Zienswijze op de herziene begroting 2025 van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst lJmond - getekend raadsbesluit

Raadsbesluit

Gemeente Haarlem

Onderwerp Zienswijze op de herziene begroting 2025 van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst lJmond Nummer

2024/1588528

Portefeuillehouder

Berkhout, R.A.H.

Programma/beleidsveld

6.3 Openbare orde en veiligheid

Afdeling

VTH

Auteur

Hassing, M. en Dool, van den W.

Telefoonnummer

06-28506736

Email

mhassing@haarlem.nl ln juni 2024 is de raad om een zienswijze op de ontwerpbegroting 2025 van de Omgevingsdienst limond (ODIJ) gevraagd. Deze begroting was gebaseerd op voortgezet beleid waarbij nog geen rekening werd gehouden met de context waarin voor de omgevingsdiensten landelijk veel verandert (zoals het lnterbestuurlijk Programma) en extern onderzoek naar de bedrijfsvoering en de

Kernboodschap

huidige financieringsstructuur van OD limond. Nu dit extern onderzoek is afgerond ligt de herziene begroting voor. Er is gebleken dat het evenwicht tussen de uit te voeren opdracht en de beschikbare capaciteit van de ODIJ uit balans is. Ook de financiële positie van de organisatie vraagt op korte termijn aandacht. Om vervolgonderzoek te kunnen (laten) doen naar het meest passende scenario voor de toekomstbestendige organisatie, zodat deze aan de criteria van het lnterbestuurlijk Programma van het ministerie kan voldoen, stellen de deelnemende gemeenten van de gemeenschappelijke regeling een incidentele verhoging voor van het budget voor 2025. Hiermee kunnen de nodige stappen in het traject naar toekomstbestendigheid worden georganiseerd. Voor Haarlem betekent dit dat het college een incidentele extra bijdrage in 2025 voorstelt van € 279.000. Het college vraagt de raad haar zienswijze bekend te maken over de eerste begrotingswijziging 2025. De keuzes voor de lange termijn die volgen uit de ontwikkelagenda en de hieruit _______________________ volgende financiële effecten worden betrokken bij de Kadernota 2026. Behandelvoorstel voor De commissie Beheer wordt verzocht advies te geven aan de raad over het commissie

voorstel van het college en over de wijze van agendering van het raadsstuk in de ra a d sve rga d e ring.

Relevante eerdere

Zienswijze eerste begrotingswijziging 2024 en ontwerpbegroting 2025 van de

besluiten

gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst limond 2024/783991

Kenmerk: 2024/1588528

1/6

Besluit college

1. Het college stelt het voorstel aan de raad vast.

d.d. 10 september 2024 de secretaris,

Ontwerp-besluit raad d.d......

OKT D?4

(wordt ingevuld door de

de burgemeester,

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het coilege van burgemeester en wethouders,

griffie) Besluit: 1. De raad stemt in met de incidenteel extra bijdrage in 2025 van € 279.000 voor het versterken van de kritische functies en het plan van aanpak scenarios voor de toekomstbestendige omgevingsdienst; 2. De raad maakt haar zienswijze bij het algemeen bestuur van de ODIJ kenbaar met de volgende kanttekening: de raad verwacht dat OD limond haar actief betrekt bij het vervolgonderzoek en tijdig informeert over de ontwikkelingen; Het incidenteel budget van € 279.000 te verwerken ¡n Voortgangsrapportage 2025 bij programma 6.3 de voorzitter,

iffier,

1. lnleiding

/ Op 27 juni 2024 is de radd de • swijze op de ontwerpbegroting 2025 gevraagd. Deze begroting is gebaseerd op voortgezet beleid waarbij nog geen rekening is gehouden met de context waarin voor de omgevingsdiensten veel verandert (zoals het lnterbestuurlijk Programma) en extern onderzoek naar de bedrijfsvoering en de huidige financieringsstructuur van OD limond laten doen. Het onderzoek was ten tijde van het opstellen van de begroting nog niet afgerond. Vanuit het Ministerie

