Zwemmerslaan - Een korte introductie van het plan
Tekst van het document
Proeftuin Cajanus
31 januari 2025
Vogelvlucht van oost naar west
Proeftuin Cajanus
P. 1
01
Integrale visie op doelstellingen en ambities
Proeftuin Cajanus
Hoe ziet een toekomstwijk er eigenlijk uit? De toekomst kunnen we immers maar ten dele voorspellen. Wat we wel weten is dat een duurzame toekomst juist nu duurzame interventies vraagt. Willen we de doelen uit het Parijs akkoord (nog) halen, dan moet de bouwsector nog een grote slag maken. Wat daarbij helpt zijn inspirerende gerealiseerde voorbeelden die tot navolging aanzetten. De Toekomstwijk zoals Haarlem op de Zwemmerslaan wil realiseren levert daarin een bijdrage door gebruik te maken van (beproefde) innovatieve oplossingen.
Wonen met de voeten in het landschap
Molenwijk telt al veel appartementen (ook na herontwikkeling van de Waddenbuurt). Daarom kiezen wij met Proeftuin Cajanus voor overwegend grondgebonden koopwoningen in een autoluw landschap met groene kwaliteit. De woonruimte staat in direct contact met het landschap. Met kleinere gebouwvolumes spelen we bovendien gemakkelijk in op de bestaande bomen. Zo kappen we geen bomen, maar planten er circa 100 bomen bij! In Proeftuin Cajanus woon je samen in het landschap en is collectief bezit en samen organiseren een meerwaarde.
We zijn al begonnen
In feite is FARO op de locatie al sinds 2018 met de toekomstwijk begonnen. Samen met een groep avontuurlijk ingestelde mensen (kwartiermakers) heeft Faro met Tiny TIM een leerzaam experiment gestart om zo autarkisch en duurzaam mogelijk te wonen. Op het gebied van energie, waterzuivering, compact wonen en materiaalgebruik is veel geleerd. Van de Tiny TIM’s is bijvoorbeeld 6 jaar aan waardevolle data verzameld over de oogst van zonne-energie en het energiegebruik per huisje. In Proeftuin Cajanus zetten we het experimenteren voort en wordt dit een echte leerschool voor Haarlem.
Zes communities
We maken ruimte voor zes communities en kiezen voor verschillende vormen van eigenaarschap en samenleven. Sociale eenheden hebben de juiste (beperkte) schaalgrootte. In elke community is een mix van doelgroepen en prijscategorieën aanwezig, echter de communities hebben wel hun eigen karakter; de Kwartiermakers van het gebied, de -Tiny TIM-bewoners krijgen hun eigen Tiny Forest en een innovatief experiment met waterstof. Wooncoöperatie de Deelgenoot, een ontwikkeling van Stichting Knarrenhof, is de ultieme vorm van samenwonen en omzien naar elkaar. De Zelfbouwer steekt samen met andere bewoners de handen uit de mouwen om zijn eigen droomwoning zelf te realiseren met het Wikihouseconcept, de Ruimtezoeker bevat ruime woningen voor gezinnen of meervoudig gebruik. Het Buitenbeentje blinkt uit in circulariteit; (her-)gebruik van afgekeurde materialen geeft deze community een uniek karakter. De ultieme groen- en natuurbeleving ervaar je bij de Gevelklimmer; een waar paradijs voor bijvoorbeeld vogels en vlinders; en daarom ook voor de mens.
Samen met bewoners
Proeftuin Cajanus verwelkomt alle buren en alle Haarlemmers. Bewoners hebben zoveel mogelijk binding met het maaiveld en de natuur en hebben (mede) zeggenschap bij het ontwerpen en beheren van de gemeenschappelijke tuin. In Proeftuin Cajanus betrekken we tijdens het ontwerpproces de toekomstige bewoners. Tijdens deze tenderfase zijn we met twee communities hier al mee
gestart. Zo hebben we met de bewoners van de Tiny TIM’s en de trekkersgroep van Wooncoöperatie de Deelgenoot al tijdens workshops een aantal ontwerpkeuzes gemaakt.
