12281485 rv Europastrategie 2025-2030

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel Onderwerp

Portefeuillehouders Inlichtingen Collegevergadering

Europastrategie 2025-2030 Marianne Schuurmans-Wijdeven Anneke van Wijngaarden 1 juli 2025

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

12281485

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. onder voorbehoud van vaststelling van de Europastrategie 2025-2030 door de raad, het afwegingskader voor deelname aan Europese projecten vast te stellen. Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. de Europastrategie 2025-2030 vast te stellen, waarbij we a. de inzet naar Europa mede via de regio Amstel- en Meerlanden en Metropoolregio Amsterdam vormgeven; b. inzetten op de opgaven 'Transitie naar groen ontwikkelen' en 'Leefbaarheid'; c. voor de uitvoering van de Europastrategie het benodigd budget van € 30.000 per jaar vanaf 2026 betrekken bij de integrale afweging van de programmabegroting 2026. 2. Samenvatting

In deze Europastrategie geven we aan hoe de gemeente Haarlemmermeer in de periode van 2025 tot en met 2030 haar inzet op Europa vormgeeft. In deze tijd van grote geopolitieke veranderingen is het belang van Europa nog groter geworden. Onze inzet zorgt voor een structurele, efficiënte en doelgerichte EU-coördinatie, erop gericht om kansen voor Europese samenwerking en financiering te signaleren en concentreren we op twee belangrijke opgaven die aansluiten op de Europese strategische agenda: de 'Transitie naar groen groeien' en de 'Leefomgeving', waaronder ook veiligheid valt. Door regionale samenwerking en afstemming spreken we met één mond naar Brussel. We kijken hierbij naar gezamenlijke kansen. We werken samen in de deelregio AmstellandMeerlanden (AM), met de Metropoolregio Amsterdam (MRA), de provincie Noord-Holland en nationale netwerken. Om meer kennis te krijgen en een netwerk op te bouwen willen we aansluiten bij belangrijke Europese netwerken. Onze inzet voor Europa met deze Europastrategie geeft een groeimodel aan, waarbij we stap voor stap Europa beter leren kennen. Dit is een bewuste keuze. Na enige tijd gerichte inzet gaan we evalueren wat deze opbrengt, alvorens verdere vervolgstappen te ondernemen. Het heeft

Europastrategie 2025-2030

pagina 2

tijd nodig om als gemeente een effectieve rol te kunnen spelen op het Europese toneel. Onze ambities zijn daarom vooralsnog bescheiden. De opbouwfase bestaat vooral uit het 'crossloaden', en met de aansluiting bij de netwerken ARC en het Eurocities forum Economie development leren we deze organisaties kennen. We gaan ervaren of deze voldoen aan de verwachtingen om een netwerk op te bouwen, informatie te verschaffen, toegang tot lobby te verkrijgen en kansen geven tot het ontsluiten van middelen. Met de jaarlijkse uitvoeringsagenda zijn we flexibel om onze inzet indien gewenst bij te stellen. We willen ervaring opdoen met Europese fondsen die aansluiten bij onze opgaven. Ook hier is sprake van een groeimodel, en maken we aan de voorkant gebruik van het afwegingskader om te besluiten over onze inzet en/of deelname. Om uiteindelijk ook invloed op Europa te krijgen en te kunnen uploaden zijn de Europese netwerken en die vanuit MRA Europa belangrijk, waarbij we samenwerken als één overheid. Aan het eind van de looptijd van deze Europastrategie zullen we deze evalueren, aangeven hoe en waar verbetering plaats kan vinden en of en hoe bijvoorbeeld uitbreiding van de Europese netwerken gewenst is. 3. Uitwerking

