Transcript Gemeenteraad 06.11.2023

Voelen zij zich nog wel veilig in hun eigen huis nu ze zich moeten schikken naar hun nieuwe onaangepaste buren? Zorgen genoeg en zeker met de enorme verdichting van Haarlem op komst en ook nog de Spreidingswet die we allemaal moeten gaan verwerken in deze stad lijkt het mij een bron van zorgen om die veiligheid van onze bewoners, het gevoel van veiligheid te garanderen. En kortom, dan is de vraag aan onze voorzitter, hoe gaat u deze gevoelens van

30

onveiligheid te lijf? Door op te treden of door af te treden? Voorzitter, nu weer een veilig onderwerp voor het groene deel van het college, de duurzaamheidsbegroting, 26 pagina's. Een voorbeeld voor het hele land en daarom verdient het onze speciale aandacht. Om te beginnen, financieel heeft het allemaal niet zoveel om het lijf en bedragen zullen onderdeel ook uitmaken van andere begrotingsposten, bijvoorbeeld de verduurzaming van onderhoud schoolgebouwen. De grootste vraag die voor ons ook onbeantwoord blijft is waarom het college van mening is dat Haarlem tien jaar eerder van het gas af is dan de rest van het land. Dat Haarlem in 2030 65 procent minder CO2-uitstoot zonder plaatselijke omstandigheden specifiek te benoemen en het beleid en de middelen worden ingezet, terwijl de autonome beweging een andere kant opgaat met de enorme groei van Haarlem. Het rijk heeft de doelstelling voor CO2-reductie in 2030 verhoogd van 55 procent, het is Europees doel, naar 60 procent. En dat hebben ze expres gedaan om als achtervang van tegenvallers te dienen zodat die 55 procent in ieder geval wordt gehaald. En daar gaan wij in Haarlem nog een schepje bovenop doen met de verhoging naar 65 procent met hetzelfde argument, zodat in ieder geval 60 procent gehaald wordt. Hart voor Haarlem vindt dit vrij absurd.

Als elke lagere overheid en de organisaties die hier weer onderaan hangen steeds weer 5 procent extra risicomarge moeten toevoegen, dan zitten we in 2030 op 100 procent. Dit is ijverig, maar volstrekt ongeloofwaardig, voorzitter. En bent u dan wel zorgvuldig als het reductie-CO2-doel wordt bepaald ten opzichte van 2017? Moet dit niet 1990 zijn? Artikel 2 van de Klimaatwet. Ja, en dan blijkt dat na jaren van verbeteringen, de industrie is hier gereduceerd, de elektriciteitsopwekking is duurzaam, maar dat die economische en vooral demografische groei al die mooie verbetering opslokt. En dan gelden voor Haarlem nog sterk afwijkende verhoudingen omdat wij nauwelijks hier industrie hebben, vooral diensten, nauwelijks energieopwek en relatief veel gebouwde omgeving en mobiliteit. En enige zorgvuldigheid is dus wel op zijn plaats. Uw daadkracht moet blijken uit het benoemen van scoop één tot met drie. Ons valt op dat die niet consequent wordt uitgewerkt. Vooral scoop één is interessant, want het gaat over de gemeente zelf. En dan is de vraag wat doet de gemeente zelf om directe emissies terug te brengen? Hoe is de praktijk? Het college heeft bij mijn weten nog nooit duidelijk gemaakt op welke scoop de gemeente zich nu eigenlijk richt. Want al die scoops lopen voortdurend door elkaar.

De CO2-uitstoot van de gemeente staat zelf voorop waarbij blijkt dat het daar helemaal niet zo goed mee gaat. Die CO2-prestaties zijn niet gehaald. En wat lezen we dan in onze eigen huisvesting, stadhuis en Zijlpoort, dat ze daar fors meer gas hebben verbruikt, pagina 58. En dat snap ik niet. Want verwarmen wij het stadhuis … De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Van den Raadt. De heer Van den Raadt: Ja voorzitter, mevrouw Van Zetten van Hart voor Haarlem heeft hele goede punten. Kunt u zich erin vinden dat eigenlijk het college een voorbeeldfunctie heeft en dat het college eigenlijk zou moeten zeggen wij doen de dienstauto weg en we gaan alleen nog maar met het openbaar vervoer en fiets ons verplaatsen? En bent u bereid de motie van Trots Haarlem omtrent dit onderwerp te steunen? Mevrouw Van Zetten: Ik zie die mensen alleen maar lopen en fietsen, dus ik zet er even... Ik heb een paar voorbeeldjes namelijk. Ik snap niet waarom wij meer gas hebben verbruikt want wij verwarmen het stadhuis met een pelletkachel en volgens mij heeft Zijlpoort een WKO-systeem, een Warmte Koude Opslag-systeem. En dat vind ik verwarrend. Maar misschien kan het college er uitleg over geven. En over de warmtenetten, een speerpunt van de gemeente om Haarlem van het gas af te krijgen staat hier niets.

En wat heeft nu eigenlijk prioriteit? En waarom? En dan terugkomend op de circulariteit van de gemeente zelf, de eigen organisatie, dan begrijpt Hart voor Haarlem ook niet waarom wij voor ons recent gebouwde stadskantoor voor miljoenen het meubilair en het interieur gaan vervangen. Totaal is er ruim 5 miljoen voor uitgetrokken en dan ook nog dat de burgemeester droomt van een nieuwe raadszaal, en sommige leden hier in de gemeenteraad ook. En voor wie is dan die reductie grondstoffenvoetafdruk? En ik lees dan ook nog iets over het grondstofakkoord,

31

waarvoor is die eigenlijk bedoeld? Voor de anderen in de stad. En ik maar tweedehands spullen kopen. De grafiek op pagina 44 suggereert dat we goed op weg zijn, overigens voor een groot gedeelte buiten onze invloed. Maar wij baseren ons op drie jaar oude cijfers en bovendien nog coronaperiode, zonder te kijken naar de actualiteit. Jammer. En dan is de kans op een goede uitkomst klein, hoe agressief je het doel ook formuleert. En dan nog de brede welvaart, wat alles omvat wat mensen van waarde vinden, dat citeer ik. Het is modieus en wat mij betreft vooral een subjectief begrip, moeilijk werkbaar ook omdat vele factoren elders bepaald worden. Het is een nobele maar een tijdrovende afleidingsmanoeuvre voor een toch al overbelast en onderbezet ambtenarenapparaat. Wat ons betreft zou de aanpak van analfabetisme en laaggeletterdheid echt concreet kunnen bijdragen aan die welvaart en aan emancipatie van de Haarlemmers die niet zo goed kunnen meekomen in ons land. En tot slot voorzitter de hittestress, Hart voor Haarlem vindt dit een relatief triviaal punt want het is vooral een kwestie van bomen planten. Veel wezenlijker is het watermanagement. Hierbij gaat het zowel om het handhaven van de grondwaterstand, het moet niet te hoog zijn en niet te laag, en om het te kunnen afvoeren van excessieve regenval. En dit moet in samenwerking met waterschappen en waterbedrijven in de regio.

En wij vragen u dan, wanneer komt hier een risicoanalyse en een plan van aanpak? En tot zover het eerste termijn van Hart van Haarlem. De voorzitter: Dank u wel. En uw buurman mag het voortzetten, Trots Haarlem, de heer Van den Raadt. De heer Van den Raadt: Ja, dank u wel voorzitter. Ik hoop dat iedereen nog even volhoudt. De pauze komt er straks aan. Ten eerste excuses dat ik geen Bob de Bouwer-T-shirt aan heb met can you fix it, no it is fucked, want mijn collega zei dat moet je niet doen en we leven toch in een gepolariseerde samenleving waarbij je bang bent iets verkeerd te doen. Dus ik heb een net T-shirt aangedaan. We zien, en over veiligheid gesproken, zien we in de begroting een mooi stuk dat er meer geld gaat naar handhaving en veiligheid. Daar kun je Trots Haarlem natuurlijk altijd 's nachts voor wakker maken, dus complimenten daarvoor. En wij vroegen ons af, kunnen we niet meteen één ton extra daaraan toevoegen om in ieder geval in 2024 één handhaver in het Schoterbos een permanente plek te geven. En anders dan komen we met een amendement, want het is nog steeds niet over met die fatbikebende. Ik sprak gisteren een collega bij de receptie en die had een vriendin van zeventig jaar en die liep door het Schoterbos en daar kwam één enkele fatbiker naast haar rijden, die stopte die gaf haar een schop zodat ze in het gras belandde en reed toen weer verder.

