keer op keer op blijft hameren is dat we het vanavond ook gaan hebben over ombuigingen. Forza! is ervan overtuigd dat als we vroeger waren begonnen met meten en ambities concreter maken, het debat over die ombuigingen heel anders zou verlopen dan het waarschijnlijk vanavond zal gaan. Iedere 1% aan verbetering aan efficiency op onze begroting levert € 6,5 miljoen op. Forza! betreurt het dat we de kans om dat te meten te lang en te ver voor ons uitgeschoven hebben. Dus college: formuleer per programma SMART-doelstellingen met concrete streefwaarden. Neem meer outcome-indicatoren op om maatschappelijke effecten te meten. Verbeter de koppeling tussen doelen, activiteiten en middelen. Besteed meer aandacht aan risico's en beheersmaatregelen per programma. Geef inzicht in de efficiency van de bedrijfsvoering en overhead.

Dat gezegd hebbende, zijn we blij dat onze nieuwe wethouder van Financiën, want als raadslid was zij een van de pleitbezorgers van het werken met de methode Duisenberg en we verwachten dat daar waar haar voorganger wat vaker op de rem stond, zij vol gas zal geven. Vanaf september moeten de stukken die aangeleverd worden aan de raad Duisenbergproof zijn. Forza! vraagt zich af wanneer wij de eerste raadsvoorstellen nieuwe stijl kunnen verwachten. De totale begroting voor 2025 bedraagt € 634 miljoen aan inkomsten en € 625 miljoen aan uitgaven. Bij de inkomsten viel ons een bedrag van € 33,9 miljoen op afkomstig uit reserves. Misschien dat de wethouder daar nog wat nader op kan reflecteren. Verder, de VVD noemde het ook al, begint Haarlemmermeer een heel dure gemeente te worden. De ozb zit inmiddels ruim boven het landelijk gemiddelde. Wat die kosten betreft is ook wat Forza! betreft, waakzaamheid geboden. Helaas, zitten wij in tegenstelling tot de VVD niet in het college, dus ik hoop dat de VVD daar echt wat aan gaat doen. In de berekeningen is voor het aantrekken van langlopende geldleningen gerekend met 3,75%. Dat is bijna een verdubbeling ten opzichte van een paar jaar geleden.

Wat betekent dit voor schulden die we reeds zijn aangegaan? Blijven daar de oude percentages gelden, of worden die aangepast? Het baart ons zorgen dat we de lasten van de schuldpositie de komende jaren zien oplopen. Wat we aan rente betalen, gaat tenslotte ten koste van de overige programma’s. Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

9

De apparaatskosten blijven groeien en dat vindt onze fractie zeer zorgelijk. Per inwoner geven we volgend jaar € 937,00 uit terwijl dit in 2020 nog € 677,00 bedroeg. Op 159.000 inwoners is dat een verschil van € 41 miljoen. Wat ons betreft de belangrijkste denkrichting als we het na de pauze over ombuigingen gaan hebben: snijden in eigen vlees. Wat deze begroting ons vooral doet beseffen is dat we als gemeente de ambitie moeten hebben om vooral minder te doen. Minder centrale planning, minder uitvoering en meer kaderstellend optreden zodat de maatschappij zelf aan de slag kan. Tot zover, voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel, dan ga ik voor de woordvoering namens HAP naar de heer Rip. De heer RIP: Dank u wel. Voorzitter. In de wereld van vandaag voelen en hebben veel mensen geen thuis meer. Wat een voorrecht is het dan om namens HAP vandaag te kunnen zeggen dat wij in onze gemeente willen streven naar een sociale en veilige gemeente waar iedereen zich thuis voelt. Dat is vandaag dan ook onze rode draad. Ons thema, iedereen thuis in de Haarlemmermeer. We bespreken de Programmabegroting 2025-2028 inclusief het ravijnjaar.

