15. Nota Monitor Energietransitie Haarlemmermeer De Nulmeting.pdf

gemeente Haarlemmermeer

nota van B&W Onderwerp

Portefeuillehouder Collegevergadering Inlichtingen Registratienummer

Monitor Energietransitie Haarlemmermeer: De Nulmeting drs. Jurgen Nobel 15 december 2020 Klaske de Vries (+31235676494) 2020.0003324

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. met deze eerste versie van de Monitor Energietransitie Haarlemmermeer - de nulmeting de situatie van de start van de energietransitie in kaart te brengen; 2. deze nota ter informatie te zenden aan de raad. 2. Samenvatting

Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het Klimaatakkoord gepresenteerd. In het akkoord staan meer dan 600 afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Het belangrijkste broeikasgas is koolstofdioxide (CO2). Fossiele brandstoffen zoals kolen, olie en gas zijn een belangrijke bron van COz-uitstoot. Daarom hebben we in Nederland besloten om uiterlijk in 2050 van het aardgas af te zijn. Woningen en gebouwen moeten met duurzame warmte worden verwarmd en gebruik maken van duurzaam opgewekte elektriciteit. Hiermee sluit het klimaatakkoord onder andere aan bij Sustainable Development Goal (SDG) nummer zeven: Betaalbare en duurzame energie en nummer dertien: Klimaatactie. Voor de energietransitie zijn dit twee belangrijke doelen, omdat ze van ons verlangen dat we actie ondernemen om klimaatverandering en de gevolgen daarvan tegengaan en om maatregelen te integreren in beleid. Als gemeente hebben we van het Rijk de regierol gekregen om de energietransitie lokaal te faciliteren. In september 2019 is de Programmatische aanpak Energietransitie Haarlemmermeer (2019.0037699) vastgesteld. De programmadoelen richten zich op het vergroten van de betrokkenheid, het verminderen van het energiegebruik, het vergroten van de capaciteit van productie van duurzame energie en het toekomstbestendig maken van de energieinfrastructuur.

Parallel hieraan is in het programma ook opgenomen om de impact van onze inspanningen te meten (monitoring).

Monitor Energietransitie Haarlemmermeer: De Nulmeting (2020)

Pagina 2

Met de Monitor Energietransitie Haarlemmermeer willen we antwoord geven op de volgende vragen: • bereiken we wat we willen bereiken? • passen onze inspanningen en rollen nog bij de vraagstukken? • is het nodig om ons beleid bij te sturen? De monitor is zo ingericht dat het zowel inzicht biedt in de lange termijn trends van de doelen, als in de resultaten die we met onze inspanningen behalen. De monitor is daarmee zowel kwantitatief (denk aan energiebesparing, duurzame energie, COz-uitstoot) als kwalitatief (denk aan onze eigen inzet, die van onze inwoners en ondernemers en onze belangrijkste leerervaringen als gemeente). 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

Met het programma Energietransitie werken we aan een energievoorziening die in 2050 CO2neutraal is. De programmadoelen zijn ambitieus en het proces van de energietransitie is complex. Sturingsinformatie is onmisbaar en daarom gaan we jaarlijks de voortgang van het programma monitoren. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

In deze eerste versie van de monitor - de nulmeting - brengen we de huidige situatie in kaart: de situatie van de start van de energietransitie. Veel data in deze monitor hebben betrekking op het jaar 2019. De resultaten hiervan worden meegenomen als uitgangspunt voor verdere monitoring. Met de inzichten die we hiermee opdoen zal de monitor de komende jaren worden doorontwikkeld en verrijkt. De monitor heeft als doel om (aanvullende) informatie te verschaffen die behulpzaam is om zicht te krijgen op de voortgang van het beleid. In deze nulmeting kunnen we voor een aantal onderwerpen al trends laten zien. De nulmeting bevat echter geen kwalitatieve duiding bij deze ontwikkelingen, omdat de cijfers nog niet iets zeggen over de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het beleid. Voor een aantal onderwerpen is data nog lastig te vinden ofte ontsluiten. Voorbeelden van dergelijke onderwerpen zijn elektriciteits- en aardgasaansluitingen van woningen en bedrijven, energieverbruik op gebouwniveau en kenmerken van energienetwerken zoals capaciteit, ligging en ouderdom. Daarom wordt op landelijk niveau gewerkt aan het structureren en beter toegankelijk maken van data over deze onderwerpen. De verwachting is dat vanuit deze samenwerking nieuwe data zal worden verzameld of dat bestaande data met een andere, meer nauwkeurige methodiek zal worden opgesteld.

Voor de monitor kunnen dergelijke wijzigingen resulteren in een trendbreuk van de gepresenteerde gegevens. 3.3 Wat mag het kosten?

Aan de uitvoering van deze nota zijn, naast de beschikbare ambtelijke capaciteit, geen kosten verbonden. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De monitor Energietransitie is onderdeel van de Programmatische Aanpak Energietransitie Haarlemmermeer. De portefeuillehouder energietransitie is binnen het college het eerste aanspreekpunt.

Monitor Energietransitie Haarlemmermeer: De Nulmeting (2020)

Pagina 3

3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Nadat de monitor Energietransitie ter kennisname aan de raad is verstuurd, zal ook een publieksversie van de rapportage beschikbaar komen. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

leder jaar in het vierder kwartaal rapporteren wij door middel van de Monitor Energietransitie Haarlemmermeer over de voortgang van de programmadoelen van de energietransitie. Daarnaast zenden we jaarlijks in het tweede kwartaal een voortgangsbrief vanuit het programma Energietransitie. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

Op regionaal niveau werken we samen met gemeenten om de voortgang van onze programma's Energietransitie zo goed mogelijk met elkaar te kunnen vergelijken. 4. Ondertekening

uders van de gemeenb Haarlemmermeer, de burgemeester.

drs>j2arel Brugman

Bijlage(n) (_ N • Monitor Energietransitie Haarlemmermeer: De Nulmeting

Monitor Energietransitie Haarlemmermeer De nulmeting

Leeswijzer Deze rapportage is verdeeld over een vijftal

daarmee zijn bereikt. Hoofdstukken drie, vier en vijf

hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk beschrijft de

gaan over de pijlers energiebesparing, energie-

wijze waarop de monitor tot stand is gekomen.

opwek en energie-infrastructuur en zijn wat meer

Hoofdstuk twee gaat in op de pijler betrokkenheid

kwantitatief van aard. Door middel van cijfers

en beschrijft vooral welke acties de afgelopen

en grafieken laten we zien hoe het er met deze

periode zijn ondernomen en de resultaten die

onderwerpen voor staat.

Haarlemmermeer in kerncijfers Aantal inwoners

156.002

Grootte huishoudens 1 persoon

2 personen 3 personen 4 personen 5 personen+

20.213 21.090

9.980

10.942

Woningen

Niet woningen

Eigendom woningen

64.195

12.300

Koopwoningen

Nieuwbouw

Nieuwbouw

Huurwoningen*

704

111

3.507

42.814

*Woningcorporatie

20.639

*Eigendom onbekend

14.434

*Overige verhuurders 6.205

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk

Fotografie

Gemeente Haarlemmermeer

Kees van der Veer, Jur Engelchor,

Postbus 250

Margo Oosterveen, Danny de Casembroot

2130 AG Hoofddorp

en Renate Jansen

Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl

2

Gemeente Haarlemmermeer

December 2020

58

Inhoudsopgave Samenvatting.................................................................................................................................................................................................................4 Betrokkenheid................................................................................................................................................................................................................. 5 Enegeriegebruik en fossielvrij ................................................................................................................................................................................6 Lokale productie van duurzame energie .......................................................................................................................................................6 Energie-infrastructuur ..............................................................................................................................................................................................6 Voorwoord .......................................................................................................................................................................................................................9 1.

Inleiding ......................................................................................................................................................................................................................10 1.1 Lange termijn trends....................................................................................................................................................................................10 1.2 Korte termijn resultaten.............................................................................................................................................................................. 11 1.3 Gebruikte data................................................................................................................................................................................................ 11 1.4 Nulmeting.......................................................................................................................................................................................................... 12 1.5 Doorontwikkeling en meer informatie..............................................................................................................................................

