Verordening aanwijzing interferentiegebieden bodemenergiesystemen gemeente Haarlem 2023

Raadsstuk

Onderwerp Verordening aanwijzing interferentiegebieden bodemenergiesystemen gemeente Haarlem 2023 Nummer 2023/1840715 Portefeuillehouder Berkhout, R.A.H. Programma/beleidsveld 5.1 Milieu Afdeling OMB Auteur E.A. de Graaff Telefoonnummer 023 – 511 3429 Email edegraaff@haarlem.nl Voor het verwarmen en koelen van gebouwen wordt steeds meer gebruik Kernboodschap gemaakt van bodemenergiesystemen. Tussen bodemenergiesystemen kan interferentie optreden. Interferentie is onderlinge beïnvloeding van bodemenergiesystemen. Door negatieve interferentie vermindert het energierendement van de desbetreffende bodemenergiesystemen. Door als gemeente de regie te nemen op waar en op welke diepte de bodemenergiesystemen mogen worden aangelegd, worden bodemenergie en de ondergrond zo optimaal mogelijk benut en wordt ondoelmatig gebruik van bodemenergie voorkomen. Bij raadsbesluit van 25 november 2021 zijn als interferentiegebieden de ontwikkelzone Europaweg en de ontwikkelzone Zuid-West aangewezen. Onderhavige verordening wijst deze interferentiegebieden opnieuw aan en voegt ook (grotendeels) het overige deel van Schalkwijk, als interferentiegebied toe. Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

De commissie Beheer wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college en over de wijze van agendering van het raadsstuk in de raadsvergadering. - Raadsbesluit van 25 november 2021 (2021/203824) tot vaststelling van de Verordening aanwijzing interferentiegebieden bodemenergiesystemen ontwikkelzones Zuidwest en Europaweg; - Besluit van 12 oktober 2021 (2021/203824) en 11 oktober 2022 (2022/920063) tot respectievelijk het vaststellen en wijzigen van de Beleidsregel gronden weigering vergunning bodemenergiesystemen interferentiegebieden Zuidwest en Europaweg; - Raadsbesluit van 16 juni 2016 (2016/179680) tot vaststelling van het Bodemenergieplan Waarderpolder en Oostradiaal; - Raadsbesluit van 25 april 2015 (2014495650) tot vaststelling van de Verordening aanwijzing interferentiegebied gesloten bodemenergiesystemen

Kenmerk: 2023/1840715

1/6

Haarlem (Waarderpolder en Oostradiaal) en de beleidsregel gronden weigering vergunning voor gesloten bodemenergiesystemen Haarlem. Besluit College d.d. 21 november 2023

1. Het college stelt het voorstel aan de raad vast. 2. Het college besluit de ‘Beleidsregel gronden weigering vergunning bodemenergiesystemen interferentiegebied Schalkwijk 2023’ vast te stellen onder voorbehoud van vaststelling van de ‘Verordening aanwijzing interferentiegebieden bodemenergiesystemen gemeente Haarlem 2023’ door de raad. 3. Het college besluit de ‘Beleidsregel gronden weigering vergunning bodemenergiesystemen interferentiegebieden Zuid-West en Europaweg 2023’ vast te stellen onder voorbehoud van vaststelling van de ‘Verordening aanwijzing interferentiegebieden bodemenergiesystemen gemeente Haarlem 2023’ door de raad. de secretaris,

Besluit Raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

de burgemeester,

De raad van de gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. De ‘Verordening aanwijzing interferentiegebieden bodemenergiesystemen gemeente Haarlem 2023’ vast te stellen. de griffier,

de voorzitter,

1. Inleiding Aanwijzing interferentiegebieden Voor het verwarmen en koelen van gebouwen wordt steeds meer gebruik gemaakt van bodemenergiesystemen. De gemeente is bevoegd gezag voor de gesloten bodemenergiesystemen. Dit zijn installaties waarmee, zonder grondwater te onttrekken en na gebruik in de bodem terug te brengen, gebruik wordt gemaakt van de bodem voor de levering van warmte of koude ten behoeve van de verwarming of koeling van ruimten in bouwwerken, door middel van een gesloten circuit van leidingen. Hieronder vallen ook de bijbehorende warmtepompen, circulatiepompen en regeneratievoorzieningen.