3.1 Wat willen we bereiken? Wat is de aanleiding, context? In het Coalitieakkoord Toekomstbestendig groeien 2022-2026 geven wij aan actief in te zetten op het verkrijgen van meer subsidiemogelijkheden bij de provincie, het Rijk en Europa. Om effectief Europese middelen te ontsluiten is het noodzakelijk om ontwikkelingen actief te volgen, netwerken te ontwikkelen en in algemene zin meer gericht te zijn op Europa (wetgeving, programma’s, instrumentarium en beleid). Europees beleid en wet- en regelgeving raakt de gemeente in brede zin Dit zien we bijvoorbeeld bij het klimaat- en stikstofbeleid en de digitale transitie. Vanuit Brussel groeit de interesse voor gemeenten omdat zij relevante partners zijn voor het realiseren van EU-doelen en de uitvoering van de EU-regelgeving, zoals die van de energietransitie. Zo biedt Europa kansen voor positionering, profilering en lobby. Daarnaast biedt Europa ons unieke mogelijkheden tot kennisdeling (best-practices), netwerken en grensoverschrijdende samenwerking. De Europese strategische agenda voor 2024-2029 bestaat uit de versterking van het concurrentievermogen, economische groei en geopolitieke veiligheid. De EU wil haar concurrentiepositie versterken door te investeren in technologie, innovatie en digitale infrastructuur. Ook zien we meer aandacht voor de sociale aspecten, zoals betaalbaar wonen en een gezonde en veilige leefomgeving.

Europa koppelt subsidie- en kennisuitwisselingsprogramma's aan deze prioriteiten van de strategische agenda, die gemeenten helpen om de opgaven op te pakken en uit te voeren. 3.1.1 Wat is de beleidstheorie en het beleidsdoel? Een gemeente is 'Europabekwaam' wanneer zij op de hoogte is van Europese wet- en regelgeving, de interne organisatie op orde is en gebruikmaakt van kansen die Europa biedt op het gebied van subsidiemogelijkheden en grensoverschrijdende samenwerking. Europese subsidies en programma's helpen ons om de opgaven op te pakken ofte versnellen en om kennis uit te wisselen. Als wij goed op de hoogte zijn van Europese beleidsontwikkelingen en daar tijdig op inspelen, dan is het makkelijker om hier gebruik van te maken. Onze gemeente heeft nog maar weinig ervaring met Europa. Er wordt nauwelijks gebruik gemaakt van Europese

Europastrategie 2025-2030

pagina 3

fondsen en wij zijn niet aangesloten bij Europese netwerken. Deze Europastrategie zet aan tot een structurele beleidsmatige en organisatorische aanpak om als gemeente stap voor stap Europabekwaam te worden in de periode 2025 tot en met 2030. We sturen hierbij op de inzet van zowel het bestuur als de ambtelijke organisatie. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen? a. We starten onze inzet met twee belangrijke opgaven van de gemeente die aansluiten op de Europese strategische agenda, namelijk de 'Transformatie naar groen ontwikkelen' en 'Leefbaarheid' Op economisch gebied willen we de transformatie naar een groene economie realiseren, zoals onze economische koers aangeeft: 'Van grijs groeien naar groen ontwikkelen' (10973869), waarbij we inzetten op innovatie en diversificatie, en digitalisering meer aandacht krijgt. We maken werk van de energietransitie. Daarnaast is duurzame bereikbaarheid, zoals het verlengen van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp, van groot belang. Leefomgeving: Onze gemeente telt inmiddels meer dan 165.000 inwoners en zal door de woningbouwopgave fors verder groeien, richting 200.000 inwoners. De Schaalsprong Wonen omvat ook het ontwikkelen van vitale en toekomstbestendige gezonde leefbare gebieden.

We willen een gemeente zijn waar onze bewoners prettig wonen met voldoende ruimte voor groen en recreëren, met aandacht voor leefbaarheid in de verschillende kernen en buurten. Schiphol verbindt onze regio met Europa en de wereld, maar zorgt ook voor (geluids)overlast en luchtverontreiniging. Vandaar dat we met interesse kijken naar de ontwikkelingen in de luchtvaart en de mogelijkheden van geluidsadaptief bouwen. Specifieke aandacht gaat uit naar veiligheid, want met de internationale dreigingen nemen ook de kwetsbaarheden naar onze gemeente toe. b.