Bij de voorjaarsrapportage viel er nog een plus van € 6,4 miljoen te noteren en ik moet eerlijk zeggen, ik ben het een beetje kwijt geraakt, we schatten het nu in op € 7,9 miljoen voor 2025, maar met de wijzigingen die van de week al voorbijkwamen, twijfelen we daaraan. Dus ik hoor graag van de portefeuillehouder van Financiën straks wat nu het juiste beeld, het actuele beeld is van de overschotten die we hebben. Dat is een compliment, laten we wel wezen, voor ons allen en in het bijzonder voor het college en onze ambtelijke organisatie. Dan zie je toch maar weer dat zo’n portefeuillewisseling op Financiën een gunstig effect heeft. Mijnheer Vermeulen van Forza! had ook al een compliment voor de wethouder van Financiën, wij doen er nog eentje bovenop. Met onze huidige ambitie en uitdagingen, zoals het verder dalende vertrouwen in de overheid – bijna 60%, beste mensen, vindt dat de politiek onvoldoende opkomt voor mensen zoals zij – en de financiële druk, vindt HAP het belangrijk om niet alleen naar cijfers te kijken, maar ook naar de impact die het heeft op onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. HAP beseft dat de hele financiële systematiek van begrotingen bedoeld is om onze financiële stabiliteit te waarborgen, maar de boodschap van onze motie lijkt niet aan te komen in Den Haag.

De Miljoenennota stelt teleur want Den Haag blijft zich structureel vasthouden aan 'meer taken met minder knaken'. Het klonk ooit zo mooi 'van centraal naar decentraal'. Het is in de praktijk verworden tot het structureel over de muur kieperen van problemen. Steeds meer ziet HAP dat de voorspellende waarde van begrotingen structureel afneemt. Onze keuzevrijheid wordt steeds kleiner omdat onze financiële afhankelijkheid en onzekerheden blijven toenemen. Het is werkelijk van de zotte dat circulaires, lees uitkeringen, van het rijk vaak laat in het jaar bij gemeenten terechtkomen. Gelukkig zijn we niet alleen. Nog 341 andere gemeenten zitten elk jaar in hetzelfde schuitje. Het schrappen in begrotingen en je in allerlei bochten wringen om maar geen teleurstellingen aan je inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te hoeven verkopen. Keer op keer onze lokale samenleving uitwringen en onze sociale samenhang afbreken, is feitelijk een bevestiging dat het rijk met volle bak ambities kan eisen en maar elke keer maar een derde aan middelen wil en kan geven. Wat HAP betreft zit hier echt een grens aan. Wij zullen vanavond dan ook een nieuwe 'denkrichting' aan onze collega’s voorleggen, voor de financiële uitdaging waar we voor staan. Er is een aantal belangrijke punten dat wij willen aanhalen in deze programmabegroting.

Op initiatief van HAP is bij de voorjaarsrapportage op de valreep voor één jaar geld gereserveerd voor de, door de raad, voor vier jaar vastgestelde beheerplannen van de fysieke buitenruimte. Als je dat doet als raad, moet je er wel centjes bij doen. Deze plannen vragen namelijk om meerjarige contracten, wat niet alleen kostenbesparend werkt, maar ook de bureaucratie vermindert. Dus minder aanbestedingen en geen verspilling van ambtelijke uren. Dat is waar we naar op zoek zijn met de Duisenbergmethode, meetbaar maken waar Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

10

we kunnen. Effectief en efficiënt dus voorzitter, zoals deze raad graag ziet dat er wordt omgegaan met het geld van de inwoners. Mijn fractie wil deze omissie graag zo spoedig mogelijk rechtzetten, zodat onze inwoners de komende jaren verzekerd zijn van de kwaliteit van hun leefomgeving, zoals ze die gewend zijn. Wij horen graag of de collega’s het met ons eens zijn. Tot slot willen wij dank uitspreken aan de organisatie voor de behulpzaamheid bij de beantwoording van onze technische vragen. Bij het maken van keuzes over ombuigingen zal HAP in ieder geval kijken naar waar de impact het grootst is en zal HAP koersen op een ambitie om goed te zorgen voor de dingen die er al zijn ten opzichte van de dingen die nog moeten komen. We hebben hem nog niet aangekondigd, maar we willen één motie aankondigen. Die heeft met de techniek van financiën te maken en dat is Slim omgaan met incidentele overschotten. We hebben hem nog niet rondgestuurd, dat gaan we doen, maar het is een technische motie om te kijken of we daar ook ruimte kunnen vinden vanavond om de discussie van de ombuigingen met elkaar te voeren. En uiteraard afhankelijk van de reactie van het college. Hier wil ik het even bij laten. De VOORZITTER: Ja, want u bent ook over de tijd heen, dus dank u wel. Ik ga even kijken welk nummer deze motie krijgt.

