Vaststellen erfgoednota, Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad - getekend raadsbesluit

Gemeente y* Haarlem

Collegebesluit

Onderwerp Vaststellen erfgoednota, Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad

Nummer

2024/52496__________________________________________________

Portefeuillehouder

Roduner, F.J. / Van boenen, D.___________________________________

Programma/beleidsveld

4.4 Ruimtegebruik____________________________________________

Afdeling____________

OMB_______________________________________________________

Auteur_____________

Alefs, H._____________________________________________________

Telefoonnummer_____

023-5115126_________________________________________________

Email_______________

halefs@haarlem.nl____________________________________________

Kernboodschap

Erfgoed draagt bij aan een mooie en betekenisvolle leefomgeving nu en in

de toekomst. Het huidige erfgoedbeleid is verouderd onder andere met betrekking tot de verbrede rol van erfgoed in de samenleving, de opgaven

voor de stad en de Omgevingswet. De erfgoednota geeft voor de komende 10 jaar de hoofdlijnen van het beleid en bevat een concrete uitvoeringsagenda voor de komende vijfjaar.

De hoofdthema's in de nota zijn Erfgoed en samenleving, Erfgoed en leefomgeving. Erfgoed en duurzaamheid.

De concept nota is besproken in de Commissie Ontwikkeling en heeft voor iedereen ter inzage gelegen. De reacties zijn beantwoord in een reactienota en zijn, als daar aanleiding voor was, verwerkt in de nota.

De nota is een vrijwillig programma onder de Omgevingswet als uitwerking van de Omgevingsvisie Haarlem 2045. Onder de Omgevingswet stelt het

college een programma vast. Om de raad bij de besluitvorming te

betrekken wordt de raad gevraagd een zienswijze te geven. Naast de nota is een afwegingskader vastgesteld als uitgangspunt voor een aantal veel voorkomende duurzaamheidsmaatregelen.________________ Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt het voorgenomen besluit om de erfgoednota Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad (2024-2034) als vrijwillig programma vast te stellen, ter advisering aan de Commissie Ontwikkeling

en vervolgens naar de raad met het verzoek binnen 6 weken zijn zienswijze

te geven, (zware voorhang) Hierbij wordt tevens verzocht de motie Versnellen en vereenvoudigen van duurzaamheid in gemeentelijke- en rijksmonumenten af te doen.

Kenmerk: 2024/52496

1/8

Relevante eerdere besluiten

-

Vaststelling Beleidsnota Archeologie (2009/92142), 2 juni 2009

-

Erfgoed en Ruimte (2013/231400), 20 augustus 2013

-

Vaststellen 213a rapport erfgoedbeleid (2019/438108), 11 juni 2019

-

Vaststellen Startnotitie Erfgoednota Haarlem (2021/639112), raadsvergadering 27 januari 2022

-

Motie: Versnellen en vereenvoudigen van duurzaamheid in

-

gemeentelijke- en rijksmonumenten Motie: Hoe meer zonne-energie opwek, hoe meer vreugd

-

Besluit College d.d. 19 maart 2024

Terinzagelegging Concept beleidsnota Haarlems Erfgoed (2023/207894), 12 september 2023__________________________

Het college van burgemeester en wethouders

Besluit: 1. De erfgoednota Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad (2024-2034) als vrijwillig programma vast te stellen, onder de

voorwaarde dat het overleg met de commissie Ontwikkeling en de zienswijze van de raad geen aanleiding geven om het besluit te wijzigen of in te trekken;

2.

3.

De raad te verzoeken binnen 6 weken zijn zienswijze te geven; Het afwegingskader Verduurzaming van monumenten, afwegingskader voor vergunningverlening, van de Rijksdienst voor het Cultureel

Erfgoed, d.d. september 2023 (opgenomen als bijlage 3) als

uitgangspunt vast te stellen; de secretaris.

de burgemeester,

Zienswijze raad

Zienswijze Raad

...... 15 APR 2024

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders,

Geeft zijn zienswijze op het voornemen van het college te besluiten tot

vaststelling van de erfgoednota Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad (2024-2034) als vrijwillig programma. Gedaan in de vergadering van

iffier,

2 5 APR 2024

(wordt ingevuld door de griffie)