Cajanushuis
De verbinder tussen de communities en de wijde omgeving is het centraal gelegen Cajanushuis. Hier is ruimte voor muziek, samenkomst, vieringen, sport, spel, ontspanning en meer. Het Cajanushuis heeft de potentie om een katalysator te worden voor de deelmaatschappij. In het Cajanushuis is ook ruimte voor educatie over de vele duurzame thema’s van Proeftuin Cajanus. Zo inspireren we de toekomstige bewoners en wordt het verhaal en de opgedane kennis verder verspreid. Het belangrijkste is dat dit een plek voor ontmoeting is. Hier is iedereen laagdrempelig welkom voor een (betaalbaar) kopje koffie en een praatje. Want delen betekent ook vooral gezelligheid, voor elkaar zorgen en daarmee eenzaamheid voorkomen.
Het landschap als verbindende factor
In Proeftuin Cajanus verbindt het landschap de mensen. We maken goede verbindingen met de omgeving voor langzaam verkeer en ecologie: de herstructurering van de Waddenbuurt geeft ons twee Oost-West routes die aansluiten op routes door ons plan. De meest noordelijke route is de belangrijkste omdat daar het Cajanushuis voor de hele buurt is gesitueerd en ook de in- en uitgang van de collectieve parkeergarage. Aan de noordzijde bevindt zich de Schouwbroekerplas met veel bomen. We versterken de ecologische verbindingen met dit gebied door zowel op de planlocatie als rondom de Europalaan extra bomen te planten. In Proeftuin Cajanus worden auto’s onder het maaiveld geparkeerd en verdwijnen uit het zicht. Het landschap, de natuurlijke paden met speelelementen en zitplekken verbinden de communities met elkaar. De communities kennen elk een eigen karakter maar vormen samen een landschappelijk geheel waar ruimte is voor mens en dier, waar zonnige en schaduwrijke plekken zijn, waar je kan ontspannen, kan spelen en waar je groente en kruiden kan plukken.
Mobiliteit
Met de fiets en het openbaar vervoer zijn zowel het centrum van Haarlem, het winkelcentrum Schalkwijk en ook de omliggende gebieden goed bereikbaar. Een auto bezitten is dus geen noodzaak! We willen bewoners verleiden om éérst de fiets te pakken of het openbaar vervoer, daarna pas de auto (STOMP-principe). Daarom organiseren we het fietsparkeren zo dicht mogelijk bij huis. Per community wordt een gemeenschappelijke fietsenberging gerealiseerd met ruimte voor allerlei fietsvormen, van compacte stadsfiets tot grote (elektrische) bakfiets. Dit vinden we het beste passen bij een deelmaatschappij en hiermee voorkomen we dat de openbare ruimte wordt gedomineerd door individuele bergingen. In de fietsenstallingen reserveren we ook voor elke community wat extra ruimte, vrij in te vullen, om de gemeenschapszin te bevorderen. Dit kan bijvoorbeeld een klushok zijn, een opslag voor tuinspullen, of een plek voor een deelbakfiets. Auto’s staan in de volledig ondergrondse parkeergarage. Door inzet van 4 deelauto’s is het bezit van een eigen auto echter niet nodig. De parkeerplaatsen worden te koop aangeboden aan de bewoners als privé parkeerplaats of als deelplek.