12 1.6 Evaluatie van het beleid............................................................................................................................................................................ 12 1.7 COVID-19............................................................................................................................................................................................................ 12 2. Betrokkenheid........................................................................................................................................................................................................ 13 2.1 Doel voor 2050................................................................................................................................................................................................ 13 2.2 Gemeentelijke voorbeeldrol................................................................................................................................................................... 14 2.3 Kennisontwikkeling.......................................................................................................................................................................................

14 2.4 Financieringsoplossingen........................................................................................................................................................................ 14 2.5 Inwoners............................................................................................................................................................................................................. 16 2.6 Bedrijven en organisaties......................................................................................................................................................................... 16 2.7 Scholen en sportverenigingen...............................................................................................................................................................17 3. Energiegebruik en fossielvrij........................................................................................................................................................................ 18 3.1 Doel voor 2050................................................................................................................................................................................................

18 3.2 Energieverbruik.............................................................................................................................................................................................. 18 3.3 Energieverbruik gebouwde omgeving.............................................................................................................................................22 3.4 Aardgas- en elektriciteitsverbruik gebouwde omgeving.....................................................................................................23 3.5 Energiebesparende maatregelen..................................................................................................................................................... 28 3.6 Energieprestaties woningen en utiliteitsbouw........................................................................................................................... 29 3.7 Haarlemmermeer aardgasvrij............................................................................................................................................................... 31 3.8 CO2-uitstoot.................................................................................................................................................................................................... 31

Gemeente Haarlemmermeer

3

4. Lokale productie van duurzame energie .......................................................................................................................................... 34 4.1 Doel voor 2050............................................................................................................................................................................................... 34 4.2 Duurzame energie........................................................................................................................................................................................35 4.3 Duurzame elektriciteit...............................................................................................................................................................................37 4.4 Duurzame warmte...................................................................................................................................................................................... 39 4.5 Duurzame brandstoffen........................................................................................................................................................................... 41 5.

Energie-infrastructuur....................................................................................................................................................................................42 5.1 Doel voor 2050................................................................................................................................................................................................42 5.2 Elektriciteitsnet..............................................................................................................................................................................................42 5.3 Warmtenet.......................................................................................................................................................................................................43 5.5 Opslag................................................................................................................................................................................................................ 44 Bijlage 1: Scorekaart geselecteerde indicatoren..................................................................................................................................... 45

4

Gemeente Haarlemmermeer

Samenvatting In september 2019 is de Programmatische aanpak Energietransitie Haarlemmermeer (2019.0037699) vastgesteld. Met dit programma werken we aan een energiesysteem dat in 2050 CO2-neutraal is. Concreet betekent dit dat de energievraag zoveel mogelijk is afgenomen, zonder daarmee de ontwikkelingen in onze gemeente in de weg staan. De resterende energievraag wordt zonder aardgas ingevuld. Daarbij wekken we lokaal in ieder geval genoeg duurzame elektriciteit op om onze woningen, bedrijven en transport mee te voorzien. Dit vraagt om een slim en toekomstig netwerk. De doelen van het programma richten zich op de

De monitor is zowel kwantitatief (zoals energie-

volgende vier pijlers:

besparing, duurzame energie, CO₂-uitstoot) als

1. Betrokkenheid: actieve betrokkenheid bij

kwalitatief (zoals onze eigen inzet, die van onze

de energietransitie door collega’s, inwoners,

inwoners en ondernemers, en onze belangrijkste

bedrijven en organisaties.

leerervaringen als gemeente). Hiervoor raadplegen

2. Energiegebruik en fossielvrij: het verminderen van

we zoveel mogelijk de beschikbare data van de

het energieverbruik en fossielvrij maken van de

Klimaatmonitor van het Ministerie van Infrastructuur

energievraag.

en Waterstaat. Voor sommige onderwerpen

3. Lokale productie van duurzame energie: het

zoals het energieverbruik en de CO₂-uitstoot

vergroten van de capaciteit voor de productie

zijn gegevens van eerdere jaren beschikbaar,

van lokale duurzame energie.

zodat trends al in de nulmeting kunnen worden

4. Energie-infrastructuur: het toekomstbestendig

gepresenteerd. Voor andere onderwerpen zoals het

maken van het energie-netwerk, inclusief

aantal aardgasvrije gebouwen en het percentage

energie-opslagmogelijkheden.

(geschikte) dakoppervlak benut met zonnepanelen, is nog geen goede data beschikbaar. Voor die

De doelen zijn ambitieus en het proces van de

onderwerpen geven we, voor zover mogelijk, aan

energietransitie is complex. Sturingsinformatie is

hoe we aan de slag gaan om deze gegevens in

onmisbaar en daarom verschijnt vanaf 2020 ieder

een van de eerstvolgende monitors te kunnen

jaar de Monitor Energietransitie Haarlemmermeer.

presenteren.

Met de monitor willen we antwoord geven op de volgende vragen:

Hieronder schetsen we per thema een korte

• Bereiken we wat we willen bereiken;

samenvatting:

• Passen onze inspanningen en rollen nog bij de vraagstukken;

Betrokkenheid

• Is het nodig om ons beleid bij te sturen?

We streven naar een sterke betrokkenheid: een besef van urgentie en duidelijk

In deze eerste versie – de nulmeting – brengen

handelingsperspectief waardoor de energietransitie

we de beginsituatie van de energietransitie

‘van iedereen’ wordt. Als gemeente hebben we

kaart. De resultaten van deze nulmeting worden

hierin een voorbeeldfunctie, we zijn ons eigen

meegenomen als uitgangspunt voor verdere

visitekaartje. Daarom zijn we begonnen met het

monitoring. Zonder gegevens over de beginsituatie

verduurzamen van ons vastgoed. Zo is het oude

is het moeilijk om te zien of de veranderingen en

Raadhuis voorzien van LED-verlichting en zijn de

inspanningen daadwerkelijk resultaat hebben

Fanny Blankers-Koen sporthal en de dorpshuizen

gehad.

in Lisserbroek en Badhoevedorp voorzien van een

Gemeente Haarlemmermeer

5

Hero Balancer, waarmee het energieverbruik beter

draagt sterk bij aan de hoeveelheid duurzame

wordt afgestemd op het werkelijke verbruik. Als

elektriciteit. Op dit moment wordt zo’n 4% van ons

projectteam informeren we onszelf zo goed mogelijk

elektriciteitsverbruik en 6% van ons warmteverbruik

over alle ontwikkelingen in de energietransitie, om

duurzaam opgewekt.

deze kennis vervolgens over te kunnen dragen aan inwoners, ondernemers, scholen, sportverenigingen

Energie-infrastructuur

en andere betrokkenen. Zo informeren we

In de aanloop naar 2050 is de energie-

hen over de verschillende mogelijkheden voor

infrastructuur in Haarlemmermeer op orde zodat

energiebesparing, financiering en verduurzamende

de energietransitie plaats kan vinden. Concreet

maatregelen. Dit doen we via verschillende wegen

betekent dit dat voldoende netcapaciteit voor

en sinds kort ook via ons eigen energieloket.

duurzame elektriciteit, warmte en gasvormige energie tijdig beschikbaar is. De energie-

Energiegebruik en fossielvrij

infrastructuur moet zowel de toenemende vraag

In 2050 moet het energieverbruik in

als het groeiende aanbod van duurzaam en lokaal

Haarlemmermeer zijn gehalveerd en wordt geen

opgewekte energie aankunnen. Voor wat betreft

aardgas meer gebruikt. De CO2-uitstoot is dan

de teruglevering (het aanbod) voorzien we tot

nul. Op dit moment stijgt het energieverbruik

2030 geen problemen. Het tijdig realiseren van

en de daaraan gerelateerde CO2-uitstoot in

het nieuwe onderstation zal een eventueel tekort

Haarlemmermeer nog. In de gebouwde omgeving

na 2030 op kunnen vangen. Door de toenemende

is het energieverbruik en de CO2-uitstoot het

elektriciteitsvraag door ruimtelijke ontwikkelingen

hoogst: bedrijven nemen bijna tweederde

zoals woongebieden, mobiliteit, datacenters en

van dit energiegebruik voor hun rekening. De

glastuinbouwbedrijven is op dit moment in delen

werkgelegenheid en het aantal bedrijfsvestigingen

van Haarlemmermeer beperkte afnamecapaciteit

groeit hard. Tot 2019 groeide het hieraan

beschikbaar. Dit heeft vooral impact op grote

gerelateerde energieverbruik net zo hard mee,

bedrijven met een grootverbruikaansluiting

sindsdien is een afnemende groei te zien. Het

voor elektriciteit omdat zij geen nieuwe of extra

gas- en elektraverbruik van huishoudens daalt en

capaciteit kunnen krijgen.

circa de helft van de bewoners geeft aan bereid te zijn om te investeren in de verduurzaming van hun woning. Dit zijn wel vaak eigenaren van woningen uit het duurdere segment. De andere helft vindt verduurzaming te duur of vindt dat de woning al voldoende duurzaam is. In de publieke dienstverlening is het gas- en elektriciteitsverbruik vrij stabiel. In de commerciële dienstverlening fluctueren deze cijfers veel meer.

