13675892 Beantwoording SV CU-SGP over Uitvoering Leerplicht vrijstellingen 5, onder b.
Tekst van het document
gemeente Haarlemmermeer De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Bezoekadres: Marktlaan 124 Hoofddorp Telefoon 0900 1852 cluster Maatschappelijke ondersteuning en Zorg, proefcluster Jeugd en Onderwijs inlichtingen Manon Robben- Boelé Telefoon 0900 1852 uw brief 3 augustus 2026 Ons kenmerk 13675892 Bijiage(n) Geen onderwerp Beantwoording schriftelijke vragen van de fractie van de ChristenUnie-SGP over Uitvoering Leerplicht vrijstellingen 5, onder b. Verzenddatum - I SEP. 2026 Geachte heer, mevrouw. Op 3 augustus 2026 ontvingen wij schriftelijke vragen van de fractie van de ChristenUnie-SGP over Uitvoering Leerplicht vrijstellingen 5, onder b. Onderstaand treft u de beantwoording aan. Vraag 1 Deelt het college de opvatting dat inwoners erop moeten kunnen vertrouwen dat de gemeente uitsluitend handelt binnen de grenzen van de wet en dat ingrijpende wijzigingen in rechten en plichten uiteindelijk aan de wetgever zijn? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Ja, wij delen deze opvatting. Vraag 2 Deelt het college de opvatting dat besluiten die diep ingrijpen in het leven van kinderen en gezinnen vragen om een bijzonder zorgvuldige voorbereiding, motivering en uitvoering? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Ja, wij delen deze opvatting. In het antwoord op vraag 7 gaan we in op de uitvoering.
Vraag 3 Deelt het college de opvatting dat rechtszekerheid meebrengt dat bestaande rechtsposities niet zonder een duidelijke wettelijke grondslag en een zorgvuldige belangenafweging opnieuw ter discussie worden gesteld?Zo nee, waarom niet?
Ons kenmerk: 13675892 Pagina 2 Antwoord: Ja, wij delen deze opvatting. Daarbij menen wij dat jurisprudentie een nadere uitleg kan geven aan wettelijke bepalingen. Wij zijn van mening dat indien hiervan sprake is, ook deze nadere uitleg die de jurisprudentie geeft, gevolgd moet worden. Vraag 4 Deelt het college de opvatting dat een uitspraak van de Hoge Raad gezaghebbend is voor de uitleg van de wet, maar de wet zelf niet wijzigt? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Ja wij delen deze opvatting. Vraag 5 Deelt het college de opvatting dat landelijke handreikingen, zoals die van ingrado, behulpzaam kunnen zijn bij de uitvoering van de wet, maar geen zelfstandige wettelijke grondslag vormen voor gemeentelijke besluiten? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Ja, wij delen deze opvatting. Daarbij moet in acht worden genomen dat deze handreiking niet alleen door de vakvereniging Ingrado is opgesteld, maar ook is afgestemd met het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) én het Openbaar Ministerie (OM). In voorkomende gevallen kunnen dergelijke landelijke handreikingen behulpzaam zijn voor de uitvoeringspraktijk.
Vraag 6 Deelt het college de opvatting dat het college zelf verantwoordelijk blijft voor de uitvoering van de Leerplichtwet in Haarlemmermeer en daarom steeds een eigen bestuurlijke en juridische afweging moet maken?Zo nee, waarom niet? Antwoord: Ja wij delen deze opvatting, maar wij zijn daarbij wel gebonden aan de wettelijke bepalingen en de nadere uitleg van deze bepalingen die in voorkomende gevallen in jurisprudentie daaraan is gegeven. Vraag 7 Kan het college bevestigen dat: • de Leerplichtwet sinds de uitspraak van de Hoge Raad niet is gewijzigd; • de staatssecretaris heeft aangegeven dat voor een structurele wijziging van de huidige vrijstellingsregeling een wetswijziging noodzakelijk is; • en dat over de gevolgen van de uitspraak nog landelijke afstemming plaatsvindt tussen onder meer het ministerie van OCW, gemeenten, Ingrado en het Openbaar Ministerie? Welke betekenis verbindt het college aan deze feiten voor de gemeentelijke uitvoeringspraktijk? Antwoord: Ja wij kunnen de bovenstaande stellingen bevestigen. Wij zijn in de uitvoeringspraktijk gebonden aan bovenstaande. Dit laat echter onverlet dat de uitspraak van de Hoge Raad (21 april 2026, ECLI:NL:HR:2026:658 en ECU:NL:HR:2026:659) er ligt en dat we dat we daarnaar handelen. Los hiervan streven we naar maatwerk en wordt elke aanvraag zorgvuldig behandeld.