Ja, ik dacht eerst als ik dat van iemand anders zou horen, dan zou ik denken klopt het verhaal wel. Maar ik weet echt dat dit waar is en dat is toch wel verschrikkelijk om te horen. En dit is gewoon testen hoever men kan gaan. Als je dit niet serieus gaat aanpakken dan krijgen we het laatste beetje ondermijning, dan krijgen we ondermijning van het laatste beetje gezag dat hier misschien in Haarlem nog is. Kunnen we wat betreft de aanpak van de fatbike-overlast, en dan hoeft het niet per se die fatbike te zijn want dat ze kunnen inderdaad ook af en toe gaan lopen, burgemeester dat klopt. Maar kunnen we hier niet gewoon aansluiten bij de vier gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag zoals het in een artikel van het AD staat met de titel, onveilige fatbike opnieuw onder vuur, kentekenplicht, minimumleeftijd. Dat zijn allemaal voorstellen die in Amsterdam gedaan worden. Kunnen wij daarbij aansluiten of moet ik daar nog een motie voor schrijven? Graag straks uw toezegging. Nog meer Trots Haarlem over veiligheid. In het regionale meerjarenplan over de veiligheid hoorden wij dat er wel werk wordt gemaakt van het aantal fte binnenhalen om de wijkagent weer terug te halen. Dan hadden we 52 fte nodig. Dan komen we eindelijk aan die norm waar Trots Haarlem altijd grote voorstander van is, één op vijfduizend een wijkagent.

Maar we lazen ook in dat stuk dat dan, als die er zijn en als die er al komen, dat het nog maar zeer de vraag is of die mensen dan ook in hun eigen wijk aan de slag kunnen gaan omdat zij elke keer opgeroepen worden voor calamiteiten van het basisteam. Dus de grote vraag is, wat kunnen wij nou in Haarlem doen, beste voorzitter, beste burgemeester, dat de wijkagent in zijn eigen wijk is maar dan ook nog let’s say 80 procent in zijn eigen wijk te vinden is. Dat is een vraag aan het college. Ik hoop dat iemand het

32

opschrijft, dat ik dat niet straks weer in de tweede termijn nog een keer moet herhalen. Dank u wel. Dan een ander punt, want hoe meten we wanneer het veilig is? Laat ik eens, want ik hoor dat er toch een beetje rumoer is en dat mensen dat allemaal niet meer kunnen trekken, maar laten we daar dan een interactieve quiz van maken. Dus graag handen omhoog, van wie is er weleens een fiets gestolen? Van wie is er weleens meerdere keer een fiets gestolen? En dan de laatste vraag, want het twee keer een hand omhoogsteken dat is ook al een probleem. Maar wie heeft bij alle keren dat zijn fiets werd gestolen, ook echt elke keer aangifte gedaan? Het goede voorbeeld wordt wel door de gemeenteraad gegeven, ook niet honderd procent. Maar dan zie je maar, want in Haarlem wordt vaak gezegd, dat horen we ook in de commissie, dat wij in Haarlem afgaan op het aantal aangiftes. En toen vroeg ik me bij mezelf af, ja ik heb negen keer gehad dat een fiets werd gestolen en ik heb geen een keer aangifte gedaan. Dus dan denk ik, die getallen zijn in de praktijk waarschijnlijk nog wel erger. Dus hoe meet je nou precies dat iets veilig is? Als we dan kijken op bladzijde 162, voorzitter ik hoor toch een beetje rumoer dus misschien moeten we toch wel allemaal koekjes uitdelen. De voorzitter: Ik denk eerlijk gezegd, u maakt iets los bij de mensen. De heer Van den Raadt: Ja, dat zal het zijn.

Dat heb ik ook meestal bij u. Bij u is dat ook meestal zo. Maar 162, daar staat dan bijvoorbeeld het percentage jongeren dat met een delict voor de rechter is verschenen. Als ik dat dan lees, dan denk ik nou ten eerste hebben we te weinig politieagenten om mensen op te pakken en dan hebben we ook nog heel weinig rechters om mensen te veroordelen. Dus als je dit als criterium hanteert, dan krijg je waarschijnlijk heel geflatteerde cijfers. Dus zou dat niet moeten zijn, en daar zullen we een amendement voor indienen, om iets te veranderen met zou moeten. En als je hier op die andere pagina ervoor kijkt, dan zie je ook van het aantal woningeninbraken. Ik weet niet of het al bekend is dat de digitale wereld begonnen is, maar welke crimineel doet er nog aan woninginbraken? Laatst een interessante reportage op BNR, dat gaat allemaal digitaal. Die mensen zitten liever thuis achter de computer grotere bedragen binnen te harken dan dat ze nog ergens door een steegje en over een hekje klimmen, misschien een hond tegenkomen die … De goede ouwe tijd, dat bestaat helemaal niet meer, voorzitter. Dus kunnen we daar een beetje up to date-criteria krijgen zodat we dan een realistisch beeld krijgen van de veiligheid? Want we kunnen wel zeggen ja, het aantal woninginbraken is gedaald, maar ondertussen wordt iedereen aan alle kanten bestolen online.

Waarom staat dat er bijvoorbeeld niet tussen? Daarom komen we met een amendement om woninginbraken te vervangen door digitale criminaliteit. Als u hier nog wat zinnigs in de tweede termijn over wilt zeggen, voorzitter, dan horen we dat graag. Dan luchtiger nieuws, evenementen en feestvieren, even kijken. Het onderwerp is recent besproken en Trots Haarlem wil hier bij de begroting nog een vervolg aan geven. Ik zei in de commissie al dat het echt supermooi is dat Haarlem veel gratis toegankelijke festival en evenementen heeft. Maar veel mensen weten helemaal niet dat ze er zijn en dan ook nog waar ze zijn en wanneer ze er zijn. Terwijl het mechanisme van het gratis festival toch zo in elkaar zit dat er liever heel veel mensen moeten komen die dan ook nog heel veel consumpties bestellen en dat zal het festival minder afhankelijk wordt van de subsidiestroom van de gemeente. Dus groot belang voor de gemeente om die festivals heel goed in de markt te zetten en bekend te maken. Daarom roepen wij op om een evenementenkalender uit te delen, een kalender waar je niet alleen op ziet wanneer je je groenbak buiten moet zetten maar ook meteen wanneer het Houtfestival plaatsvindt zodat massaal mensen daarnaartoe gaan, heel veel alcohol gaan drinken en ladderzat daar op dat grasveld liggen zodat er steeds minder subsidie naar die festivals hoeft. Een win-winsituatie voor iedereen.

Over de evenementen nog twee dingen. De Kerstmarkt schijnt inmiddels de grootste van de wereld te zijn in Haarlem. En dat schijnt nogal flink wat doekoe te kosten. Maar toen Trots Haarlem eerst vroeg aan de burgemeester, kunnen we niet eens een keertje The Passion naar Haarlem halen, want hoe mooi zou dat passen in onze historische stad? Kreeg ik als antwoord, ja weet u wel hoeveel dat kost? Nou, stom rund dat ik was, ik vroeg niet verder want het antwoord, ja weet u wel hoeveel

33

dat kost, dacht ik van ja, dat is natuurlijk heel erg duur. Maar nu begrijp ik pas dat gewoon het niet bekend was en dat dat een vraag aan mij was. Hoeveel denkt u wel niet dat dat kost? Inmiddels blijkt dat het veel goedkoper is dan de Kerstmarkt, dus dat is goed nieuws. Dus wij komen met het voorstel om tijdens de begrotingsperiode, dat is vier jaar, om dan één keertje in die vier jaar The Passion naar Haarlem te halen, is veel goedkoper en het is ook een beetje leuk voor de diversiteit. Dus dat is ook weer een win-winsituatie. The Passion is ook al een geliefd onderwerp, voorzitter, ik hoor het dus ik denk dat iedereen straks zijn logo erop zet. Even kijken, dan hebben we The Passion gehad. Dan een tweede punt bij evenementen, dat vind ik toch wel een punt waar ik altijd een beetje tranen van in mijn ogen krijg, Veteranendag in Haarlem. Dat wordt echt, op een uiterst belabberde manier krijgt dat aandacht terwijl overal waar we nu om ons heen kijken, Oekraïne, Israël, Gaza zie je hoe belangrijk het is dat er vrijheid is en dat de mensen voor je gestreden hebben om te zorgen dat je in vrijheid leeft en niet een ellendige, misselijkmakende oorlog aan je broek hebt hangen. Maar wat doen wij dan in Haarlem om de veteranen te danken? Heel erg weinig.