van lnfrastructuur en Waterstaat wordt momenteel uitvoering gegeven aan het lnterbestuurlijk Programma (hierna IBP). ln het kader van het IBP ¡s OD limond afgelopen jaar gevisiteerd en getoetst op de landelijke criteria. De visitatie en de directiewissel in 2023 hebben het inzicht gegeven dat een aantal stappen noodzakelijk is om ervoor te zorgen dat OD limond toekomstbestendig wordt en adequaat kan inspelen op alle veranderingen. De rapportage geeft het beeld van een dienst die gewaardeerd wordt, doordat ze nabij haar deelnemers opereert, flexibel is en een goed kennisniveau heeft. Maar er is ook een beeld van een organisatie waarbij het evenwicht tussen de uit te voeren opdracht en de beschikbare capaciteit uit balans is. Hierdoor is de organisatie niet in staat de volledige opdracht van haar deelnemers uit te voeren. Ook de financiële positie van de organisatie vraagt op korte termijn aandacht. Er is een aantal stevige uitdagingen waarvoor OD limond extra budget nodig heeft om achterstanden in de wettelijke VTH taken te kunnen inlopen. Ook zal OD lJmond vervolgonderzoek moeten (laten) doen

Kenmerk: 2024/1588528

2/6

naar het meest passende scenario voor de toekomstbestendige organisatie, zodat de organisatie aan de criteria van het lnterbestuurlijk Programma van het ministerie kan voldoen. 2. Voorstel aan de raad Het college stelt de raad voor: 1. De raad stemt in met de incidenteel extra bijdrage in 2025 van € 279.000 voor het versterken van de kritische functies en het plan van aanpak scenarios voor de toekomstbestendige omgevingsdienst; 2. De raad maakt haar zienswijze bij het algemeen bestuur van de ODIJ kenbaar met de volgende kanttekening: de raad verwacht dat OD lJmond haar actief betrekt bij het vervolgonderzoek en tijdig ¡nformeert over de ontwikkelingen; 3. Het incidenteel budget van € 279.000 te verwerken in de Voortgangsrapportage 2025 bij programma 6.3. 3. Beoogd resultaat De gemeenteraad heeft kennis kunnen nemen van de eerste begrotingswijziging 2025 van de OD lJmond en geeft hierover uiterlijk 25 oktober 2024 haar zienswijze aan de ODIJ. Met het advies van de gemeenteraden kan het Algemeen bestuur van de ODIJ de herziene begroting 2025 definitief vaststellen. 4. Argumenten 4.1.

Onderzoek geeft aan dat er een disbalans is tussen de uit te voeren taken en de hiervoor benodigde middelen Middels een bestuursopdracht heeft de directeur van het Dagelijks bestuur (DB) opdracht gekregen om een analyse te maken waar de dienst nu staat ais organisatie met betrekking tot de uitvoering van de opdracht van haar deelnemers en om concrete oplossingsrichtingen voor te stellen met als doel de dienst toekomstbestendig te maken. Belangrijkste bevinding uit dit onderzoek is dat het evenwicht tussen de opdracht en de hiervoor beschikbare middelen niet meer in balans is en de organisatie te sterk steunt op incidentele middelen. Hoewel de financiële situatie van de organisatie op orde lijkt, is dit niet het geval: het positieve resultaat van voorgaande jaren is gerealiseerd door werkzaamheden niet uit te voeren. Er is sprake van taakverwatering (minder uitvoering van meer taken) ook van de wettelijke taken. Dit komt doordat ¡n de afgelopen jaren meer gevraagde kwaliteit en hoeveelheid van bestaande taken dan wel toevoegen van nieuwe taken voor de deelnemers niet hebben geleid tot verhoging van de budgetten van de omgevingsdienst en de bijbehorende aanpassing van de bekostiging vanuit de deelnemers. Hierdoor worden de taken niet op het door de deelnemers gewenste niveau uitgevoerd. De organisatie moet de nodige stappen zetten om beter op de toekomst voorbereid te zijn.

Hiervoor heeft de ODIJ een ontwikkelagenda opgesteld voor 2024 en 2025 met de volgende maatregelen: Het herijken van de bestaande taken en formatie Onderzoek naar het huidige takenpakket en bekostiging per deelnemer Vereenvoudigen van de gemeenschappelijke regeling

Kenmerk: 2024/1588528

3/6

-

Vormgeven van de provincie brede samenwerking Doorontwikkeling van de interne organisatie onderzoek naar het toekomstscenario voor de ODIJ in het kader van het lnterbestuurlijk Programma (IBP).

