Zienswijze op de ontwerpbegroting 2026 van de Omgevingsdienst lJmond en ¡nformeren over de Kadernota 2026 - getekend raadsbesluit

**

emeente Haarlem

Raadsbesluit

Onderwerp Zienswijze op de ontwerpbegroting 2026 van de Omgevingsdienst lJmond en ¡nformeren over de Kadernota 2026

Nummer

2025/440761

Portefeuillehouder

Berkhout, R.A.H.

Programma/beleidsveld

6.3 Openbare orde en veiligheid

Afdeling

VTH/ID

Auteur

Dool, W. van den Dool

Telefoonnummer

06-42654923

Email

wdool@haarlem.nl

Kernboodschap

De Omgevingsdienst limond (ODIJ) is een gemeenschappelijke regeling waaraan de gemeente Haarlem deelneemt om de wettelijke milieu basistakenpakket vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) te laten uitvoeren. De GR bijdrage voor de milieutaken gaat in 2026 als gevolg van het geïndexeerde tarief omhoog. Daarnaast vraagt ODIJ, net als in 2025, een incidentele bijdrage voor het afronden van het Programma herijking GR, DVO enfinancieringsstructuuren het Plan van aanpak scenarios voor de toekomstbestendige omgevingsdienst. De incidentele bijdrage valt in 2026 een stuk lager uit dankzij een subsidie van het ministerie van lenW voor het plan van aanpak IBP-VTH en een incidentele meevaller in 2024 die het bestuur voor het programma beschikbaar stelt.

Behandelvoorstel voor

De commissie wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van

commissie

het college en over de wijze van agendering van het raadsvoorstel in de raadsvergadering.

Relevante eerdere

Zienswijze eerste begrotingswijziging 2024 en ontwerpbegroting 2025 van de

besluiten

gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst lJmond (2024/783991) Zienswijze op de herziene begroting 2025 van de gemeenschappelijke regeling

______________________

Omgevingsdienst limond (2024/1588528)

Kenmerk: 2025/440761

1/8

Besluit college

1.

d.d. 20 mei 2025

Het college van burgemeester en wethouders stelt het voorstel aan de raad vast.

2.

Het college van burgemeester en wethouders stelt de kadernota 2026 van de ODIJ vast. de burgemeester,

de secretaris,

Besluit raad d.d..........

1 9 JUN 2025

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het coliege van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. Aan de ODIJ te kennen te geven dat de gemeente Haarlem geen bezwaren heeft tegen de vaststelling van de ontwerpbegroting 2026 van de ODIJ. 2. ln te stemmen met de incidentele extra bijdrage in 2026 van € 126.000 voor de uitvoering van de tweede fase van het Programma herijking GR, DVO en financieringsstructuur en het Plan van aanpak scenarios voor de toekomstbestendige omgevingsdienst. 3

De incidentele bijdrage van € 126.000 in 2026 te verwerken in de

I/ prcrammabegroting 6.3

de voorzitter,

r,

1.

Aanleiding

De ODIJ ¡s een gemeenschappelij

_í ,.7 waarinVgemeenten Beverwijk, Bloemendaal, r geling

Edamvolendam, Haarlem, Heems r , HeemstejLandsmeer, Oostzaan, Purmerend, Uitgeest, Velsen, Waterland, Wormerland, Zandvoort en Provincie Noord-Holland deelnemen om het basistakkenpakket vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) te laten uitvoeren. Het is de bevoegdheid van het college de Kadernota 2026 van ODIJ vast te stellen. De ontwerpbegroting 2026 is gebaseerd op de Kadernota 2026 die ODIJ eerder met de raad heeft gedeeld. Het dagelijks bestuur heeft de ontwerpbegroting 2026 aan de gemeenteraden en provinciale staten verstuurd met het verzoek om een zienswijze voordat het algemeen bestuur in de vergadering van 9 juli 2025 de ontwerpbegroting 2026 definitief vaststelt. De termijn om de begroting vast te stellen is op grond van de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen verlengd tot 15 september om de raden meer tijd te geven voor het geven van een zienswijze op de begroting. Maar de termijn waarop het Algemeen Bestuur het jaarverslag moet vaststellen blijft 15 juli. De GR bijdrage aan ODIJ voor de wettelijke taken gaat in 2026 omhoog als gevolg van autonome prijsontwikkelingen (indexatie) en de toenemende bedrijfskosten. Daarnaast vraagt ODIJ in 2026 een incidentele bijdrage voor het uitvoeren van de tweede fase van het Programma herijking GR, DVQ en financieringsstructuur en het Plan van aanpak scenarios voor de toekomstbestendige