Er werd geloof ik een kleine enquête uitgezet, zijn er mensen die behoefte hebben aan een Veteranendag? Daar kwam toen te weinig reactie op terug en toen werd er besloten, dan doen we het maar niks. Maar dan een vraag aan het college, is dit ook de manier waarop wij het gereguleerd parkeren kunnen behandelen dan? Want dan kunnen wij een kleine steekproef doen kijken of er weinig animo is voor betaald parkeren en dan zeggen wij als college, nou ja, dan moeten we het maar niet doen. Ik hoop dat we het echt anders gaan doen. Ik ga altijd in Heemstede kijken, daar wordt het hartstikke mooi gevierd. Daar wordt gewoon muziek uit de jaren veertig door een bandje gespeeld, de padvinders bakken pannenkoeken en Keep Them Rolling staat dan met al het materieel, dat is zeer indrukwekkend om te zien. Ik heb ze al een keer gevraagd, als ik het nou voor elkaar krijg in Haarlem, dat ze daar ook eens een keertje wat aandacht aan vrijheid en veteranen willen geven, zijn jullie dan bereid om door te rijden? Dat waren ze. Dus aan de kosten zal het niet liggen. Maar ga er een keertje echt serieus werk van maken want u ziet nu hoe belangrijk vrijheid is. Dan gaan we, een even kijken, ja over de kosten, dan krijgen we een bruggetje naar de begroting. De voorzitter: Misschien nog even een kleine opmerking, uw spreektijd is voor twee dagen. Maar gaat u verder.

De heer Van den Raadt: Om kosten, een bruggetje, de benzine is weer boven de twee euro. In coronatijd was dat 1,40, de lasagne is 4,99 terwijl die 2,69 was. En wat doen wij dan in Haarlem? De lokale lasten nog meer verhogen. Trots Haarlem wil graag niet dat die extra belasting op ozb doorgaat. Dat moeten we echt stoppen. Iedereen met een baan betaalt belasting en die is elke keer de sjaak. Dat moeten we echt een keertje stoppen. Je kan beter stoppen met werken dan blijven werken, dan hou je meer over. Dat lijkt me toch niet de goede oplossing. Dus laten we in ieder geval die extra verhoging van de ozb niet doen. Een jaartje nog extra, wethouder Roduner, want daarna krijgen een nieuw kabinet wat ultrarechts is en dan komt alles goed. Dus dan hebben we daar ook geen last meer van. Dan nog even, dat we de burgers niet als melkkoe moeten uitknijpen, dan krijgt u natuurlijk het bruggetje met melkkoe en parkeerreferendum. Daar zijn wij geen voorstander van als Trots Haarlem, maar het positieve, en ik zal er iets meer tempo ingooien, is natuurlijk … De voorzitter U heeft een interruptie van de heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Ja, ik was er toch al van uitgaan dat u sinds u zich heeft aangesloten bij BBB, dat u dan heel erg juist voor melkkoeien bent. Of is dat dan niet het geval? De heer Van den Raadt: Ja.

Bij de Sportheldenbuurt, daar hebben we nu een goede mogelijkheid want daar is kennelijk iets verkeerd gegaan bij het onderzoeken naar het betaald parkeren. Als je dan denkt, hé daar is het verkeerd gegaan, op hoeveel andere plekken zou het nog verkeerd zijn gegaan? Kunnen we daar misschien

34

een overzicht van krijgen? Dat we hier natuurlijk een mooi alternatief hebben om nu het ideaalbeeld van Trots Haarlem door te voeren, gratis parkeren in je eigen wijk en dat te testen als pilot. Daar zullen we een motie voor indienen. Dat betekent dat je gewoon in je eigen wijk gratis staat. Dan hebben we straks dat hele gereguleerd parkeren niet meer nodig. Even kijken, dan ietsje sneller, want ik moet natuurlijk straks in de tweede termijn inderdaad nog al die vragen herhalen, dus dat is altijd jammer. Dan nog even iets over de hond want daar moet ik het natuurlijk ook altijd over hebben. Anders dan zijn we geen Trots Haarlem. Maar in de coronatijd hebben we geleerd dat een hond heel belangrijk is als vriend en als viervoeter waar je lekker mee de natuur in kan zodat je niet horendol werd van die lockdown. Maar wat doen wij dan in Haarlem? Terwijl de meerderheid van de gemeentes al de hondenbelasting heeft afgeschaft, we blijven dat maar doen. Ik dien elk jaar heel netjes een verzoek in. De voorzitter: Ik ga toch, ik snap dat u dat een beetje hinderlijk vindt, maar aan de andere kant, ik wil u gewoon helpen. U heeft nu al zoveel moties aangekondigd dat u de rest van uw spreektijd echt nodig hebt om die dicta nog voor te lezen. Maar goed. De heer Van den Raadt: Dank u wel, hoor. Ik begrijp het, wij zijn eigenlijk altijd vrienden, dus dat is het.

Maar de hondenbelasting, laten we dat dan per direct afschaffen en uit de algemene middelen betalen. En ja, we maken ons dan wel zorgen over waar doet de hond zijn behoefte, maar waar doet de mensen eigenlijk zijn behoefte en dat is natuurlijk een probleem in Haarlem, openbare toiletten. Nou hebben we wel in de winkelstraat gezien dat er een soort groenbak is waar een soort bankje aan staat en dat wordt dan in één keer ingevoerd. De volgende evolutionaire stap, dat is de GreenPee, en dat is een biologische plasbak, dus niet waar je gaat zitten maar waar je gaat staan en daar kan je in plassen. Dus dat is dan de oplossing in de horeca, hotspots waar de binnenstadbewoner natuurlijk helemaal wild wordt. Nou wild wordt, horendol wordt van het wildplassen. Laten we daar nou ook eens een keer een oplossing voor geven. Dus wij komen ook met de motie GreenPee. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. En dan komt er nog een interruptie begrijp ik, van mevrouw Oudshoorn. Mevrouw Oudshoorn: Ja, dank u wel voorzitter. Nou was ik heel benieuwd, die GreenPees, ik hoor dat je daar staand moet plassen in uitgaansgebieden. Hoe ziet u dan voor zich hoe vrouwen dat gaan doen? De heer Van den Raadt: Ik heb expres geen Bob de Bouwer-T-shirt aangedaan. Dank u. De voorzitter: Goed. Mijnheer Visser, ChristenUnie. De heer F. Visser: Dank u wel, voorzitter.

Ik hoor vanavond veel passie in deze raad. Passie bij de Partij voor de Dieren voor het groener maken van de stad, passie bij de PvdA voor sociale huur, passie bij de VVD voor veiligheid. En ook mooi, bij Trots passie voor The Passion. Samen willen we deze stad beter maken en dat is mooi. Voorzitter, wat hebben het eigenlijk goed in Haarlem als we ons druk maken over murals, over een extra ambtenaar voor erfgoed een jaar eerder aanstellen, over een Haarlemse Big Five voor natuur of over een fietsvergoeding voor Haarlemse ambtenaren. Ja, zelfs als we het hebben over parkeerbeleid dan kan ik niet anders concluderen dat we in een luxepositie verkeren. We zijn die denk ik veel te weinig bewust. Het is helemaal niet zo vanzelfsprekend dat het zo goed gaat. Dat zien we door de oorlogen die er nu woeden, maar ook aan de jarenlange slechte mensenrechtensituatie in een groot deel van deze wereld. We leven in een van de rijkste landen van de wereld. Maar dat geldt niet voor iedereen. Jarenlang kon de toeslagenaffaire levens van mensen kapotmaken en de problemen zijn nog steeds niet opgelost. Hoe voorkomen we dat zoiets opnieuw gebeurt? Hebben we vandaag ook blinde vlekken naast al die mooie plannen? Ik heb me daarom de

35

vraag gesteld, wie zien wij op dit moment over het hoofd? Welke stemmen worden onvoldoende gehoord? En ik heb er een paar, maar ik zal er vast een paar vergeten. Ik denk dan allereerst aan de jeugd. Complimenten voor de SP die is gekomen met een motie over de wachtlijsten in de jeugdzorg. Die wachtlijsten zijn een serieus probleem. Een paar maanden wachten kan voor gezinnen een enorme impact hebben en problemen erger maken. Maar moeten niet nog wat dieper kijken? Waarom hebben zoveel jongeren jeugdzorg nodig? Wat doen we ermee dat zoveel jongeren zich ongelukkig voelen? Wat doen we eraan om de al tien jaar stijgende lijn in het aantal zelfdodingen onder jongeren om te zetten in een dalende lijn? We hebben deze dagen nu allemaal over de fatbikebende, maar zou de vraag niet moeten zijn waarom misdragen deze jongen zich zo? Welke problemen zitten erachter? Welke inzet pleegt het college, en dan spreek ik D66 na, om de mentale gezondheid van jongeren de verbeteren. Mooi ook dat D66 hamert op de voor- en vroegschoolse educatie. Maar met alleen onderwijs komen we er niet. We hebben ook stabiele gezinnen nodig. Moeten we ons bijvoorbeeld niet ook druk maken over het grote aantal echtscheidingen en relatiebreuken, gezien de enorme impact voor de jeugd? Maar ook gezien de grote maatschappelijke kosten en de impact bijvoorbeeld op de woningmarkt.

