Transcript Commissie Bestuur 02.11.2023

TRANSCRIPT VAN DE COMMISSIE BESTUUR VAN GEMEENTE HAARLEM d.d. 2 november 2023 1.

Opening en mededelingen voorzitter

De voorzitter: Geachte aanwezigen, we gaan beginnen met de vergadering. Gaat u allen zitten? Dan open ik hier bij de vergadering van de Commissie Bestuur van 2 november 2023. Fijn dat u allemaal gekomen bent ondanks de storm. We missen nog wel wat mensen, misschien komen die nog later. Welkom aan u commissieleden, portefeuillehouder en de belangstellenden hier aanwezig op de tribune. Ook de mensen die thuis meekijken. Ik heb bericht van verhindering ontvangen van mevrouw Wegman van de PvdA en de heer Smit van OP Haarlem. Zijn er nog andere berichten van verhindering die u kunt doorgeven? Nee oké dan gaan we verder met de mededelingen. Op zaterdag 11 november van tien tot twaalf uur is de opening van het eerste burgerberaad. De raads- en commissieleden zijn hierbij van harte welkom en het vindt plaats in de Sociëteit Vereeniging aan de Zijlweg 1. Dan is er op dinsdag 14 november de eerste met de raad de stad in. Deze bijeenkomst is van half acht tot negen in Schalkwijk. U kunt zich hiervoor tot 9 november aanmelden bij het griffiebureau. Is een oproep ook in de raadzaam en er is geen formulier volgens mij wat rond ... Dus of u zich gewoon bij het griffiebureau via de mail wilt aanmelden. 2.

Vaststellen van de agenda

De voorzitter: Dan gaan we naar agendapunt 2 het vaststellen van de agenda. Vanwege de samenhang van de agendapunten 6a en 6b, stellen wij voor om deze gecombineerd te behandelen, te bespreken. Kan de agenda zo worden vastgesteld zoals hij voorligt? Ja. Mevrouw Van Zetten de griffier zal dit uitleggen, we zien duidelijk dat u nu aanwezig ben. Mevrouw …: Er was een probleem in ons zaaksysteem en er is oude informatie is geüpload naar Notubiz. Daar kwam ik vanmorgen achter, dus ik heb dat weggehaald. Dus als het goed is, is het nu weg. Maar er waren bij verschillende agendapunten die normaal leeg zijn, stond er informatie van een eerdere vergadering. Maar u bent er en u was ook niet afgemeld dus het is duidelijk. De voorzitter: Maar het is inmiddels ook opgelost, op de site staat het goed. Fijn dank voor de toelichting. We zijn nu bij agendapunt 3 mededelingen commissieleden en wethouders. Zijn er commissieleden met een mededeling? Nee? Wethouder heeft u een mededeling? Wethouder Roduner: Ik probeer normaal gesproken altijd even terugkoppeling te geven over eventuele aandeelhoudersvergaderingen die ik heb gehad. Ik heb gisteren aandeelhoudersvergadering gehad van Alliander. Daar hebben wij minder dan een half procent van de aandelen geloof ik, maar daar is in ieder geval besloten een dochteronderneming genaamd Kenter te verkopen.

Zodat Alliander zich nog meer kan richten op wat nu even hun belangrijkste activiteit is ook het versterken van het net. Dus dat is op zich een mooi financieel resultaat ook. De gederfde opbrengsten in de dividenden van die Kenter heeft die worden in ieder geval gecompenseerd voor de komende tien jaar. Dus dat is mooi nieuws en het resterende kapitaal wordt toegevoegd om de kapitaalbehoefte van Alliander te versterken. Dus dat is denk ik fijn. Spaarlanden avond heb ik ook gehad. Belangrijk daar is denk ik om hier nog even te melden dat de bezoldiging van de RvC-leden wat verhoogd zijn. Hebben we eerder ook een collegebesluit over genomen. Die zijn nu gekoppeld ook aan de WNT-norm, zodat daar ook geen discussie meer is dat de koppeling er is met het salaris van de directeurbestuurder. Het tweede is dat we hebben volgens mij ook hier al de discussie gehad over welke activiteiten mogen zij doen? Dus buiten hun statutaire bevoegdheden. Daar hebben wij ook een goedkeuringskader voor vastgesteld zodat in ieder geval bij kleine dingen die wel statutair passen, maar dat daar ook de aandeelhouder betrokken voor wordt. Zo hebben ze een tweetal kleine opdrachten hebben ze aan de

1

aandeelhouder voorgelegd, waar wij toestemming voor hebben gegeven. Dat proces loopt langzamerhand ook. De voorzitter: Dank u wel. Dan weet ik dat portefeuillehouder de burgemeester, de heer Wienen die komt nog later in deze avond bij de vergadering. Dan heeft hij ook nog een mededeling. Hij kon er nu niet bij zijn om dat bij dit agendapunt die mededeling te doen dus die komt later op de avond nog. 3.

Mededelingen commissieleden en wethouder(s)

De voorzitter: Dan gaan we verder naar agendapunt 4 en we beginnen met de agenda voor de komende commissievergaderingen. De eerste is 23 november en daarin komen onder andere op de agenda het besluit op definitief referendumverzoek, actualisatiebeleid voor inspraak en startnotitie verkenningen raadzaal. Dan de maand daarop december. Op basis van de jaarplanning worden in december de volgende stukken voor de commissie verwacht. De Haarlemse belastingvoorstellen 2024, vaststelling van wijkraden en wijkplatforms, decemberrapportage controleverordening, rapportage interimcontrole accountant 2023 en de raadsjaaragenda 2024. Dus dat worden nog aardig volle vergaderingen. Dan heeft u nu de mogelijkheid om opmerking te maken over de jaarplanning en de actielijst. Wie kan ik hier eventueel het woord voor geven? Mevrouw Van Zetten Hart voor Haarlem ga uw gang. ‘…’ (reactie buiten de microfoon). Dan horen wij het later nog. Dan gaan we naar de transcript van de commissies van 21 september, 5 en 12 oktober. Heeft iemand opmerkingen? De heer Linder ChristenUnie ga uw gang. De heer Linder: Ik heb nog een opmerking op het vorige. Want de vraag is wanneer dat die Islamitische begraafplaats op de agenda komt, of daar wat meer bekend van is. De voorzitter: Dat is een hele goede vraag. Ik zei net de burgemeester komt later op de avond nog met een mededeling en dat zal daarover gaan.

Dus dan weten we dat daar nog een mededeling over komt. 4.

Agenda komende vergadering(en), Jaarplanning en Actielijst

De voorzitter: Dan gaan we verder naar agendapunt 4 en we beginnen met de agenda voor de komende commissievergaderingen. De eerste is 23 november en daarin komen onder andere op de agenda het besluit op definitief referendumverzoek, actualisatiebeleid voor inspraak en startnotitie verkenningen raadzaal. Dan de maand daarop december. Op basis van de jaarplanning worden in december de volgende stukken voor de commissie verwacht. De Haarlemse belastingvoorstellen 2024, vaststelling van wijkraden en wijkplatforms, decemberrapportage controleverordening, rapportage interimcontrole accountant 2023 en de raadsjaaragenda 2024. Dus dat worden nog aardig volle vergaderingen. Dan heeft u nu de mogelijkheid om opmerking te maken over de jaarplanning en de actielijst. Wie kan ik hier eventueel het woord voor geven? Mevrouw Van Zetten Hart voor Haarlem ga uw gang. ‘…’ (reactie buiten de microfoon). Dan horen wij het later nog. 5.