te spreken met één mond naar Brussel, door regionale samenwerking en afstemming

Onze inzet naar Brussel geven we vorm en stemmen we af met de AM, de MRA en de provincie Noord-Holland. Van 2023-2025 loopt de Europese pilot van de MRA met een vertegenwoordiging in Brussel. Voor de Europese pilot heeft de MRA drie thema's vastgesteld: Circulaire economie. Mobiliteit en Waterstof. De thema's Circulaire economie en Mobiliteit sluiten goed aan bij onze opgaven voor een groene economie en leefomgeving. c.

aan te sluiten bij relevante Europese netwerken Eurocities en Airport Regions Council (ARC) Europese netwerken bieden toegang tot de Europese instellingen, geven informatie en bieden een platform om kennis en ervaringen uit te wisselen. Door aan te sluiten bij Europese netwerken kunnen we een Europees netwerk met andere gemeenten in Europa opbouwen. Hoewel de MRA is aangesloten op Europese netwerken van metropolen, te weten METREX (networkfor Metropolitan Regions) en European Metropolitan Authorities (EMA), zijn er daarnaast ook andere relevante Europese netwerken gericht op steden. De belangrijkste voor onze gemeente zijn: • Eurocities: het grootste stedennetwerk van Europa is een relevante bron van informatie over stedelijke ontwikkelingen. Lidmaatschap van Eurocities biedt een krachtig Europees netwerk, kansen voor profilering, lobby en Europese subsidies. Leden zijn gemeenten met meer dan 250.000 inwoners en regio's met meer dan 400.000 inwoners mits er een juridische basis ligt. Deze ontbreekt nu bij de MRA. Een alternatief is toetreden als associate member bij een thematisch forum, zoals Haarlem en Almere gedaan hebben. Vandaar dat wij voorstellen om te onderzoeken of het forum 'Economie development' interessant is voor ons.

Europastrategie 2025-2030

•

pagina 4

Airport Regions Council (ARC): netwerk van regionale en lokale autoriteiten met een internationale luchthaven op of nabij hun grondgebied, met aandacht voor duurzaamheid en onderzoek. Voor ons relevant vanwege Schiphol.

In 2025 willen we lid worden van ARC en toetreden tot een forum van Eurocities. Zo bouwen we een Europees netwerk langzamerhand op, en vervolgens kijken we in de komende jaren of het nuttig is lidmaatschap uit te breiden en ook tot andere relevante Europese netwerken toe te treden. d.

ervaring op te doen met Europese fondsen die aansluiten bij onze opgaven en het afwegingskader te gebruiken om keuzes te maken voor deelname. Europese subsidies helpen ons om onze opgaven op te pakken of te versnellen en om kennis en ervaringen uit te wisselen. Omdat we nog weinig ervaring hebben met Europese fondsen, zullen we ons in eerste instantie richten op de structuurfondsen, waarbij de kans van slagen groter is. Voorbeelden hiervan zijn het Interreg of URBACT-programma. Bij een dergelijk project gaat het over het Europees uitwisselen van kennis en ervaring op specifieke thema's. Ook doen we ervaring op met Europese samenwerking en leren we Europese partners goed kennen. Gezien de geringe Europese ervaring binnen de organisatie zullen we ons in eerste instantie melden als deelnemer en nog niet als trekker van een Europees project. Deelname in EU-projecten vereist een niet te onderschatten voorinvestering in aanlooptijd en personele inzet. Wat zijn de argumenten? We concentreren onze Europese inzet op 'Transformatie naar groen ontwikkelen' en 'Leefbaarheid' • •

gelet op de Europese strategische agenda voor de komende jaren sluiten deze opgaven daar goed op aan; Europa gaat over veel verschillende beleidsterreinen. De veelheid dwingt ons tot kiezen, want we kunnen niet alles tegelijk doen. Vandaar de keuze om te starten met deze twee opgaven, die ruim genoeg zijn geformuleerd om niet tijdsgebonden te zijn, maar wel richting geven aan onze inzet. Gedurende de periode 2025-2030 bouwen we daarmee een duidelijk profiel op als gemeente. Dit helpt bij het vormen van ons netwerk en onze reputatie als betrouwbare samenwerkingspartner.