Uitvoeren ontwikkelagenda is nodig om de balans tussen taken en middelen te herstellen. Op de korte termijn ligt de prioriteit bij het bezoeken van meer bedrijven. De directie en het management moeten hierop sturen en zullen op het resuttaat worden aangesproken. Zonder versterking van de VTH-taken door formatie-uitbreiding met specifieke vakkennis is het volgens OD lJmond niet mogelijk om de achterstanden in te lopen. Verder is het van belang dat de basis op orde komt, zodat de organisatie over actuele bedrijfsgegevens beschikt. Daarom wil OD lJmond investeren in het informatiebeheer en de planning en control cyclus. Voor de eerste programmafase: Het versterken van de kritischefuncties in de uitvoerinq en het p/an van aanpak scenarios voor de toekomstbestendige omgevingsdienst heeft OD tJmond in 2025 extra middelen nodig. Door de begroting 2025 incidenteel te verhogen met in totaal twee miljoen euro kan door de directie en het management van OD lJmond vervolg worden gegeven aan de bestuursopdracht en krijgt het primaire proces meer aandacht. Daarnaast is een vervolgonderzoek nodig naar het toekomstscenario voor de OD tJmond in het kader van het IBP. Nadat de definitieve koers voor OD lJmond is bepaald, zal duidelijk worden wat structureel nodig is. De verwachting is dat alle deelnemers meer gaan bijdragen wat mogelijk al in de begroting 2026 zichtbaar wordt. 4.2.

Voor het uitvoeren van de ontwikkelagenda zijn extra middelen noodzakelijk. Daarom moet de begroting 2025 van de OD limond worden aangepast Op 27 juni 2024 is de raad haar zienswijze gevraagd op een ontwerpbegroting 2025 met de nodige financiële voorbehouden en de aankondiging dat OD lJmond nog dit jaar een herziene begroting zou indienen. De ontwerpbegroting 2025 was gebaseerd op voortgezet beleid waarbij nog geen rekening was gehouden met de context waarin voor de omgevingsdiensten veel verandert (zoals het IBP) en een extern onderzoek van OD lJmond dat op dat moment nog niet was afgerond. lnmiddels is na de visitatie en toets op de landelijke IBP criteria door OD limond het signaal gegeven dat een aantal stappen noodzakelijk is om ervoor te zorgen dat OD !Jmond toekomstbestendig wordt en adequaat kan inspelen op de veranderingen. Om de taakuitvoering en financiële positie op korte termijn op orde te houden, zijn financiële en organisatorische maatregelen nodig. Daarom dient de OD lJmond een aangepaste begroting 2025 in waarin zij voor de korte termijn de financiële impact schetst van een aantal noodzakelijke maatregelen voor de periode tot 1 januari 2027. Deze periode van twee jaar verloopt in twee fasen.

Fase 1 Programma doorontwikkeling organisatie Voor de eerste programmafase: Het versterken van de kritischefuncties in de uitvoering en het plan van aanpak scenarios voor de toekomstbestendige omgevingsdienst heeft OD lJmond in 2025 extra middelen nodig. Door de begroting 2025 incidenteel te verhogen met totaal twee miljoen euro kan door de directie en het management van OD lJmond uitvoering worden gegeven aan de vervolg bestuursopdracht (het plan van aanpak) en worden de knelpunten in het primaire proces opgelost. zodat de achterstanden worden ingelopen en de taken die voortkomen uit de nieuwe Omgevingswet kunnen worden opgepakt. De formatie wordt dus (tijdelijk) uitgebreid. Een externe partij zal in

Kenmerk: 2024/1588528

4/6

opdracht van het bestuur vervolgonderzoek doen naar het toekomstscenario voor de OD lJmond in het kader van het IBP en de toekomstbestendige organisatie. Er is een aantal stevige uitdagingen voor ODIJ ljmond. Om te kunnen toewerken naar het gewenste toekomstbeeld op langere termijn is volgens OD lJmond de investering in de organisatie substantieel maar noodzakelijk. De GR bijdrage van de gemeente Haarlem wordt in 2025 eenmalig verhoogd met een bedrag van € 279.000, zodat OD lJmond uitvoering kan geven aan fase 1. van het programma. Het extra budget van twee miljoen wordt als volgt verdeeld:

1.

Vernieuwen GR. DVO en financierin9sstructuur

374.000

2.