Die heeft u mondeling ingediend en volgens mij wordt het motie 8, klopt dat? Motie 8 en wij zien uit naar de tekst zodat die kan worden toegevoegd aan iBabs. Dank u wel voor de woordvoering, dan gaan we naar de PvdA en mijnheer Sidali voert daarvoor het woord. De heer SIDALI: Voorzitter, dank u wel. De algemene financiële beschouwingen voor Haarlemmermeer in 2025 laten een enigszins gemengd beeld zien. Hoewel de financiële positie van de gemeente licht verbeterd is, blijven er uitdagingen voor de toekomst. Op een aantal punten na is deze begroting toch beleidsarm te noemen. Wat ook niet ongebruikelijk is voor het laatste jaar van deze bestuursperiode. Het betekent dat er weinig beleidsinitiatieven worden geïntroduceerd en de focus ligt op het voortzetten van bestaand beleid. Dat is meteen ook waar wij zorgen over hebben, want dat bestaand beleid bestond de afgelopen jaren uit heel veel ambitie en heel veel investeringen, maar een realisatiegraad van heb ik jou daar. Met andere woorden, niet zo best. 60% tot 70% van de investeringen wordt echt gerealiseerd. Een zorgwekkend patroon dat zich herhaalt in de lage realisatiegraad van begrote investeringen. Met slechts 60% van de geplande investeringen die daadwerkelijk wordt uitgevoerd, blijft een aanzienlijk deel van het begrote geld onbenut, voorzitter. Dit is een gemiste kans voor de gemeente en haar inwoners.

U had natuurlijk ook alternatieven kunnen bedenken, alternatieve bestedingen. Denk bijvoorbeeld aan verduurzaming, versnelde uitvoering van energiebesparende maatregelen in gemeentelijke gebouwen en ondersteuning van huiseigenaren bij verduurzaming. Sociale woningbouw, intensivering van projecten en om betaalbare woningen te realiseren gezien de aanhoudende krapte op de woningmarkt. Of infrastructuur, verbetering van fietsnetwerken en openbaar vervoer om duurzame mobiliteit te stimuleren. Voorzitter, ik kan zo nog wel even doorgaan. Het zijn allemaal punten die je zo kunt uitvoeren. Daar heb je een realisatiegraad van 100% voor. Onderwijshuisvesting is weer een andere, voorzitter, met het verbeteren en renoveren en verduurzamen van schoolgebouwen om een gezonde leeromgeving te waarborgen. Ook daar kun je meteen mee aan de slag. Om de realisatiegraad van investeringen te verhogen naar bijvoorbeeld, laten we zeggen, 80%, laten we dat nu eens als doel nemen voor de komende jaren, is het belangrijk om dan ook een realistische en een doelgerichte aanpak te hanteren bij het maken van investeringskeuzes.

En hoe komt dit college nu eigenlijk tot keuzes? Zijn het wel realistische ambities? Zijn het wel realistische investeringen? Ik ga ervan uit, voorzitter, dat dit geen nattevingerwerk is, maar dat hier gedegen onderzoek aan ten grondslag ligt, dat het college goed kijkt en een grondige analyse maakt met een gedetailleerde markten risicoanalyse voordat het investeringsbeslissingen neemt. Kan het college de raad eens een keer Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

11

meenemen, bijvoorbeeld in een informatieve sessie/bijeenkomst over hoe het nu toch eigenlijk komt tot investeringen, waarvan het dus zegt 'ja, dit gaan we doen, want dit gaan we realiseren'? Voorzitter, ik zeg dat heel constructief, want ik weet het ook niet altijd. Maar ik zou het wel fijn vinden als we daarin meegenomen worden een keer, want ik hoef niet tot in detail meegenomen te worden hoe men daarop komt, maar kan het college wel inzicht geven in waar investeringen het meest nodig zijn en effectief zijn? Er zijn natuurlijk een aantal principes die je met elkaar volgt. Door deze principes toe te passen en continu te leren van ervaringen, kan een organisatie haar investeringskeuzes optimaliseren en streven naar een hogere realisatiegraad. Het is een proces dat voortdurende aandacht en bijsturing vereist, maar dat uiteindelijk kan leiden tot een meer effectieve en efficiënte inzet van middelen. En als het geld dan blijft liggen, bedenk dan alternatieve bestedingen. Voorzitter, hoewel de financiële positie van Haarlemmermeer licht verbeterd is, blijven er zorgen voor de toekomst. De jaren 2026 tot en met 2028 laten nog steeds een negatief saldo zien. Voornamelijk door kortingen vanuit het rijk. En dit onderstreept de noodzaak voor de gemeente om efficiënt om te gaan met beschikbare middelen en om creatieve oplossingen te zoeken voor financiële uitdagingen.