Lokale productie van duurzame energie In 2050 moet alle warmte, elektriciteit en brandstof die in Haarlemmermeer gebruikt wordt, afkomstig zijn van duurzame energiebronnen. Een deel hiervan zal lokaal worden opgewekt. De productie van duurzame energie, en vooral biobrandstoffen en elektriciteit, neemt toe. Vooral zonnestroom

6

Gemeente Haarlemmermeer

Grafische weergave van de samenvatting

Renovatie sportcomplex het Spectrum In 2019 is de renovatie van sportcomplex het Spectrum afgerond. Dit resulteert in een afname van tien ton CO₂-uitstoot per jaar.

Tweede halfjaar van 2019:

13

-10.000 kg

1882 deelnemers € 1.600.000 investering in verduurzamende maatregelen Jaarlijks wordt bijna 400.000 kg CO₂-uitstoot voorkomen.

evenementen 1000 bezoekers

Tot eind 2019 meldden

519 van de 784 bedrijven

zich in het kader van de informatieplicht energiebesparing.

€ 1.378.923

1.521 leerlingen volgden een of meerdere lessen over duurzame energie.

103 leningen

afgesloten via de Nationale Energiebespaarlening

257.000 kWh

aan energie wordt bespaard dankzij de Energy Battles voor scholen en sportverenigingen

309 SDE+ subsidies voor het opwekken van duurzame energie 71 zijn gerealiseerd Hiermee wordt jaarlijks

107.527 MWh geproduceerd

Het totale energieverbruik (exclusief auto(snel)wegen en luchthaven Schiphol ‘achter de gate’) was 16.971 TJ. Dat is 7,3% van het provinciale en 0,9% van het landelijk totaal. •

Hero Balancer Met de Hero Balancer wordt bij twee scholen, een sportschool en twee dorpshuizen zo’n 23% minder aardgas verbruikt.

16.971 TJ

Gemeente Haarlemmermeer

7

Met een energieverbruik van 10.788 TJ en een CO₂-uitstoot van 903.249 ton is de gebouwde omgeving de grootste energieverbruiker. Een gemiddeld huishouden verbruikt 1.310 m3 aardgas en 3.010 kWh elektriciteit.

A

In 2019 had 30% van de woningen en 50% van de utiliteitsbouw energielabel A.

In 2019 werden

83 panden van het aardgas afgekoppeld.

De duurzame energiemix 46% duurzame brandstoffen 32% duurzame warmte 22% duurzame elektriciteit

In 2018 werd 1.109 TJ werd duurzame energie geproduceerd. Dat is 45% meer ten opzichte van 2017 en bijna 5% van ons totale energieverbruik. Hiermee wordt de uitstoot van 87.114 ton CO2 per jaar vermeden.

In 2019 werd

241 TJ

zonnestroom en

73 TJ

windenergie geproduceerd.

In 2019 leverden

8

windmolens

een opgesteld vermogen van 13,4 MW

In 2019 was ruim 15% van de woningdaken en 5% van de grote bedrijfsdaken voorzien van zonnepanelen • 9.758 woningdaken en 768 grote daken met zonnepanelen leveren gezamenlijk een opgesteld vermogen van 57.862 kW.

8

Gemeente Haarlemmermeer

Voorwoord De overgang naar nieuwe, duurzame energie is

Energietransitie. Met de monitor laten we zien

een lange hobbelige weg. In 2050 willen we dat

waar vooruitgang wordt geboekt. Na verloop van

onze energievoorziening energieneutraal is. De

tijd zal de monitor ook inzicht bieden in trends en

komende jaren staat er dus veel te gebeuren.

ontwikkelingen en in de effecten van ons beleid.

Het is belangrijk om dit slim te doen, maar wel

Dit rapport is de eerste van een reeks jaarlijkse

met draagvlak van de inwoners, ondernemers en

monitors. Dit is dus de nulmeting; het ijkpunt

andere stakeholders. De energietransitie moet

waarnaar we terug kunnen kijken om de voortgang

‘van iedereen’ worden. Betrokkenheid is hierbij

van de doelen van ons programma te meten.

cruciaal. Alleen dan kunnen we dit samen doen. Om te bepalen of we op de goede weg zijn en bij te kunnen sturen waar dat nodig is, verschijnt ieder

Jurgen Nobel

jaar een monitoringrapportage van het programma

wethouder energietransitie

Gemeente Haarlemmermeer

9

1. Inleiding De energietransitie: we gaan minder energie gebruiken en we maken de overstap van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen zoals zonne-energie, windenergie, warmte uit oppervlaktewater en geothermie. Op deze manier gaan we de CO2-uitstoot beperken. Fossiele brandstoffen zoals kolen, olie en gas zijn een belangrijke bron van CO2-uitstoot. Daarom hebben we in Nederland besloten om uiterlijk in 2050 van het aardgas af te zijn. Ruim zeven miljoen huizen en één miljoen gebouwen moeten met duurzame warmte worden verwarmd en gebruik maken van duurzaam opgewekte elektriciteit.

Als gemeente hebben we van het Rijk de regierol

De doelen zijn ambitieus en het proces van de

gekregen om de energietransitie lokaal te

energietransitie is complex. Dit vraagt om goede

faciliteren. In 2019 is hiervoor Programmatische

monitoring en tijdig bijsturen indien nodig. Met de

aanpak Energietransitie Haarlemmermeer

monitor willen we antwoord geven op de volgende

vastgesteld. Deze aanpak kent een

vragen:

programmastructuur met vier programmalijnen, te

• Bereiken we wat we willen bereiken;

weten betrokkenheid, energiegebruik en fossielvrij,

• Passen onze inspanningen en rollen nog bij de

lokale productie van duurzame energie en energie-

vraagstukken;

infrastructuur. Met de Programmatische aanpak

• Is het nodig om ons beleid bij te sturen?

Energietransitie werken we aan een CO2-neutraal en betaalbaar energiesysteem in 2050. CO2-neutraliteit

1.1 Lange termijn trends

houdt in dat in ieder geval alle fossiele brandstof

De Monitor Energietransitie Haarlemmermeer laat

wordt uitgebannen. De gemeente is daarmee in

de lange termijn trends van deze doelstellingen

2050 ook aardgasvrij.

zien. De effecten van maatregelen zijn vaak pas op langere termijn zichtbaar. Daarbij is het belangrijk te beseffen dat het verloop van de trendlijn wordt

10

Gemeente Haarlemmermeer

Doelstelling Energietransitie Haarlemmermeer

beïnvloed door veel verschillende factoren. Deze factoren liggen soms wel, en soms niet binnen ons eigen invloedgebied. Van sommige stappen weten we nu ook nog niet hoe ze zullen verlopen,

Een CO2-neutraal en betaalbaar energie-

simpelweg omdat we nog niet weten welke

systeem - gericht op gebruik, opwek,

(technologische) ontwikkelingen gaan komen.

transport en opslag - in 2050. Energie wordt zoveel mogelijk zelf opgewekt en daarbij

1.2 Korte termijn resultaten

worden geen fossiele bronnen gebruikt. Dat

Om onze energievoorziening uiterlijk in 2050

doen we met behoud van leefbaarheid,

CO2-neutraal te hebben, leveren we als

welzijn en betaalbaarheid, in samenhang

gemeente diverse inspanningen. Zo zetten we in

met andere gemeente-doelen en in nauwe

op bewustwording, adviseren we inwoners over

samenwerking met onze omgeving.

energiebesparing en stimuleren we de opwekking van duurzame energie. De resultaten hiervan

1. Betrokkenheid. Een sterker gevoel van

worden in de monitor beschreven.

urgentie en actieve betrokkenheid bij de energietransitie, zowel intern als extern.