Transcript commissie d.d. 21 september, 5 en 12 oktober 2023 (alleen naar aanleiding van)

De voorzitter: Dan gaan we naar de transcript van de commissies van 21 september, 5 en 12 oktober. Heeft iemand opmerkingen? De heer Linder ChristenUnie ga uw gang. De heer Linder: Ik heb nog een opmerking op het vorige. Want de vraag is wanneer dat die Islamitische begraafplaats op de agenda komt, of daar wat meer bekend van is.

2

De voorzitter: Dat is een hele goede vraag. Ik zei net de burgemeester komt later op de avond nog met een mededeling en dat zal daarover gaan. Dus dan weten we dat daar nog een mededeling over komt. Halfjaarlijkse collegereactie afdoening openstaande aanbevelingen Duisenberg Ter advisering aan de raad 6a. Vaststellen Programmabegroting 2024-2028, gecombineerd met 6b. Advies opvolging Duisenberg light aanbevelingen t.b.v. behandeling ontwerpbegroting 2024-2028 De voorzitter: Goed, dan gaan we nu naar de agendapunten 6a en 6b. Dat gaat over het vaststellen van de Programmabegroting 2024-2028 gecombineerd met agendapunt 6b. Dat zijn te weten het advies van de rapporteurs van de raad over de opvolging van de Duisenberg light aanbevelingen en de halfjaarlijkse collegereactie op de afdoening van de openstaande Duisenberg aanbevelingen. Voor de behandeling is een uur gepland en de primaire portefeuillehouder is de heer Roduner, die is hier al aangeschoven. Namens de Duisenberg rapporteurs is mevrouw Klazinga aanwezig en zij neemt plaats aan die kant. Er heeft zich voor dit onderwerp een inspreker gemeld, de heer Van Deelen namens de Haarlemse Klimaatcoalitie. De heer Van Deelen is nu op de tribune al aanwezig. Bent u daar? U bent alvast aanwezig. Het komt straks, maar u kunt nog even wachten, u kunt in ieder geval daar gaan zitten. Dank u wel.

In de Programmabegroting 2024-2028 zijn de maatschappelijke effecten, doelen en prestaties van het college in de raad vastgelegd. Deze zijn in financiële zin vertaald. Bij deze vertaling zijn de consequenties van moties en amendementen die aangenomen zijn bij de kadernota 2024 verwerkt. Dit geldt ook voor de financiële ontwikkelingen sinds de kadernota. De raad gebruikte methode Duisenberg om zijn informatiepositie en de inhoudelijke kwaliteit van de controlerende taak te verbeteren. De rapporteurs van de raad hebben aanbevelingen geformuleerd, die door de raad zijn overgenomen. Het college heeft een voorstel gemaakt over de stand van zaken van de opvolging van die aanbevelingen. Naar aanleiding hiervan geven de rapporteurs advies over de opvolging door het college. Dit advies is opgenomen in het raadsvoorstel van de rapporteurs en de bijbehorende rapportage van 30 oktober 2023. Waar gaan we vanavond over besluiten? Het college stelt de raad voor om alle besluiten genoemd onder het kopje besluit raad op pagina twee en drie van het raadsstuk vast te stellen én twee, de Programmabegroting 2024-2028 vast te stellen. De Duisenberg rapporteurs stellen de raad voor om het advies van de rapporteurs inzake de opvolging van de aanbevelingen over te nemen. Dat gaat dus over die reportage van 30 oktober. We gaan dit bespreken. Het staat ter advisering op de agenda.

U als commissie gaat vanavond bepalen of deze voorstellen rijp zijn voor behandeling in de raad en zo ja, over de wijze van agendering. Maar, ik zei net al er is een inspreker. Dus voor we overgaan tot behandeling, geef ik eerst de inspreker het woord, de heer Van Deelen. Ik weet niet, u bent hier eerder geweest. U krijgt drie minuten, u kent de procedure. Dan mag u uw verhaal houden. Na afloop is er mogelijkheid voor de raadsleden om aan u nog wat verhelderende vragen te stellen. Dus als u er klaar voor bent, dan kunt u gaan inspreken. Ga uw gang. De heer Van Deelen: Dank u. Geachte commissieleden, ik ben Kees van Deelen en sinds vijf jaar actief in Grootouders voor het Klimaat. De lokale groep Haarlem maakt samen met Milieudefensie, Extinction Rebellion, FNV en Haarlem-Mutare deel uit van de Haarlemse Klimaatcoalitie. Vandaag richt ik namens die Haarlemse Klimaatcoalitie het woord tot u. Het gaat over het klimaatbeleid van de gemeente Haarlem. De Klimaatcoalitie heeft de voortgang van dat klimaatbeleid doorgelicht. De conclusie die we daaruit hebben moeten trekken, is dat de beoogde zestig procent reductie in 2030 met de huidige plannen niet gehaald gaat worden. Om dat toch te laten lukken, moet het klimaatbeleid zoals neergelegd in de Haarlemse Routekaart Duurzaamheid, fors worden geïntensiveerd.

Vorige week heeft de Klimaatcoalitie een persbericht uitgebracht over de bevindingen. Het zal u niet zijn ontgaan dat dat heeft geleid tot publicatie in het Haarlems Dagblad. In aanloop tot dat persbericht hebben wij gesprekken gevoerd met fractieleden van een aantal partijen. Dat wordt nog voortgezet de komende weken. Veel partijen die uitten hun twijfel of die reductie van zestig procent gehaald gaat worden. In eerder gesprekken die we als Grootouders voor het Klimaat de afgelopen

3

twee jaar hebben gehouden, werd die twijfel ook al naar voren gebracht. Gevraagd naar barrières die het halen van de doelstelling in de weg staan, werd onder andere genoemd meermaals, weerstand bij bevolking en bedrijven tegen maatregelen. Woningcorporaties die hun eerder gedane toezeggingen rond woningisolatie niet kunnen waarmaken en capaciteitstekort bij het ambtelijk apparaat. Wij onderkennen dat een reductie met zestig procent een forse opgave is. Maar, als Haarlem een gemeente met een coalitie die duurzaamheid hoog in het vaandel heeft staan, deze reductie niet dreigt te halen, hoe moet dat dan elders in Nederland? Laat staan in de EU, met een nog hogere ambitie en elders in de wereld? Het kan toch niet zo zijn dat de gemeente die de ambitie had in de vorige coalitieperiode om in 2030 klimaatneutraal te zijn en die dat moest loslaten. Dat dus tijdens deze coalitieperiode deze doelstelling ook al moet worden losgelaten. De bespreking van de Programmabegroting de komende week in de raad is hét aangrijpingspunt om de bestaande plannen te concretiseren en waar nodig aan te passen. Dat alles gericht op het halen van die doelstelling van minus zestig procent uitstoot CO2. Wij vertrouwen erop dat u allen doordrongen bent van de ernst van de klimaatcrisis. Dat de aanpak daarvan geen uitstel of vertraging duldt.