Conclusie, voorzitter. De begroting van 2025 voor Haarlemmermeer weerspiegelt een voorzichtige financiële koers, maar laat ook zien dat er ruimte is voor verbetering in de uitvoering van geplande investeringen. Door de realisatiegraad te verhogen en gericht te investeren in belangrijke maatschappelijke thema's kan de gemeente meerwaarde creëren voor haar inwoners en beter voorbereid zijn op toekomstige uitdagingen. De VOORZITTER: Wilt u afronden? De heer SIDALI: Ja, dat ga ik doen met een amendement dat we willen indienen. Dat gaat om het budget dat we eigenlijk al eerder geautoriseerd hebben bij de voorjaarsrapportage voor de Economische Koers voor 2025-2026 en stelt voor om dat via dit amendement terug te draaien. Het gaat om tweemaal een bedrag van € 328.000,00. De VOORZITTER: Helder, dank u wel. Uw amendement is amendement 03 en het is als zodanig onderdeel van de beraadslagingen. Dank u wel voor uw bijdrage. Dan ga ik naar D66, mevrouw Knikker. Mevrouw KNIKKER: Dank u voorzitter. In ons coalitieakkoord hebben we afgesproken dat we zorgdragen voor een evenwichtige begroting met ruimte voor groei, zoals in woningbouw en verduurzaming. Onze inwoners en ondernemers verwachten dat de gemeente verantwoordelijkheid neemt voor dagelijkse uitdagingen waar zij mee te maken hebben en dat we als gemeente een duidelijke visie hebben op de toekomst.

Wat voor gemeente willen we zijn? Wat ons betreft een gemeente waar je prettig kunt wonen, leven en werken met betaalbare woningen, goede bereikbaarheid en een prettig ondernemersklimaat, goede dienstverlening en een gezonde leefomgeving, maar bovenal een samenleving waarin samen leven centraal staat, waarin iedereen mee kan doen. Daar zit, wat D66 betreft, de uitdaging voor de komende jaren. Omzien naar elkaar, voorzieningen dichtbij. Kortom, het gaat om de kwaliteit van onze samenleving. De betaalbaarheid van dit alles staat onder druk. We moeten bezuinigen. Het ravijnjaar staat voor de deur en doemscenario’s komen langs. Maar laten we niet vergeten dat wij een sterke gemeente zijn, een financieel gezonde gemeente en een weerbare gemeente. Als D66 willen we dus graag dit vraagstuk vanuit onze eigen kracht bekijken. Als we dan kijken naar de programmabegroting, zien we dat de stijging van de meeste belastingen beperkt blijft tot de inflatiecorrectie van 0,1%, goed nieuws voor onze inwoners volgend jaar. Dat geldt niet voor de afvalstoffenheffingen, ik hoorde mijn collega van de VVD daar ook al over, met 12%, terwijl we met de invoering van VANG juist veel minder restafval overhouden en flink op de kosten van afvalverwerking weten te besparen.

De verklaring hiervoor is de enorme berg met lachgascilinders die in het restafval zorgen voor extra verwerkingsrondes en dus extra kosten met zich meebrengen. Dat is Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

12

een maatschappelijk probleem dat niet alleen onze gemeente raakt. We lazen van de week in de krant dat een buurgemeente maar liefst 20% verhoging van de afvalstoffenheffing krijgt. Het bezit van lachgascilinders is dan wel verboden, maar dat heeft ook als gevolg dat de retourpremie op het inleveren van de lachgascilinders is verdwenen. En de rekening van dit alles wordt bij de inwoners neergelegd. Kan dat toch niet anders? Kunnen de kosten worden verhaald op de producenten of gebruikers? En hoort het rijk ook niet over de brug te komen met een compensatie aan de gemeenten die hiermee te dealen hebben? We horen graag hoe het college hiernaar kijkt en welke oplossingen er zijn om dit volgend jaar anders aan te kunnen pakken. Kijkend naar de septembercirculaire zien we ook een verschuiving; een lager bbp en hogere WMOuitgaven. Hoewel we een werkgemeente zijn, raken vergrijzing en krimp ons toch. De lagere btwcompensatie valt ons zwaar. We zien dat zorgkosten stijgen, maar de rijksbijdragen dekken dit onvoldoende, wat leidt tot een structureel tekort en een negatief saldo in de begroting van onze gemeente. Hoewel compensatie verwacht wordt, blijft dit zorgwekkend. Taakmutaties zijn grotendeels positief, maar brengen ook extra lasten met zich mee. Voor de WMO geldt dat wat er als taakmutatie bij komt, gecompenseerd wordt door een lagere algemene uitkering uit het Gemeentefonds.