Op termijn willen we ook sociale en economische

Maatregelen en activiteiten worden op

effecten van de energietransitie in de monitor

wijk- en buurtniveau opgepakt door

opnemen. De monitor is zowel kwantitatief (zoals

inwoners, ondernemers en andere lokale

energiebesparing, duurzame energie, CO2-uitstoot)

partijen.

als kwalitatief (zoals onze eigen inzet, die van onze

2. Energiegebruik en fossielvrij. In 2050 gebruiken we de helft minder energie,

inwoners en ondernemers en onze belangrijkste leerervaringen als gemeente).

vergeleken met 2016. De resterende helft van de energievraag wordt zonder

1.3 Gebruikte data

aardgas ingevuld. Zonder daarbij de

Om aan te sluiten op landelijke data raadplegen

economische ontwikkeling binnen de

we zoveel mogelijk de beschikbare data van de

gemeente te remmen.

Klimaatmonitor van het Ministerie van Infrastructuur

3. Lokale productie van duurzame energie.

en Waterstaat. In de eerstvolgende monitor

Alle energie die in 2050 wordt gebruikt

voegen we ook data uit de vierjaarlijkse bevolking

is afkomstig van duurzame bronnen.

enquête toe. In de Klimaatmonitor wordt data van

In Haarlemmermeer produceren we

bronnen zoals het Centraal Bureau voor Statistiek

voldoende elektriciteit om in het gebruik

(CBS), Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland

door woningen, lokale bedrijvigheid en

(RVO), Rijkswaterstaat (RWS) en de Belastingdienst

lokale transport te voorzien. Beschikbare

verzameld, berekend en geanalyseerd. De

lokale warmtebronnen worden optimaal

Klimaatmonitor wordt landelijk, provinciaal en

benut om zo veel mogelijk in de

regionaal toegepast en doorontwikkeld.

warmtevraag te voorzien. 4. Energie-infrastructuur. Samen met

We gebruiken altijd de meest actuele data en

onze partners ontwikkelen we een slim,

rapporteren (als data beschikbaar is) vanaf

betrouwbaar en efficiënt energienetwerk,

2015. Voor sommige onderwerpen zoals het

waarmee we de energietransitie

energieverbruik en de CO2-uitstoot zijn gegevens

succesvol kunnen laten slagen.

van eerdere jaren beschikbaar, zodat trends al in de nulmeting kunnen worden gepresenteerd. Voor andere onderwerpen zoals het aantal

Gemeente Haarlemmermeer

11

aardgasvrije gebouwen en het percentage

Energietransitie. De komende jaren is het de

(geschikte) dakoppervlak benut met zonnepanelen,

bedoeling dat de monitor wordt doorontwikkeld en

zijn gegevens nog niet beschikbaar. Een aantal

verrijkt. Wie nu alvast dieper de cijfers in wil duiken

data zijn lastig te vinden of te ontsluiten. Daarom

en vergelijkingen wil maken verwijzen wij naar de

werken het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS),

Klimaatmonitor.

Kadaster, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), Rijkswaterstaat en Rijksdienst voor Ondernemend

1.6 Evaluatie van het beleid

Nederland (RVO) samen aan Verbetering van de

De monitor beoogt (aanvullende) informatie te

InformatieVoorziening voor de Energietransitie

bieden die behulpzaam is om zicht te krijgen op de

(VIVET). VIVET is bedoeld om de data beter te

voortgang van beleid. In deze nulmeting kunnen

structureren en toegankelijker te maken. Het

we voor een aantal onderwerpen al trends laten

moet gemeenten, provincies, waterschappen,

zien. De nulmeting bevat echter geen kwalitatieve

netbeheerders en adviesbureaus voorzien van

duiding bij deze ontwikkelingen, omdat de cijfers

betrouwbare en eenduidige informatie om goede

nog niet iets zeggen over de doelmatigheid en de

plannen voor de energietransitie te maken en de

doeltreffendheid van het beleid. Na verloop van

uitvoering ervan te monitoren. De verwachting is

tijd willen we dit in de hierop volgende monitors wel

dat vanuit deze samenwerking nieuwe data zal

gaan doen.

worden verzameld of dat bestaande data met een andere, meer nauwkeurige methodiek zal worden

1.7 COVID-19

opgesteld. Voor deze monitor kunnen dergelijke

Het eerste jaar van de uitvoering van beleid

wijzigingen resulteren in een trendbreuk van de

en afspraken sinds de energietransitie

gepresenteerde gegevens.

Haarlemmermeer is mede getekend door COVID-19 en de navolgende economische recessie. Op de

1.4 Nulmeting

in de monitor gepresenteerde indicatoren heeft

In deze eerste versie – de nulmeting – brengen

COVID-19 en de economische recessie geen invloed

we de huidige situatie in kaart: de situatie van

gehad, omdat de meest actuele data dateert uit

de start van de energietransitie. Veel data in

2019.

deze monitor heeft betrekking op het jaar 2019. De resultaten hiervan worden meegenomen als uitgangspunt voor verdere monitoring. Zonder gegevens over de beginsituatie is het moeilijk om te zien of de veranderingen en inspanningen daadwerkelijk resultaat hebben gehad. Dit betekent dat de voortgang die sinds de vaststelling van de Programmatische aanpak Energietransitie Haarlemmermeer wordt gemaakt pas de komende jaren zichtbaar zal worden. 1.5 Doorontwikkeling en meer informatie Er zijn tal van indicatoren die informatie verschaffen over de energietransitie. Het doel van Monitor Energietransitie Haarlemmermeer is niet om alle beschikbare data te presenteren. De indicatoren in deze eerste monitor raken de kern van de doelstellingen van de Haarlemmermeerse

12

Gemeente Haarlemmermeer

2. Betrokkenheid De energietransitie is een maatschappelijke opgave. Nauwe samenwerking met onze inwoners, ondernemers en organisaties, het stimuleren van eigen initiatief bij en door anderen, kennisontwikkeling en een goede informatievoorziening zijn cruciaal om de energietransitie te laten slagen. Uiteindelijk moet de energietransitie ‘van iedereen’ worden. Wij vervullen als gemeente ook een voorbeeldrol, bijvoorbeeld door het gemeentelijk vastgoed te renoveren en ons energieverbruik te reduceren.