Kenmerk: 2023/1840715

2/6

De provincie is bevoegd gezag voor de open bodemenergiesystemen. Een open bodemenergiesysteem staat in rechtstreeks contact met het grondwater. In de zomer wordt grondwater opgepompt uit de koudebron. De koude van het grondwater wordt via een warmtewisselaar benut om gebouwen te koelen. Het grondwater neemt daarbij warmte op. Het opgewarmde grondwater wordt in de bodem teruggepompt in de warmtebron. In de winter werkt het systeem de andere kant op. Het grondwater wordt dan uit de warmtebron opgepompt om de daarin opgeslagen warmte terug te winnen ten behoeve van verwarming. Het grondwater koelt daarbij af en wordt in de bodem teruggepompt in de koudebron. Omdat nieuwbouw aan de BENG-eisen (Bijna Energieneutrale Gebouwen) moet voldoen en zonder aardgasaansluiting moet worden aangelegd, is bodemenergie een doelmatige en duurzame oplossing om gebouwen van warmte en koude te voorzien. Het is dan ook de verwachting dat in de ontwikkelzones en in de gebieden waar een warmtenetwerk is voorzien, veel bodemenergiesystemen worden aangelegd. Tussen bodemenergiesystemen kan interferentie optreden. Interferentie is onderlinge beïnvloeding van bodemenergiesystemen. Door negatieve interferentie vermindert het energierendement van de desbetreffende bodemenergiesystemen. Door te sturen op de plaatsing van bodemenergiesystemen wordt ondoelmatig gebruik van bodemenergie voorkomen.

Op het moment dat de gemeente geen regie op de ontwikkelingen in een gebied neemt, kunnen de belangen van initiatiefnemers worden geschaad. Om dit te voorkomen maakt de gemeente gebruik van de mogelijkheid om door het aanwijzen van een interferentiegebied bodemenergie zo optimaal mogelijk te benutten. Door het aanwijzen van een interferentiegebied worden kleine gesloten bodemenergiesystemen vergunningplichtig. 2. Voorstel aan de raad Het college stelt de raad voor: -

De ‘Verordening aanwijzing interferentiegebieden bodemenergiesystemen gemeente Haarlem 2023’ vast te stellen.

3. Beoogd resultaat Het onderhavige besluit waarbij er interferentiegebieden worden aangewezen heeft één rechtsgevolg: kleine gesloten bodemenergiesystemen binnen Schalkwijk worden vergunningplichtig. Kleine gesloten bodemenergiesystemen binnen de ontwikkelzones Europaweg en Zuid-West waren al vergunningplichtig onder de huidige verordening en blijven dit ook in de nieuwe verordening. Grote gesloten bodemenergiesystemen en open bodemenergiesystemen zijn al vergunningplichtig op grond van rijksregels.