De voorzitter,

C7 Kenmerk: 2024/52496

2/8

4* 1. Inleiding

Haarlem is een echte erfgoedstad met een lange bewoningsgeschiedenis, een eigen archeologiemuseum, landschappelijk historisch / archeologische waarden, circa 2500 monumenten, beeldbepalende panden, (rijks)beschermde stadsgezichten en Unesco Werelderfgoed. Erfgoed is dan ook vanzelfsprekend belangrijk voor de identiteit, leefbaarheid, aantrekkelijkheid en het

vestigingsklimaat van de stad. De belangrijkste aanleidingen om het beleid te actualiseren zijn de veranderende rol van erfgoed in de samenleving, de opgaven uit de Omgevingsvisie Haarlem 2045 en de invoering van de

Omgevingswet. De nota geeft een integraal erfgoedbeleid voor de fysieke leefomgeving. Hierin worden de

hoofdlijnen van het beleid voor de komende tien jaar gegeven en is een concrete uitvoeringsagenda opgenomen voor de komende vijf jaar. De hoofdthema's in de erfgoednota zijn:

•

Erfgoed en samenleving, over de verbindende kracht van erfgoed, met specifieke aandacht

voor de toekomst van religieus erfgoed; •

Erfgoed en leefomgeving, over de rol van erfgoed in een dynamische stad;

•

Erfgoed en duurzaamheid, over de duurzaamheid van erfgoed, met specifieke aandacht voor het ondersteunen van monumenteneigenaren bij het energetisch verduurzamen.

De nota is een thematische uitwerking van de Omgevingsvisie Haarlem 2045 en een vrijwillig programma onder de Omgevingswet. Onder de Omgevingswet stelt het college een programma vast.

Om de raad bij de besluitvorming te betrekken wordt de raad gevraagd een zienswijze te geven. De concept-erfgoednota is besproken in de Commissie Ontwikkeling (12-10-2023) en heeft ter inzage gelegen. Mede naar aanleiding hiervan is de uitvoeringsagenda concreter gemaakt en geprioriteerd.

Bij de verschillende acties is een globale planning opgenomen en is aangegeven of de inzet intensief,

gemiddeld of beperkt is. De reacties zijn beantwoord in een reactienota (zie bijlage 2). Naast de nota is, mede naar aanleiding van de reacties, een afwegingskader vastgesteld als

uitgangspunt voor een aantal veel voorkomende duurzaamheidsmaatregelen. Hiermee wordt

duidelijkheid gegeven over de wijze waarop de gemeente afwegingen maakt tussen erfgoedwaarden en verduurzaming bij monumenten.

In relatie tot de nota, de hierin opgenomen acties met betrekking tot duurzaamheid en het bovengenoemde afwegingskader stelt het college voor de motie Versnellen en vereenvoudigen van duurzaamheid in gemeentelijke- en rijksmonumenten af te doen.

Kenmerk: 2024/52496

3/8

2. Besluitpunten college

Het college besluit:

1.

2. 3.

de erfgoednota Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad (2024-2034) als vrijwillig programma vast te stellen, onder de voorwaarde dat het overleg met de commissie Ontwikkeling en de zienswijze van de raad geen aanleiding geven om het besluit te wijzigen of in te trekken; de raad te verzoeken binnen 6 weken zijn zienswijze te geven; het afwegingskader Verduurzaming van monumenten, afwegingskader voor

vergunningverlening, van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, d.d. september 2023 (opgenomen als bijlage 3) als uitgangspunt vast te stellen; 3. Beoogd resultaat Doelstelling van de nota is het versterken van de omgevingskwaliteit vanuit erfgoed voor nu en in de toekomst. Dit vraagt om een actueel en samenhangend beleid dat op hoofdlijnen richting geeft aan de wijze waarop wij omgaan met erfgoed. De nota geeft hier invulling aan met de drie thema's en een concrete uitvoeringsagenda. Doelstelling van het afwegingskader Verduurzaming van monumenten is om betrokkenen meer duidelijkheid te geven over de wijze waarop de gemeente afwegingen maakt tussen erfgoedwaarden en verduurzaming voor een aantal veel voorkomende duurzaamheidsmaatregelen.