2.1 Doel voor 2050

inwoners, ondernemers en instellingen. De rol van

Er is sprake van een gevoel van urgentie en actieve

de gemeente is van regisseur en aanjager inmiddels

betrokkenheid bij de energietransitie, zowel intern

gereduceerd tot het faciliteren en het bewaken van

als extern. De energietransitie wordt op wijk- en

de kaders.

buurtniveau opgepakt door lokale partijen,

Wist je dat... • Je voor vragen over woningisolatie en zonnepanelen, ideeën en financiering terecht kunt bij het Energieloket Haarlemmermeer? Kijk op https://energielokethaarlemmermeer.nl • Lees hier hoe Ton van der Heijden zijn twee-onder-een-kapwoning uit 1986 energieneutraal en voor 90% aardgasvrij maakte: https://haarlemmermeergemeente.nl/nieuws/energie-besparenbegint-met-kleine-maatregelen • Weten wat er bij jou in de buurt gebeurt? https://energielokethaarlemmermeer.nl/lokaleinitiatieven/

Gemeente Haarlemmermeer

13

2.2 Gemeentelijke voorbeeldrol Als gemeente hebben we een voorbeeldrol in de

Wettelijke verplichtingen

energietransitie. Daarom zijn we begonnen met het verduurzamen van ons eigen vastgoed en

Belangrijke ontwikkelingen voor gemeenten

zetten we stappen op terreinen waarvoor we zelf

zijn de volgende:

verantwoordelijk zijn;

•V  oor gemeentelijke nieuwbouw geldt dat

• In 2019 is de renovatie van sportcomplex

de vergunningaanvragen vanaf 1 januari

Spectrum afgerond. Het sportcomplex is voorzien

2019 moeten voldoen aan de eisen voor

van duurzaam opgewekte koude en warmte en

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG).

elektriciteit via zonne-energie. De CO2-uitstoot

•V  oor alle nieuwbouw, zowel woningbouw

van het sportcomplex neemt daarmee met circa

als kantoorpanden, ziekenhuizen etc., geldt

tien ton per jaar af.

dat de vergunningaanvragen vanaf

• In 2019 zijn alle gebouwen in eigendom van de

1 januari 2021 moeten voldoen aan de eisen

gemeente gescand of deze in aanmerking komen

voor Bijna Energieneutrale Gebouwen

voor een energiebesparende maatregelingen. Op

(BENG).

basis van deze inventarisaties zijn twee projecten

•P  er 1 januari 2023 moet elk kantoorgebouw

gerealiseerd:

minimaal energielabel C hebben. Dit

o Het oude Raadhuis Hoofddorp is voorzien van

betekent een Energie-Index van 1,3 of

LED-verlichting o Met de plaatsing van de Hero Balancer zijn de

beter. Voldoet het gebouw dan niet aan de eisen, dan mag het gebouw per

verwarmingsinstallaties in de Fanny Blankers-

1 januari 2023 niet meer als kantoor worden

Koen sporthal, dorpshuis De Meerkoet in

gebruikt.

Lisserbroek en dorpshuis Badhoevedorp geoptimaliseerd. Het energieverbruik is daarmee beter afgestemd op het werkelijke verbruik. Naar verwachting wordt hiermee 22%

deel te nemen aan leerkringen en webinars bij

minder gas verbruikt en 8.089 kg minder CO₂

te wonen. Tussen september en december 2019

per jaar uitgestoten.

woonden zij 21 externe bijeenkomsten bij en is door het programmateam een brede bijeenkomst voor

2.3 Kennisontwikkeling

de interne organisatie over de energietransitie

Via verschillende wegen betrekken we inwoners,

georganiseerd.

ondernemers en organisaties bij de energietransitie. Op het nieuwe energieloket van de gemeente

2.4 Financieringsoplossingen

vinden bewoners en bedrijven in Haarlemmermeer

Vanuit de gedachte dat iedereen in

tips om energie te besparen en op te wekken. Om

Haarlemmermeer mee moet kunnen doen

ook de inwoners die nog geen maatregelen hebben

aan de energietransitie, streven we ernaar de

genomen in beweging te brengen zijn diverse

energielasten ook op lange termijn betaalbaar

evenementen en activiteiten georganiseerd. Tussen

te houden. Daarbij is het van belang te zoeken

september en december 2019 hebben we dertien

naar financieringsoplossingen ter ondersteuning

evenementen georganiseerd waar zo’n 1.000

van inwoners, ondernemers en organisaties. We

bezoekers op of kwamen. Maar ook intern vergroten

zijn hiervoor wel afhankelijk van de besluiten die

we het kennisniveau over de energietransitie: leden

de Rijksoverheid neemt over bijvoorbeeld de

van het programmateam zijn slim aan het volgen

kosten voor energie, subsidiemogelijkheden en

door kennis en ervaringen actief uit te wisselen

financieringsmogelijkheden.

met zestien andere gemeenten en de provincie,

14

Gemeente Haarlemmermeer

Onderstaande figuren bieden inzicht in de

Figuur 2: Aandeel energiekosten (gas, elektriciteit

jaarlijkse energiekosten en het aandeel van de

en warmte) in gemiddeld huishoudinkomen

energiekosten in een gemiddeld huishoudinkomen in

in Haarlemmermeer, Provincie Noord-Holland

Haarlemmermeer. Wanneer we de cijfers vergelijken

en Nederland (temperatuur gecorrigeerd) (%).

met de provinciale en landelijke gemiddeldes, zien we dat dit aandeel in onze gemeente iets lager ligt. Figuur 1: Gemiddelde jaarlijkse energiekosten (€/jaar) (Nederland) 2,5 3,0

2,0 2016

2017

2018

Gemeente Haarlemmermeer

1.153,55

646,09

1.051,23

546,76

1.010,77

493,99

1.003,50

499,99

996,45

599,95

2015

Provincie Noord-Holland Nederland

Bron: Klimaatmonitor

2015

2016

2017

2018

2019

Elektriciteit totaal incl. BTW Gas totaal incl. BTW

Bron: RVO

Op dit moment kunnen woningeigenaren en

rente voor het verduurzamen van woningen, de

VvE’s subsidie krijgen voor het aanbrengen

zogenaamde Energiebespaarlening. Onderstaande

van energiebesparende maatregelen en

figuur laat zien dat het aantal leningen en het totaal

een energieadvies van een gecertificeerde

geleende bedrag in Haarlemmermeer de afgelopen

energieprestatieadviseur. Daarnaast verstrekt het

jaren flink is toegenomen.

Nationaal Energiebespaarfonds leningen met lage Figuur 3: Leningen via de Nationale Energiebespaarlening in Haarlemmermeer (€/jaar).

Totaal geleende bedrag Aantal leningen

2015

2016

2017

2018

2019

88.145

392.221

955.127

905.569

1.378.923

8

31

80

73

103

Bron: Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten via VNG

Gemeente Haarlemmermeer

15

Figuur 4: SDE+ subsidie in Haarlemmermeer: aantal, vermogen (MW) en jaarlijkse productie (MWh). 2015

2016

2017

2018

2019

Beschikt

Gerealiseerd

Beschikt

Gerealiseerd

Beschikt

Gerealiseerd

Beschikt

Gerealiseerd

Beschikt

Gerealiseerd

Aantal

111

19

135

22

183

25

255

44

309

71

Vermogen (MW)

24

83

42

101

88

112

134

146

179

179

Jaarlijkse productie (MWh)

63.456

58.254

79.857

61.185

123.794

64.186

167.701

82.283

261.750

107.527

Bron: RVO

Met SDE+ ontvangen producenten subsidie voor

zonnepanelen (1.583.464 euro), vloerisolatie (2.326

de duurzame energie die zij opwekken. Omdat de

euro) en HR++ glas (1.650 euro). Gezamenlijk leveren

kostprijs van duurzame energie hoger is dan die voor

deze investeringen een jaarlijkse energiebesparing

energie uit fossiele brandstoffen, is de productie van

van ruim 172.000 euro op en voorkomen de uitstoot

duurzame energie niet altijd rendabel. SDE+ vergoedt

van bijna 400.000 kg CO2 per jaar.

het verschil tussen de kostprijs van duurzame energie en de marktwaarde van de geleverde energie: de

Energy Party’s

onrendabele top. Onderstaande figuur laat zien dat

In 2019 is NMCX gestart met het organiseren van

het aantal toegekende en uitgegeven subsidies de

Energy Party’s bij mensen thuis. Een energiecoach

afgelopen jaren is toegenomen.

geeft de deelnemers (zo’n acht) aan de hand van hun energienota inzicht in hun energieverbruik. Vervolgens

16

2.5 Inwoners

selecteren de deelnemers besparingsmogelijkheden

Het Energieloket Haarlemmermeer Woning-

die bij hun energieverbruik passen en op korte termijn

eigenaren kunnen bij het nieuwe energieloket

uitgevoerd kunnen worden. De besparings-

Haarlemmermeer terecht voor informatie over

mogelijkheden kunnen bestaan uit gedrags-

het verduurzamen van hun woning, lopende

verandering, eenvoudige en goedkope maatregelen

(besparings-) acties, subsidieregelingen en

(zoals radiatorfolie of LED-verlichting) en besparingen

mogelijkheden voor belastingaftrek (bijvoorbeeld

waarvoor meer investering nodig is zoals isolatie

voor zonnepanelen). Door een vragenlijst in te

en zonnepanelen. In 2019 zijn drie Energy Party’s

vullen kan een bewoner direct inzicht krijgen in

bij mensen thuis georganiseerd met in totaal 21

de besparingsmogelijkheden, maar hij of zij kan

deelnemers. Tijdens de Vink! themabijeenkomst

ook gratis een persoonlijk en onafhankelijk online

Energie zijn mini Energy Party’s uitgevoerd waarbij in

adviesgesprek aanvragen.

totaal vijftien mensen deelnamen.

