2021.0000848 Nota Begeleiding naar werk en re-integratie in Haarlemmermeer.pdf

gemeente Haarlemmermeer

nota van B&W onderwerp

Begeleiding naar werk en re-integratie in Haarlemmermeer

Portefeuillehouder

Johan Rip

Collegevergadering

20 april 2021

Inlichtingen Registratienummer

Beatrijs Aukema (+31235676753) 2021.0000848

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. in te stemmen met het voorstel om de samenwerking binnen arbeidsmarkt Groot Amsterdam met het Regionaal Werk Centrum (RWC) gedurende de verlengde pilotperiode te continueren tot 31 december 2022; 2. de aanpak 'Werk boven uitkering' te continueren; 3. in te stemmen met de voorgestelde wijze waarop de verschillende categorieën binnen het bijstandsbestand ondersteund worden; 4. de raad voor te stellen deze nota te agenderen ter bespreking.

2. Samenvatting De re-integratieopgave in Haarlemmermeer is het afgelopen jaar ten gevolge van de coronacrisis veranderd. De groep inwoners die ondersteuning nodig heeft is groter en meer divers. Daarnaast hebben we vanuit het Rijk ook een rol gekregen om bepaalde groepen te ondersteunen die voorheen niet tot de verantwoordelijkheid van de gemeente behoorden, zoals de begeleiding van de groep ondernemers die zich willen heroriënteren op ander werk. In deze nota doen wij voorstellen hoe we om willen gaan met de voorliggende uitdagingen en hoe wij de verschillende groepen inwoners willen ondersteunen op zowel regionaal- als lokaal niveau. De hoogconjunctuur, de sterke arbeidsmarkt en de sinds 2017 ingezette aanpak 'Werk boven uitkering' hebben er de afgelopen jaren (tot eind 2019) voor gezorgd dat in Haarlemmermeer de instroom in het bijstandsbestand daalde en de uitstroom naar werk groeide en de arbeidsparticipatie hoog was. Waar gemiddeld in Nederland het bijstandspercentage op 2,5% lag was dat in Haarlemmermeer 1,5%. De ongeveer 2.300 inwoners die wel moeten terugvallen op een bijstandsuitkering kennen vaak meerdere belemmeringen om aan het werk te gaan. In 2020 zijn ten gevolge van de coronacrisis meer inwoners ingestroomd in de bijstand en minder inwoners uitgestroomd uit de bijstand. Echter, de voorspelde grote stijging van het bijstandsbestand is vooralsnog uitgebleven.

We verwachten dat deze groei nog wel kan komen nadat alle steunmaatregelen vanuit het Rijk teneinde zijn. De groep inwoners die nu instroomt in de bijstand is meer divers en heeft weinig tot geen afstand tot de arbeidsmarkt.

Begeleiding naar werk en re-integratie in Haarlemmermeer Pagina 2

Binnen de arbeidsmarktregio werken we mee aan het verder vormgeven en realiseren van het Regionaal Werkcentrum (RWC). AM match is onze samenwerkingspartner voor het ondersteunen en begeleiden van inwoners met een arbeidsbeperking die niet meer dan 70% van het Wettelijk Minimum Loon kunnen verdienen. De aanpak 'Werk boven uitkering', waar onze directe dienstverlening aan de poort onderdeel van uitmaakt, zetten we voort voor de categorieën A, B en C van ons bijstandsbestand. Voor personen met de grootste belemmeringen, categorie D, die (nog) niet aan het werk kunnen, zetten wij waar mogelijk activeringstrajecten in gericht op zelfredzaamheid en meedoen in de samenleving. De aanbevelingen uit het Rekenkameronderzoek (RKC) 'werk boven uitkering? Een onderzoek naar de maatschappelijke resultaten van re-integratiebeleid in Haarlemmermeer' dat uitgevoerd is in 2019 nemen we nadrukkelijk in onze aanpak mee. Categorieën Bijstandsbestand

A

Kansrijk zonder ondersteuning

B

Kansrijk met beperkte ondersteuning

C

Kansrijk met intensieve ondersteuning

D

Grote afstand tot de arbeidsmarkt

Ons uitgangspunt is dat we met de middelen die we hebben voor re-integratie de juiste keuzes maken waardoor we zo veel mogelijk inwoners passend kunnen ondersteunen. Waar mogelijk ondersteunen wij inwoners om economisch onafhankelijk te worden door werk en als dat (nog) niet mogelijk is om door activering stappen te maken richting (vrijwilligers)werk.