Kenmerk: 2023/1840715

3/6

Door kleine gesloten bodemenergiesystemen ook vergunningplichtig te maken, kunnen met beleidsregels voorwaarden aan de vergunningverlening voor alle bodemenergiesystemen in Schalkwijk worden gesteld. 4. Argumenten Het voorstel past binnen het bestaande gemeentelijke beleid Het aanwijzen van interferentiegebieden voor bodemenergiesystemen sluit aan bij de Haarlemse transitievisie warmte en het past in het duurzaamheidsprogramma. De gemeente Haarlem heeft de ambitie om in het jaar 2040 aardgasvrij te zijn. Voor het behalen van deze doelstelling wil zij het gebruik van duurzame bodemenergie stimuleren. Door er voor te zorgen dat de ondergrond zo optimaal mogelijk wordt benut voor bodemenergie en dat de bodemenergiesystemen die worden aangelegd verzekerd zijn van genoeg ruimte om optimaal te kunnen functioneren wordt invulling gegeven aan de doelstelling om het gebruik van duurzame bodemenergie te stimuleren. Optimale benutting bodemenergie potentieel Een nieuw bodemenergiesysteem mag niet zodanige onderlinge beïnvloeding met een eerder geïnstalleerd bodemenergiesysteem veroorzaken dat het doelmatig functioneren van de systemen kan worden geschaad. Het rechtsgevolg van de aanwijzing van een interferentiegebied is dat kleine gesloten bodemenergiesystemen vergunningplichtig worden.

Hierdoor is er voor alle gesloten bodemenergiesystemen een vergunning vereist binnen de interferentiegebieden. De open en gesloten systemen kunnen elkaar onderling thermisch negatief beïnvloeden. Om te voorkomen dat kleinere gesloten bodemenergiesystemen de toepassing van grote open bodemenergiesystemen ruimtelijk belemmeren wordt Schalkwijk aangewezen als interferentiegebied. Het college stelt hierbij beleidsregels op die bij de vergunningverlening van bodemenergiesystemen moeten worden meegenomen. Hierdoor kan de gemeente sturen op de diepte waarop bodemenergiesystemen mogen worden aangelegd waardoor zowel grote collectieve als kleine individuele ontwikkelingen met een bodemenergiesysteem gerealiseerd kunnen worden. De regel “wie het eerst komt, wie het eerst pompt” wordt hiermee doorbroken. Door het toepassen van de beleidsregels die bij de vergunningverlening worden gehanteerd, kan het potentieel aan bodemenergie optimaal worden gebruikt. Eén complete en actuele verordening Vanuit het oogpunt van volledigheid en kenbaarheid van de regels is het wenselijk dat alle interferentiegebieden in één verordening worden aangewezen. De ontwikkelzones Europaweg en Zuid-West waren al aangewezen in de Verordening aanwijzing interferentiegebieden bodemenergiesystemen ontwikkelzones Zuid-West en Europaweg.

In plaats hiervan komt onderhavige nieuwe complete verordening waarin naast de ontwikkelzones Europaweg en Zuid-West

Kenmerk: 2023/1840715

4/6

ook grotendeels het overige deel van Schalkwijk (buiten ontwikkelzone Europaweg) wordt aangewezen. De verordening uit 2021 wordt met het publiceren van onderhavige ‘verordening 2023’ ingetrokken. Daarnaast wordt de Verordening aanwijzing interferentiegebied gesloten bodemenergiesystemen Haarlem (Waarderpolder en Oostradiaal) en het bodemenergieplan Waarderpolder en Oostradiaal ingetrokken. Met het uitgeven van de concessie voor het warmtenetwerk Waarderpolder zijn de aanwijzing als interferentiegebied en het bodemenergieplan overbodig geworden omdat er in de Waarderpolder alleen nog warmte mag worden aangeboden via het warmtenet. Bodemenergiesystemen kunnen zodoende alleen nog op eigen terrein gerealiseerd worden. Daarnaast is er sinds het vaststellen van het bodemenergieplan maar op kleine schaal gebruik gemaakt van het bodemenergieplan, grote ontwikkelingen worden niet meer verwacht. Indien er nog wel een open bodemenergiesysteem wordt aangelegd dan is de toets of er interferentie optreedt voldoende geborgd in het vergunningstelsel van de Waterwet. Ter plaatse van ontwikkelzone Oostpoort kan de gemeente vanuit haar eigen grondpositie zelf regie op bodemenergie voeren. De aanwijzing van een interferentiegebied is zodoende overbodig.