4. Argumenten 4.1. De nota biedt een actueel en samenhangend beleid met uitvoeringsagenda De erfgoednota geeft de hoofdlijnen waarmee proactief en samenhangend sturing gegeven wordt aan het behoud en de zorgvuldige omgang met erfgoed. In de nota worden de hoofdlijnen van het

beleid gegeven voor de komende tien jaar en is een concrete uitvoeringsagenda opgenomen voor de komende vijfjaar. 4.2 De nota geeft op het gebied van erfgoed invulling aan het ingezette beleid van de gemeente, waaronder de Omgevingsvisie Haarlem 2045

De erfgoednota is een thematische uitwerking van de Omgevingsvisie Haarlem 2045 en de hierin beschreven opgaven en strategische beleidskeuzes. Hiermee kan de nota onderdeel worden van het

zogenaamde Haarlemse beleidshuis waarin de thematische en gebiedsgerichte

omgevingsprogramma's een plek krijgen. 4.3 Met de nota wordt erfgoed meer benut als verbindende kracht in de samenleving Hieraan wordt invulling gegeven door het versterken van de relaties met erfgoedverenigingen, het

ontwikkelen en delen van erfgoedkennis, het betrekken van de stad bij het verhaal van Haarlem en aandacht voor de toekomst van religieus erfgoed.

Kenmerk: 2024/52496

4/8

4.4

De nota geeft richting aan de omgang met erfgoed in een dynamische stad

Met de Beleidskaart Erfgoed en ruimte en de Archeologische beleidskaart wordt de inbreng van erfgoed gerichter zodat we borgen wat belangrijk is en ruimte geven waar dat kan. Op een aantal

onderwerpen is erfgoed nog onvoldoende in beeld en beschermd. Dit heeft de komende jaren prioriteit samen met een goede borging van erfgoedwaarden in het omgevingsplan. Hiernaast wordt ingezet op het erfgoedinclusief maken van projecten en gaan we transformatiekaders gebruiken om proactief na te denken over erfgoed en ruimtelijke ontwikkeling.

4.5 E)e nota geeft invulling aan de opgaven en kansen op het gebied van duurzaamheid Erfgoedzorg is in essentie duurzaam omdat het instandhouding en hergebruik van gebouwen

nastreeft en de bestaande omgeving als uitgangspunt neemt. Tegelijk ligt er een opgave voor het energetisch verduurzamen van monumenten en beeldbepalende panden en het werken aan een aardgasvrije en klimaatadaptieve stad. De nota zet in op het ondersteunen van eigenaren met kennis en kunde, het waar mogelijk vereenvoudigen van het proces, het verhelderen van regelgeving, en het zo laag mogelijk houden van de kosten voor eigenaren. Hierbij wordt ingezet op het versterken van de dienstverlening in het proces van vergunningverlening. Om de energietransitie te versnellen,

op weg naar een aardgasvrije stad, kijken we naar een actieve ondersteuning van kansrijke monumentenclusters en doelgroepen. 4.6 Benodigde middelen Voor uitvoering van de nota, waarmee Haarlem de verantwoordelijkheid als erfgoedstad invult, zijn

extra middelen nodig. Dit zijn middelen om de basis op orde te houden en om een impuls te geven aan het beleidsthema duurzaamheid. De noodzaak voor middelen komt voort uit de bredere rol van erfgoed en de actuele opgaven voor de stad en sluit aan op de conclusies van het evaluatieonderzoek

naar het Haarlemse erfgoedbeleid in de periode 2013-2018, dat verricht is in het kader van artikel

213a Gemeentewet. Dit onderzoek laat zien dat binnen de bestaande capaciteit de beschikbare

middelen voor erfgoed doeltreffend ingezet werden om het vigerend beleid uit te voeren, maar dat met name de lange termijndoelstellingen en ambities onder druk staan en dat de gemeente Haarlem achterblijft ten opzichte van een aantal monumentengemeenten waar de laatste jaren flink is

uitgebreid qua capaciteit, informatievoorziening en regionale samenwerking.

Voor 2024 is budget beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van basistaken en een impuls met betrekking tot het thema duurzaamheid. Dit betreft:

•

1,6 fte en € 85.000,- voor de basistaken; en

•

1,4 fte en € 100.000,- voor erfgoed en duurzaamheid.