Daarom is onze dringende oproep aan u bij de bespreking van de Programmabegroting heel kritisch te zijn over het realiteitsgehalte van het klimaatbeleid. Waar nodig aan te sturen op intensivering hiervan. Ik dank u voor uw aandacht. De voorzitter: Dank u wel. Dat is heel mooi binnen de drie minuten ook en duidelijk verhaal, dank u. Zijn er raadsleden die verduidelijkende vragen hebben? Ik begin bij de heer Drost GroenLinks. De heer Drost: Dank u voorzitter. Als Klimaatcoalitie schreef u onder andere dat u adviseert de gemeente om fors in te zetten op autoverkeer, reductie van autoverkeer. Zoals u misschien weet komt er binnenkort een referendum ook in. Bent u ook van plan om als coalitie om daar flink van u te laten horen om ook te laten zien hoe belangrijk dat is? De heer Van Deelen: Wij maken het punt van de automobiliteit die zou moeten krimpen, maar gaat alleen maar groeien. Dus dat punt hebben we al gemaakt. Meermaals, staat ook in het manifest. Dat zullen we blijven maken. De voorzitter: Dank u wel. Ik zag een hand van de heer Van den Raadt Trots Haarlem ga uw gang. De heer Van den Raadt: Dan maar meteen aansluitend aan deze opmerking. Het laatste is het onderzoek van Yale gepubliceerd waaruit blijkt dat ook elektrische auto's eigenlijk veel vervuilender zijn dan gewone benzineauto's.

Dus dat u tegen vermindering voor auto's bent dat geldt dan ook voor elektrische auto's? De andere vraag is dat u zei, we hadden die ambities waarschijnlijk niet omdat dat ook een soort weerstand oproept bij de bevolking. Heeft u daar dan nog plannen voor? De heer Van Deelen: Of wij plannen hebben voor weerstand bij de bevolking? Laat ik beginnen met uw laatste punt. Ik denk dat het burgerberaad natuurlijk een geweldig middel is. Ik was zelf inspreker om zeg maar het punt te maken van dat klimaat het onderwerp van het burgerberaad zou moeten zijn. Dat dat een geweldig middel is om die weerstand misschien een beetje weg te nemen. Dus mijn advies is, of ons advies is, om dat heel serieus te nemen en ook heel veel vaart te maken. Als wij daar als Klimaatcoalitie een rol kunnen spelen bij dat burgerberaad op één of andere manier, dan zullen we zeker bereid zijn om dat te doen. Uw andere vraag ging over elektrische auto's dat ze vervuilender zijn. Dat is denk ik, daar kun je natuurlijk lang over twisten of dat het geval is van waar dan. Maar als we zeggen terugdringen van de mobiliteit dan geldt dat voor het autoverkeer. Maar dat is meer een persoonlijke mening, dan geef ik de voorkeur aan het terugdringen van auto’s die op fossiele brandstoffen rijden. De voorzitter: Dank u wel. Nog een vervolgvraag de heer Van den Raadt ga uw gang.

4

De heer Van den Raadt: Want u kunt het onderzoek echt nalezen. Kijk dat is natuurlijk dat die mensen misschien een beetje moeilijk mee hebben, is dat er natuurlijk dingen gebeuren die geld kosten en dat er geen alternatieven zijn. Maar wat is dan uw oplossing voor de auto's die in principe allemaal weg zouden moeten. Want elektrische auto's zijn echt vervuilender dan benzineauto's. Leest u het rapport van Yale maar terug. Maar wat zijn dan uw oplossingen? Het kost veel en er zijn geen alternatieven. Wat gaat u daarvoor aanbieden of wat voor advies heeft u dan aan het college? Maak het goedkoper, kom eerst met alternatieven? De heer Van Deelen: Doelt u dan op zeg maar weer op die auto's of niet? Of in algemeenheid? De heer Van den Raadt: Gewoon in het algemeen. Windmolens worden ook al duurder vier miljard. De heer Van Deelen: Eén van onze aanbevelingen die we doen is zet zwaar in op woningisolatie. Daar help je mensen mee, het comfort wordt groter, energielasten worden lager. Onze constatering is dat Haarlem zwaar achterloopt om die E, F en G-label woningen in het tempo te isoleren dat voorgenomen is. Dus dat zou mijn eerste prioriteit zijn, of onze eerste prioriteit. De voorzitter: Dank u wel. Ik zag nog hier een vraag, nee? De heer Trompetter Actiepartij, had u nog een vraag? Ga uw gang. De heer Trompetter: Dank u wel voorzitter.

We hebben als partij natuurlijk ook gereageerd op uw zaak zoals wij dat zien. Volgens mij zijn we daar dan nog in een overleg over denk ik. De heer Van Deelen: Ja graag. De voorzitter: Geen vragen meer ter verduidelijking? De heer Klaver zag ik net nog? Nee is klaar. Oké goed, dan dank ik u voor uw inbreng en dan blijft u vooral meeluisteren naar de behandeling van dit onderwerp. Dan gaan we nu over naar behandeling van agendapunt 6. Wie kan ik in eerste termijn het woord geven? We hebben twee mensen die gaan antwoorden. De portefeuillehouder en mevrouw Klazinga als Duisenbergrapporteur. Dus mocht niet helemaal duidelijk zijn, wilt u dan aangeven aan wie u de vraag stelt voor de beantwoording. Wie kan ik het woord geven als eerste? Moment, moet even naar de … wie kan ik het woord geven in de eerste termijn? Niemand? Mevrouw Çimen D66 ga uw gang. Mevrouw Çimen: Dank u wel voorzitter. Ik wilde vandaag eigenlijk één voornaam punt ter sprake brengen. De rest komt wat onze fractie betreft ook volgende week. Laat ik als eerst beginnen met de Duisenberg aanbevelingen. Dank daarvoor aan de rand rapporteurs ook voor hun check op de aanbevelingen en ook de reactie van het college. Mijn fractie zal de aanbevelingen van de Duisenbergrapporteurs ook overnemen. Dus dat zullen we ook zo meegeven tijdens de begrotingsbehandeling volgende week.

Dank aan de wethouder voor het toesturen van de begroting. Wat ons betreft ligt er nu een begroting waarin de kadernota en de moties en de amendementen gewoon heel goed zijn verwerkt en ook de meicirculaire. Het college kondigt daar zelf ook al in aan in de begroting, beste mensen we hebben structureel tekorten op ons afkomen. We krijgen straks een nieuw kabinet. Het is nog maar even de vraag wat dat kabinet voor ons gaat betekenen ten aanzien van de financiering van gemeenten en ook op allerlei andere onderwerpen, zoals bijvoorbeeld de jeugdzorg. Maar ik zag ook de septembercirculaire toegevoegd aan de stukken van vanavond. Daar zit een toch al iets positievere reeks in ten opzichte van de meicirculaire. Nu zijn die circulaires ook altijd momentopnames. Ik ben eigenlijk ook wel benieuwd of die septembercirculaire de opvatting van het college heeft veranderd ten aanzien van mogelijke bezuinigingen richting kadernota 2025. Wat voor impact heeft dat? Of de wethouder het ook met mij eens is dat er nog zoveel onduidelijkheden zijn ook richting een volgend kabinet, dat het in ieder geval goed is om in kaart te brengen op welke beleidsterreinen we misschien ook zouden kunnen kijken als het gaat om bezuinigingen. Dank u wel.