In lijn met de handreiking van Ingrado hanteren we een overgangsperiode van één jaar, tot einde schooljaar 2026-2027.
Ons kenmerk: 13675892 Pagina 3 Ouders worden tijdens dit overgangsjaar begeleid in de route naar passend onderwijs voor hun kinderen. Vraag 8 Deelt het college, gelet op het voorgaande, de opvatting dat terughoudendheid past wanneer gemeenten hun uitvoeringspraktijk aanpassen op een wijze die grote gevolgen kan hebben voor inwoners, terwijl de wet ongewijzigd is gebleven en de wetgever zich nog beraadt op eventuele wijzigingen?Zo nee, waarom niet? Antwoord: Wij delen deze opvatting deels. Uit de uitspraak van de Hoge Raad volgt dat gemeenten de Leerplichtwet jarenlang ruimer hebben geïnterpreteerd dan door de wetgever was bedoeld. Daarom proberen we tijdens dit overgangsjaar, tot einde schooljaar 2026-2027, de vrijstellingsaanvragen in lijn te brengen met de uitleg die de Hoge Raad aan de betreffende wettelijke bepaling in de Leerplichtwet heeft gegeven. Terughoudendheid is gepast bij de ouders van kinderen die op korte termijn niet meer vallen onder de Leerplichtwet. Voor alle andere kinderen geldt dat er zorgvuldig met de ouders wordt gekeken naar een passende onderwijssetting en een zachte landing in het onderwijs.
Vraag 9 Kan het college bevestigen dat de huidige uitvoeringspraktijk van de gemeente Haarlemmermeer niet verder gaat dan rechtstreeks voortvloeit uit de Leerplichtwet en de uitspraak van de Hoge Raad? Indien nee, op welke wettelijke grondslag baseert het college een verdergaande uitvoeringspraktijk? Antwoord: Ja, dat kunnen wij bevestigen. Vraag 10 Tijdens het vragenuur van 28 mei jl. heeft het toenmalige college aangegeven dat de gemeente zal handhaven wanneer niet aan de voorwaarden van de Leerplichtwet wordt voldaan. Kan het college bevestigen dat de beslissing om in individuele gevallen strafrechtelijk te vervolgen uiteindelijk uitsluitend bij het Openbaar Ministerie ligt? Antwoord: Ja, dat kunnen wij bevestigen. Vraag 11 Op welke wijze werken de gemeente, de leerplichtambtenaar en het Openbaar Ministerie in deze zaken samen? Hoe wordt daarbij geborgd dat voor ouders en verzorgers duidelijk is welke verantwoordelijkheid bij de gemeente ligt en welke verantwoordelijkheid bij het Openbaar Ministerie? Antwoord: De voornaamste taak van de leerplichtambtenaar is te signaleren, op te sporen en tenslotte handhaving. In Haarlemmermeer staan zij als het ware 'aan de voorkant'. Als volgens de leerplichtambtenaar het verzuim verwijtbaar is, maakt hij een proces-verbaal op. Na het insturen van het proces-verbaal naar het OM, beoordeelt het OM of zij tot vervolging overgaan.
Totdat de leerplichtambtenaar overgaat tot het opstellen van een proces-verbaal, hebben ouders en verzorgers te maken met de gemeente. Daarna hebben ouders en verzorgers te maken met het OM.
Ons kenmerk: 13675892 Pagina 4 In het verhoorgesprek met de leerplichtambtenaar wordt aan ouders en verzorgers uitgelegd hoe de procedure in zijn werk gaat. Aan ouders en verzorgers wordt ook uitgelegd welke verantwoordelijkheid bij de leerplichtambtenaar ligt en waar het OM verantwoordelijk voor is én hoe en wanneer het OM het traject overneemt. De leerplichtambtenaar en het OM werken niet samen in een casus maar volgen elkaar op. Wel stemmen zij de werkwijze en de route van het proces-verbaal met elkaar af. Vraag 12 Het Openbaar Ministerie heeft eerder aangegeven dat strafrechtelijke vervolging in zaken rond artikel 5, onder b, ook wanneer deze succesvol is, in veel gevallen niet leidt tot de gewenste uitkomst dat een kind alsnog onderwijs volgt. Deelt het college de opvatting dat handhaving nooit een doel op zichzelf mag zijn, maar altijd in het belang moet staan van het daadwerkelijk realiseren van passend onderwijs voor ieder kind? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Ja wij delen deze opvatting. Dit is volledig in lijn met onze aanpak binnen het Haarlemmermeersmodel. Binnen het Haarlemmermeers model werken professionals actief op vindplaatsen waar inwoners al dagelijks komen, zoals de scholen. De leerplichtambtenaar is binnen het Haarlemmermeersmodel gepositioneerd als gemandateerd professional en maakt deel uit van de ondersteuningsstructuur van de scholen.