3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken? We willen bereiken dat wij inwoners die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering of die dreigen hun werk te verliezen zo effectief en efficiënt mogelijk, passend ondersteunen bij het vinden en/of behouden van werk. Inwoners die (nog) niet in staat zijn te werken ondersteunen wij bij het vinden van passende activiteiten om zoveel mogelijk mee te doen in de maatschappij. Wat is de aanleiding, context? Zowel op landelijk, regionaal als lokaal niveau wordt nagedacht over de effecten van de coronacrisis op de economie en de consequenties voor de arbeidsmarkt. Op ieder niveau wordt geprobeerd zo goed mogelijk in te spelen op de gevolgen van corona om de economische- en individuele schade zoveel mogelijk te beperken en tegelijkertijd naar de toekomst te kijken. Hoe houden we personen in deze crisis en in de nasleep daarvan aan het werk? Maar tegelijkertijd spelen ook vragen als 'Wat leren we van deze corona periode en hoe werken we aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt?' Rijk: Op Rijksniveau zien we dat naast het direct initiëren en snel laten uitvoeren van noodmaatregelen om ondernemers en werknemers te ondersteunen ook wordt gezocht naar meerjarige maatregelen. Al enkele jaren wordt ingezet op regionalisering van arbeidsmarktbeleid. De dienstverlening aan werkgevers en werknemers wordt steeds meer belegd binnen de arbeidsmarktregio's.

Zo is de uitvoering van de Wet Banenafspraak al belegd op arbeidsmarktniveau. Ook de 'Perspectief op Werk' gelden gaan in 2020 en in 2021 naar de arbeidsmarktregio om te investeren in de samenwerking tussen gemeenten, sociale partners en ondernemers. Deze Publiek Private Samenwerkingen (PPS-en) in de verschillende branches hebben als doel meer banen te creëren voor meerdere doelgroepen om zo de mismatch op de arbeidsmarkt tegen te gaan. Daarbij ligt nu ook de opdracht om mobiliteitscentra onder regie

Begeleiding naar werk en re-integratie in Haarlemmermeer Pagina 3

van het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) in alle arbeidsmarktregio's te ontwikkelen ter ondersteuning van de bedrijven en individuele werknemers die door corona me Tegelijkertijd speelt landelijk ook dat de twijfel over en de kritiek op de uitvoerbaarheid van de Participatiewet groter wordt. De Participatiewet is niet één regeling voor de onderkant van de arbeidsmarkt geworden, die beoogd was. De wet is complex met lastige uitvoeringsregels en draagt niet genoeg bij aan perspectief op duurzaam werk voor arbeidsbeperkten of personen in de bijstand die veel belemmeringen kennen om aan het werk te gaan. Daarnaast ontstond afgelopen jaar meer kritiek op de strenge regels die gehanteerd worden voor bijstandsgerechtigden (onder andere casus Wijdemeren). Regio

Haarlemmermeer ligt in arbeidsmarkt Groot Amsterdam waarvan Amsterdam centrum gemeente is. Arbeidsmarkt Groot Amsterdam kent een satellietstructuur waarmee recht wordt gedaan aan de grote (demografische) verschillen en diversiteit van de satellieten. Arbeidsmarktregio Groot Amsterdam bestaat uit de drie satellieten, Amsterdam (met Diemen), Haarlemmermeer en Amstelvenen (met Amstelveen, Aalsmeer, Uithoorn, Ouder Amstel, Ronde Venen). Tot nu hanteren we regel: We doen lokaal wat mogelijk is en regionaal wat moet en wenselijk is. Onze arbeidsmarkt regio Groot Amsterdam wordt hard geraakt door de coronacrisis. De economie in de provincie Noord-Holland kromp in 2020 met ongeveer 7% ten opzichte van 2019 het sterkst van alle provincies en voor Haarlemmermeer geldt zelfs een krimp van 18%. De krimp werd met name veroorzaakt door minder vliegverkeer op Schiphol en het stilvallen van de reisbemiddelingsbranche. Arbeidsmarktregio Groot Amsterdam anticipeerde direct op de nieuw ontstane situatie met de vormgeving van het RWC. Er is een dienstverlening op touw gezet om bedrijven met elkaar te verbinden om mensen zo snel en zo makkelijk mogelijk van werk-naar-werk te begeleiden. Het RWC is met gemeenten en sociale partners tot stand gekomen om één aanspreekpunt en op elkaar afgestemde dienstverlening voor bedrijven te creëren.