En natuurlijk dit ligt allereerst bij de inwoners zelf. Maar hoe kunnen we Haarlemmers helpen die worstelen met relatieproblemen? Hoe kunnen we de drempel verlagen om op tijd hulp te vragen? Is het college bereid te verkennen wat Haarlem op dit vlak extra kan doen? En ik denk als tweede groep aan mensen met multiproblematiek. Ik zie in de begroting indicatoren over schuldhulpverlening, over woonsituaties van mensen, over werkloosheid, enzovoort, enzovoort. Maar wat als je bij meerdere van die thema's aan de verkeerde kant staat? En heel vaak is dat zo. Mensen hebben complexe problemen. En ik hoop dat het integrale werk van Buurts gaat bijdragen om dit meer in beeld te brengen en integraler aan te pakken. Maar kunnen we daarin ons beleid ook nog wat mee? Eerder heb ik een paar keer aandacht gevraagd voor nog zo'n vergeten groep, de ex-gedetineerden. Ze worden nu in de begroting helemaal niet meer genoemd. Gaat het dan zo goed met de re-integratie van deze groep? Vraag ik het college. Is het niet eens tijd om dat beleid te evalueren? En weer een andere groep, ik sluit me ook aan bij de opmerking van Trots over Veteranendag, ook veteranen die vergeten te vaak. Een groep die wel genoemd wordt in de begroting zijn de mantelzorgers, maar de aandacht voor deze groep is wat betreft de ChristenUnie te beperkt. Te veel mantelzorgers zijn overbelast.

En hoe staat het met de komst van een respijthuis in Haarlem? Vraag ik het college. En ook dit jaar zie ik in de begroting helaas geen mantelzorgcompliment en dat betreur ik. De laatste keer was in 2022. En daarom kom ik nu met een motie, na drie jaar weer hoog tijd voor een compliment, die college verzoekt uitvoering van een mantelzorgcompliment 2025 uit te werken voor de Kadernota. De zesde groep waar volgens de ChristenUnie meer aandacht voor nodig is, zijn de vrijwilligers. Al jaren is het aantal Haarlemmers die zich vrijwillig inzetten rond de 44 procent en dat is mooi. Maar de ambitie van de begroting is 50 procent. Hoe willen we dat bereiken in één jaar tijd? Ik zie het niet terug in de begroting. En is er niet een verborgen probleem van steeds meer overbelaste vrijwilligers? Verenigingen en stichtingen leunen steeds meer op 65-plussers die het niet meer jarenlang vol zullen houden terwijl jonge opvolgers niet in beeld zijn. Moeten we dat als gemeente niet veel meer kaart gaan brengen? Vandaar de motie actieplan voor vrijwilligers, waarin wij het college oproepen samen met verenigingen en stichtingen in Haarlem voor de programmabegroting 2025 te komen tot een actieplan. Een zevende groep zijn mensen met een fysieke beperking en daar is gelukkig de laatste jaren in deze raad wel veel aandacht voor.

Haarlem moet toegankelijker en SP heeft daar vanavond een goede motie voor die wij graag meetekenen. Bij de Kadernota had de ChristenUnie samen met een aantal andere partijen een motie, drempels weg week, toegankelijkheid scheppen, waarin wij het college verzochten dit jaar stratenmakers op pad te sturen om in één week tijd zoveel mogelijk drempels en Haarlem te slechten. We vragen het college, hoe staat het met de uitvoering van de motie? Voorzitter, een achtste groep waar meer aandacht voor nodig is zijn de Haarlemse vrouwen die een abortus ondergaan. In Nederlandse zijn jaarlijks vijfendertigduizend geregistreerde abortussen en dat is het afgelopen jaar ook nog eens sterk gegroeid. Inmiddels gaat het in de stad als Haarlem om zo'n

36

driehonderdvijftig abortussen per jaar, bijna elke dag één. Hoe je ook tegenover abortus staat, ik denk dat we met z’n allen wel eens kunnen worden dat dit persoonlijke drama's zijn die veel impact hebben op het leven van de betrokken vrouwen. Doen we voldoende aan voorlichting om ongewenste zwangerschap te voorkomen, zonder dat het leidt tot abortus? Slagen we erin om moeders die eigenlijk geen abortus willen maar geen andere uitweg zien, te helpen? En helpen wij vrouwen die kiezen voor abortus voldoende? Kortom, welke mogelijkheden ziet het college om het aantal abortussen in Haarlem omlaag te krijgen? De voorzitter: U heeft een interruptie van mevrouw Van den Broek. Mevrouw Van den Broek: Dank u wel voor uw betoog. Ik neem aan dat u dan ook voor eventuele uitbreiding bent van seksuele voorlichting op school. Zodat meisjes überhaupt niet eens ongewenst zwanger worden, of vrouwen. De heer F. Visser: Uiteraard ben ik voor goede seksuele voorlichting op scholen en daar gebeurt gelukkig ook wel heel veel aan. Maar we zien abortussen ook verhoudingsgewijs in bepaalde groepen meer gebeuren dan in andere groepen. Dus we kunnen kijken van hoe kunnen doelgericht die groepen beter bereiken. En wat mij betreft is elke abortus die we in Haarlem minder hebben, is winst voor die vrouwen en ook voor de betrokken kinderen.

Voorzitter, op onze begroting staat dertigduizend euro voor de nachttrein. Het is een beetje een rare overgang, besef ik nu ineens, maar ik ga nu naar, sorry. Ik ga nu toch naar wat technische punten uit de begroting. Er staat dertigduizend euro voor de nachttrein maar vanaf 2025 is dit niet meer nodig want dan gaat het rijk dit betalen. Maar we hebben het nog wel daarna twee jaar op de begroting staan. Helaas betaalt het rijk echter niet voor de verhoging van het aantal treinen tussen Haarlem en Alkmaar, en overigens ook niet naar Leiden en Zandvoort. En voor de trein naar Alkmaar was er bijna een Kamermeerderheid afgelopen week, maar helaas is het net niet gelukt. Maar daarom stelt de ChristenUnie nu voor met de regio te kijken of we het zelf kunnen betalen. We hebben als Haarlem immers al dertigduizend euro twee jaar lang beschikbaar. En daarom de motie dag trein welkom in Haarlem en Alkmaar.

En wij verzoeken de middelen voor de nachttrein in de programmabegroting blijvend te reserveren voor versterking van het openbaar vervoer in Haarlem en bij de Kadernota 2025 te bezien of tenminste dit bedrag ook na 2026 beschikbaar kan blijven voor dit doel, in overleg te treden met de provincie Noord-Holland en de gemeenten langs de spoorlijn Haarlem-Alkmaar-Den Helder om te zien of de regio bereid is gezamenlijk bij te dragen aan de onrendabele top van het rijden van de intercity Haarlem-Alkmaar op werkdagen tussen spitsen, te lobbyen bij het rijk om te bezien of het rijk, als wij dan ook wat geld op tafel leggen, toch bereid is bij te dragen, op basis hiervan met de regionale overheden onderhandeling te starten met NS met als doel de intercity Haarlem-Alkmaar vanaf 2025 ook tussen de spits te rijden als derden opdracht en de raad te informeren over de resultaten voor 1 mei 2024, gezien de deadline voor het indienen van de capaciteitsaanvraag. Ik zie al een vinger van de Actiepartij. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Van Leeuwen. De heer F. Visser: Maar ik kan hem misschien al beantwoorden voordat de vraag gesteld is.