Het verhogen van de baten om meer balans te brengen in de begroting is daarom een belangrijke opdracht. Daar zien we ook kansen als D66, om effectief fondsen te benutten die vanuit Europa beschikbaar zijn. We vinden dat we de afgelopen twee jaar nog te weinig gehoord hebben over hoe effectief onze inzet is. Daarom dienen we vandaag één amendement bij de SAR in om in Q4 van dit jaar de Europastrategie te bespreken. Concluderend voorzitter, er is een stevige financiële basis in Haarlemmermeer. Maar we houden ook ieder jaar veel geld over en dat moeten we, wat D66 betreft, nog meer besteden aan zaken waarmee we die leefbare samenleving kunnen bouwen. Zoals het er nu naar uitziet, halen we onze klimaatdoelen niet. We zien en horen dat de ziel uit onze dorpen verdwijnt omdat maatschappelijke voorzieningen achterblijven bij het tempo waarin sommige dorpen zich ontwikkelen en simpele dingen, zoals bereikbaarheid, steeds meer onder druk komen te staan. Wat ons betreft moeten we daar vooral in blijven investeren de komende jaren. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. U heeft amendement 02 ingediend bij de Strategische Agenda Programmabegroting. Dan gaan we nu naar SRH, mijnheer Beusenberg. De heer BEUSENBERG: Dank u wel voorzitter. Laten we eerst terugblikken op het jaar 2024, een jaar waarin het college dus nog niet klaar was met de belastingverhogingen in onze gemeente.

De belastingdruk is in 2024 al fors verhoogd en nu staan we voor een nog grotere lastenverzwaring in 2025, met stijgingen van de afvalstoffen- en rioolheffingen. Dit college lijkt te denken dat de burgers eindeloos kunnen blijven betalen, terwijl de koopkracht al onder druk staat door stijgende prijzen en een stagnerend inkomen. SRH vindt dit onacceptabel. Terwijl onze inwoners steeds harder werken, moeten zij toekijken hoe hun financiële ruimte steeds verder wordt ingeperkt door een gemeentebestuur dat geen andere uitweg lijkt te zien dan het verhogen van belastingen. Wij zeggen: genoeg is genoeg. Dit beleid is niets anders dan het afwentelen van falen op de burger. Het is tijd om verantwoordelijkheid te nemen voor de structurele problemen die deze financiële gaten veroorzaken, in plaats van deze simpelweg op te vullen met hogere lasten voor onze inwoners. Een ander punt dat bij ons zwaar weegt, is het woningtekort in Haarlemmermeer. Onze gemeente verkeert al jaren in een wooncrisis en het college lijkt geen daadkrachtige stappen te zetten om hier op korte termijn verandering in te brengen. Wachttijden voor sociale huurwoningen zijn lang en starters hebben nauwelijks kans om een eigen woning te bemachtigen. Terwijl de overgrote meerderheid van de marktpartijen haar focus legt op winstmaximalisatie, blijft het belang van onze inwoners achterwege.

SRH pleit voor een radicale koerswijziging. Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