De leerplichtambtenaar is kernpartner en als zodanig preventief en laagdrempelig betrokken bij het organiseren van passend onderwijs. Vraag 13 Kan het college aangeven: • hoeveel kinderen in Haarlemmermeer momenteel beschikken over een vrijstelling op grond van artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet; Antwoord: In het huidige schooljaar (2026-2027) zijn er geen vrijstellingen afgegeven op grond van artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet. • hoeveel aanvragen de afgelopen drie schooljaren zijn ingediend; Antwoord: In de afgelopen drie schooljaren zijn er 85 vrijstellingsverzoeken op grond van artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet ingediend. Dit betreft geen unieke kinderen. Voor elk schooljaar dienen ouders en verzorgers een nieuwe vrijstellingsaanvraag te doen. Een vrijstelling kan voor één schooljaar afgegeven worden. Ook als zij het schooljaar ervoor een vrijstelling hebben gehad, wordt de aanvraag voor het komend schooljaar opnieuw beoordeeld. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat ouders binnen de gemeente zijn verhuisd én in de buurt van het nieuwe adres wel een passende school staat. • hoeveel daarvan zijn toegekend of afgewezen; Antwoord: In de afgelopen driejaar zijn vijf vrijstellingsverzoeken op grond van artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet afgewezen. Het ging hier om drie gezinnen waarbij één gezin met drie kinderen.
• en hoeveel dossiers naar aanleiding van de uitspraak van de Hoge Raad opnieuw zijn beoordeeld of zullen worden beoordeeld?
Ons kenmerk: 13675892 Pagina 5 Antwoord: Alle vrijstellingsaanvragen voor komend schooljaar zijn langs de lat van de uitspraak van de Hoge Raad beoordeeld. Voor het schooljaar 2026-2027 betreft het 26 kinderen uit vijftien gezinnen. Drie aanvragen betroffen kinderen die in het schooljaar 2026-2027 de leerplichtige leeftijd van vijfjaar bereiken. 23 vrijstellingsaanvragen werden ingediend voor kinderen voor wie in het schooljaar 2025-2026 een vrijstelling gold. Vraag 14 Kan het college aangeven hoeveel leerplichtige kinderen en jongeren in Haarlemmermeer momenteel langdurig thuiszitten vanwege psychische of psychosociale problematiek, al dan niet in combinatie meteen vrijstelling of een wachtlijst voor passend onderwijs? Indien exacte cijfers niet beschikbaar zijn, kan het college dan een zo goed mogelijke inschatting geven? Antwoord: De fractie verwijst in deze vraag naar een vrijstelling volgens artikel 5, onder a, van de Leerplichtwet. Het afgelopen schooljaar hebben 103 kinderen een vrijstelling op grond van artikel 5, onder a, van de Leerplichtwet, gekregen. Deze kinderen gaan naar een dagbesteding omdat er geen onderwijsperspectief is of bezoeken een behandelsetting en werken toe naar instroom in het onderwijs. Echter met betrekking tot de totale groep kinderen die langdurig thuiszitten beschikt het college niet over exacte cijfers.
Ook een mogelijke schatting is niet te geven. Het gaat bij deze kinderen vaak om verzuim dat door de school en het samenwerkingsverband passend onderwijs niet geregistreerd wordt als ongeoorloofd verzuim. Bij veel casussen is de leerplichtambtenaar wel betrokken in zijn rol als kernpartner van het zorgadviesteam van de school, maar aangezien het geen ongeoorloofd verzuim of absoluut verzuim betreft wordt voor deze kinderen en jongeren geen dossier door de leerplichtambtenaar opgemaakt. Dit beschrijven wij ook in het beschikbaar gestelde Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig schoolverlaten 2024-2025, waar we de raad graag naar verwijzen. In deze context informeren wij de raad graag over de nieuwe wet. Het ministerie van OCW bereidt op dit moment het wetsvoorstel Terugdringen Schoolverzuim voor. Deze zal naar verwachting vanaf schooljaar 2027-2028 in werking treden. Wanneer de Wet Terugdringen Schoolverzuim in werking treedt, brengt dat een aantal concrete veranderingen met zich mee in de aanpak van schoolverzuim. Deze maatregelen zijn gericht op het voorkomen van langdurig schoolverzuim, het verbeteren van de registratie, het bieden van tijdige en passende ondersteuning aan leerlingen en het maken van heldere afspraken over informatie-uitwisseling tussen scholen, leerplichtambtenaren, samenwerkingsverbanden en gemeenten.