Want deze motie wordt medeondertekend door de Partij voor de Dieren, OPH, Actiepartij en Trots Haarlem, maar we kijken op verzoek van de Actiepartij nog naar een kleine aanpassing in de formulering, want het kan natuurlijk ook een sprinter zijn. Als er maar meer treinen naar Alkmaar gaan rijden. En daar komen we onderling nog wel uit. Voorzitter, dan heb ik nog de motie huishoudboekjes sneller op orde. Hierin verzoeken wij het college bij de Kadernota 2025 in beeld te brengen welke bezuinigingen reeds in 2025 kunnen worden doorgevoerd, zodat we hier komend jaar over kunnen besluiten. Dat lijkt ons verstandiger dan te wachten tot we in 2026 echt mogelijke financiële klappen te verwerken krijgen.

37

De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Ja voorzitter, de PvdA kent de ChristenUnie Haarlem als een partij met vele sociale en groene ambities die we samen delen. Maar ik ben wel bang dat de consequenties van hun motie zijn is dat we flink op die ambities moeten inboeken. Bent u daar niet bang voor? De heer F. Visser: U bedoelt de motie over het huishoudboekje. De heer Wiedemeijer: Ja, de consequentie is dat we stevig gaan bezuinigen en dat die eerder ingaan. De heer F. Visser: De grap is dat u het zelf voorstelt voor 2026. Het enige wat ik zeg, kijk welk van die maatregelen je al een jaar eerder kunt doen. Het is gewoon een hele open vraag. Eén keer in de zoveel tijd moet je gewoon kritisch met de bezem door de begroting en moet je gaan kijken, waar kunnen we op bezuinigen. En wat kan het college doen? Die kan een groslijst aanleveren bij de Kadernota en dan kunnen we als raad kijken, wat kunnen we leien en wat kunnen we niet leien. Wat vinden we belangrijk? Maar we lopen op een ravijn af en moeten we dan tot de uiterste deadline gaan wachten met bezuinigen en dan in één jaar tijd een hele grote sprong maken. Dan kan je beter kijken van wat kunnen we al eerder doen? Daarmee ook ruimte creëren voor nieuw beleid en dat kan ook groenbeleid zijn. Dat staat ook in deze motie. De voorzitter: De heer Wiedemeijer.

De heer Wiedemeijer: Ja, ik waag nog een dappere poging. Want de algemene reserve puilt uit, ook al door anderen aangehaald, we hebben een weerstandsvermogen van bijna vier. Dus welke financiële noodzaak ziet u om de bezuinigingen te versnellen? Terwijl we ook in de tussentijd nog kunnen wachten wat het kabinet doet. Is het dan dat niet verstandig om dat eerst even een beetje af te wachten, voordat we eigenlijk nu al het mes in het vlees zetten? De heer F. Visser: Mes in het vlees, dat beslissen we dus bij die Kadernota. Ik doe nu geen voorstellen om voor komend jaar al te bezuinigen. Ik zeg alleen, zorg dat je je huiswerk op tijd doet en dat je niet wacht tot 2026, wat u wilt doen. En ja, volgens mij is dat gewoon heel verstandig om te doen en niet te wachten. En het kan zelfs nog geld opleveren voor mooie groene plannen van u of van andere partijen. Dus wat is daarop tegen? Voorzitter, ik rond af. De voorzitter: U krijgt nog een interruptie van de heer Drost. De heer Drost: Ja, want u begon zo gloedvol over alle passies die de verschillende partijen hebben en het verbaast me toch een beetje dat nou uw passie zo het kloppend huishoudboekje is. En ik kan me wel voorstellen dat je, van ons hoeft het niet, maar dat je zegt we beginnen op tijd ermee. Maar dan hoef je toch niet al te bezuinigen in 2025. Dat vind ik zo gek.

Want er is gewoon vijftien miljoen over in dat jaar en dan zegt u alsnog, nee laten we op tijd beginnen, laten we dan al bezuinigen. Dat is toch een beetje gek? De heer F. Visser: Sterker nog, er staat in de begroting een zinnetje over die algemeen reserve en dan staat er zoiets van, we kunnen het wel daarmee uitzingen tot 2027. Dus we erkennen dat we een ravijn ingaan in 2026 maar we zeggen van nou, dat is niet zo erg want we kunnen nog met die algemeen reserve dat in 26 en 27 misschien nog wel overbruggen. Daar wordt dus eigenlijk al vooruitgelopen van laten we dan in die jaren dan maar een greep doen in de kas. Ja dat lijkt me gewoon niet verstandig, want misschien is dat ravijn straks nog wat dieper dan we nu denken. Het kan ook meevallen. Maar het enige wat ik vraag is, zet nou eens op een

38

rijtje, en dat is sowieso gezond één keer in de zoveel jaar te doen, zet op een rijtje wat je kan bezuinigen en ga dan niet zeggen, we gaan het volgend jaar op een rijtje zetten en dan gaan we een jaar lang achteroverleunen. Nee, als we dat goed op een rijtje hebben, er zitten goede maatregelen tussen, dan is het heel verstandig om die een jaar eerder te nemen, want dan is die bezuinigingsslag een jaar later, dan is de klap kleiner, dan is de landing zachter. En dat lijkt me ook voor heel wat organisaties in Haarlem veel verstandiger als dat geleidelijk kan. Maar u had het ook over mijn passie. Volgens mij is die passie wel gebleken. Ik heb zeven of acht groepen genoemd waarvan ik te weinig aandacht zie en volgens mij klonk daar heel veel passie uit. En ja ik heb ook een aantal voorstellen … De voorzitter: Maar die heeft iedereen gehoord en ook uw tijd vliegt erdoorheen. En u heeft nog een interruptie. De heer Blokpoel. De heer Blokpoel: Dank u wel, voorzitter. Ja mijnheer Visser, u houdt een heel betoog over maatregelen en u verwijst nog naar de heer Wiedemeijer. U verwijst helaas niet naar de VVD, want wij hebben als eerste ook al een motie ingediend om juist die lijst te krijgen en bij de Kadernota mogelijkheden te hebben om keuzes te maken. Waarom … De heer F. Visser: Ik ben dat in feite, dat ben ik inderdaad vergeten te noemen.

Een heel goed voorstel, ik heb geloof ik ook aan u doorgeven dat ik dat graag ondersteun. Het enige wat mijn motie anders doet dan uw motie, uw motie vraagt concreet kom met die lijst. Mijn motie zegt oké, maar kijk daarbij ook of je daar al maatregelen een jaar eerder kunt nemen. Dat is een nieuw element, maar misschien kunnen we het in elkaar schuiven, dat zou mooi zijn. Maar ik steun uw motie van harte. Voorzitter, GroenLinks had net een interruptie over die passie. Ja, ik heb een aantal concrete voorstellen en moties die gewoon over euro's gaan, over concrete dingen. Ja, ik heb over die groepen die ik net noemde, waarvan ik zei daar is te weinig aandacht voor, heb ik geen motie ingediend. Dat erken ik ook. Maar dat komt juist omdat dat veel complexere problemen zijn die je niet even simpel met een motie kan oplossen. Wat ik hier heb neer willen leggen is van welke groepen zijn er in een stad, en ik denk dat ik er ook nog een aantal vergeten ben, waar wij te weinig aandacht voor hebben en waar we veel fundamenteler naar moeten kijken. En de SP, daar een compliment voor, de SP hebben daar denk ik de mooiste voorzet voor gedaan, de jeugd. Daar moeten we echt veel fundamenteler naar kijken, naar alle problemen die daar spelen. En ik denk dat we daar komend jaar als raad veel breder het gesprek moet aangaan, ook over controversiële onderwerpen. Voorzitter, ik rond af.