Voor de basistaken betreft dit hoofdzakelijk de inzet van een archeoloog en bouwhistoricus. Hiernaast worden de middelen benut voor het inventariseren, waarderen en borgen van waardevol maar niet beschermd erfgoed (waaronder bebouwing uit de wederopbouw) en het voldoen aan de

verplichtingen uit de Omgevingswet en de Kernregistratie Erfgoed en Ruimte. Voor duurzaamheid

worden de middelen ingezet voor o.a. directe ondersteuning van (particuliere) eigenaren met advies

Kenmerk: 2024/52496

5/8

over verduurzamen (uitbreiding monumentenloket), het aanbieden van duurzame monumentenscans (DuMo-scans) en het verduidelijken van wat kan en mag.

Voor uitvoering van de nota is het nodig dat deze budgetten ook voor 2025 en verder, beschikbaar zijn. Bij behandeling van de Kadernota 2025 zal het college voorstellen dit bij een integrale afweging te betrekken. Voor de basistaken gaat het om 1,6 fte en € 85.000,- structureel te dekken uit

algemene middelen. Voor duurzaamheid gaat het om incidentele budgetten voor (2025 t/m 2028) waarbij gebruik gemaakt kan worden van de regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaaten Energiebeleid (CDOKE). 4.7

Aanvullingen naar aanleiding van participatie en inspraak

Bij de voorbereiding van de nota is intern en extern uitgebreid overleg gevoerd met verschillende stakeholders en is de stad betrokken, zie bijlage 1 van de nota Totstandkoming van de nota. De concept nota is besproken in de Commissie Ontwikkeling en heeft gedurende 6 weken ter inzage

gelegen. De reacties en beantwoording zijn opgenomen in de Reactienota, zie bijlage 2. Mede naar aanleiding van de bespreking in de commissie en de naar voren gebrachte reacties is de

nota op een aantal punten aangevuld, concreter gemaakt en voorzien van een prioritering. Bij de verschillende acties in de uitvoeringsagenda is een globale planning opgenomen en is aangegeven of de inzet intensief, gemiddeld of beperkt is. Hierbij is voorrang gegeven aan het op orde brengen van de basistaken / (wettelijke) verplichtingen. Binnen het thema duurzaamheid is voorrang gegeven aan het ondersteunen van particuliere eigenaren met kennis en kunde, het verduidelijken van wat kan en

mag en het vereenvoudigen van het proces. Met betrekking tot dit laatste is in de nota een alternatief proces beschreven, waar als pilot aan gewerkt is. Dit betreft sneltoetscriteria voor specifieke duurzaamheidsmaatregelen bij complexmatig gebouwde woningen. Ook wordt ingezet op het versterken van de dienstverlening met betrekking tot het proces van vergunningverlening. Mede naar aanleiding van de reacties is er hiernaast voor gekozen om het afwegingskader Verduurzaming van monumenten als uitgangspunt vast te stellen. 4.8 Met het vragen om een zienswijze wordt de raad betrokken bij de besluitvorming De nota is een vrijwillig (thematisch)programma als uitwerking van de Omgevingsvisie Haarlem 2045.

Programma's worden door het college vastgesteld. De raad kan geen programma's vaststellen als uitwerking van de omgevingsvisie. Er geldt geen overgangsrecht voor vrijwillige programma's (dit volgt uit artikel 4.11 van de invoeringswet). Dat het concept beleid vóór inwerkingtreding van de

Omgevingswet ter inzage heeft gelegen is daarmee niet relevant voor dit punt. Om de raad bij de

besluitvorming te betrekken wordt de raad door het college gevraagd zijn zienswijze te geven.

Kenmerk: 2024/52496

6/8

<1* 4.9

Met het afwegingskader wordt meer duidelijkheid geven over de wijze waarop de gemeente

afwegingen maakt tussen erfgoedwaarden en verduurzaming bij vergunningverlening In het afwegingskader voor vergunningverlening van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, d.d. september 2023 worden een aantal veel voorkomende, duurzaamheidsmaatregelen behandeld. Het

afwegingskader geeft betrokkenen meer duidelijkheid over de wijze waarop de gemeente de afwegingen maakt tussen erfgoedwaarden en verduurzaming. Het gaat dan om maatregelen zoals