Dit heeft er mede toe geleid dat deze samenwerkingspartners goed op de hoogte raken en blijven van wat er speelt en daardoor ook gezamenlijk op de juiste manier - zowel regionaal als lokaal -kunnen inspelen op de verwachte arbeidsmarkteffecten. De dienstverlening is opgezet en georganiseerd zonder voorbeeld of duidelijk vastgelegde kaders. Er waren immers nog geen voorbeelden van andere arbeidsmarktregio's. Gedurende het jaar is vooral in de praktijk geleerd. Zo lag in de eerste maanden de nadruk vooral op het inventariseren en contact leggen met bedrijven. Daarna zijn verbindingen gelegd tussen de verschillende bedrijven die (tijdelijk) teveel personeel hadden/hebben met bedrijven die (tijdelijk) behoefte hebben aan personeel. Ook zijn er landelijke afspraken gemaakt over de dienstverlening van samenwerkende partijen in alle arbeidsmarktregio's. Het Rijk heeft inmiddels aan iedere arbeidsmarktregio de opdracht gegeven om regionale mobiliteitsteams (RMT) op te richten voor de begeleiding aan de individuele werkzoekenden. Deze begeleiding gaat vooraf aan de ondersteuning die mensen krijgen wanneer ze in een uitkering (WW of bijstand) komen. In arbeidsmarktregio Groot Amsterdam is ook een RMT dienstverlening vormgegeven en deze wordt met name uitgevoerd door UWV en gemeenten die gekoppeld zijn aan het RWC.

Wij werken vanuit Haarlemmermeer zowel op bestuurlijk-, management-, beleids- en uitvoeringsniveau mee aan de vormgeving en de resultaten van het RWC. Dit is de inzet die wij leveren, zoals ook de andere gemeenten dat doen. De vormgeving en dienstverlening van het RWC en het RMT werd tot nu toe en wordt ook in 2021 en 2022 bekostigd vanuit de gelden die het Rijk voor de regio beschikbaar stelt. Voor Haarlemmermeer zijn er los van de ambtelijke inzet dus geen kosten aan verbonden.

Begeleiding naar werk en re-integratie in Haarlemmermeer Pagina 4

Het bestuurlijk overleg arbeidsmarktregio Groot Amsterdam heeft op 24 maart jongstleden kennis genomen van de tussenevaluatie van het RWC (zie bijlagen 1 en 2). In het regionaal bestuurlijk overleg in januari 2021 is besloten dat het gaat om een tussenevaluatie. Immers de coronacrisis is nog in volle gang en de steunmaatregelen vanuit het Rijk gelden nog. Een gevolg hiervan is dat we zien dat werkgevers hun werknemers zelf zolang als mogelijk in dienst houden in de hoop dat de tijd tot na de coronacrisis overbrugd wordt en de werknemer daarna ook in dienst kan blijven. Met het aflopen van de coronamaatregelen en het bekender worden van het RWC verwachten we dat bedrijven en individuele werknemers een groter beroep zullen doen op de dienstverlening van het RWC. Om ten volle te kunnen profiteren van deze dienstverlening en de impact en resultaten goed te kunnen meten is besloten de pilot te continueren tot eind 2022. Dit is tevens de periode waarin het RWC bekostigd wordt vanuit het Rijk. We zien dat met de sterkere positie die de arbeidsmarktregio's krijgen toebedeeld, de samenwerking vanuit Haarlemmermeer binnen de arbeidsmarktregio niet vrijblijvend is. Het is belangrijk deel te nemen en invloed uit te oefenen om optimaal gebruik te kunnen maken van de kansen die regionale samenwerking biedt.

Lokaal Eind 2019 bestond ons bijstandsbestand uit 2.305 personen waarvan het grootste deel meerdere belemmeringen kent om aan werk te komen en dus een lange afstand tot de arbeidsmarkt heeft {categorie D). In 2020 wilden we voor deze groep bijvoorbeeld in samenwerking met Stichting Meerwaarde activeringstrajecten inzetten zodat stappen richting (vrijwilligers)werk gemaakt worden. Daarnaast werd de ondersteuning voor de categorieën Ben C in 2020 gecontinueerd. De coronacrisis heeft de nodige gevolgen voor de uitvoeringspraktijk gehad. Zo is de ondersteuning veelal aangepast naar aanleiding van de beperkende maatregelen, kreeg de dienstverlening die in het kader van de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) opgezet moest worden prioriteit en deed een meer diverse groep, waaronder jongeren tot 27 jaar, een beroep op de bijstand. Stand van zaken Eind 2020 hadden 2.445 inwoners een bijstandsuitkering ten opzichte van 2.305 in 2019. In 2019 zijn 222 personen uitgestroomd naar werk. Dit was 43% van de totale uitstroom. In 2020 stroomden 134 personen uit naar werk. Dit was 33,4 % van de totale uitstroom uit de