Ik sluit mij tenslotte volmondig aan bij het pleidooi van Hart voor Haarlem. Uitingen van antisemitisme zijn walgelijk. En dat de slogan van the river to the sea in Haarlem op een spandoek werd getoond en dat in onze naburige gemeente Amsterdam Joodse scholen moeten worden beschermd, daar schaam ik mij voor. Laten we juist in deze tijd er zijn voor de kleine Joodse gemeenschap in Haarlem. En ja, de situatie in Israël is complex. Simpele antwoorden zijn er niet. Zojuist ontving ik tijdens dit debat een uitnodiging voor een gebedsbijeenkomst aanstaande zondag in onze kathedrale basiliek voor vrede onder het motto, lijden en onvermogen in Gods aanwezigheid brengen. En ik vind dat eigenlijk hele mooie woorden. En die oproep steun ik van harte, want voorzitter, dat woord onvermogen, bij veel wereldproblemen zien we onvermogen. En dat gebeurt ook lokaal. We kunnen ook in Haarlem als gemeenteraad niet alle problemen oplossen. En dat is meestal nog geeneens onwil. De problemen zijn gewoon complex, laten we daar eerlijk in zijn. Maar ondertussen ben ik blij dat we met zijn allen wel vol passie ons best doen. Voorzitter, ik zie uit naar de rest van dit debat en ik wens het college veel wijsheid en zegen bij het arrangeren van de begroting en bij het bestuur van onze mooie stad in 2024. De voorzitter: Dank u wel. Maar de heer Van Leeuwen wil toch nog iets vragen.

39

De heer Van Leeuwen: Jazeker. Ik hoor de heer Visser een pleidooi doen vooral naast de Joodse gemeenschap te staan. Ik ben het daar met hem eens. U heeft in het pleidooi van Actiepartij gehoord dat wij warmlopen voor de woorden van de imam en de heer Soetendorp. Wat vindt u daarvan? Vindt u niet dat we naast de gemeenschappen in Haarlem moeten staan? De heer F. Visser: Ja, de Palestijnen hebben ook een ongelooflijk lijden maar dat praat de daden van Hamas niet goed. Hamas is al jaren een terroristische organisatie, erkent als terroristische organisatie en ik vind de laatste tijd dat niet echt in balans. We moeten die daden van Hamas keihard veroordelen en keihard aanpakken. De voorzitter: Dank u wel. Ik weet niet... Goed, mijnheer Aynan. De heer Aynan: Ja, ik ben mijn pleidooi begonnen over dit onderwerp. Maar nu hoor ik mijnheer Visser pleiten om Hamas’ daden te veroordelen. Volgens mij is iedereen het daarmee eens. Maar er is ook een andere kant van het verhaal en daar hoor ik u niet over. Op de radio vandaag, 7.100 Palestijnse kinderen volledig onschuldig van het leven beroofd. Waarom hoor ik u daar niet over? De heer F. Visser: Ik heb net antwoord gegeven op de vraag van de Actiepartij en die kan ik herhalen, maar het antwoord blijft hetzelfde. Ik reageerde op het op het verhaal van mevrouw Van Zetten, wat ik meer dan terecht vond. De voorzitter: Dank u wel.

Dan gaan we naar Belang van Nederland, de heer Rademaker. De heer Rademaker: Ja, dank u wel voorzitter. In de vijftiende eeuw was Haarlem een van de meest prominente steden van ons land. Zelfs groter en belangrijker dan Amsterdam. Maar kijk nu eens om u heen. Wat is daar nog van over? Het slecht functionerende bestuur heeft onze stad veranderd in een schim van haar vroegere zelf met beleid dat de toekomst ondermijnt. Allereerst stijgt de ozb terwijl Haarlem al een van de duurste gemeentes is om in te wonen. Dat is niet alleen een lastenverzwaring, het past precies in het straatje van de aanval op het eigendomsrecht, you own nothing and be happy. Dan komen we bij de klimaatideologie, angstpropaganda die de burger moet overtuigen van een noodzaak waarvan het nut twijfelachtig is. Miljoenen gaan er naar Haarlem als gezonde en duurzame stad. Dat geld is van de hardwerkende Haarlemmer, de Haarlemmer die angstvallig zijn of haar saldo checkt in de supermarkt en zich zorgen maakt of er nog wel genoeg geld is … De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Bruch. De heer Bruch: Ja voorzitter ik wilde even, de heer Rademaker, u noemde net you own nothing and you will be happy. U weet dat dat een uitspraak is van de Deense politica Ida Auken en dat erachteraan kwam, what you need you’ll order and it will be delivered by drone. Dus.

De heer Rademaker: Ik refereerde eerder naar de uitspraak van het World Economic Forum over you will own nothing and will be happy. De voorzitter: De heer Bruch. De heer Bruch: En dat is dus niet waar. Dat heeft het World Economic Forum nooit gezegd. Dat heeft een Deense politica in een stuk geschreven en dat is uit zijn context gelicht door bepaalde groeperingen.

40

De heer Rademaker: Ik geloof dat u het mis heeft, maar ik zal het zo meteen even checken en dan kom ik er in de tweede termijn op terug. Even kijken, gaan we weer verder. De voorzitter: Het woord is aan de heer Rademaker. De heer Rademaker: De Haarlemmer die angstvallig zijn of haar saldo checkt in de supermarkt en zich zorgen maakte of er nog wel genoeg geld is om te eten, om eten te kopen voor zijn of haar kinderen maakt zich niet echt druk om het klimaat. Denkt dit college nou echt dat deze Haarlemmer ook maar iets geeft om haar streven om Haarlem het braafste jongetje van de klas te maken op het gebied van klimaat? In lijn met de visie van BvNL voor een betrokken en zelfstandig gemeenschap komen wij in de tweede termijn met een motie over een Haarlems investeringsfonds, een fonds waarin Haarlemmers en lokale bedrijven kunnen investeren in de leefbaarheid en ontwikkeling van onze stad. Dit fonds zal investeren in projecten die bijdragen aan verbetering van onze gemeenschap, zonder tussenkomst van de overheid die denkt dat zij het beter weet. Het is een kans voor de Haarlemmer om te investeren in wat echt belangrijk is. Samenvattend, het huidige beleid leidt tot een stad die gebukt gaat onder zware lasten, verkeerde prioriteiten en een overheid die zich bemoeit met zaken die niet tot haar kerntaken behoren. BvNL biedt een duidelijk alternatief.

Pak het geld uit potjes van linkse hobbyprojecten zoals de klimaatpsychose en de regenboogpropaganda, geeft het geld terug aan de Haarlemmer, verlaag de belastingen, schaf de hondenbelasting af en investeer in wat echt telt voor onze inwoners. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel en compliment voor uw beknoptheid. En dan gaan we naar de laatste bijdrage van de raad in eerste termijn, Forum voor Democratie, mevrouw Hartman. Mevrouw Hartman: Ja, dank u wel voorzitter. De mens hecht logischerwijs waarde aan bezit en welvaart, geld wat niet alleen cijfertjes maar ook tijd en moeite uitdrukt. Geld dient als middel om onze ideeën te verwezenlijken. Verspilling ervan, vaak door impulsiviteit, is dan ook zowel een verspilling van tijd en moeite als van potentie. Als je je eigen geld aan iets verspeelt door bijvoorbeeld een slechte aankoop zul je je waarschijnlijk even voor de kop slaan omdat je dan een dag voor niets hebt gewerkt. Maar wij geven hier als gemeente niet alleen ons eigen geld uit. De uitgaven die wij doen, doen we namens de Haarlemmer en voor de Haarlemmer. Voorzichtigheid is dan ook niet te veel gevraagd. Want we willen natuurlijk niet andermans geld en dus tijd, moeite en potentie verspillen. Om volledig recht te doen aan het geld dat wij ontvangen zou het geld dat wij als gemeente uitgeven het leven van de Haarlemmer voelbaar beter moeten maken.

Een goed bestede euro is meer waard dan een slecht bestede euro. De waarde ervan ligt aan de invulling. Dus op naar die invulling. We zien het belastinggeld van de Haarlemmer namelijk nog steeds letterlijk vervliegen. We geven bijna zestig miljoen uit aan duurzaamheid wat deels verstopt zit in allerlei onderhoudsprojecten waar we rijkssubsidies voor krijgen. En het doet er hier voor Forum voor Democratie niet heel erg toe waar dit geld vandaan komt, want ook de rijksbijdrage die we krijgen zijn mede door onze Haarlemmers betaald. Niet alleen gaat deze obsessie met CO2-uitstoot ons een hoop geld kosten en totaal geen voelbaar effect hebben, maar de investeringen en het beleid gaan de lasten voor onze burger nog verder omhoogdrijven. Er wordt steeds gesteld dat er een return on investment zal ontstaan terwijl mensen die bijvoorbeeld in een deels door belastinggeld betaalde elektrische autorijden, juist duurder uit zijn. Neem ook het idee dat onze ondernemers emissievrij zouden moeten rijden. Dat zou betekenen dat ze nieuwe busjes moeten aanschaffen. Zeker voor bijvoorbeeld marktkooplui of welke ondernemer dan ook die flink wat trekkracht nodig heeft, wordt het of onmogelijk of ontzettend duur. Wederom zullen de prijzen voor de consument, de Haarlemmer, stijgen. We voeren beleid en geven geld uit dat niet alleen tot verspilling maar ook tot verarming leidt.