Kenmerk: 2025/440761

2/8

omgevingsdienst. Hiervoor heeft ODIJ de kostenverdeelsleutel eenmaiig aangepast om gemeenten die de bouwtaken door ODIJ laten uitvoeren hierin uit solidariteit financieel tegemoet te komen. 2. Beoogd resultaat De gemeenteraad heeft kennis kunnen nemen van de ontwerpbegroting 2026 van de ODIJ en geeft uiterlijk 9juli 2025 haar zienswijze aan de ODIJ. Met het advies van de gemeenteraden en de provinciale staten kan het Algemeen Bestuur van de ODIJ de ontwerpbegroting 2026 definitief vaststellen. 3. Onderbouwing voorstel 1. Het algemeen bestuur heeft de uitgangpunten voor de begroting 2026 met de kadernota 2026 vastgesteid met de kanttekening dat keuzes nog mogelijk moeten zijn Het algemeen bestuur acht het van belang dat de kadernota in lijn is met wat een aantal gemeenten eerder over bezuinigingen aan de gemeenschappelijke regelingen kenbaar heeft gemaakt. Daarom zal ODIJ in gesprek met de deelnemers ruimte bieden om de bezuinigingsmogelijkheden te duiden in relatie tot de stijging van de structurele lasten die ODIJ voorziet. Het gezamenlijke participatietraject betekent keuzes maken voor de toekomst van ODIJ en dan wordt het hiermee samenhangende kostenniveau voor de dienstverlening bepaalt. Het structurele effect wordt in de kadernota 2027 verwerkt. 2.

De uitgangspunten voor de kadernota 2026 zijn in de begroting 2026 verwerkt met in achtneming van een beperkte structurele kostenstijging. Met de kadernota geeft het dagelijks bestuur van de ODIJ een indicatie over de hoogte van de bijdragen van de deelnemers, de beleidsvoornemens en de prijscompensatie (index). ln de kadernota 2026 worden structurele van incidentele middelen onderscheiden. Daarnaast zijn in 2026 structurele middelen nodig voor de meest noodzakelijke bedrijfsvoering middelen. Samengevat:

bedragxl000

lndexatie

CAO/loonsom

+3,40%

prijsontwikkeiingen

+0,35%

Bedrag

Vervangen applicaties

90

lnvestering pand (afschrijving)

25

Onderhoud pand

35

wagenpark (leaseauto)

25

Kostenstijging/tariefsverhoging

+3,75%

175

a) Indexatie van 3,75%: CAO- en prijsontwikkelingen Op het moment dat de ODIJ het gewogen percentage berekende was de nieuwe Cao voor 2025-2026 nog niet bekend. Voor de berekening gebruikt ODIJ daarom de ramingen van het Centraal Planbureau: Aanvullende kerngegevens Actualisatie MLT september 2024. Bij het maken van de definitieve begroting zal ODIJ zij rekenen met de meest recente ramingen of de dan geldende Cao.

Kenmerk: 2025/440761

3/8

Loonvoet voor de overheidssector

4

85%

3,40%

Prijs materiele overheidsconsumptie

2,3

15%

O,35Vo 3,75Vo

Indexatie tariet 2026

b)

Nieuw uurtar1ef2026 wordt definitiefals de begroting 2026 wordt vastgesteld Het basistarief bedraagt voor 2026 € 109,55 (begroting 2025 was dat: € 104,50). Hierin zijn de indexatie van 3,75% en de stijging van de bedrijfskosten van € 175.000 verwerkt. Het definitieve uurtarief wordt vastgesteld in de begroting 2026.

c)

lncidentele kostenstijging: budget voor uitvoering van het programma en inzetten op centrale sturing

Na de zienswijze op de begrotingswijziging 2025 stuurden de deelnemers aan op tegenvallers primair in de eigen begroting op te vangen. ln Iijn met dit verzoek heeft ODIJ de noodzakelijke incidentele bijdrage, die aanvankelijk was begroot op een budget van twee miljoen, zoveel mogelijk beperkt. Enkele ontwikkelingen hielpen daarbij zoals een subsidie van het ministerie van lenW en een rentevoordeel in 2024. De incidentele middelen van totaal € 750.000 (Kadernota blz 14/15) zijn nodig ten behoeve van de uitvoering van de tweede fase van het Programma herijking GR, DVO enfinancieringsstructuur. De uitkomsten van dit programma, dat doorloopt tot en met 2026, zulien richting geven aan de toekomstige koers en uiteindelijk zijn beslag krijgen in de kadernota en begroting 2027. De noodzakelijke stappen op korte termijn: •