bijstand. Andere redenen voor uitstroom zijn bijvoorbeeld het bereiken van de AOWleeftijd of verhuizingen naar andere gemeenten. De stijging van het aantal personen in de bijstand en het lagere percentage uitstroom naar werk in 2020 is een direct gevolg van de coronacrisis. Veel initiatieven, zoals activeringsactiviteiten voor de D categorie en re-integratie activiteiten, zoals voor de B en C categorie zijn uitgesteld, vertraagd of gestopt. Welk doel wordt nagestreefd? Het doel dat wij nastreven is dat zoveel mogelijk inwoners zelf in hun onderhoud kunnen voorzien en economisch onafhankelijk zijn door duurzaam werk. 3.2 Wat doen we hiervoor en gaan we doen? De coronaperiode is nog niet voorbij en we verwachten dat de werkelijke effecten van een verhoogde instroom in de WW en bijstand nog moet komen. Om deze inwoners te ondersteunen maken we gebruik, al naar gelang de doelgroep en de ondersteuningsvraag, van de steunmaatregelen en het herstelpakket van het Rijk, de dienstverlening vanuit de regio die wij mede ontwikkelen en de instrumenten die wij lokaal reeds hebben ontwikkeld, aanbieden

Begeleiding naar werk en re-integratie in Haarlemmermeer Pagina 5

en nog ontwikkelen. Zo hebben we al veel geleerd van de ervaringen uit 2020 en passen we al doende onze aanpak waar nodig aan. Zie voor onze aanpak en de inzet op de verschillende doelgroepen bijlage 1. Uitdagingen Samenwerking in de regio De sterkere positionering die het Rijk aan de arbeidsmarktregio toebedeelt, brengt nieuwe samenwerkingskansen voor Haarlemmermeer binnen arbeidsmarktregio Groot Amsterdam met de diverse gemeenten, UWV, sociale partners, ondernemers en het onderwijs. De gebundelde krachten zorgen ervoor dat we sneller, flexibeler en krachtiger kunnen inspelen op de gevolgen van de coronacrisis. Door de samenwerking hebben alle partijen binnen de arbeidsmarktregio een zelfde duidelijk overzicht van wat er speelt en wat de trends zijn op de arbeidsmarkt. Zo worden de bevindingen bijvoorbeeld over wat kansrijke sectoren zijn en met welke sectoren het minder goed gaat voor iedere partij inzichtelijk. Dit biedt daardoor ook een beter handelingsperspectief.

Gezamenlijk wordt verkend op welke manier we invloed kunnen uitoefenen op wat de arbeidsmarkt nodig heeft en welke dienstverlening en instrumenten we daar voor moeten inzetten die binnen ons vermogen liggen? De meerwaarde nu voor Haarlemmermeer is dat ook wij op de hoogte zijn en blijven van alle arbeidsmarktontwikkelingen en dat we zowel voor onze werkgevers als werknemers gebruik kunnen maken van een ruimer aanbod aan initiatieven en dienstverlening op het gebied van onderwijs en re-integratie. De lijnen zijn kort en er kan snel geschakeld worden. Dat is waardevol juist in een periode waarin we snel en wendbaar moeten kunnen inspelen op de gevolgen van de coronacrisis. Zo willen we voor daadwerkelijke omscholingstrajecten en het volgen van opleidingen naar kansrijke en perspectiefvolle banen slimme verbindingen maken in de regio. Wij zien dan mogelijkheden in de complementaire dienstverlening vanuit het RWC en de (onderwijs) arrangementen die hier ontwikkeld worden en die we mede ontwikkelen. We creëren hiermee een doorgaande dienstverlening. Het college stelt dan ook voor de samenwerking binnen het RWC in arbeidsmarktregio Groot Amsterdam te continueren gedurende de verlengde pilotperiode. Balans in te ondersteunen doelgroepen De uitdaging voor in ieder geval het komende jaar is de balans vinden in de ondersteuning van de diverse groepen inwoners.