Proeftuin Cajanus is circulair en duurzaam
Proeftuin Cajanus maakt het mede mogelijk om duurzame ambities van de gemeente Haarlem concreet te maken: een 100% circulaire stad in 2040 en voldoen aan het Klimaatakkoord in 2030. Het is ons doel om (1) gezonde comfortabele houten woningen in Proeftuin Cajanus te realiseren die bijdragen aan de belangrijkste duurzaamheidsdoelstellingen op het gebied van CO2-reductie en circulariteit. Dit geldt op gebouw- en gebiedsniveau inclusief gedeelde faciliteiten. In Proeftuin Cajanus realiseren wij 100% houtbouw in een 100% Paris Proof ontwerp. Het realiseren van een circulair CO2-arm planontwerp begint met vier ambitieuze duurzame ontwerpprincipes op het gebied van gezondheid, toekomstbestendigheid, circulair materiaalgebruik en een minimale CO2-footprint: 1 Gezond voor mens en dier, binnen en buiten. 2 Circulair materiaalgebruik – milieukosten, biobased en secundair 3 Toekomstbestendigheid – flexibel, losmaakbaar, adaptief en herbruikbaar. 4 Minimale CO2-footprint – voorkomen is beter dan compenseren. Deze versterkende ontwerpprincipes vormen de basis voor een integraal sociaalen ecologisch duurzame proeftuin. Deze principes waren leidend bij het maken van de juiste duurzame ontwerpkeuzes. In het stedenbouwkundig ontwerp en de architectuur krijgen de vier principes verder vorm.
Bestaande bomen bepalen waar we wel of niet bouwen
Hoogbouw: Binding met elkaar en met het maaiveld verbroken
Zichtlijnen en padenstructuur definiëren zes communities
Elke community heeft iets eigens en bijzonders
Grondgebonden alzijdige woningen: Sterke verbinding met elkaar en met het maaiveld
Proeftuin Cajanus
P. 2
02
Stedenbouwkundig ontwerp
Groen en biodivers
In Proeftuin Cajanus creëren we een buurt met meer dan 70% groen en een Biotope Area Factor (BAF) van 0,63 in harmonie met de groenblauwe structuur van de omgeving. De BAF geeft aan welk deel van de oppervlakte ecologisch waardevol is, bijvoorbeeld door vegetatie of andere ecosysteemvriendelijke elementen. Dit bereiken we oa. door: • Slim ruimtegebruik: • Hoogwaardig groen en groen • Oog voor migratieroutes: opzet van clusters in combinatie met op en aan gebouwen: Voor mens en dier zijn migratieroutes een ondergrondse parkeergarage geen monocultuur en beplanting ontworpen. Zo kunnen dieren is ruimtebesparend ten gunste op daken en gevels. Fraai, gemakkelijk door het plan migreren. van groen tussen op en aan de waterbergend, verkoelend en gebouwen. isolerend.
1
Community 1: De Deelgenoot Samen in wooncoöperatie 33 woningen
2 Ingang ondergrondse parkeergarage
1
2 Community 2: De Ruimtezoeker Multi Purpose huis 11 woningen 4 3
3 Community 3: De Gevelklimmer Natuurliefhebber 28 woningen
6
4 Community 4: De Kwartiermaker Tiny TIM 8 woningen
5
Algemeen 5 Community 5: De Zelfbouwer Wikihouse 14 woningen
Routes en verhardingen
Beplanting
6 Community 6: Het Buitenbeentje: 20 woningen
Elementen
Proeftuin Cajanus
P. 3
Het landschap als drager Het huidige terrein van Proeftuin Cajanus is uniek. Deze plek kent een historie en de sporen daarvan zijn nog steeds goed zichtbaar. Het gebied wordt gekenmerkt door veel groen en talloze grote en waardevolle bomen. De natuur, zowel boven- als ondergronds is er springlevend. We beschouwen dit als een cadeau voor de toekomstige bewoners en bezoekers en we bouwen erop voort. In onze stedenbouwkundige opzet verweven we architectuur, landschap en ecologie innig met elkaar. De verkaveling reageert op de posities en groottes van waardevolle bomen en we kappen of verplaatsen geen bomen. Boven- en ondergronds leven wordt daarmee intact gelaten.