Regie op de ondergrond in Schalkwijk In Schalkwijk wordt de aanleg van een collectief warmtenetwerk voorzien voor de verwarming van de bestaande bebouwing. De geplande warmtebronnen voor dit warmtenetwerk zijn bodemenergie en aquathermie. Uit de inventarisatie van de warmtevraag van de bestaande bebouwing in Schalkwijk (exclusief Europaweg-zone) en de toepassing van bodemenergie is naar voren gekomen dat voor de benutting van het potentieel aan bodemenergie regels noodzakelijk zijn. De inventarisatie is als bijlage 2 bij dit besluit opgenomen.

5. Risico’s en kanttekeningen Voor de installatie van een klein gesloten bodemenergiesysteem moet een vergunning worden aangevraagd in plaats van het doen van een melding. Dit is een extra last voor de eigenaar van het systeem. Deze kanttekening is acceptabel. Door het invoeren van een vergunningstelsel voor deze gebieden is de eigenaar van het bodemenergiesysteem dat is aangelegd met vergunning er zeker van dat er geen ander bodemenergiesysteem in de nabijheid zal worden geïnstalleerd. Hierdoor kan er geen sprake zijn van onderlinge negatieve beïnvloeding waardoor het bodemenergiesysteem niet meer rendabel is.

Kenmerk: 2023/1840715

5/6

Het is nog onzeker of de nieuwe verordening tot meerkosten leidt. De Omgevingsdienst IJmond verwerkt nu al de meldingen en registratie van gesloten bodemenergiesystemen. In de afgelopen twee jaar betrof dit slechts één melding die als vergunning behandeld moest worden. Het is lastig in te schatten om hoeveel extra vergunningen het in de komende jaren zal gaan. Op welke manier de mogelijk extra kosten worden verrekend moet nog nader worden afgestemd tussen Haarlem en de ODIJ. Zoals nu te bezien gaat dit niet over grote bedragen. De grenzen van de interferentiegebieden zijn te beperkt. Waarom wordt niet de hele stad aangewezen als interferentiegebied? De argumenten om dit deel van Schalkwijk als interferentiegebied aan te wijzen, geldt niet voor de hele stad. In de rest van de stad zijn er nog geen ontwikkelingen bekend waarbij veel bodemenergiesystemen worden aangelegd en ondoelmatig gebruik van bodemenergie wordt verwacht. In de rest van de stad is ook niet de warmtevraag van bodemenergiesystemen geïnventariseerd en is niet gebleken dat beleidsregels nodig zijn om negatieve interferentie en ondoelmatig gebruik van bodemenergie te voorkomen. De argumenten om een interferentiegebied aan te wijzen voor de hele stad ontbreken dan ook.

Het aanwijzen van de hele stad als interferentiegebied is oneigenlijk gebruik van het aanwijzen van interferentiegebieden en geeft ongewenste regeldruk. 6. Uitvoering De Omgevingsdienst IJmond behandelt namens de gemeente Haarlem de vergunningaanvragen voor kleine gesloten bodemenergiesystemen. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied behandelt namens de provincie Noord-Holland de vergunningaanvragen en registratie van open bodemenergiesystemen. Dit besluit wijzigt niets aan deze uitvoering. Na vaststelling door de raad worden de verordening en de beleidsregels via het elektronisch gemeenteblad op overheid.nl bekendgemaakt. 7. Bijlagen 1. Verordening aanwijzing interferentiegebieden bodemenergiesystemen gemeente Haarlem 2023 2. Bodemenergie in Schalkwijk, Versie: 1.0, DWTM22049, 17-02-2023, GREENVIS 3. Beleidsregel gronden weigering vergunning bodemenergiesystemen interferentiegebied Schalkwijk 2023 4. Beleidsregel gronden weigering vergunning bodemenergiesystemen interferentiegebieden ZuidWest en Europaweg 2023

Kenmerk: 2023/1840715

6/6