5

De voorzitter: Dank u wel. Wie mag ik dan het woord geven? De heer Klaver CDA ga u gang. De heer Klaver: Voorzitter, ik zal staccato toch een paar dingen benoemen, want we hebben een kort spreektijd en het komt volgende week denk ik uitgebreid aan bod. De uitgangspositie is denk ik heel mooi, de financiële uitgangspositie met een weerstandsvermogen van 3.7. Complimenten voor de risicoanalyse die er heel grondig en zorgvuldig uitziet. Het is een ambitieuze begroting, dat zien we ook in de uitbreiding van de formatie van VTH. We zien externe inhuur, mijn stokpaardje zullen we maar zeggen. De externe inhuur die nu wordt begroot op achttien miljoen. Dit jaar koersen we op 27 miljoen. De vraag is dus hoe realistisch is de externe inhuur begroot? Misschien wil de wethouder daarop ingaan. De schuldquote 120 procent is lang uit beeld gebleven. Ook door een gematigde investeringscapaciteit, die komt nu als het goed is, als we de plannen waarmaken, komt die in beeld. Vraag aan de wethouder is, hoe waarschijnlijk is het dat we dat maximum van 120 procent gaan opzoeken? Positief over de tabel met de wijzigingen van het investeringsplan, groter dan één miljoen. Dat geeft toch wel heel goed inzicht. Die aanpassing is doorgevoerd op initiatief van de VVD, met onze steun. De OZB 5,5 procent inflatie 3,9. Volgend jaar gaan we maatregelen nemen als het nodig is.

Waarom nu al vooroplopen met de OZB en nu ook in de wetenschap van de septembercirculaire kunnen we niet beter wachten met een extra verhoging van de OZB in een totaalpakket van maatregelen als dat nodig is volgend jaar? Even kijken, de wijkbudgetten. Ik heb het punt eerder gemaakt. Veel wijkbudgetten, onoverzichtelijk, zien de mensen door het boom het bos nog? Het gaat hierover in het stuk in de begroting wordt gesproken over het stille midden. Het stille midden. Hier word je stil van als je al die wijkbudgetten ziet. De wethouder is al eens ingegaan dat hij ontvankelijk is voor die feedback. Wat gaat u doen om de opzet en de werking van de wijkbudgetten te versimpelen? Wat betreft de aanbevelingen of de adviezen van de rapporteurs, ook wij zullen die steunen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Wie mag ik dan? De heer Van Kessel VVD. Ga uw gang. De heer Van Kessel: Dank u wel voorzitter. Allereerst dank aan de Duisenbergrapporteurs. Ik sluit me aan bij het CDA, D66 ten aanzien van het overnemen van die aanbevelingen. Ook dank aan de wethouder, of aan het college voor het sturen van de conceptbegroting. Als wij daarnaar kijken, dan zien we dat Haarlem toch financieel niet goed is voorbereid op een onzekere toekomst.

De gemeentelijke financiën zijn structureel niet in evenwicht en daar hebben we vorig jaar al voor gewaarschuwd en met D66 gevraagd om ons hierop voor te bereiden. Dan is het in ieder geval fijn om te zien, mijn collega zei het ook al, dat het college inmiddels ook tot het inzicht is gekomen dat het goed is om richting de kadernota 2025 aan de slag te gaan met een pakket maatregelen. Mijn vraag eigenlijk aan de wethouder of hij ons vandaag kan meenemen in de wijze waarop hij de raad hier zorgvuldig in wil meenemen en in positie wil brengen. Dan de investeringen … De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Wiedemeijer ga uw gang. De heer Wiedemeijer: Dank u wel voorzitter. Want u maakt hetzelfde punt als mevrouw Çimen met één belangrijk accentverschil. U benoemt alleen het plaatje wat er nu ligt, vijftig miljoen tekort tot 27. Maar bij de septembercirculaire komt er 41 miljoen bij. Dus dan zou het gezamenlijk nog maar negen miljoen tekort zijn tot aan het einde. Dus hoe ziet u dat in het licht van uw betoog? Is er dan nog grote noodzaak tot flinke bezuinigingen? Ik ben wel benieuwd hoe u dat ziet. De voorzitter: De heer Van Kessel. De heer Van Kessel: Zoals ik het begrijp is dat niet structureel, maar is dat incidenteel geld. Dus ook maar incidentele oplossing.

Wij vragen eigenlijk om ons voor te bereiden op de structurele positie van de gemeente Haarlem, het speelt in Amsterdam overigens ook. De voorzitter: Gaat u verder.

6

De heer Van Kessel: Dan de investeringen. Vorig jaar heeft het college goed gekeken naar de investeringen en dat heeft toen geleid tot een meer realistische planning. Als ik dan nu weer naar de begroting kijk, dan heeft 2024 ongeveer tot vijftig miljoen meer investeringen. 2025 veertig miljoen meer investeringen. 2026 tot 55 miljoen meer investeringen en in 2027 tot ook weer tot vijftig miljoen meer investeringen. Mijn vraag is dan eigenlijk, wat is er nu veranderd in 2024? Als er in 2023 eigenlijk al heel realistisch is gekeken naar die investeringen? Dus kunt u uitleggen wat er veranderd is en waarom die getallen zo gewijzigd zijn? Wat is er nodig om de investeringen te realiseren? Daar sluit ik me denk ik aan ook bij de spreker, die ten aanzien bijvoorbeeld van duurzaamheid al aangaf dat het realisme van de investeringen dat daar vraagtekens bij gesteld kunnen worden. Dus daar ook graag een reactie van de wethouder. Dan nog een laatste punt en dat gaat over de risico's. Daar zagen we iets opvallends waar we graag de wethouder over horen. Dat gaat over het tweede grootste risico. Ik zal het inleiden. In de periode tot 2028 is er 130 miljoen nodig voor investeringen in schoolhuisvesting. Maar de raad heeft daar 78 miljoen voor beschikbaar gesteld.