Winst Uit Je Woning

2.6 Bedrijven en organisaties

Via collectieve inkoopacties van Winst Uit Je Woning

Bedrijven en organisaties die per inrichting (locatie)

kunnen woningeigenaren voordelig zonnepanelen,

meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3

spouw- en vloerisolatie aanschaffen. Tijdens de

aardgas verbruiken, moeten energiebesparende

inkoopperiode augustus 2019 – april 2020 is er

maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar

ook een nieuw aanbod toegevoegd voor het

of minder nemen. Dit is de energiebesparingsplicht.

plaatsen van HR++ glas en ventilatiesystemen. 1.882

Per 1 juli 2019 is er ook de informatieplicht

deelnemers hebben in totaal 2.414 maatregelen

energiebesparing. Uiterlijk 1 juli 2019 moesten deze

genomen. Er zijn negen adviezen aan huis geleverd.

bedrijven en organisaties in het e-RVO rapporteren

Er is voor bijna 1.600.000 euro geïnvesteerd in

welke energiebesparende maatregelen zij hebben

Gemeente Haarlemmermeer

uitgevoerd. In Haarlemmermeer gaat het om een

energiebronnen wordt uitgelegd en waarin leerlingen

totaal van 784 energie- en informatieplichtige

zelf aan de slag kunnen door te onderzoeken hoe

bedrijven. Tot en met eind december 2019 hebben

energiezuinig hun eigen klaslokaal is.

519 van de 784 bedrijven zich gemeld. 65% van hen gaf aan nog niet alle maatregelen te hebben

Aantal leerlingen bereikt met energie educatie:

genomen. 29% heeft alternatieve maatregelen

• Energie uit de zon: 227 leerlingen in 9 groepen

genomen en 6% heeft alle maatregelen genomen.

• Vooruit met Waterstof: 485 leerlingen in 19 groepen • Wonderwel lespakket: 484 leerlingen in 20 groepen

Figuur 5: Aantal ondernemingen en inrichtingen die zich

• Energieke klas: 100 leerlingen in 4 groepen

hebben gemeld in het kader van de Informatieplicht

Lespakketten Energie educatie

Energiebesparing (cijfers tot en met december 2019).

• Totaal lespakketten energie: 225 leerlingen in 9 groepen Zonnepanelen op schooldaken

29

Eind 2019 is samenwerking ontstaan tussen NMCX (Centrum voor Duurzaamheid), vier schoolbesturen (Meer Primair, Montessori, Aloysius, Spaarnesant) en

153

gemeente Haarlemmermeer om in 2020 op twaalf

519

schoolgebouwen zonnepanelen aan te leggen. Bij vier

totaal

scholen is dit het afgelopen jaar (2020) gelukt. Meer hierover rapporteren we in de eerstvolgende monitor. 337

Energy Battles In het voorjaar van 2018 zijn twee Energy Battles (een voor scholen en een voor sportverenigingen) Niet alle maatregelen genomen

opgestart. Hieraan namen zeven scholen en acht

Alternatieve maatregelen genomen

sportverenigingen deel. De Energy Battle voor

Alle maatregelen genomen

basisscholen is in maart 2019 afgerond. Daarmee is

Bron: Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.

in een jaar tijd bijna 97.000 kWh stroom bespaard. De sport battle liep tot juni 2019 en leverde een

De Omgevingsdienst en NMCX organiseerden

totale besparing op van 160.000 kWh. NMCX heeft

in 2019 twee bijeenkomsten waarbij voorlichting

de deelnemende sportverenigingen en scholen

over de informatieplicht energiebesparing werd

ondersteund met advies over besparingsmogelijkheden

gegeven. Twaalf bedrijven hebben via NMCX directe

met informatie over subsidiemogelijkheden.

ondersteuning gekregen bij het voldoen aan de informatieplicht energiebesparing.

Hero Balancer In 2019 heeft Stichting Meer Primair met twee

2.7 Scholen en sportverenigingen

scholen een Hero Balancer pilot gedaan, waarbij

Energie educatie

de verwarmingsinstallaties door software is

Via NMCX worden scholen en sportverenigingen

geoptimaliseerd. Tijdens deze pilot is bij beide scholen

ondersteund met advies over besparings-

23% gasverbruik bespaard, waarna Stichting Meer

mogelijkheden en met informatie over subsidie-

Primair bij al haar zeventien scholen Hero Balancer

mogelijkheden. Voor het basis- en voortgezet

heeft geïmplementeerd. Hero Balancer heeft de

onderwijs bieden zij interactieve lessen waarin

SHARE Award 2020 gewonnen, een blijk van erkenning

bijvoorbeeld de werking van waterstof wordt

voor het bedrijf dat opvalt op het gebied van

uitgelegd, het verschil tussen fossiele en duurzame

duurzame innovatie en pionieren.

Gemeente Haarlemmermeer

17

3. Energiegebruik en fossielvrij In 2050 moet Haarlemmermeer van het aardgas af zijn. We bereiden ons hierop voor door ons energieverbruik te verminderen en goed te isoleren. Energie die niet wordt gebruikt hoeven we niet op te wekken en stoot ook geen CO2 uit. De warmtevoorziening is nu nog grotendeels gebaseerd op aardgas, maar voor onze opgave zullen hier duurzame warmtebronnen zoals aardwarmte, warmte uit oppervlaktewater en restwarmte van datacenters voor gevonden moeten worden. Sommige warmtetechnieken, zoals een warmtepomp, maken gebruik van een warmtebron die vervolgens ‘opgewaardeerd’ wordt met elektriciteit. Hierdoor is de verwachting dat de elektriciteitsvraag toe zal nemen, maar omdat dit een efficiëntere methode van verwarmen is, zal het totale energieverbruik afnemen. 3.1 Doel voor 2050

gebruikt voor het opwekken van duurzame warmte

In 2050 is het energieverbruik in Haarlemmermeer

meegenomen, omdat (nog) niet altijd duidelijk

gehalveerd ten opzichte van 2016. Daarbij blijft de

is in welke van de vier sectoren deze duurzame

economische ontwikkeling binnen de gemeente

energie wordt gebruikt. Het energieverbruik

behouden en wordt de resterende energievraag

van Haarlemmermeer wordt weergegeven

zonder aardgas ingevuld.

in TJ, een maat voor energie die het mogelijk maakt verschillende energiedragers als aardgas,

3.2 Energieverbruik

elektriciteit, warmte en voertuigbrandstoffen bij

Landelijk wordt het energieverbruik en de

elkaar op te tellen.

daaraan gerelateerde CO2-uitstoot uitgesplitst

18

in de volgende vier hoofdsectoren: ‘gebouwde

In deze monitor presenteren we eerst het totale

omgeving’, ‘verkeer en vervoer’, ‘industrie, energie,

energieverbruik in Haarlemmermeer en die van de

afval en water’ en ‘landbouw, bosbouw en visserij’.

vier hoofdsectoren, inclusief de energie die wordt

Apart daarvan wordt ook de energie die wordt

gebruikt voor het opwekken van duurzame warmte.

Gemeente Haarlemmermeer

Energie-eenheden

vermogen van 1 kW die een uur aan staat, heeft 1 kWh gebruikt. Een windmolen van 5 MW

Energie wordt met diverse eenheden gemeten.

produceert bij goede wind elk uur 5 MWh.