13

De gemeente moet meer verantwoordelijkheid nemen in de bouw van betaalbare woningen. Wij willen dat de gemeente zelf woningen realiseert, met een visie die het welzijn van onze inwoners vooropstelt. Daarvoor was een motie in voorbereiding, maar aangezien ik verwacht dat de stemmingen heel spannend worden, wacht ik graag tot mijn fractievoorzitter weer terug is uit het buitenland. Het kan erom spannen. Het is duidelijk dat de markt niet de oplossing zal brengen. Alleen door zelf de regie te nemen kunnen we ervoor zorgen dat er voldoende betaalbare woningen komen voor starters, jongeren en andere woningzoekenden. Ja, we zijn ons bewust van de risico’s die verbonden zijn aan het zelf realiseren van woningen. Investeren in bouwprojecten brengt nu eenmaal financiële risico’s met zich mee en het is essentieel dat er strak wordt toegezien op de kostenbeheersing en transparantie in het proces. Nu heeft het college eerder al laten zien daar niet heel goed in te zijn. Lees: het nieuwe raadhuis. Maar laten we eerlijk zijn, de risico’s van niets extra doen zijn vele malen groter. Als we doorgaan zoals nu, zullen onze jongeren vertrekken omdat ze hier geen toekomst kunnen opbouwen. En dan praat ik niet alleen over jongeren, zelfs een collega-raadslid van D66 heeft dit meegemaakt. We zien nu al dat het gebrek aan betaalbare woningen onze sociale samenhang onder druk zet.

Dit mogen we niet langer laten gebeuren. De tijd van afwachten is voorbij. SRH staat voor een gemeente die haar verantwoordelijkheid neemt, zowel in het voorkomen van onnodige lastenverzwaring als in het aanpakken van de wooncrisis. Onze burgers verdienen beter en het is onze plicht om hen de toekomst te bieden die ze verdienen. Laten we een stap zetten naar een eerlijker en gezonder beleid, waarin de burger centraal staat. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw bijdrage. De heer Meijer is aanwezig, die was al aanwezig tijdens het vorige betoog maar dat was ik vergeten aan te geven, dat voor de notulen. En voor de duidelijkheid, de motie die HAP heeft aangekondigd, staat nu onder 8 in iBabs. Als u verfrist dan zult u dat zien. Dan ga ik voor de woordvoering namens het CDA naar de heer Van der Peet. De heer VAN DER PEET: Dank u wel voorzitter. Vorig jaar rond deze tijd was Nederland in de ban van de Tweede Kamerverkiezingen. Het lijkt alweer lang geleden. De campagne ging over bestaanszekerheid en de bestuurscultuur. Het CDA had toen goede hoop dat de gemeenten er goed vanaf zouden komen. Verkiezingsprogramma's stonden immers vol met herstelmaatregelen voor de gemeentefinanciën. In een jaar tijd is er echter veel gebeurd, niet alleen in ons eigen land, maar ook in de rest van de wereld. De zo gewenste stabiliteit is helaas ver te zoeken.

In Den Haag wordt gedebatteerd via de media, heeft samenwerken nauwelijks waarde meer en worden uitspraken net zo snel weer ingetrokken als ze zijn gedaan. Dit valt echter in het niet bij de voortdurende strijd in Oekraïne. De beelden vanuit het Midden-Oosten maken minstens net zoveel indruk. Bij deze oorlog raken steeds meer landen en volken betrokken en het CDA vindt het verschrikkelijk wat daar gebeurt en denkt aan de onschuldige mensen en de onschuldige kinderen die plotseling uit het leven worden getrokken. mensen die hunkeren naar vrijheid, veiligheid en stabiliteit. En dat gezegd hebbend, moeten we vanavond met elkaar het debat aangaan over een programmabegroting en kan het contrast eigenlijk niet groter zijn maar toch is het noodzakelijk om dit te doen. Wat het CDA betreft, is het vertrekpunt duidelijk. We moeten bijsturen. En ja, als dit raadsvoorstel Duisenberg-proof was geweest, was dit inderdaad een stuk makkelijker geweest. Nadat het tekort in 2028 met bijna € 10 miljoen is afgenomen ten opzichte van vorig jaar blijft een tekort van € 13,44 miljoen een financieel ravijn. En misschien is het ondertussen wel weer wat dieper geworden. Wij hebben niet meer de hoop dat er een Haagse brug komt om over het ravijn heen te gaan. De landelijke overheid moet ook bezuinigen. Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