Treffen van de beheersmaatregelen om de potentiële risicos op omgevingsveiligheid af te dekken (door alle bedrijven te bezoeken);

•

Ervoor zorgen dat er inzicht is en wat er nodig is om de GR, DVO en financieringsstructuur op orde te brengen, zodat de organisatie kan toegroeien naar een situatie waarin zij in staat is haar wettelijke en primaire taak uit te voeren. De tweede fase van het onderzoek naar de toekomstscenarios voor de langere termijn.

ODIJ verwacht dat de vraag van de deelnemers naar milieuadvisering (zowel rondom ruimtelijke plannen, transitieopgaven, als op vergunningverlening bij bedrijven) mede als gevoig van de schaarse milieuruimte binnen het werkgebied zal toenemen. Om een kwalitatieve uitvoering te kunnen garanderen en blijvend te kunnen voldoen aan de te verwachte vraag van de deelnemers acht ODIJ een gerichte investering in adviescapaciteit en expertise in 2026 essentieel. ODIJ versterkt de centrale sturing met het vormen van een managementteam en verbetert de planning & control cyclus met heldere sturingsinformatie, controlemechanismen en rapportages (door onder andere te investeren in informatieanalisten). d) Relevante ontwikkelingen Afgelopen jaar heeft ODIJ op verschillende momenten met haar deelnemers stilgestaan bij de veranderde opgave. De kennis van de impact van het handelen van bedrijven en maatschappij op de leefomgeving en specifiek het milieu en onze gezondheid neemt toe. Ook is het steeds beter mogelijk om de impact te meten en te duiden waardoor deze tastbaarder en zichtbaarder wordt.

Kenmerk: 2025/440761

4/8

Het werkveld van omgevingsdiensten verbreedt aan de ene kant door het ontstaan van nieuwe themas en aan de andere kant door verdieping van bestaande themas. Zoals de energietransitie, stikstof, zeer zorgwekkende stoffen en de Kaderrichtlijn Water (indirecte lozingen). Het werkveld wordt complexer waarbij ODIJ de uitvoering steeds vaker van lokaal naar regionaal of provinciaal niveau ziet verschuiven. Omgevingsdiensten hebben landelijk de ambitie om meer datagericht te werken. Om dit effectief te maken vraagt dit inzet van alle partijen in de VTH-keten, maar ook van andere overheden. Door data op een uniforme wijze te registeren en tussen partijen uitwisselbaar te maken, neemt de kwaliteit van analyses toe en kan de beschikbare capaciteit zo efficiënt mogelijk worden ingezet. Dit is een belangrijke ontwikkeling waarin omgevingsdiensten landelijk samen optrekken. 3. Van kadernota naar de begroting 2026 De ODIJ heeft de ontwerpbegroting 2026 gebaseerd op de door het bestuur vastgestelde Kadernota 2026 waarin alleen de indexatie en een aantal onvermijdelijke kosten voor de bedrijfsvoering zijn opgenomen. De ODIJ heeft vooral te maken met reguliere kosten die voorafte ramen zijn, zoals personeel en organisatiekosten. Met het vaststellen van de ontwerpbegroting worden de uitgangspunten voor de begroting definitief: -

Het uurtarief van € 109,55

-

De benodigde weerstandscapaciteit (algemene reserve) van € 467.359

-

De incidentele bijdrage voor het ontwikkelprogramma van totaal € 750.000 (Ontwerpbegroting pagina 37/38)

4. Wat vraagt ODU in 2026 aan de gemeenschappelijke rege/ing bij te dragen?

bedrag X 1000

HLM Begroting 2026

ODIJ Begroting 2026

Verschil

1.975

1.972

3

Programmabijdrage

0

126

-126

Schipholtaak (facultatief)

8

8

0

Energiebesparingsakkoord

79

79

0

GR bijdrage wettelijke milieutaak

GR bijdrage wettelijke milieutaken (inbreng) De partnerbijdrage aan de gemeenschappelijke regeling bestaat uit meerdere componenten: de reguliere basistaken milieu (inclusief lmpuls Omgevingsveiligheid) gebaseerd op een vastgestelde verdeelsleutel. Het stemrecht is bepaald op 21,33% (pagina 36). Onderdeel van de milieutaak zijn de bodemtaken. ln 2023 ziin aan ODIJ een aantai bodemtaken overgedragen ( lfte) waarvoor de gemeente de Decentralisatie Uitkering Bodem (DU-bodem) ontvangt. Deze DU wordt aan de reserve bodem gedoteerd.