Tenslotte wordt het mogelijk om flexibele en kortere vrijstellingen van onderwijs volgens artikel 5, onder a, af te geven, zodat meer wordt gekeken naar wat wél mogelijk is qua onderwijsdeelname. Ter voorbereiding op de wet zijn wij in gesprek met de samenwerkingsverbanden en scholen hoe wij de nieuwe maatregelen gaan toepassen en borgen, zowel in beleid als uitvoering. Vraag 15 Deelt het college de opvatting dat het terugdringen van het aantal kinderen dat onvrijwillig thuiszit vanwege psychische problematiek of het ontbreken van passend onderwijs minstens
Ons kenmerk: 13675892 Pagina 6 zoveel bestuurlijke aandacht verdient als de uitvoering en handhaving van de Leerplichtwet? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Ja wij delen deze opvatting. Wij zijn nauw betrokken en sturen op dit belangrijke thema via de Lokaal Educatieve Agenda (LEA) en de stuurgroep Kansengelijkheid en Inclusie. In beide gremia worden actieprogramma's en gerichte interventies voor deze doelgroep afgestemd. Vraag 16 Deelt het college de opvatting dat het ongewenst is wanneer de rechtspositie van inwoners afhankelijk wordt van de gemeente waarin zij wonen en dat verschillen in de uitvoering van landelijke wetgeving daarom zoveel mogelijk moeten worden voorkomen?Zo nee, waarom niet? Antwoord: Ja wij delen deze opvatting. Alle gemeenten in Nederland voeren de Leerplichtwet uit en de nadere invulling die hieraan is gegeven door de Hoge Raad. Het gebruik van de landelijke handreiking is hierin behulpzaam. Tegelijkertijd nemen wij deel aan structurele overleggen tussen de beleidsadviseurs en managers van de afdelingen Leerplicht en Passend Onderwijs van de aanpalende gemeenten in onze regio en gemeenten daarbuiten. Hierin informeren we elkaar en stemmen we de uitvoering op verschillende thema's af.
Vraag 17 Deelt het college de opvatting dat de gemeenteraad tijdig en volledig moet worden geïnformeerd wanneer een rechterlijke uitspraak leidt tot een wezenlijke wijziging van de gemeentelijke uitvoeringspraktijk, zodat de raad zijn kaderstellende en controlerende rol kan vervullen?Zo nee, waarom niet? Antwoord: Wij zijn niet verplicht om de gemeenteraad te informeren over rechterlijke uitspraken, ook niet wanneer die uitspraak zou leiden tot een wezenlijke wijziging van de uitvoeringspraktijk. Met de recente uitspraak van de Hoge Raad in ogenschouw genomen, zijn wij ook niet van oordeel dat dit de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad raakt. Vraag 18 Wil het college, gelet op de voorgaande uitgangspunten, toezeggen dat de gemeente Haarlemmermeer: • de uitspraak van de Hoge Raad zorgvuldig zal uitvoeren, maar daarbij niet verder zal gaan dan waartoe de Leerplichtwet en de uitspraak van de Hoge Raad verplichten; Antwoord: Ja, dit willen wij toezeggen. • niet vooruit zal lopen op eventuele toekomstige wetswijzigingen of landelijke beleidskeuzes waarvoor eerst een besluit van de wetgever is vereist; Antwoord: Ja, dit willen wij toezeggen. • zich zal inspannen voor een zo uniform mogelijke uitvoering van de Leerplichtwet, zodat de rechtspositie van inwoners niet afhankelijk wordt van de gemeente waarin zij wonen;
Ons kenmerk: 13675892 Pagina 7 Antwoord: Ja, dit willen wij toezeggen. • en de gemeenteraad actief zal informeren wanneer nieuwe jurisprudentie, landelijke afspraken of beleidswijzigingen aanleiding geven de gemeentelijke uitvoeringspraktijk aan te passen? Antwoord: Nee, dit kunnen wij niet toezeggen gelet op de beantwoording van vraag 17. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, burgemeester-en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer, de!iSe$et#fs/ /j de burgemeester, \Ay// __Hermineke vèn Bockxmeer ans-Wijdeven