14

De raad heeft twee jaar geleden de regie genomen in het proces en we danken de werkgroep en het college voor de opvolging. De denklijnen in de programmabegroting zijn hiervan het gevolg en daarmee zijn politieke afwegingen te maken. Vandaag geven wij dus de eerste kaders mee voor de Voorjaarsrapportage 2025. Dat is dus een heel belangrijk moment in het proces. Voorzitter, om een aantal wandelingen naar de interruptiemicrofoon te voorkomen voor de tweede termijn gaan wij alvast meteen in op het hoofdthema en dan beginnen wij bij het makkelijkste. Waar wil het CDA absoluut niet op ombuigen? Wat ons betreft staat het buiten kijf dat we op het maatschappelijk middenveld en de minima niet willen bezuinigen. Deze groepen hebben het nu al moeilijk en de maatschappelijke organisaties zijn in 2021 al flink gekort. Denklijn 1 is voor ons dus geen optie. We zijn ook niet voor het verder afschalen van maatschappelijke voorzieningen, denklijn 3. Dit raakt vooral de kleine kernen waar de leefbaarheid sowieso onder druk staat. Dat geldt ook voor sportverenigingen, dus daarop ombuigen is ook zeer onverstandig. Voorzitter, onze fractie heeft al vaker gehamerd op het belang van goede dienstverlening. Het contact met de gemeente is bepalend voor het vertrouwen dat inwoners en ondernemers hebben. En eerder zei een collega al 'het vertrouwen is heel laag'.

Ombuigen op deze denklijn is dus ook een no-go. Maar waar zien wij dan wel mogelijkheden om het tij te keren? De gemeente mag, wat het CDA betreft, scherper aan de wind varen. De maatregelen in denklijn 4 en 5 raken onze inwoners niet of nauwelijks en zijn daarom het aantrekkelijkst. We denken dat versoberingen van de overhead nog meer kunnen opleveren en we gaan er graag in de tweede termijn op in wat we daar voor gedachten bij hebben. Dat leges meer kostendekkend worden gemaakt, vinden we logisch. De herinvoering van de hondenbelasting klinkt ook logisch, maar dat getuigt dan weer van een weinig betrouwbare overheid. De VOORZITTER: Mijnheer Van der Peet, ik heb even getwijfeld, maar ik ga het u toch even vertellen. U heeft nu het debat over de ombuigingen. U had ook nog een separate inbreng voor de begroting. U vergist zich niet in uw tekst? Want we hebben maar één termijn en dat is de begroting en u bent nu al aan het praten over ombuigen. Nee, dan ben ik heel blij dat we allebei op dezelfde pagina zitten. De heer VAN DER PEET: Ik zei net al dat ik hoop wandelingen naar de interruptiemicrofoon te voorkomen. Ik denk dat we straks in tweede termijn ook allemaal zes minuten hebben en dan komt misschien het hele verhaal naar voren. Maar nu ben ik wel uit mijn verhaal gebracht voorzitter, dat vind ik jammer.

Wat vinden wij wel verstandig te doen? Dat leges kostendekkend worden gemaakt vinden we logisch. De toeristenbelasting, daar hebben we eerder al een motie voor ingediend samen met de HAP dus het zal niet gek zijn dat we daar ook voorstander van zijn. Maar voorzitter, het CDA wil ook niet zomaar die landelijke plooien gladstrijken. Dat is ook eigenlijk wat collega's al hebben gezegd. Wat het rijk niet levert, wil niet zeggen dat wij wel moeten leveren. Daarom willen wij, net als andere fracties, dat we heel kritisch naar de Haagse taken zonder knaken kijken. Inrekenen van de voordelen van de Hervormingsagenda Jeugd vinden we dan ook verstandig, maar wellicht is daar nog wel meer op te vinden. We hebben ook nog een advies aan het college voor het raadsvoorstel: werk met scenario's aan de hand van de kaders die vanavond worden meegegeven, anders wordt het een amendementencircus bij de voorjaarsrapportage. Ik heb nog een tip gekregen van de griffie, voorzitter. Aangezien we vandaag geen actualiteitsvragen mochten stellen, maar vragen die we nu stellen, wel moeten worden beantwoord, wil ik graag de burgemeester vragen of zij straks in haar termijn iets zouden kunnen zeggen over de stand van zaken bij de feestweek in Nieuw-Vennep. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan ga ik voor de woordvoering namens de ChristenUnie-SGP naar mevrouw Hup. Mevrouw HUP: Voorzitter.