P
Met Proeftuin Cajanus bouwen we ook voort op de Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord. We spelen in op de verbindende thema’s voor een groter gebied. We optimaliseren de aanhechting van Proeftuin Cajanus op de omgeving en de Groene Zoom. De kwaliteit van de randen benutten we door zichtrelaties en verbindingen tussen binnen en buiten te versterken met meer openheid in de middelste beplantingslaag. Soms verdichten we de rand ten faveure van ruimtelijke kwaliteit en natuurwaarden. We verbinden zes gebouwclusters met een landschappelijke inrichting. Een landschap met weide, ruigtes en bosschages ‘spoelt’ door Proeftuin Cajanus. We maken plekken, wadi’s en reliëf met beplanting waarmee de biodiversiteit een impuls krijgt. In elk cluster bevindt zich een groen hofje voor gemeenschappelijk gebruik van een ‘community’. Een stelsel van kronkelende paden met een natuurlijke uitstraling zorgt voor verbinding tussen de communities onderling én de wijde omgeving. De paden hebben een natuurlijke uitstraling en er is natuurvriendelijke verlichting langs hoofdpaden en naar de hofjes. Publiek programma koppelen we aan paden zodat ze een sociaal verbindende functie krijgen. Er is een ‘Avonturenpad’ om te spelen en te bewegen en een ‘Voedselbospad’ met eetbare gewassen. Wadi’s bieden naast hun waterbergende functie een spelaanleiding voor kinderen.
Andere ingrediënten zijn het Tiny Forest dat voldoet aan de checklist van het IVN en de mantelzoombeplanting aan de noordrand die zorgt voor een landschappelijke en natuurinclusieve overgang tussen de Europalaan en de toekomstige bebouwing.
Locatie Proeftuin Cajanus
Beplanting Groenstructuur Schalkwijk (links) en Molenwijk-Noord (boven) (bron: Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord)
Bomen en struiken
Typologie Hofbeplanting - De Deelgenoot Hofbeplanting - De Ruimtezoeker Hofbeplanting - De Gevelklimmer Tiny Forest - De Kwartiermaker Hofbeplanting - De Zelfbouwer Hofbeplanting - Het Buitenbeentje
Referentie voor hof 2 Ruimtezoekers
02
Voedselbos, noot- en vruchtdragend
Stedenbouwkundig ontwerp
Mantelzoom met pad
Gemaaid pad (calamiteitenroute) Voedselbos (eetbare gewassen) Weideveld met reliëf en beplanting Bosstrook met waterminnende beplanting (wilg, esdoorn, populier) Meidoornhagen als afscheiding van parkeerplaatsen op maaiveld.
Referentie tussen de clusters extensief ruigte en bloemrijk
Proeftuin Cajanus
P. 4
Woonprogramma
GO’s & aantallen Type
Met Proeftuin Cajanus bieden we een zeer gevarieerd woonprogramma aan in het koopsegment, zowel in het betaalbare segment als in de vrije sector. We kiezen voor kwaliteit op deze bijzondere plek in plaats van de maximale aantallen. Dit betekent een lagere parkeerdruk en voornamelijk grondgebonden woningen. Hierdoor is er meer binding met het landschap en met elkaar in een informele sfeer. Er is veel ruimte voor een vrije invulling van het landschap, maar ook voor flexibele en innovatieve woonconcepten. Bij het samenstellen en ontwerpen van de communities zien we kansen voor zes hechte gemeenschappen van gelijkgestemde mensen.