Daardoor is er nu een kans van zeventig procent dat er voor vijf miljoen tijdelijke huisvesting moet komen en dat renoveren duurder wordt. Staat als tweede risico gemeld in de begroting. Allereerst lijkt me dit een redelijk recent risico. Dus u heeft hier vast onlangs over gesproken met de wethouder Onderwijs. Mijn vraag op dit moment is of u daar iets meer kunt vertellen over de achtergrond van dit nieuwe risico? Dat was hem dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Gaan we naar de heer Drost GroenLinks. De heer Drost: Dank u wel voorzitter. De Programmabegroting. Het mooie is natuurlijk dat we volgende week nog een uur of vijftien over dit mooie stuk gaan vergaderen. Dus op zich enige bescheidenheid vanavond is wellicht op zijn plek. Volgende week in ieder geval het grotere verhaal. Dan zal ik wel wat meer uitweiden op waarom het zo belangrijk is dat we blijven investeren en Haarlem voorbereiden op de toekomst ook wat de Klimaatcoalitie net al ook aangaf. Maar nu vanavond toch mooi heeft de gelegenheid om wat meer de techniek in te duiken. Allereerst qua huishoudelijke mededelingen, ook GroenLinks vindt die Duisberg leidt aanbevelingen nemen we over. Dank daarvoor ook weer. Mooi dat er elke keer weer mede-raadsleden zijn die er zoveel tijd in willen steken, dus dat is hartstikke top. Ik wilde kort ingaan op de financiën. Eigenlijk het punt wat D66 ook in heeft gebracht.

Je ziet dat het gewoon schommelt als een gek. De ene keer lijkt het vijftig miljoen inderdaad negatief te zijn en de dan komt de septembercirculaire en dan is het opeens nog maar negen miljoen. Misschien wel mooi om daar een kleine bespiegeling van te horen vanuit de wethouder Financiën om met dat verhaal ook volgende week die begrotingsweek in te gaan. Verder zien we weer de doorontwikkeling van de duurzaamheidsbegroting, daar worden we enthousiast van. Ook mooi dat ook het thema Brede Welvaart daar al in is meegenomen. Ik zal daar volgende week ook wel wat verder op ingaan ook. Ook welke risico's vervolgens dan het college ziet die dat doel wat verder weg brengen en hoe gaan we daarmee om? Ik vind het ook wel interessant om dan wat verder in te gaan op wanneer het moment dan is om bij te sturen. Stel je ziet risico's toenemen, je ziet dat doel verder wegkomen. Wanneer gaan we dan als raad eventueel of niet, bijsturen. Als laatste ook wel een interessant punt altijd hier in de commissie, de indicatoren ook genoeg discussies over geweest. Wat ons daar wel opvalt is eigenlijk aan de ene kant zie je heel veel ambitie in de begroting rond die duurzaamheidsbegroting, maar aan de andere kant zie je ook tal van indicatoren waar eigenlijk die hele ambitie niet in terugkomt. Ik zou daar toch wel ook vanuit het college willen horen hoe het college daartegen aankijkt.

Want bijvoorbeeld op het gebied van groen hebben we natuurlijk heel veel ambities om de stad te vergroenen enzovoort. Maar goed als ik dan naar zo'n indicator kijk, dan blijft dat min of meer gelijk of loopt iets naar achteren. Dan moet je de vraag stellen, moet je die indicatoren zou houden of moet je die ambitie juist terug laten komen? Ik ben wel benieuwd hoe het college daar tegenaan kijkt. De voorzitter: Dank u wel. Dan de heer Wiedemeijer PvdA.

7

De heer Wiedemeijer: Dank u wel voorzitter. Zo de eerste inleidende opmerkingen gehoord te hebben doet het me een beetje terugdenken aan een stelling die in het Kieskompas staat. Daar staat namelijk in of er bezuinigd moet worden of dat de belastingen omhoog moeten gaan. Die discussie doet mij een beetje terugdenken aan 2008 na de eerste financiële crisis. Waar het op grote schaal populair werd om te gaan bezuinigen. We weten wat de maatschappelijke consequenties van die periode zijn geweest. We betalen er nog steeds de lasten van om het maatschappelijke kosten te herstellen. Nu zie je eigenlijk ook wel in het Kieskompas dat er veel politieke partijen zijn die daarvoor zijn en ook vandaag hoor je dat weer enigszins terug. Wat de PvdA betreft, zijn we daar ook zeer terughoudend in. Ook omdat we de maatschappelijke schade kennen van die periode. Grote woningnood, achterstand bij de verduurzaming, armoede bijvoorbeeld. Ook als wij naar de huidige financiële cijfers krijgen, dan is inderdaad de complexiteit dat ze alle kanten opschieten. De voorzitter: U heeft een interruptie van mevrouw Van Zetten Hart voor Haarlem. Mevrouw Van Zetten: We hebben inderdaad structureel tachtig miljoen moeten bezuinigen in een paar jaar. Maar u heeft het over de schade die dat heeft op opgeleverd.

Maar wat is dan specifiek zo schadelijk geweest voor Haarlem? Wat hebben wij dan eigenlijk in die periode verkeerd gedaan wat ons nu nog schade berokkent? De voorzitter: De heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Voorzitter, dat is een lange lijst wat mij betreft. In die periode zie je niet alleen in Haarlem, maar dat de woningbouw compleet op zijn gat is komen te liggen. Dus dat heeft tot in de periode daarna … woningbouwproject duurt ongeveer acht tot tien jaar. Dus als je acht tot tien jaar optelt vanaf 2010, zie je dat in de jaren daarna de woningbouw gigantisch op zijn gat ligt. Als je in 2010 een woning probeerde te zoeken, had je veel kansen en nu kun je het vergeten. Dus dat komt onder andere van die schade. Er is op grote schaal bezuinigd bij de gemeente, achterstallig onderhoud in de wijken, terugtrekkende overheid uit de wijken. Dat heeft denk ik grote maatschappelijke schade berokkend. Als het niet direct tot een vervolgvraag leidt, ga ik verder met mijn financiële analyse. Inderdaad in de begroting staat nu een tekort van vijftig miljoen als je alle jaren bij elkaar optelt. Bij de septembercirculaire zie je dat beeld behoorlijk veranderen. In die zin zou ik ook inderdaad vooral voor pleiten om even af te wachten wat het structurele beeld wordt op het moment dat er een nieuw kabinet komt.

Maar de komende jaren, ook als je naar de algemene reserve kijkt en het weerstandsvermogen, zie ik persoonlijk eigenlijk financieel weinig noodzaak om volgend jaar onze ambtelijk apparaat op grote schaal aan de gang te gaan zetten om allerlei ombuigingen in beeld te brengen. Dan zou ik daar eerder bij wachten totdat het beeld echt goed in beeld hebben. Dat hebben we nu niet. Ik vraag me af of we dat in het voorjaar hebben. Dat zal waarschijnlijk nog wel even duren. De vorige kabinetsformatie … De voorzitter: Mijnheer Wiedemeijer u heeft een interruptie van de heer Van den Raadt. Ga u gang. De heer Van den Raadt: Want hoort Trots Haarlem hier nu een verbond tussen het CDA en de PvdA om dan in ieder geval die OZB-verhoging niet door te gaan voeren? Want u zegt ook laten we eerst even rustig kijken. De voorzitter: De heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Nee, zeer zeker niet. De PvdA zal altijd van de sterkste schouders een bijdrage vragen. Dus als ik net die stelling refereer in de Kieskompas, dan zullen wij altijd eerder een extra bijdragen vragen van mensen die in een woning wonen van een miljoen in plaats van bijvoorbeeld gaan bezuinigen op de lokale zorg of de armoedebestrijding. Dat zal de PvdA nooit die keuze maken, dus dat is helder.