Regionale samenwerking en afstemming voor gezamenlijke kansen •

het is niet eenvoudig om een effectief geluid te laten horen in Europa. Het allerbelangrijkste is dat Nederlandse gemeenten naar Brussel een coherent verhaal hebben en als één overheid spreken. In plaats van dat ieder voor zich bezig is en gemeenten elkaar beconcurreren, is het efficiënter om regionaal af te stemmen en te handelen. Met andere woorden, we gaan uit van de multi-level governance aanpak. Hierbij beschouwen we de Europese Unie als de vierde bestuurslaag, naast de gemeente, de provincie en het Rijk. Vandaar dat onze inzet op Europa mede via de regio AM en MRA loopt.

We sluiten aan bij Europese netwerken • aansluiting bij Europese netwerken versterkt onze informatiepositie over Europese beleid- en regelgeving en subsidiekansen; • hoe meer we weten hoe Europa werkt, hoe beter we onze opgaven kunnen koppelen met de Europese prioriteiten; • Europese netwerken bieden een platform om kennis en ervaring uit te wisselen met andere gemeenten; • ze bieden goede kansen voor Europese positionering, profilering en lobby; • ze faciliteren de zoektocht voor Europese partners voor Europese projecten.

Europastrategie 2025-2030

pagina 5

\Ne doen ervaring op met Europese fondsen die aansluiten bij onze opgaven • Europese subsidies helpen ons om onze opgaven op te pakken of te versnellen met financiële middelen en/of het uitwisselen van kennis en ervaringen. Een afwegingskader helpt bij het maken van keuzes • Europese subsidieaanvragen zijn complex en tijdrovend. Met een afwegingskader kunnen we vooraf een goede inschatting maken van de kosten en baten. Zo kiezen we weloverwogen waar we op inzetten. Wat zijn de kanttekeningen en risico's? Binnen Europa is een groot aantal mogelijkheden voor subsidies Door de eigen opgaven centraal te stellen in de Europastrategie hebben we een heldere onderlegger voor onze inzet naar Europa de komende jaren. Hiermee brengen we focus aan op onze inzet en kunnen we effectief opereren. Regionale afstemming kost tijd en gaat gepaard met uiteenlopende belangen Iedere gemeente heeft eigen aandachtspunten. Specifiek voor onze gemeente speelt de aanwezigheid van Schiphol binnen de gemeentegrenzen een belangrijke rol. Daarom willen we zelfstandig lid worden van ARC. 3.2.1 Welke beleidsinstrumenten worden ingezet om het doel te bereiken? We nemen bestuurlijk en ambtelijk deel aan verschillende netwerken die zich bezighouden met Europa. Om gehoord te worden is het van belang de krachten te bundelen.

Dit doen we vanuit de regio, met de deelregio AM en MRA, de provincie en daarnaast met de VNG en het G40 stedennetwerk en uiteindelijk ook via toetreding tot de Europese netwerken. Daarnaast gebruiken we een afwegingskader voor deelname aan een Europees project en welke rol we nemen, een belangrijke randvoorwaarde voor effectief opereren naar Europa. 3.2.1. a Wat is de nulmeting en wat zijn de indicatoren? In onderzoek hoe gemeenten omgaan met Europa zijn de volgende dimensies geformuleerd: 1. Downloaden: dat betreft het voldoen aan Europees beleid en recht, waarbij Europese ontwikkelingen worden gevolgd; 2. Crossloaden: betreft horizontale netwerken tussen gemeentenelders in de Europese Unie om op die manier expertise te delen, gezamenlijk subsidies te verwerven en/of Europees beleid te beïnvloeden; 3. Uploaden: betreft het beïnvloeden van Europese beleids- en besluitvorming om de eigen doelen te behalen. Met de Europastrategie maken we een start met betrekking tot het geheel van deze dimensies. Er zijn nog veel stappen te zetten, slechts incidenteel zijn wij actief in Europa of doen we een beroep op Europese subsidies. We zijn nog weinig actief met crossloaden en uploaden, we zijn nu bijvoorbeeld niet aangesloten bij Europese netwerken. 3.2.1. b Wat zijn de streefwaarden? De streefwaarden met betrekking tot de indicatoren zijn als volgt.