Organisatieontwikkeling

606.000

2

Inzet op capaciteit ten behoeve versterken centrale stunng en borgen managementstaken

500 000

Inzet op capaciteit voor het versterken van de kntische posities t.b.v. uitvoering wettelijke taken

525 000

Advies van het college is om een positieve zienswijze af te geven op de aangepaste begroting 2025 ODIJ en de hierin gevraagde extra bijdrage van de gemeente Haarlem. In het voorstel wordt naar de mening van het college een redelijke en evenwichtige bijdrage gevraagd van alle bij de ODIJ betrokken gemeenten. Het college ziet ook een urgente noodzaak om de huidige disbalans tussen taken en middelen van de ODIJ te herstellen en ervoor te zorgen dat de kritische functies c.q. basistaken van de ODIJ op het door de raad gewenste niveau worden uitgevoerd. Het college verwacht en ziet er op toe dat ODIJ het college en raad actief betrekt bij het vervolgonderzoek en tijdig informeert over de ontwikkelingen. De keuzen voor de lange termijn en de hieruit volgende financiële effecten worden betrokken bij de Kadernota 2026. 5. Risicos en kanttekeningen 5.1. Geen instemming Algemeen Bestuur ODIJ voor ontwerpbegroting 2026: bijdragefase 2 programma doorontwikkeling organisatie Het programma organisatieontwikkeling loopt in 2026 door voor wat betreft de knelpunten in het primaire proces en de overhead. Voor de begroting 2026 is het noodzakelijk dat OD limond onderscheid maakt tussen de milieutaken en plustaken en inzicht geeft in welke diensten door welke deelnemers worden afgenomen en of de dienstverlening ook kostendekkend is.

Het algemeen bestuur heeft dan ook nog niet ingestemd met de programmafinanciering voor de periode van twee jaar mede omdat het toekomstscenario hierin bepalend is: Opvolging geven aan de uitwerking van het Plan Van Aanpak IBP wat op 1 april 2024 namens het algemeen bestuur is ingediend bij de staatssecretaris;

Kenmerk: 2024/1588528

5/6

-

Keuzes voor de toekomstbestendige organisatie ¡nclusief financieringsstructuur die aansluit op de opdracht van elke afzonderlijke deelnemer en zorgt voor een kostendekkende dienstverlening.

Overigens dienen alle omgevingsdiensten opvolging te geven aan het plan van aanpak IBP. De OD lJmond zal voor de vervolgopdracht een externe partij onderzoek laten doen naar meerdere scenarios. De gemeente moet dan ook rekening houden met het eventuele effect van landelijke financieringsnormen. 5.2. OD limond past een andere verdeelsleutel toe op het incidenteel budget voor 2025 Gemeente Haarlem heeft thans een aandeel van 21% in de begroting. De verdeelsleutel is gebaseerd op de inbreng van alleen de (wettelijk verplichte) basistaken. Echter, een groot aantal deelnemende gemeenten heeft ook niet wettelijke taken aan de OD lJmond in besteed. Door voor het incidenteel budget een andere meer evenwichtige kostenverdeling te hanteren, gaan met name de gemeenten met veel DVOs meer dan voorheen meebetalen aan het extra budget in 2025. De hoeveelheid aanvullende afspraken staat al langere tijd niet in verhouding met de door de deelnemers ingebracht basistaken. Dit heeft afgelopen jaren tot toenemende organisatiekosten geleid. Voor de gemeente Haarlem is de nieuwe verdeelsleutel gunstig, omdat de gemeente geen DVOs heeft. 6. Financiën Met het vaststellen van de gewijzigde begroting 2025 van de ODlJ wordt van de gemeente Haarlem een incidentele extra bijdrage in 2025 van € 279.000 gevraagd. De dekking voor deze bijdrage is afkomstig vanuit de algemene middelen. 7.

Uitvoering Na de besluitvorming van de herziene begroting 2025 in het Algemeen bestuur zal de ODIJ de vastgestelde begroting aan de gemeenteraden sturen. ln de aanbiedingsbriefwordt door de ODIJ een reactie op de ingediende zienswijzen van de gemeenten gegeven. De definitieve begroting wordt door de ODIJ aan Gedeputeerde Staten van Noord-Holland gestuurd. ln de eerste fase van het programma Doorontwikkeling organisatie ligt de prioriteit bij het primaire proces, het actualiseren/vernieuwen van de GR en de DVOs en financieringsstructuur waarvoor de OD lJmond een plan zal maken. Hieraan wordt gezamenlijk een vervolg gegeven (Haarlem en Velsen leveren ook capaciteit). Het resultaat van deze fase zal in het eerste kwartaal van 2025 bekend worden, hangt samen met de (toekomstige) opdracht en ambities van de deelnemende gemeenten en de landelijke ontwikkelingen voor de omgevingsdiensten, en kan daarna worden betrokken bij het opsteilen van de begroting 2026. De raad wordt hierover in de kadernota 2026 geïnformeerd. 8. Bijlagen Bijlage 1: Aanbiedingsbrief herziene begroting 2025 Bijlage 2: Eerste begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst lJmond

Kenmerk: 2024/1588528

6/6