venster-, gevel, dak- en vloerisolatie. Inhoudelijk sluit het afwegingskader goed aan bij de Haarlemse situatie en wordt daarom als uitgangspunt vastgesteld voor rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten. Voor een duidelijke communicatie richting eigenaren van monumenten in Haarlem wordt hiervan een Haarlemse versie gemaakt waarin o.a. ook aanvullende informatie kan worden opgenomen met betrekking tot bijvoorbeeld installaties. Samen met een actualisatie van de Monumentenrichtlijnen 2009 en een op

eigenaren gerichte uitleg over welke werkzaamheden bij een monument wel en niet

vergunningsplichtig zijn geeft dit eigenaren vooraf meer duidelijkheid over wat wel en niet kan en hoe de gemeente afwegingen maakt. Bovenstaande is als actie voor 2024 opgenomen in de uitvoeringsagenda van de erfgoednota.

4.10

Motie Versnellen en vereenvoudigen van duurzaamheid in gemeentelijke- en

rijksmonumenten De acties met betrekking tot duurzaamheid in de nota en het afwegingskader sluiten aan op de motie: Versnellen en vereenvoudigen van duurzaamheid in gemeentelijke- en rijksmonumenten.

Voorgesteld wordt de motie hiermee af te doen. 5. Risico's en kanttekeningen 5.1

De uitvoering van de nota is afhankelijk van het beschikbaar stellen van extra budget vanaf

2025 e.v. Voor de uitvoering van de nota is met betrekking tot de basistaken en het thema duurzaamheid extra

budget nodig. Bij behandeling van de Kadernota 2025 zal het college voorstellen dit bij een integrale

afweging te betrekken. Voor de subsidieregeling Herstel van historische winkelpuien is tot en met 2026 budget beschikbaar. Na een evaluatie van de regeling zal voorgesteld worden hoe een vervolg

eruit kan zien. 5.2

Ten opzichte van het concept zijn de kosten voor de uitvoering van de nota verlaagd en de

ambities naar benden bijgesteld

Met de voorliggende nota krijgen de thema's Erfgoed en samenleving en Erfgoed en leefomgeving minder inzet dan in de concept nota was aangegeven. Hiermee zijn de kosten voor de uitvoering lager, maar worden kansen niet benut en bestaat er een risico om achterop te raken bij landelijke

ontwikkelingen.

Kenmerk: 2024/52496

7/8

Onderwerpen die een extra impuls vragen zijn een sterkere verbinding met de stad, door meer kennisdeling, educatie en participatie (mede in relatie tot het Verdrag van Faro) en immaterieel erfgoed. Voor het thema erfgoed en leefomgeving gaat het om het versterken van de omgevingskwaliteit door het proactief inzetten van erfgoedwaarden en het geven van inzicht in de transformatieruimte van waardevolle erfgoedgebieden waar opgaven uit de Omgevingsvisie ingepast moeten worden. Voor deze extra impuls is in totaal structureel 0,8 fte nodig. Hierbij wordt opgemerkt dat het inzichtelijk maken van transformatieruimte in belangrijke mate werk betreft dat nu ad hoe in het

kader van individuele projecten gedaan wordt en daarmee op dit moment drukt op de projectkosten. In relatie tot het erfgoed-inclusief maken wordt gewezen op kansen die er liggen voor subsidies,

zoals de Erfgoed-deal.

6. Uitvoering In de nota is een uitvoeringsprogramma voor de periode 2024-2028 opgenomen. Na vijfjaar zal het

beleid geëvalueerd worden en kan de uitvoeringsagenda geactualiseerd worden. De nota zal digitaal gepubliceerd worden in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).

7. Bijlagen Bijlage 1 Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad (2024-2034) met bijlagen

Bijlage 2 Reactienota, Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad (2024-2034) Bijlage 3 Verduurzaming van monumenten, afwegingskader voor vergunningverlening, Rijksdienst

voor het Cultureel Erfgoed, d.d. september 2023 Afzonderlijke bijlagen: Haarlemse Kerken, Kansen voor de Stad, Toekomstverkenning voor kerken, moskeeën en Joods erfgoed

Erfgoed Kenniskaart Thema Religieus Erfgoed Dit is Haarlem, Cultuurhistorische Hoofdstructuur van de Stad

Erfgoed, Belangstelling en waardering van inwoners, Afdeling Data, Informatie en Analyse, Gemeente Haarlem, 2023

Kenmerk: 2024/52496

8/8