8

De voorzitter: De heer Van den Raadt. De heer Van den Raadt: Dus u maakt een verschil tussen woningeigenaren, de eigenaren die meer als een miljoen op een bankrekening hebben staan? Of dat huis een miljoen waard is? Of hoe gaat u dat precies doen? Want niet elke huiseigenaar is dus hetzelfde bij u? Gewone mensen met een normale baan die wel een koophuis hebben toevallig die worden gespaard. De voorzitter: De heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Voorzitter, de OZB werkt al op het moment dat je een woning hebt die meer waard is dan betaal je een grotere bijdrage dan iemand die in een pand woont met een WOZ-waarde van drie ton. Dus als we de OZB verhogen dan betaalt iemand die in een pand woont van een miljoen meer dan degene die in een pand woont van drie ton. Dat vind ik een mooie manier van rechtvaardigheid. Als we nu naar de begroting kijken gaan de lasten ook minder omhoog voor huurders, huurders hebben het algemeen minder breed. Dus dat ziet er wat ons betreft uitstekend uit. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Van Kessel VVD. De heer Van Kessel: Dank u wel voorzitter. De heer Wiedemeijer die geeft aan dat hij hier een soort wens hoort om te gaan bezuinigen. Wat ik heb gehoord van eigenlijk alle collega's, is dat er een wens is om een scherp beeld te hebben van wat de mogelijkheden zijn.

Zodat als financiën slechter worden, dat we juist hele scherpe keuzes kunnen maken. Wat doen we wel, wat doen we niet. Nu weet ik wel welke kant de PvdA opgaat, dat is tot uw dienst. Maar de vraag die wij hier volgens mij de meeste hebben gesteld, wat ik heb gehoord, is wij willen graag een scherp beeld van de mogelijkheden hebben zodat we daarna scherpe keuzes kunnen maken. Mijn vraag is dan, pleit hij eigenlijk voor een troebel beeld? Dus dat we dat gewoon maar niet bekijken en wegstoppen? Wat doet dat daarna voor de keuzes en de scherpte in de keuzes die de PvdA zelf kan maken? De voorzitter: De heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Voorzitter ik hoop op een heel scherp beeld. We hebben misschien andere politieke voorkeur hoe het kabinet eruit komt te zien, maar ik hoop dat die wel duidelijkheid kunnen verschaffen te zijner tijd. Dan kunnen we goed kijken wat we dan gaan doen. Alleen ik vind het een beetje vreemd om ons ambtelijk apparaat met een eenzijdige opdracht aan de gang te zetten, namelijk breng bezuinigingen in beeld. Dat voelt voor mij een beetje je loopt naar de snackbar, maar je hebt eigenlijk geen behoefte om friet te kopen, maar je vraagt wel welke friet ze allemaal verkopen. Dan denk ik dat hoeft van mij dan niet. Ik hoef ze niet aan de gang te zetten met iets wat ik niet wil. Dus dat hoeft van mij niet. De voorzitter: De heer Van Kessel VVD.

De heer Van Kessel: Dat is dan toch wel een knap staaltje wensdenken dat de PvdA als grootste de verkiezingen uit gaat komen en dat dan alle financiële problemen voor de zon verdwijnen. Ik denk dat de meeste middeninkomens zullen weten wat er gaat gebeuren op dat moment. Dat die overwinning van de PvdA misschien ook wel wat verder weg komt. De voorzitter: De heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Voorzitter ik werk niet voor het Centraal Planbureau, maar die maakt volgende week haar analyses bekend. Het is altijd de goede gewoonte dat er bij de PvdA en GroenLinks meer geld naar de gemeente gaat, bij de VVD niet. Dus daar ben ik heel benieuwd naar. Dan kunnen we zien wat daaruit naar

9

voren komt. Maar even terug te gaan naar de lokale situatie. Die is diffuus en daar moeten we op wachten totdat hij helder is. Maar ik vind het niet verstandig en ook niet goed bestuur om nu allerlei bezuinigingen in beeld te brengen, terwijl onze reserves echt overpuilen. Dan denk ik volgens mij hebben we grote ambities in deze stad. Laten we daar dan eerst mee verder gaan. Mijn volgende punt is ook in het kader van het financieel beeld. Kijk als je goed kijkt dan zie je dat we nu ongeveer 75 miljoen per jaar investeren. Dat het in 2028 verdubbeld naar boven de 150 miljoen. Daarmee stijgen de kapitaallasten structureel met twintig miljoen per jaar. Dat heeft enorme invloed op het structurele beeld dat voor ons ligt. Ik zou het ontzettend knap vinden in die zin, de heer Klaver vroeg dat nog een beetje genuanceerd. Ik zie dat niet gebeuren om eerlijk te zijn, zou het onwijs mooi vinden. Maar daarom heb ik ook een vraag aan de wethouder. Rekenen we ons niet enorm arm? Want op het moment dat we zeggen we realiseren niet 150 miljoen, maar 130 of 140 miljoen. Dan neem ik mijn pet daar al voor af. Dan zijn die structurele lasten heel anders. Die liggen vijf tot tien miljoen lager per jaar. Dus moeten we daar niet wat meer flexibiliteit in aanbrengen? Hebben we daarmee ook niet een wat realistischer beeld over die structurele financiën? De voorzitter: Dank u wel.

Sorry de heer Klaver CDA heeft een interruptie ga uw gang. De heer Klaver: Zou het in dat licht misschien een idee zijn om te kijken wat de consequenties zijn als we er niet in slagen om die ambities te realiseren? Wat daar de consequenties van zijn? Dus dat we één of twee scenario’s uitwerken? Als het geen 150 miljoen is, maar honderd miljoen, wat betekent dat dan voor de financiële situatie van de gemeente? De voorzitter: De heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Dat is een goede vraag. Overigens zat dat ook bij de stukken van toen we de coalitie gingen vormen die kregen alle partijen. Hadden we ook een bandbreedte van hoeveel gaan we investeren en wat betekent dat voor het structurele kader? Toen hebben we daar ook voor gekozen om niet voor de hoogst mogelijke investeringen te gaan omdat dat ons niet realistisch leek. Overigens staan er nu ook heel veel in het laatste jaar als een soort restpostje. Dus het is ook even de vraag hoe reëel dat is. Maar dat ben ik met u eens. Laten we goed kijken naar een aantal bandbreedtes. Dat is een eenvoudige rekensom, dat kan de afdeling Concern Control ook doen zonder daar een dag werk in te stoppen. Dus dat lijkt me goed om daar naar te kijken. Dan kunnen we misschien in het voorjaar wat beter kijken wat dan het beeld op dat punt is, zonder dat je weet wat het kabinet gaat doen.