Kenmerk: 2025/440761

5/8

Energiebesparingsakkoord De provincie Noord-Holland en Noord-Hollandse gemeenten hebben in het Energiebesparingsakkoord Noord-Hollandse bedrijven 2022-2025 samen afspraken gemaakt om bedrijven te stimuleren energie te besparen. De provincie heeft € 8 miljoen uitgetrokken om bedrijven te stimuleren energie te besparen. Gemeenten kunnen dit bedrag gebruiken om het toezicht op bedrijven door ODIJ vorm te laten geven. Gemeenten betalen zelf de helft van de kosten die zij daarvoor maken. Het programma is met één jaar verlengd om de opdracht van afdeling ECDW aan ODIJ te kunnen afronden. Voor het programma 2026 wordt het beschikbare bedrag nog definitief vastgesteld. Samengevat past de gevraagde structurele deelnemersbijdrage binnen het begrote beleidsveld 6.3 met de kanttekening dat de DU bodem een beperkte looptijd kent. De aan ODIJ overgedragen formatie bodemtaken is niet structureel gedekt, omdat het rijk de DU periodiek bepaalt. De incidentele extra bijdrage aan het ontwikkelprogramma in 2026 leidt tot een overschrijding in de begroting. Daarom wordt de raad gevraagd in 2026 eenmalig € 126.000 voor het programma beschikbaar te stellen. 4.

Risicos en kanttekeningen

Sinds 2024 werkt ODIJ samen met de gemeenten en de provincie aan het toekomstbestendig maken van de eigen organisatie. Dit betekent dat de organisatie operationeel en financieel in controle wordt gebracht om de huidige opdracht tegen het huidige bestuurlijke ambitieniveau te kunnen blijven uitvoeren met borging van de kwaliteit en de continuïteit. Centraal staat de veranderende opgave op het gebied van milieu en gezondheid in de leefomgeving en de landelijke aangescherpte kwaliteits- en robuustheidseisen waaraan alle omgevingsdiensten in Nederiand per 1 april 2026 dienen te voldoen. De kosten van het bodemprogramma die de bevoegde overheden gezamenlijk voor de periode 20252030 nog moeten maken voor de opgave op het gebied van spoedlocaties, nazorg, GGB en waterbodems lijken de komende jaren gedekt te zijn, omdat de gemeenten voldoende reserve hebben opgebouwd. Kanttekening hierbij is dat er in de toekomst hogere kosten kunnen zijn als gevolg van prijsstijgingen van energie, arbeid en materialen. Ook kan er sprake zijn van verrassingen. Daar is nog geen rekening mee gehouden, omdat dit pas in de toekomst inzichtelijk zal worden. Hierbij kan de minister rekening houden met het totale beschikbare budget en de verwachting van benodigde middelen per categorie en hierbij rekening te houden met de eventueel resterende ongedekte kosten die overheden voorzien.

4.1 Risicos Het risico bestaat dat: 1.

ODIJ ondanks alle inspanningen niet kan voldoen aan de door het ministerie van lenW

gewenste omzetcriterium voor de verplicht ingebrachte milieutaken (het robuustheidcriterium) De Omgevingsdienst limond (hierna ODIJ) moet per 1 april 2026 voldoen aan de landelijke robuustheidscriteria. Om zich op deze vereiste voor te bereiden, heeft ODIJ een plan van aanpak gemaakt om aan deze eis te voldoen. De doelstelling van het uitvoeringsprogramma is het actualiseren van de juridische- en financiële kaders waarbinnen de GR deelnemers samenwerken. Periodiek toetst het ministerie van lenW de voortgang. Momenteel voldoet ODIJ niet aan de het minimale omzetcriterium voor de milieutaken om als zelfstandige organisatie verder te kunnen en het ziet er naar uit dat dit ook na herijking van de financieringsstructuur niet haalbaar is. Op andere

Kenmerk: 2025/440761

6/8

onderdelen zet ODIJ flinke stappen ¡n de samenwerking met andere omgevingsdiensten. Er wordt hard gewerkt aan een toekomstbestendige organisatie met een solide financiële basis. 2.