Wat betreft het downloaden: vanzelfsprekend voldoen wij aan de juridische regels. Met deze Europastrategie zetten we een stap in het Europabekwaam worden als gemeente. Voor het aanvragen van Europese subsidies leggen we een solide basis met het afwegingskader dat we gaan gebruiken.

pagina 6

Europastrategie 2025-2030

Met betrekking tot het crossloaden gaan we met name in de eerste periode stappen zetten: we zijn aangesloten bij MRA Europa en we sluiten aan bij twee relevante Europese netwerken, te weten ARC en een thematisch forum van Eurocities. De belangrijkste ambitie betreft het uploaden: op de twee genoemde opgaven gaan we actief aan de gang met monitoring en beïnvloeding van het beleid, en ook willen we daaraan verbonden subsidies verwerven. In de jaarlijkse Agenda van de Europastrategie formuleren we de ambities voor het komende jaar. Met betrekking tot Europese subsidies tekenen we aan dat we ervaring hiermee op willen doen zonder daar een streefwaarde aan te koppelen, maar wel met de verwachting dat binnen de looptijd van de strategie netto financiering voor de gemeente zal opleveren. Vanwege het gebrek aan ervaring met Europese projecten zullen we gedurende de looptijd van de Europastrategie 2025-2030 niet als leadpartner optreden. Streefwaarde per indicator Voldoen aan Europese wetgeving

2025

2026

2027

2028

2029

2030

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Deelname aan Europese netwerkbijeenkomsten Activiteiten rond Europese lobby en aanvragen van Europese projecten

2

4

6

8

8

8

1

2

3

4

5

6

3.3 Wat mag het kosten? De kosten voor de uitvoering van dit voorstel worden geraamd op € 30.000 per jaar, naast de inzet van ambtelijke capaciteit. Dit bedrag is als volgt gespecificeerd: Lidmaatschapskosten van ARC: gemiddeld € 10.000 per jaar. Lidmaatschapskosten van Eurocities forunrC 5.000 per jaar. Jaarlijkse voorbereidings- /advieskosten en reis- en verblijfkosten voor twee Europese netwerken ARC en Eurocities:€ 15.000 per jaar. De insteek is eerst de netwerken te leren kennen en meedraaien, om na een jaar beter in te schatten wat het lidmaatschap oplevert. Indien het aansluiten bij een forum van Eurocities goed bevalt kunnen we in een later stadium overwegen om volledig lidmaatschap aan te vragen, dat € 18.000 bedraagt, eventueel in regionaal verband met AM- of MRA-partners. Met deze kosten is geen rekening gehouden in de programmabegroting. Voor de dekking van de geraamde kosten voor de uitvoering van de Europastrategie wordt een voorstel gedaan bij de integrale afweging in de Programmabegroting 2026-2029. Aanloopkosten voor ARC in 2025 worden nog gedragen vanuit het in de programmabegroting beschikbare budget Economische Strategie, Beleidsdoel B Programma en taakveld Economische Zaken, nummer E10299-100.

De uitvoering van dit voorstel kan pas starten nadat de raad de Programmabegroting 2026-2029 heeft vastgesteld voor wat betreft het aangaan van structurele verplichtingen. Wat zijn de financiële risico's? Onze gemeente loopt geen vermeldenswaardige financiële risico's bij de uitvoering van dit voorstel.

Europastrategie 2025-2030

pagina 7

3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk? De raad is verantwoordelijk voor het vaststellen van de Europastrategie 2025-2030. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering. Binnen het college is de burgemeester als portefeuillehouder Internationale Betrekkingen het eerste aanspreekpunt. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar? De raad brengt in september 2025 een werkbezoek aan Brussel om kennis op te doen van het werken van de Europese Unie. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad over de voortgang worden geïnformeerd? ]aar\\\ks maken wij de inzet voor het volgende jaar duidelijk in de Agenda van de Europastrategie, die met de raad wordt gedeeld. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)? Binnen de MRA neemt de gemeente Haarlemmermeer een actieve rol op zich in het Europadossier en vindt regelmatig afstemming plaats. 4. Ondertekening