Dan de rijksbijdrage, het onderwerp dat al vaak is gevallen vanavond. Wanneer het rijk vanaf 2025 begint met het

41

structureel minder uitgeven aan gemeenten brengt dat de vraag op of we zullen moeten bezuinigen of niet. Hoe deze mindering er exact uitkomt te zien, dat weten we nog niet. Daarbij komt ook dat deze begrotingsbehandeling nu vlak voor de nieuwe verkiezingen valt en gezien 60 procent van onze begroting gefinancierd is uit het rijk, maken die aankomende verkiezingen nogal uit, ook voor in Haarlem. We zijn wel even benieuwd hoe het college hiernaar kijkt, gegeven dat de bestuurslaag van de gemeente in beginsel volgens de grondwet autonoom is en dus niet hiërarchisch ondergeschikt is aan het rijk. Hoe rijmt het college dit met het feit dat we als gemeente zo afhankelijk zijn van het rijk? Dusdanig zo dat we nu in een financieel ravijn dreigen te storten omdat zij een aanpassing maken. Goed, in essentie is er niets mis met het heffen van belastingen mits ze goed gebruikt worden voor vooral de kerntaken veiligheid, zorg, infrastructuur en onderwijs, de basis voor een functionerende samenleving. Zoals ik net al in mijn betoog noemde, we willen geldverspilling voorkomen. Daarom wil FvD stoppen met het speculatief uitgeven van geld aan manieren om een miniem deeltje in de atmosfeer te verminderen. Ook ander ideologisch beleid of liefdadigheid, hoe goed de bedoeling ook is, is volgens ons geen taak van de overheid maar voor de gemeente of voor het individu. Wat men brengt op potentie.

Burgers moeten zoveel mogelijk overhouden van de inkomsten van hun bijdrage. Iedere uitgave van de gemeente zorgt voor een afname van deze bestedingsruimte. Het structureel uitbreiden van het minimabeleid, hoe goed bedoeld en begrijpelijk als tijdelijke situatie ook, zal leiden tot een relatieve verarming van de middeninkomens. Meer mensen zullen in een staat van slechts overleven worden getrokken en wie alles moet doen om zelf overeind te blijven en er zelfs mogelijk wel hulp bij nodig heeft, zal minder kunnen doen voor anderen. Terwijl dat juist iets is waar men voldoening uithaalt in het leven. Het vormgeven van de samenleving is iets dat bottom up zou moeten gebeuren, de burger moet eigenaar zijn van het ontwikkelen van de gemeenschap. Onze taak is het faciliteren daarvan. We kunnen de potentie die in geld en vrijheid ligt zoveel mogelijk geven aan onze inwoners. Forum voor Democratie wil dat burgers groeien en zich ontwikkelen in plaats van het gemeentebestuur. We willen graag dat de daadwerkelijke manier van progressie, hoe de burger dat ziet, bewerkstelligen. Van onderaf, lokaal, eerste eigen broek meer dan ophouden. En dat is mogelijk. We leven nog steeds in tijden van overvloed, we hebben in Nederland meer dan genoeg energie in de grond zitten. Er liggen kansen voor het oprapen.

Laten we ook onze inwoners de vrijheid en de mogelijkheid bieden hier zelf de vruchten van te plukken. De samenleving zoals de burger die ziet zal daaruit voortvloeien. Tot zover onze beschouwing, voorzitter. Natuurlijk heeft Forum voor Democratie ook een aantal voorstellen, die zullen we in het tweede termijn aan de raad voorleggen. Dank u wel. De voorzitter: U heeft daarvoor in ieder geval nog voldoende spreektijd. Dank u wel. En dan gaan wij nu een wat langere pauze in waarin zowel denk ik mensen wel toe zijn aan koffie of iets anders, maar ook het college haar antwoord op de eerste termijn kan voorbereiden. Ik schors tot tien voor halftien. Schorsing De plaatsvervangend voorzitter: Dames en heren, welkom terug bij deze bijzondere vergadering, de begrotingsbehandeling. Wij gaan verder en het is tijd voor de eerste termijn van het college. En ik wil graag als eerste het woord geven, de wethouder Financiën, de heer Roduner. Gaat uw gang. Wethouder Roduner: Ja, dank u wel voorzitter. En dan begin ik altijd met de huishoudelijke mededeling waarmee we proberen deze avonden altijd wat korter te houden. Namelijk dat alle moties en amendementen die vandaag zijn ingediend, dat wij die woensdag van preadvies zullen voorzien zodat u die kunt betrekken bij de bespreking donderdag.

Maar dat we nu niet in al onze termijnen uitgebreid zullen ingaan op in reactie op uw moties, amendementen, maar wel op de gestelde vragen en het algemene verhaal. De tweede termijn, bij de Kadernota ben ik begonnen met een winstwaarschuwing en die ga ik hier voor de volledigheid nog even

42

herhalen. Namelijk, het geld begint langzaam op te raken. We hebben bij de Kadernota een gesprek gehad over incidentele uitgaven, wij hebben uw moties en amendementen ook aanzienlijk positiever dan normaal beantwoord. Namelijk, we hebben toen beoordeeld van zijn ze beleidsmatig wenselijk, zijn ze goed uitvoerbaar. En als dat zo was, toen hebben we in dat geval niet ontraden als er geen goede zelfstandige dekking onder lag maar een beroep werd gedaan op de algemene middelen. Ik heb toen ook gezegd, we gaan weer naar de strakke lijn bij de begroting. Dus bij deze, u kunt denk ik in onze adviezen komende woensdag verwachten dat als er moties en amendementen liggen die geen andere dekking hebben dan de algemene middelen, dat wij daar weer strenger op zullen zijn en vanuit dat perspectief al snel tot negatief preadvies zullen overgaan. En dat is misschien ook wel weer goed, want dat is ook het bruggetje naar het beeld wat we hier hebben. Bij de Kadernota hebben we met elkaar geconstateerd, het lukt ons om een begroting in evenwicht te brengen voor de komende vier jaar. De komende twee jaar hebben we overschotten, die kunnen we sparen en die kunnen we dan gebruiken om de oplopende tekorten van de jaren daarna, dus dat zijn 26 en 27, die te dekken. Dat is fijn. Dat is ook het kader wat het college heeft gebruikt om uiteindelijk de Kadernota te vertalen tot de begroting.

Dus wij zijn ieder geval blij dat we binnen dat kader zijn gebleven en volgens mij waren daar ook van partijen complimenten over. Dus dat is denk ik het kader wat we hebben geconstateerd. We zien nu wel, met de begroting komt er weer een jaar bij, 2028, en we zien dat die negatieve trend zich verder doorzet. De plaatsvervangend voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Smit. Gaat uw gang. De heer Smit: Dank u wel, voorzitter. Mijnheer Roduner, uw woorden zijn duidelijk maar heeft de septembercirculaire daar nog een positief effect op voor die moeilijke jaren die er juist aan gaan komen? Wethouder Roduner: De septembercirculaire had an sich een zeker positief effect. Alleen, en dat is denk ik waar we ook voor staan, we zien een negatieve trend. Hebben we geconstateerd, die zit ook in de begroting. We zien een septembercirculaire die opeens weer een positiever beeld geeft. Ik heb dat in de commissie ook genoemd, ja het is een beetje jojo wat er vanuit het rijk ook komt. Dus wij moeten denk ik voorkomen met elkaar dat we ook overgaan tot jojobeleid, dus dat we in paniek dingen stopzetten, maar ook opletten dat we niet dingen te lang doorzetten die niet mogelijk zijn.