De internationale standaard eenheid voor energie is joule. Warmte wordt vaak uitgedrukt

Wat is 1 TWh

in joule (J) en elektriciteit vaak in kilowattuur

1 TWh staat gelijk aan een miljard kWh

(kWh). Grote hoeveelheden energie worden

(kilowattuur), ofwel de opwek van 57 windmolens

uitgedrukt in megawattuur (MWh) of gigajoule

van 5 MW of 1000 hectare aan zonneparken.

(GJ). 1 MWh is een miljoen Wh (en 1000 kWh)

Het is ongeveer 1% van de jaarlijkse

en 1 GJ is een miljard J. Een terajoule (TJ) is

elektriciteitsvraag in Nederland.

nog groter: een triljoen J. Joules en kilowattuur kunnen onderling worden omgerekend: 1 kWh is

Hoeveel verbruikt een huishouden?

gelijk aan 3.600.000 J (oftewel 3,6 MJ).

Om een beter beeld te krijgen bij de orde van grootte van 1 TWh, maken we een vergelijking

Watt?

met de jaarlijkse elektriciteitsbehoefte van een

Watt (W) en wattuur (Wh) lijken op elkaar, maar

gemiddeld huishouden in Haarlemmermeer.

zijn toch verschillend. Watt is het vermogen:

Deze is 3.010 kWh per jaar. 1 TWh staat

de hoeveelheid energie die een apparaat per

daarmee gelijk aan de elektriciteitsvraag

tijdseenheid produceert of nodig heeft om te

van ongeveer 332.000 huishoudens. Het

kunnen werken. Wattuur staat voor het gebruik

elektriciteitsverbruik van huishoudens is een stuk

of opwek: de hoeveelheid energie die is gebruikt

lager dan het warmteverbruik. Een gemiddeld

of opgewekt gedurende een periode. Hoeveel

Haarlemmermeers huishouden verbruikt jaarlijks

een apparaat gebruikt, hangt af van hoe lang

1.310 m3 aardgas voor verwarming en warm

het aan staat. Een elektrische kachel met een

water. Omgerekend is dit bijna 12.800 kWh.

Daarna zoomen we in op het energieverbruik in

belangrijke factor die in deze stijging meespeelt

de gebouwde omgeving. Onder de gebouwde

is onze ligging nabij Schiphol en een wereldwijd

omgeving vallen woningen en utiliteitsgebouwen.

internetknooppunt, wat de vestiging van

Utiliteitsgebouwen zijn verblijfsobjecten met als

datacenters heeft aangetrokken. Datacenters zijn

hoofdfunctie een kantoor-, gezondheidszorg-,

energie intensieve bedrijven. Naast datacenters

winkel- of onderwijsfunctie (dus ook combinaties

ontwikkelt zich de tuinbouw op grote schaal.

met andere gebruiksfuncties). Het gaat daarbij om

Onderstaande figuren tonen de ontwikkeling van

zowel het maatschappelijk vastgoed als kantoren

het energieverbruik per jaar in de periode 2015 t/m

en winkels.

2018. Er zijn nog geen cijfers voor 2019 beschikbaar.

Het totale energieverbruik (exclusief het energieverbruik van en op auto(snel)wegen en luchthaven Schiphol ‘achter de gate’) in de gemeente Haarlemmermeer bedroeg 16.971 TJ in 2018. Tussen 2015 en 2018 steeg het landelijk energieverbruik met 3,3%. In Haarlemmermeer steeg het energieverbruik sterker: met 16,8%. Een

Gemeente Haarlemmermeer

19

Figuur 6: Totaal energieverbruik - exclusief auto(snel)

Wist je dat…

wegen en luchthaven Schiphol ‘achter de gate’ (TJ en groeipercentage t.o.v. voorgaande periode.

• Het energiesysteem voor

Totaal bekend energiegebruik (excl. auto(snel)wegen)

nieuwbouwproject Hyde Park de grootste

2015

2016

2017

2018

Gemeente Haarlemmermeer

14.529

14.774

15.561

16.971

en koude uit de bodem in combinatie met

Provincie NoordHolland

219.932

220.599

222.416

232.631

warmte uit oppervlaktewater.

Nederland

1.730.592 1.730.805

1.757.160

1.788.003

warmte-koudeopslag in de Nederlandse woningbouw wordt? Ongeveer 3.800 woningen en 40.000 m2 commercieel vastgoed worden verwarmd door warmte

• Meer lezen over hoe anderen de transitie naar een aardgasvrije woning hebben ervaren? https://www.hierverwarmt.nl/ bewonerservaringen

Groeipercentage t.o.v. voorgaande periode 10 8

• Weten wat jouw CO2 voetafdruk is? Doe de test via www.milieucentraal.nl

6

• Je met de Quickscan in enkele minuten inzicht krijgt in jouw bespaarkansen? Ga

4

naar https://energielokethaarlemmermeer.

2

nl/actiepagina/woningscan/ • Je met de Energiecheck jouw verbruik kunt vergelijken met dat van andere woningen (dus ook die van je buren)? Doe nu de energiecheck op

0 -2 -4

2015

https://energielokethaarlemmermeer.nl/ actiepagina/energiecheck/

2016

2017

2018

Gemeente Haarlemmermeer Provincie Noord-Holland Nederland

Bron: Klimaatmonitor

Figuur 7: Energieverbruik Haarlemmermeer als percentage van het totale provinciale en landelijk verbruik (%). 8 7 6 5 4 3 2 1 0 2015

2016

2017

2018

% van totaal energiegebruik Provincie Noord-Holland % van totaal energiegebruik Nederland Bron: Klimaatmonitor

20

Gemeente Haarlemmermeer

Onderstaande figuur toont de verdeling van het

energieverbruik. Een aantal belangrijke factoren

energieverbruik per sector. In vrijwel alle sectoren

hiervoor zijn de aanwezigheid van grotere

steeg het energieverbruik over de jaren heen,

woningen, de groeiende lokale bedrijvigheid en een

maar met een verbruik van 10.788 TJ in 2019 en

relatief laag gebruik van duurzame energiebronnen

een groeipercentage van 29,9% tussen 2015-

zoals warmtepompen. Ook de eerdergenoemde

2019 is de gebouwde omgeving verantwoordelijk

datacenters vallen onder de sector ‘gebouwde

voor het grootste deel (bijna 60%) van het totale

omgeving’.

Figuur 8: Energieverbruik per sector – exclusief auto(snel)wegen en luchthaven Schiphol ‘achter de gate’ (TJ). Energiegebruik Hoofdsectoren

Gebouwde Omgeving

2015

2016

2017

2018

2019

Industrie, Energie, Afval en Water

Landbouw, bosbouw en visserij

Verkeer en vervoer (excl. auto(snel) wegen en elektrisch railverkeer)

Duurzame warmte

Gemeente Haarlemmermeer

8.304

700

1.698

3.526

290

Provincie Noord-Holland

110.688

43.395

20.131

40.244

5.686

Nederland

652.030

527.464

146.062

348.949

52.137

Gemeente Haarlemmermeer

8.530

578

1.693

3.659

295

Provincie Noord-Holland

111.452

43.123

20.242

39.950

6.014

Nederland

648.845

532.134

146.400

346.203

52.374

Gemeente Haarlemmermeer

8.974

612

1.828

3.796

325

Provincie Noord-Holland

110.516

44.330

21.845

39.697

6.227

Nederland

649.117

552.510

149.085

343.850

57.177

Gemeente Haarlemmermeer

9.945

572

2.182

3.873

356

Provincie Noord-Holland

113.646

45.289

25.017

41.649

7.219

Nederland

652.732

557.474

157.326

358.328

59.089

Gemeente Haarlemmermeer

10.788

615

2.356

Provincie Noord-Holland

114.004

45.214

24.756

Nederland

643.932

531.156

157.245

Bron: Klimaatmonitor

Gemeente Haarlemmermeer

21

Figuur 9: Energieverbruik per sector als percentage van het totale provinciale en landelijk verbruik (%).