Wij ondersteunen iedereen maar een prioritering in intensiteit van dienstverlening is gewenst, rekening houdend met de benodigde inzet en middelen die ons vanuit het Participatiebudget ter beschikking staan. Waar we voor de coronacrisis voornamelijk inwoners met een bijstandsuitkering ondersteunden hebben we nu ook de opdracht vanuit het Rijk om inwoners die ten gevolge van de coronacrisis hun onderneming of werk dreigen kwijt te raken of al kwijt zijn te ondersteunen. De regio en gemeenten ontvangen hier middelen voor. Het gaat om personen met weinig tot geen afstand tot de arbeidsmarkt (bij ons ingedeeld in de categorie A of B). Voor deze inwoners willen we de aanpak aan de poort continueren, daar deze in 2020 goed gewerkt heeft. Waar mogelijk begeleiden we inwoners zo snel mogelijk weer naar ander werk zodat zij geen beroep hoeven te doen op een bijstandsuitkering. Inwoners die ten gevolge van de coronacrisis wel in de bijstand terecht komen leveren we maatwerk. Dit geldt ook voor personen uit de Tozo doelgroep die wij vanaf 1 januari 2021 in opdracht van het Rijk ondersteunen. We doen wat nodig is. Voor sommigen is het voldoende dat zij via het WSP beschikbare vacatures krijgen aangereikt, voor anderen biedt onze eigen sollicitatietraining uitkomst of een heroriëntatie op werk in een andere branche.

Waar nodig en mogelijk kan een training, opleiding of omscholingstraject worden ingezet. Zoals al eerder aangegeven maken we dan ook gebruik van het reeds ontwikkelde en nog te ontwikkelen aanbod in de regio.

Begeleiding naar werk en re-integratie in Haarlemmermeer Pagina 6

Voor de personen die al langere tijd een beroep moeten doen op de bijstandsuitkering (categorie C en D) willen we doorgaan met de dienstverlening zoals deze beschreven staat in bijlage 1 onder de kopjes 'Continuering inzet op de volgende doelgroepen~ en 'nog verder te ontwikkelen~. Waar mogelijk continueren we de trajecten binnen de beperkende maatregelen van corona en monitoren we de resultaten. Natuurlijk proberen we tot creatieve oplossingen te komen om trajecten zoveel mogelijk te kunnen laten doorgaan. Onderstaande tabel toont de beschikbare budgetten voor onze re-integratie aanpak. Budgetten Werk t.b.v. re-integratie in 2021 Budget trajecten AM match:

•

€ 1.197.000

Re-integratie personen in doelgroepenregister (MJP training, begeleiding, jobcoaching)

•

budget beschut werk

Re-integratie regulier:

•

inzet trajecten/begeleiding (zie paragraaf 3.2.voor

•

voorzieningen zoals belastbaarheidsonderzoek,

€

867.600

doelgroepen en trajecten) +

kinderopvang, reiskosten, werkgeversvoorziening tijdelijk Incidenteel corona impuls voor 2021 bijv. voor:

• •

€ 252.000

jongeren TOZO doelgroep

Dit bedrag is in de Voorjaarsnota verwerkt onder coronamaatregelen Re-integratie statushouders

€ 194.000

Pilot nareizende vrouwelijke statushouders en vrouwelijke

€ 199.600

gezinsmigranten Begeleiders bijstandsgerechtigden naar werk

€ 540.000

SROI (Social Return on investment) coördinator

€

75.000

Regionale bijdrage inzet in RWC (Regionaal Werkcentrum)

€

50.000

Totaal

€ 3.375.200

3.3. Wat mag het kosten? De kosten van€ 3.375.200 worden gedekt uit het in de programmabegroting beschikbare budget Werk en Zorg beleidsdoel C. 'Onze inwoners zijn economisch zelfstandig; Werk boven Uitkering' en de compensatie vanuit het Rijk voor begeleiding van inwoners die door de coronacrisis hun werk dreigen kwijt te raken of reeds zijn kwijt geraakt. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk? Het college is verantwoordelijk voor het laten uitvoeren van de re-integratietaken in het kader van de Participatiewet. De portefeuillehouder Werk & Inkomen is het eerste aanspreekpunt binnen het college.

3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar? Het uitvoeren van re-integratieactiviteiten voor de bijstandsdoelgroep is een wettelijke taak. Ook heeft het Rijk verschillende opgaven in het kader van arbeidsmarktbeleid, ondersteuning van bedrijven en met werkloosheid bedreigde inwoners nadrukkelijk belegd bij de 35 arbeidsmarktregio's. Hierin werken wij als gemeente samen in regionaal verband. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd? De raad wordt middels een brief 'Ontwikkelingen re-integratie' op de hoogte gehouden.

Begeleiding naar werk en re-integratie in Haarlemmermeer Pagina 7

3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam {MRA)?

Wij hebben binnen arbeidsmarktregio Groot Amsterdam een intensieve samenwerking. Arbeidsmarktregio Groot Amsterdam maakt deel uit van de MRA. 4. Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeent de secretaris,

drs. Carel Brugman

rlemmermeer,