Community 1: De Deelgenoot (Knarrenhof)
Community 1: De Deelgenoot (Knarrenhof) Gebouw
749
3278
16,0
Appartement
52
8
Galerij
130
370
13,0
Appartement
62
8
Kas
57
57
4,1
Appartement
68
1
Totaal
936
3705
EGW
72
2
Community 2: De Ruimtezoeker
Appartement
74
6
Blok 1
196
686
Parkeernorm bewoners*
aantal pp voor bewoners
Laagmiddensegment koop
57
Appartementen
16
0,6
9,6
Tiny houses
8
0,8
6,4
12,5
Wikihouses
3
1
3
Rug- aan rug woningen
30
0,8
24
29
Blok 2
196
686
12,5
Hoog middensegment koop
29
25%
Appartement
103
1
Blok 3
148
516
12,5
Vrije sector koop
28
25%
Maisonnette
107
2
Fietsenberging
63
63
3,2
Appartement
114
1
603,0
1951
Hoogmiddensegment koop
Maisonnette
130
1
Community 3: De Gevelklimmer
Appartementen
9
0,7
6,3
Appartement
130
1
Blok 1
262,2
787
10,0
12
0,8
9,6
33
Blok 2
262,2
787
10,0
Rug- aan rug woningen
Community 2: De Ruimtezoeker
Blok 3
270,3
811
10,0
Wikihouses
8
1
8
Gezinswoning
11
Fietsenberging*
100
100
*
28
11
Totaal
894,7
2485
Vrije sector koop Appartementen
8
0,8
6,4
Eengezinswoningen
17
0,8
13,6
Wikihouses
3
1
3
Totaal 143
Totaal
59%
Community 3: De Gevelklimmer
Community 4: Tiny Forest
Rug-aan-rugwoning 63
22
Tiny houses
362,6
467
6,1
Rug-aan-rugwoning 73
4
Fietsenberging
37,7
58
7,1
Doorzonwoning
2
Totaal
400,3
525
28
Community 5: De Zelfbouwer
125
1x
8x
22x
3x
1x
2x
3x
41% Maaiveldgroen
114
90
Blok 1
126,5
253
8,1
Reductie door deelauto's
-20
8
Blok 2
196,1
392
8,1
70**
8
Blok 3
223,4
447
8,1
Parkeerbehoefte bewoners met inzet deelauto's
Community 5: De Zelfbouwer
Blok 4
188,1
376
8,1
Aantal deelauto's
4***
Wikihouse S
62
3
Fietsenberging
52,2
52,2
5,1
Wikihouse M
73
4
Totaal
786,3
1520,2
Bezoekersparkeren
Wikihouse M
85
4
Community 6: Het Buitenbeentje
Wikihouse L
98
3
Blok 1
234,2
703
9,3
14
Blok 2
234,2
703
9,3
Community 6: Het Buitenbeentje
Blok 3
257,1
771
6,3
Rug-aan-rugwoning 52
8
fiets 1
43,1
43,1
3,4
* Parkeernormen en aanvullende regels uit “Nota parkeernormen’( geldend vanaf 9 augustus 2023) ** In stallingsgarage *** In openbaar gebied
Rug-aan-rugwoning 78
8
fiets 2
29,7
29,7
3,4
Totaal bebouwd en verhard
Doorzonwoning
4
Totaal
798,3
2249,8
20
Cajanushuis Gem. ruimte
76,6
100
Entree parkeren
28,9
28,9
Totaal
105,5
128,9
50
Totaal
8x
4x
Community 4: Tiny Forest Tiny Tim
Mix van het programma verdeeld over Proeftuin Cajanus Vrije sector koop Hoogmidden segment Laag middensegment koop 30 + 27 woningen 28 woningen koop 29 woningen
Totaal
131
2x
2x
1x
8x
1x
1x
4x
8x
Totaal
8x
Aantal woningen in wooncoöperatie: 33 Aantal woningen in CPO: 22
Stedenbouwkundig ontwerp
aantal woningen
2
Totaal
8x
Bouwhoogte
97
33%
1x
BVO
Appartement
42%
6x
Footprint
50%
Vogelvlucht vanuit het zuiden
1x
Aantal
57
Transparanties 35%
02
GO
Parkeerbalans
Laag middensegment koop
“Er valt wat te kiezen, ook voor mensen in het betaalbare segment”
11x
Footprint & BVO
Totaal
114
114
0,15
17***
8951
Vereiste oppervlakte groen 'volle grond'
30%
7,6
Maaiveldgroen gerealiseerd
6265 41%
*
Voedselbospad - bospad gras meegeteld als gras
92 202
Totaal
4524,4 12564,7
Karrespoorpad - bospad gras meegeteld als gras
GSI = 0,297
FSI = 0,82
Proeftuin Cajanus
P. 9