Dat is denk ik het doel uiteindelijk ook om voor de komende jaren om met deze begroting, volgend jaar Kadernota, die rust te behouden, goed overzicht te creëren in een tijd waarvan we weten dat er nog heel veel onzekerheden zijn die de komende maanden ook, en dan refereer ik natuurlijk vooral naar het nieuwe kabinet, wat gaat die doen ten aanzien van de middelen van decentrale overheden. Gaan ze zich hard maken om dat ravijn ook echt te dichten? Hoe gaan we om met jeugdzorg? Dat zijn in ieder geval de grote onzekerheden die wij vanuit het rijk zien. En in reactie op Forum, het was altijd het idee dat dat er ook een discussie zou zijn dat het ravijn zou worden gedekt door een groter belastinggebied voor gemeenten. De VNG heeft daar in het verleden ook voor gepleit. Maar wij hebben ook altijd gezegd, ja dat kan niet zomaar ter dekking, het kan niet zo zijn dat wij de belasting moeten verhogen om een financieel probleem van het rijk op te lossen. Het moet dan ook in samenspraak gaan met bijvoorbeeld het verlichten van de landelijke belasting. Dus op die manier hebben wij ook op zich wel voor die autonomie gepleit, maar wel in balans met wat de rijksoverheid uiteindelijk ook doet. En ja, Partij voor de Dieren, natuurlijk blijven wij lobbyen voor goede structurele financiering van gemeenten. De plaatsvervangend voorzitter: U heeft een interruptie van mevrouw Van Zetten.

Gaat uw gang. Mevrouw Van Zetten: U heeft het over de gemeentebelastingen en dat je niet zomaar kan uitbreiden. Maar u bent het toch met me eens dat het uitgeven van parkeervergunningen, dat dat toch uiteindelijk uitbreiding

43

van het belastinggebied is van de gemeente? De parkeeropbrengsten moeten toch een gat gaan dempen de komende jaren? Wethouder Roduner: De discussie die tussen gemeenten en het rijk loopt gaat over het verruimen van de grondslag. Dus niet alleen maar de ozb, de parkeerbelasting, de hondenbelasting, maar dat er ook nieuwe vormen van belastingen gaan komen, ingezetene belastingen, er zijn een heel scala aan soorten van belastingen die wettelijk nu nog niet bestaan, maar waarvan de discussie loopt of die wettelijk zouden moeten worden toegestaan zodat de gemeente ook over een grotere grondslag van activiteiten belasting kan heffen en daarmee uiteindelijk ook nog zelf vanuit hun eigen bewoners ook in inkomsten kan voorzien en minder afhankelijk wordt van de financiering vanuit het rijk. Dus dat is de discussie. Parkeerbelasting is al aan belasting die bestaat. Het gaat echt over nieuwe belastingvormen. Dus dat is denk ik uiteindelijk ook waar wij de komende periode ook mee omgaan en ik snap dat u zegt, dat vinden wij fijn om daar in dat proces betrokken te worden. Maar het is denk ik wel eerlijk om te zijn dat we het ook allemaal de komende paar maanden nog niet precies gaan weten.

Maar ik vond het een goede suggestie van D66 om te zeggen, laten we bij elkaar dan in februari, maart, ik verwacht dat het eerder maart wordt dan februari, ook gegeven de kabinetsformatie, weer bij u terugkomen met even waar staan we dan qua financiële ontwikkelingen. We hebben dat vorig jaar ook gedaan tussentijds toen het ging over de incidentele uitgaven, dat we zeggen dit is dan het algemene financiële beeld. En dan hebben we een soort tussenstapje voordat we uiteindelijk de besluiten die het college gaat voorbereiden bij de Kadernota echt gaan bespreken. Dus dat is denk ik een mooie manier om een stapje te zetten. De plaatsvervangend voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Van Kessel. De heer Van Kessel: Ja, dank u wel voorzitter. Toch een vraag aan de wethouder dat dit wel een hele draai is ten opzichte van de beantwoording in de commissie Bestuur. Toen zag u daar helemaal geen heil in, zorgt weer voor heel veel werk, moties typen, dat soort dingen. En nu krijgen we gewoon een heel ander antwoord. Waarom is dat? Wethouder Roduner: Volgens mij heb ik bij de commissie ook wel gezegd dat we bij u langs zouden kunnen komen. Alleen we hebben dat vorig jaar gedaan met de incidentele middelen, hebben we gevraagd wat zijn dingen waar u zegt daar zou ik iets extra's aan willen uitgeven. U had volgens mij toen één voorstel.

Ik maak me wel, ik ben wel cynisch of er dan in dat gesprek ook vanuit de commissie ook echt serieuze voorstellen komen om te bezuinigen. Dus u levert vandaag een paar dingen in die geld kosten, dus ik zou het dan fijn vinden als er dan ook wel echt gesprek bij de fracties op gang komt van hoe zorgen we dan met elkaar dat er, wat zijn uw ideeën of wat zijn uw beleidsvelden of wat zijn suggesties die het college verder kan uitwerken om na te denken over maatregelen om die begroting verder in balans te brengen. De plaatsvervangend voorzitter: Mijnheer Van Kessel. De heer Van Kessel: Kijk weet u wat het lastige gewoon is als gemeenteraadslid? Is dat je op een enorme informatieachterstand staat ten opzichte van een college, ten opzichte van de grote groep ambtenaren die erachter staat en die met allerlei adviezen kan komen. En op het moment dat je pas bij een Kadernota aan de slag gaat en daar een voorstel hebt liggen en je moet dan tegenvoorstellen doen, dan loop je gewoon heel vaak tegen de barrière aan dat je die puzzel gewoon niet in een paar seconden of in een in een paar weken kan leggen. En het is dus de instelling die u zou moeten hebben, niet van het verbaast me dat je maar met één voorstel komt, dat was wel een heel goed voorstel. Maar u moet denken, ik wil die gemeenteraad helpen om ze in staat te stellen om hier goede keuzes te maken.

En dat zou de instelling moeten zijn waarmee u eigenlijk

44

al direct in de commissie Bestuur dat antwoord had moeten geven. Ik ben blij dat u wat dat betreft wat dichterbij bent gekomen, maar dat wil ik u graag nog even meegeven. Wethouder Roduner: Volgens mij zijn de verhoudingen ook wel zo dat het college in principe ook volgens de Gemeentewet en de financiële verordening die we met elkaar hebben de verantwoordelijkheid heeft om uiteindelijk een Kadernota bij u aan te bieden, een begroting bij u aan te bieden, daar zitten de voorstellen in. U bent verantwoordelijk uiteindelijk om daar ook besluitvorming over te hebben. Maar volgens mij moeten we wel opletten dat we niet op elkaar stoelen gaan zitten. Volgens mij hebben we het bij de incidentele middelen ook zo gedaan, van kom met uw ideeën, probeer het nou niet tot een ieniemienie voorstelletje te maken, maar kom bijvoorbeeld met, ik vind dit beleid zo belangrijk, ik vind groen belangrijk, en dan is het denk ik uiteindelijk om het aan het college en organisatie om na te denken van als u groen belangrijk vindt, dan kunnen wij daar ook de goede inhoudelijke voorstellen aan koppelen en ook dat stuk van de uitwerking doen. Maar ik moet denk ik een beetje voorkomen dat u op de stoel van de bestuurder gaat zitten, dat u op de stoel van de ambtenaar gaat zitten. Dat moeten wij als college ook niet gaan doen.

Maar dat we in die lijn die we met elkaar hebben en die verantwoordelijkheden die we met elkaar hebben uiteindelijk tot een goede gedragen Kadernota komen. En ik denk dat dat ook vooral mijn oproep is. We hadden nog een discussie in de in de commissie Bestuur, dat ging over de onderwijshuisvesting. Ik denk dat ik het uiteindelijk wel goed gezegd heb, maar ik zal toch nog proberen een keer hier te herhalen. Bij het SHO hebben we gezegd, als je alle wensen uiteindelijk en ook noden van de scholen bij elkaar ophaalt, komt daar een som uit van zo'n 130 miljoen. Wij als college hebben daar een afweging gemaakt van is dat nou inpasbaar in de begroting. Nee, dat was op dat moment niet inpasbaar in de begroting. En er was ook natuurlijk de vraag van is het uitvoerbaar en is het ook allemaal even noodzakelijk als we met elkaar gezegd hebben. Nee, daar is een bedrag uitgekomen, hebben we uiteindelijk toch weer een flinke extra dotatie voor de onderwijshuisvesting gedaan. Ik denk dat de stad daar ook ontzettend blij mee is. En we hebben u gezegd, er zijn een aantal projecten die dan in die 130 miljoen zaten, die daar even niet tussen zaten. Het lijstje zit in het SHO, dat gaat onder andere over Oosterhout, Rudolf Steiner, waarvan we zeggen daar ligt wel een wens. En dat ging vooral voor capaciteitsuitbreiding.