Overigens in dit kader moet ook vermeld worden dat het landelijke kabinet, die boekt gewoon structureel een onderuitputting in op hun investeringen. Waardoor daar het structurele saldo er een stuk gunstiger uit ziet. Dus in wezen wat ik voorstel, is ook in het landelijke financiële dynamiek niet geheel ongebruikelijk. Maar wij doen dat vooralsnog niet. Daar kun je wel over twisten of je bijvoorbeeld met 95 procent realisatie of iets dergelijks rekent. De voorzitter: U heeft nog een interruptie van de heer Van Kessel. De heer Van Kessel: Hoorde ik de heer Wiedemeijer zeggen dat hij niet verwacht dat de huidige ingeplande investeringen gerealiseerd gaan worden? De voorzitter: De heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Als die volledig worden gerealiseerd dan trakteer ik wel op een mooie traktatie voor iedereen die hier werkt. Want we zijn nu in de vorige periode hadden we dertig veertig miljoen per jaar investeringen. Nu gaan we al naar het dubbele naar 75, 80. Als we gaan naar 150 miljoen, ik denk dat het heel knap is als je 130 of 140 miljoen per jaar haalt aan het eind van deze periode. Dat zou fantastisch zijn. De voorzitter: Nog een interruptie van de heer Van Kessel.

10

De heer Van Kessel: Is de heer Wiedemeijer dan ook met mij eens dat alleen al een investering inboeken, dat dat gaat leiden tot kosten. Namelijk voorbereidingskosten om zo'n investering voor te bereiden. Dat het eigenlijk niet ontzettend zonde is van belastinggeld om hele hoge ambities in te boeken, om die vervolgens niet te realiseren? Zou het dan niet slimmer zijn om realistische ambities neer te zetten, kosten uit te sparen en op die manier … of meer beleid kunnen realiseren of misschien de burgers wat teruggeven. Daar kunnen we dan nog een discussie over hebben. Dus is het niet veel verstandiger om dat niet in te boeken? De voorzitter: De heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Voorzitter, de opmerking van de heer Van Kessel zorgt bij mij wel voor een klein binnenpretje. Want toen de formatie was, was het ons pleidooi om van het laagste scenario bij de investeringen uit te gaan. Het pleidooi van de VVD was om van het hoogste scenario uit te gaan. Dus we kunnen ieder geval concluderen dat er sprake is van voortschrijdend inzicht bij de heer Van Kessel die zich aansluit bij de lijn van de Partij van de Arbeid, dus dat is op zich mooi. De voorzitter: De heer Van Kessel. Ik wil nog even tegen de heer Wiedemeijer, u gaat uw laatste zeventien seconden al in. De heer Van Kessel VVD ga uw gang.

De heer Van Kessel: Dan wil ik alleen nog even benadrukken dat in de tijd dat we die verstandige keuze maakten, de rentestanden natuurlijk zeer veel anders waren dan dat ze op het moment zijn. Dus dat eventjes nog als antwoord voor de luisteraar die denkt zou de VVD het nu niet bij het rechte eind hebben? Nee hoor u mag ervan op aan gaan dat dat goed zit. De heer Wiedemeijer: Goed dan in de laatste zeventien seconden mooi dat wij daar alvast rekening mee hadden gehouden. Ten aanzien van de Duisenbergrapportage nog één opmerking. De PvdA is er niet voor om nu al een conferentie te houden voor de doelen bomen, de bomen doelen. Maar om dat inderdaad in de volgende periode te doen want anders wordt dat zo'n Poolse landdag. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan constateer we dat uw spreektijd op is voor deze vergadering. Dan gaan we naar de heer Trompetter van de Actiepartij. Ga uw gang. De heer Trompetter: Dank u wel voorzitter. Dank aan het college voor deze Programmabegroting. De begroting is ambitieus. We gaan er vooralsnog vanuit dat het ook haalbaar is en we zullen zien hoe dat gaat in de tijd met verkiezingen en de keuzes die in het land gemaakt gaan worden. We zijn ook wel blij met de duurzaamheidsbegroting dat het echt handen en voeten krijgt.

In de jaren 2006, 7, 8 kochten we nog geen peper duurzaam in en nu hebben we echt wel flinke ambities om het verder te brengen. De begroting is op zich goed leesbaar. Uit de technische vragen blijkt wel dat niet alle links in de begroting kloppen of verwijzen naar de juiste stukken. Dan met name de geamendeerde stukken. Dit zou worden aangepast als de geamendeerde begroting wordt gepubliceerd. Heeft het college zicht op de termijn waarop de systemen zo zijn aangepast dat de standaard, de laatste geamendeerde stukken al op de website staan? Voor de rest van de behandeling dat gaan we volgende week doen. Wat betreft Duisenberg Light opvolging is mijn fractie ook akkoord met de adviezen. Nemen ze over. De voorzitter: Dank u wel. Dan kijk ik even rond wie nog meer het woord zou willen in eerste termijn. Geen opmerkingen, dan gaan we naar de wethouder. Wethouder Roduner: Het stormt buiten en het stormt al een tijdje volgens mij ook in gemeentefinanciënland. Volgens mij is het juist ons doel om proberen in die storm rustig te blijven en inderdaad af te zien van jojobeleid. Zoals je ook die septembercirculaire dan weer kan interpreteren. We hebben geprobeerd in ieder geval met deze begroting zoveel mogelijk te blijven bij het kader wat bij de kaderbegroting hebben

11

vastgesteld. Dus daarmee proberen we ook die rust te bewaren en met een aantal minimale ingrepen proberen gewoon netjes die koers te houden. Waar we op ons gericht hebben, financieel zien om die stabiliteit te borgen, is om op de eerste vier jaar sluitend te zijn. Zo hebben we het ook bij de kadernota besproken met elkaar. Het saldo tot en met 2027 hebben we gezegd, er zitten een aantal plussen in de dichtstbijzijnde jaren en we zien een aantal minnen ontstaan in de jaren erop. Laat het bij elkaar tot een sluitend geheel komen. Dat is nog steeds een mooi sluitend geheel er zit zelfs nog een klein overschotje geloof ik. Maar je ziet inderdaad er is het jaar 2028 toegevoegd aan de begroting. Wij kijken altijd één jaar verder in de begroting vooruit dan wettelijk verplicht. Dat geeft ons wat meer inzicht. Maar daar zien we wel dat het hard naar beneden gaat. Dat heeft natuurlijk allemaal bekende oorzaken. Het ravijn, de opschalingskorting, allemaal termen waar we mee geconfronteerd worden. Waar het Rijk eigenlijk de gemeente aan onderwerpt. Dat is wel ingewikkeld, want ... De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Van den Raadt Trots Haarlem. De heer Van den Raadt: Even voor de luisteraar thuis duidelijkheid. Dat ravijn dat komt er alleen maar als we gewoon doorgaan op de weg zoals het kabinet dat nu besloten heeft.