Onze fractie heeft ook kennisgenomen van de cijfers uit het actuele Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 24 oktober 2024

15

meerjarenbeeld van de gemeentebegroting. De rijksoverheid heeft duidelijk een financieel probleem. De gevolgen zijn dat er gerekend kan worden op minder inkomsten de komende jaren voor onze gemeente. Dat baart ons zorgen, zoals ook al eerder aangegeven. We zullen als gemeenteraad vandaag met elkaar moeten bespreken wat de beste oplossing is om de begroting sluitend te krijgen in de komende jaren tot en met 2028 en misschien nog wel in de toekomst daarna. We willen anticiperen en toekomstbestendig blijven, dat is nogal een opgave. Voor alle zaken die we doen, hebben we in het verleden bij meerderheid gekozen. Dat betekent dat we nauwelijks willen bezuinigen met elkaar. Dat maakt het dus al direct een lastige discussie. We willen eigenlijk helemaal niet bezuinigen want het is tenslotte goed geregeld. Maar helaas worden we toch gedwongen wegens een onzekere toekomst vanuit het rijk. En dat kunnen wij niet laten gebeuren als toekomstbestendige gemeente, wat onze fractie betreft. We kunnen de kerntakendiscussie van een eerdere raadsperiode nog eens overdoen, maar ik denk dat het antwoord dan gezamenlijk 'nee' luidt, want de conclusie is al getrokken dat we alleen maar kerntaken uitvoeren. Er zijn niet zozeer nieuwe beleidsvelden bij gekomen. Zonder maatregelen komt de goede financiële positie van onze gemeente in gevaar. Dit voelt onrechtvaardig.

Het is goed om met andere gemeenten hiertegen te protesteren en in gesprek te gaan in Den Haag, met Den Haag. Dat doet ons goed, zorgdragen voor onze inwoners. Wij willen als fractie midden in de samenleving staan en wij zijn van mening dat het gemeentebestuur daar ook hoort te staan. Wij moeten ons telkens afvragen op welke wijze de burgers het meest tot hun recht kunnen komen. De vraag die wij ons gesteld hebben als organisatie 'wat voor gemeente willen we zijn?' heeft bijgedragen aan drie concrete overkoepelende uitgangspunten. Directe wederzijdse betrokkenheid tussen bestuur en burgers is meer dan noodzakelijk, helemaal in deze tijd als je ziet dat het vertrouwen in de politiek weg is. De ambtelijke organisatie dient zo te zijn georganiseerd, dat er sprake is van een flexibele, burgergerichte organisatie. Wij hebben de vorige keer al aangegeven dat de dienstverlening die we hebben met de vier serviceprincipes, makkelijk, betrouwbaar, menselijk en verbonden, heel goede uitgangspunten kent, maar ja, hoe breng je dat in de praktijk? Dat willen wij strikt volgen. De producten en diensten die efficiënt kunnen bijdragen aan de doelen van de gemeente Haarlemmermeer zijn heel erg belangrijk. We hebben opnieuw kunnen lezen in de programmabegroting dat er toch hier en daar wat haken en ogen missen met betrekking tot het geheel Duisenberg-proof maken.

Dat mag, wat ons betreft, de volgende keer nog meer, nog wat beter of meer volgens deze methode worden ingestoken. Ik ben stiekem eigenlijk wel benieuwd hoe het college daarover denkt, nu zojuist ook weer die presentatie is gegeven en dat ook weer duidelijk werd aangehaald. En dan nu ons partijgeluid. We hebben geen motie dus ik benut de vijf minuten die ik heb. Daar is die weer de 'O' van omzien. De drie 'O's, Onvoorzien, Onvermijdelijk en Onuitstelbaar zijn criteria voor onze gemeente. Maar wat ons betreft mag die 'O' van Omzien er nog bij worden gevoegd, om daadwerkelijk de menselijke maat te kunnen toepassen en om goed rentmeesterschap te kunnen hebben en houden. Hoe zien wij dat dan concreet? We vinden het belangrijk dat vluchtelingen en statushouders onderdak vinden, evenals dat het werk van de jeugdzorg goed wordt geborgd. Wij maken ons hier ontzettende zorgen over. In onze samenleving zijn er veel mensen die moeite hebben om overeind te blijven staan. Ook in onze gemeente hebben veel mensen ondanks de economische hoogconjunctuur het zwaar. Velen kunnen niet rondkomen van het salaris dat ze verdienen. Ik heb het ook al gehoord bij andere fracties vandaag in hun betoog. Huren worden hoger, koopwoningen zijn niet te betalen en contributies worden hoger. Het is allemaal bekend. De saamhorigheid staat dus ook heel erg onder druk. Dat vinden wij iets heel belangrijks.