2015

2016

2017

2018

2019

Gebouwde Omgeving

Industrie, Energie, Afval en Water

Landbouw, bosbouw en visserij

Verkeer en vervoer (excl. auto(snel) wegen en elektrisch railverkeer)

Duurzame warmte

% van totaal verbruik provincie Noord-Holland

7,5

1,6

8,4

8,8

5,1

% van totaal verbruik Nederland

1,3

0,1

1,2

1,0

0,6

% van totaal verbruik Provincie Noord-Holland

7,7

1,3

8,4

9,2

4,9

% van totaal verbruik Nederland

1,3

0,1

1,2

1,1

0,6

% van totaal verbruik Provincie Noord-Holland

8,1

1,4

8,4

9,6

5,2

% van totaal verbruik Nederland

1,4

0,1

1,2

1,1

0,6

% van totaal verbruik Provincie Noord-Holland

8,8

1,3

8,7

9,3

4,9

% van totaal verbruik Nederland

1,5

0,1

1,4

1,1

0,6

% van totaal verbruik Provincie Noord-Holland

9,5

1,4

9,5

% van totaal verbruik Nederland

1,7

0,1

1,5

Bron: Klimaatmonitor

Indicaties voor verduurzaming van woningen en gebouwen zijn op dit moment de energieprestatie

Figuur 10: Energieverbruik Gebouwde Omgeving (TJ). 8000

en de ontwikkeling van het gemiddelde aardgasverbruik. Landelijk worden er indicatoren ontwikkeld voor het monitoren van het aantal verduurzaamde en aardgasvrije woningen en gebouwen, we hopen deze in de eerstvolgende

7000 6000 5000

monitor mee te kunnen nemen. Tot die tijd hanteren we gegevens van de netbeheerder over het aantal afgesloten aardgasaansluitingen, waarbij wel de

4000 3000

elektriciteitsaansluiting werd behouden. 2000

3.3 Energieverbruik gebouwde omgeving In de gebouwde omgeving zijn bedrijven verantwoordelijk voor 64% van het energieverbruik in de sector. Huishoudens nemen 29% voor hun

1000 0 2015

2016

2017

rekeningen en de publieke sector draagt 7%

Huishoudens*

hieraan bij.

Commerciële dienstverlening

2018

2019

Publieke dienstverlening *exclusief zon achter de meter en houtkachels.

22

Gemeente Haarlemmermeer

Bron: Klimaatmonitor

Het aantal woningen en inwoners in

sterker steeg dan het aantal bedrijfsvestigingen.

Haarlemmermeer stijgt, terwijl het totale

2019 lijkt een omslagpunt waarbij het aantal

energieverbruik van huishoudens afneemt. In 2019

bedrijfsvestigingen juist sterker groeit dan hun

telde Haarlemmermeer 154.235 inwoners en 63.510

gezamenlijke energieverbruik.

woningen. Gezamenlijk verbruikten zij 3.137 TJ energie, 64 TJ minder dan in 2015.

Figuur 13: Ontwikkeling aantal banen en bedrijfsvestigingen in Haarlemmermeer (#).

Figuur 11: Ontwikkeling aantal woningen en inwoners in Haarlemmermeer (#).

Banen

2015

Vestigingen

2015

129.076

9.645

2016

129.723

10.453

Woningen

Inwoners

61.563

149.726

2017

135.125

11.396

142.490

12.950

148.622

14.391

2016

61.980

150.096

2018

2017

62.397

151.668

2019

2018

62.978

153.149

Bron: Gemeente Haarlemmermeer

2019

63.510

154.235 Figuur 14: Ontwikkeling energieverbruik van bedrijven per jaar,

Bron: gemeente Haarlemmermeer

afgezet tegen ontwikkeling aantal bedrijfsvestigingen (%). Figuur 12: Ontwikkeling energieverbruik van huishoudens per jaar, afgezet tegen ontwikkeling aantal woningen en inwoners (%).

20 15 10

1,0 0,5

5

0,0 -0,5

0

-1,0

-5

-1,5

2015

-2,0 -2,5

2016

2017

2018

2019

Groeipercentage aantal bedrijfsvestigingen

-3,0 2015

2016

2017

2018

2019

Groeipercentage totaal energieverbruik huishoudens

Groeipercentage totaal energieverbruik bedrijven Bronnen: Klimaatmonitor, gemeente Haarlemmermeer

Groeipercentage aantal woningen Groeipercentage aantal inwoners Bronnen: Klimaatmonitor, gemeente Haarlemmermeer

3.4 Aardgas- en elektriciteitsverbruik gebouwde omgeving Aardgas wordt in de gebouwde omgeving

Ook de werkgelegenheid en daarmee het aantal

toegepast voor ruimteverwarming,

bedrijfsvestigingen in Haarlemmermeer groeit

warmwaterproductie en koken. Het aardgasverbruik

sterk. Tussen 2015 en 2019 steeg het aantal banen

moet uiteindelijk naar nul om aardgasvrij te worden.

met 10%. Het aantal bedrijfsvestigingen steeg in

De ontwikkeling van het temperatuur gecorrigeerd

diezelfde periode zelfs met 35%. Ter vergelijking: in

aardgasverbruik laat zien of dit de goede kant op

provincie Noord-Holland groeide het aantal banen

gaat. Voor de dienstensector (commerciële en

en bedrijfsvestigingen respectievelijk 7% en 15% en

publieke dienstverlening) zijn nog geen temperatuur

in Nederland met 7% en 14%. Figuur 14 laat zien dat

gecorrigeerde cijfers beschikbaar. Voor woningen

het totale energieverbruik van bedrijven tot 2019

is dat wel het geval. Aan de zijlijn volgen we ook het

Gemeente Haarlemmermeer

23

elektriciteitsgebruik in de gebouwde omgeving,

verbruikten huishoudens in Haarlemmermeer

omdat we verwachten dat deze – met het

1.310 m3 aardgas per woning. Daarmee is het

uitfaseren van het aardgas en het overstappen op

gemiddelde gasverbruik per woning gelijk aan het

alternatieve warmtevoorzieningen – zal toenemen.

landelijk gemiddelde (1.310 m3). Het gemiddelde elektriciteitsverbruik per woning is gedaald (3.010

Huishoudens

kWh in 2019), maar er wordt wel wat meer verbruikt

Het aardgasverbruik van huishoudens is sinds

dan het landelijk gemiddelde (2.730 kWh).

2015 min of meer hetzelfde gebleven. Gemiddeld Figuur 15: Gemiddeld gasverbruik naar woningtype (temperatuur gecorrigeerd) (m3/jaar) en groeipercentage t.o.v. voorgaande periode (%). 2015

2016

2017

2018

2019

2015

2016

2017

2018

2019

Appartement

920

860

850

840

830

0,9%

-6,5%

-1,0%

-1,4%

-1,3%

Tussenwoning

1.270

1.260

1.260

1.260

1.240

-4,3%

-1,3%

0,4%

-0,1%

-1,4%

Hoekwoning

1.540

1.520

1.530

1.520

1.500

-2,5%

-1,3%

0,7%

-0,4%

-1,6%

Tweeonder-eenkapwoning

1.900

1.880

1.870

1.870

1.830

-4,3%

-1,3%

-0,6%

-0,1%

-1,9%

Vrijstaande woning

2.470

2.430

2.440

2.410

2.380

-4,0%

-1,7%

0,4%

-1,2%

-1,3%

Gemiddeld alle woningen

1.360

1.340

1.340

1.330

1.310

-3,2%

-1,7%

-,2%

-,5%

-1,4%

Bron: Klimaatmonitor

Figuur 16: Gemiddeld elektriciteitsverbruik naar woningtype (kWh/jaar) en groeipercentage t.o.v. voorgaande periode (%). 2015

2016

2017

2018

2019

Appartement

2.170

Tussenwoning

3.480

2015

2016

2.060

2.020

2.000

3.360

3.260

3.140

2017

2018

1.960

3,0%

3.110

-2,6%

2019

-5,3%

-1,9%

-0,8%

-1,9%

-3,4%

-3,0%

-3,7%

-1,0%

Hoekwoning

3.620

3.510

3.420

3.310

3.280

-1,8%

-3,1%

-2,5%

-3,4%

-0,8%

Tweeonder-eenkapwoning