De balans tussen de bijdragen van de deelnemers en de uitvoering van de opdracht is zoek.

De financieringsstructuur is niet robuust en nog gedeeltelijk gebaseerd op uitgangspunten uit de tijd van de oprichting. De financiële basisuitgangspunten dienen dan ook te worden geactualiseerd, daar is ODIJ mee bezig. De nieuwe financieringsstructuur is een belangrijke onderlegger voor de kadernota en begroting 2027 en leidt, zoals het er nu naar uitziet, tot een andere GR bijdrage passend bij de taken die ODIJ voor de gemeente en de provincie uitvoert. 4.2 Kanttekeningen 1. Ongeacht de keuzes die nog gemaakt worden, moet de gemeente rekening houden met een kostenstijging vanaf 202 7 De financiële analyse maakt zichtbaar dat de begroting aanzienlijk kleiner is dan ODIJ op basis van de huidige dienstverleningsafspraken en met dezelfde kwaliteit kan waarmaken. Dit sluit aan bij het beeld hoe de achterstanden zijn ontstaan. Ook valt op dat er een aanzienlijke scheefgroei is ontstaan tussen de deelnemers, zowel financieel als qua stemverhoudingen en de mate waarin de risicos worden gedragen. ln de breedte van de organisatie zou dit zonder bijsturen een kostenstijging van circa 20% betekenen wat gelijk is aan een omzetvolume van 2,5 miljoen euro gerekend met het nieuwe tarief. De scheefgroei zorgt er thans voor dat de individuele percentages sterk kunnen afwijken en dat de rekening niet eerlijk wordt verdeeld.

Daarom wordt per deelnemer de huidige situatie inzichtelijk gemaakt waarna de komende maanden met de deelnemers wordt gekeken welke keuzes gemaakt kunnen worden. 2. Uit de meerjarenbegroting valt op te maken dat de budgetten met 2,5% zljn verhoogd Voor de samenstelling van de jaarlijkse begroting wordt uitgegaan van de in de laatst vastgestelde begroting opgenomen ramingen en wijzigingen en wordt tevens rekening gehouden met de laatst bekende cao-afspraken zoals deze gelden voor de gemeentelijke overheid, het prijsindexcijfer voor de overheidsconsumptie en inclusief autonome ontwikkelingen. Op voorhand uitgaan van een indexatie van 2,5% ligt niet voor de hand. Bovendien moet voorkomen worden dat de index stapelt. 5.

Consequenties en uitvoering

Conform de Wet op de Gemeenschappelijke Regeling hebben alle raden van de GR de gelegenheid om hun zienswijze op de ontwerpbegroting 2026 af te geven voordat het algemeen bestuur in vergadering van 9 juli 2025 de begroting definitief vaststelt. Daarom wordt de raad in de gelegenheid gesteld om vóór 9 juli 2025 een zienswijze in te dienen op de ontwerpbegroting 2026 en het dagelijks bestuur over haar besluit te informeren. De ODIJ is verplicht vóór 15 september 2025 een vastgestelde begroting in te dienen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Consequentie van het besluit: 5.1 Financiën Op basis van het nieuwe basistarief voor de dienstverlening van ODIJ wordt de bijdrage van de gemeente Haarlem met ingang van 2026 € 1,972 miljoen. Begroot is een bedrag van €1,864 miljoen.

Kenmerk: 2025/440761

7/8

Het tekort kan worden gedekt met een onttrekking aan de reserve bodem van € 105.000 ten behoeve van de aan ODIJ overgedragen formatie bodemtaken. De gevraagde structurele deelnemersbijdrage past komendejaren binnen het begrote beleidsveld 6.3, omdat een bedrag aan de reserve bodem kan worden onttrokken. Echter, ODIJ kan er niet vanuit gaan dat de middelen automatisch beschikbaar komen, omdat het rijk de hoogte van de DU bepaalt. De incidentele extra bijdrage aan het ontwikkelprogramma in 2026 leidt tot een overschrijding op het beleidsveld. Daarom wordt de raad gevraagd in te stemmen met het voorstel de begroting incidenteel met € 126.000 bij te stellen. 6. Bijlagen 1. Aanbiedingsbrief ontwerpbegroting 2026 en jaarstukken 2024 Omgevingsdienst limond 2. Ontwerpbegroting 2026 Omgevingsdienst lJmond 3. Kadernota 2026 Omgevingsdienst lJmond

Kenmerk: 2025/440761

8/8