Dus als er een nieuw kabinet zit en die besluit er komt geen ravijn dan komt er geen ravijn. De voorzitter: De heer Roduner. Wethouder Roduner: Ja ongeveer wel. Het is dan ook wel weer fijn dat er toch volgens mij Kamerbreed een motie is aangenomen die eigenlijk het kabinet oproept om onder andere de opschalingskorting bij de Voorjaarsnota te betrekken, om uiteindelijk die ook te schrappen. Dus je ziet wel degelijk dat er geluisterd wordt ook naar wat de VNG en het IPO inbrengt bij het kabinet over de financiën van de decentrale overheden. Je ziet dus ook dat er Kamerbreed inmiddels een motie ligt om dus de opschalingskorting, dat gaat dan voor de gemeente Haarlem over een structureel bedrag van een miljoen of acht of zo, om dat uiteindelijk ook te schrappen. We moeten gaan zien of we een volgende Kamer dat die die belofte waarmaakt en het volgende kabinet die belofte waarmaakt. Maar dat gaat ons wel heel veel lucht brengen. Dus je ziet bij deze begroting denk ik in algemene zin dat hoe dichterbij, is altijd bij een begroting. Hoe dichterbij je kijkt, hoe realistisch het is, hoe verder weg je gaat, hoe onduidelijker, hoe onzekerder. Het geeft een trend aan, maar we weten nu al zeker dat ook al zouden we dit vaststellen voor de komende vijf jaar, het saldo voor over vijf jaar natuurlijk formeel definitief anders zou zijn. De voorzitter: De heer Van den Raadt, Trots.

De heer Van den Raadt: Dan wordt het misschien technisch, maar gewoon puur uit interesse. We gaan dus nu iets vaststellen. Dan is drie weken later die verkiezingen en dan komt dat droomkabinet die komt. Gaan we dan een maand later weer die begroting aanpassen omdat al die doemscenario's niet komen? De voorzitter: De heer Roduner. Wethouder Roduner: Dat zou kunnen. We stellen twee keer per jaar de begroting bij. Dus meerjarig natuurlijk ook bij de kadernota. Dan hebben we voor het lopende jaar hebben we dan de voortgangsrapportage en dan hebben we de BRAP eindelijk ook voor het lopende jaar en het najaar. Dus dat zijn de twee logische momenten waarop je het lopende jaar bijstelt. Mijn verwachting is niet dat als we een kabinet in het begin van volgend jaar hebben, dat die zodanige maatregelen nemen die heel veel impact gaan hebben over 2024. Dus ik denk dat we vooral voor de jaren ik zal maar zeggen 26, 27, 28 zullen we echt even moeten afwachten wat het kabinet gaat doen. Zeker echt jaar 28, waar we ook het tekort zien dat is voor ons echt wel belangrijk wat het kabinet daar gaat doen. Maar voor 24 denk ik dat we best wel goed op koers zitten. Zo moet u een beetje naar de begroting kijken. Daarom hebben we juist ook die momenten van de kadernota om op basis van de

12

circulaire. Misschien ligt er een startcirculaire van het nieuwe kabinet al. Dus kunnen we dat betrekken bij de kadernota en dan kunnen we dan met elkaar de koers bepalen hoe we de gemeentefinanciën in structureel beeld gewoon goedhouden. D66 vroeg hoe kijkt u dan aan tegen die bezuinigingen? Toen we dit stuk vaststelden, toen hadden we al wel het beeld. Toen was de septembercirculaire al wel verspreid, Prinsjesdag was al wel geweest, maar we hadden de septembercirculaire nog niet doorgerekend bij onszelf. Maar we hadden wel het beeld ten opzichte van de begroting kan dat wel eens meevallen. Ten opzichte van de startcijfers zou dat wel eens mee kunnen vallen. Dus we hebben dat ook wel geprobeerd voorzichtig op te schrijven. Ik denk dat de kadernota ons weer een nieuwe kans geeft zoals altijd, maar nu met wat extra aandacht. Om te kijken wat zijn de uitgaven die er op de gemeente extra afkomen? Wat voor dingen zou je kunnen doen om dat weer wat beter te krijgen? We zien bij de kadernota altijd onder andere dat we ons rekenschap moeten geven van de autonome groeicijfers bij de WMO en de jeugd. Is al jarenlang is dat een jaar op jaar vraagstuk wat op tafel ligt bij het college. Dat moeten dan opnieuw inpassen. Zo zullen er een aantal vragen weer op de Collegetafel liggen die we met elkaar moeten beantwoorden.

Met het idee dat we uiteindelijk toch weer tot een sluitend verhaal kunnen komen. Dan gaan we dat bij de kadernota bespreken. Dan hebben we met elkaar het debat wat vinden we hiervan? Dan bepalen we met elkaar de richting die het college moet uitwerken voor de begroting van het jaar daarop. Dus eigenlijk is dat ook het reguliere proces wat we met elkaar hebben en op die manier houden we ook een beetje de rust in onze begroting. Het CDA vraag naar externe inhuur. Dit is wat we op dit moment ramen met de kennis van nu. Dat is denk ik ook goed dat we niet aan de voorkant al te ruim ramen. Maar goed, mocht het anders zijn dan gaan we dat in het lopende jaar natuurlijk ook bijstellen. Ik verwacht zelf niet dat we snel bij die 120 procent schuld gaan komen. Afgelopen periode was dat een heel erg discussiepunt, die is eigenlijk alleen maar gezakt. Dus ik denk niet dat dat het is. Maar als je in algemene zin, want het gaat veel over de investeringen. We hebben een behoorlijk investeringsprogramma. Daar liggen ook veel inhoudelijke wensen onder. Dus ik denk dat het vooral vanuit de inhoud ook erg gewend is dat de projecten die er in staan ook gerealiseerd worden. Wat je financieel daarvan ziet is dat het ons wel degelijk lukt om de afgelopen jaren dat investeringsniveau omhoog te krikken. Ik geloof dat we dit jaar naar een miljoen of zeven te gaan.

Dus daar zijn echt al een paar goede stappen gezet. We weten dat we nog een paar stappen door moeten. Dat vraagt ook veel van de organisatie, van het bestuur om uiteindelijk samen die stappen te zetten. Volgens mij al een paar keer over gehad dat dat ook echt wel dingen zijn die aandacht hebben en waaraan hard wordt gewerkt. Op het gebied van … De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Klaver. De heer Klaver: U zegt die 120 procent gaan we niet halen, maar de investeringen gaan we wel realiseren. Die twee hangen toch sterk met elkaar samen? Als wij in staat zijn om die investeringen te realiseren, dan zullen we die 120 procent ook gaan benaderen toch? De voorzitter: De heer Roduner. Wethouder Roduner: Kijk bij investeringen is natuurlijk ook iets waar je moet opletten dat je niet in een jojobeleid terechtkomt. Dus je programmeert volgens mij ook op kort termijn dit zijn de investeringen die we willen. Dat geeft ons ook die vijfjaarstermijn. Overigens zit er altijd in onze begroting een afslag omdat we weten dat we altijd iets overprogrammeren. Dus we weten altijd dat door hoog te programmeren we misschien iets lager uitkomen, maar dat is wel een systematiek die goed werkt. Dus je kunt daarmee ook wat meer spelen met projecten om te zorgen dat die voortgang ook blijft gaan. Want je komt overal altijd wel tegen een onverwachte tegenvaller aan.

Dat levert altijd een klein financieel voordeel in wat gewoon in ons kader, wat in ons hele financieringssystematiek zit. Dus dat daar zit niet nog extra lucht in, laat ik het op die manier zeggen. Dus we hebben natuurlijk op die IP natuurlijk ook nog gekeken door te zeggen door dat tienjaars IP geeft het ons iets meer ruimte ook om die investeringen die noodzakelijk zijn ook wat meer op de juiste momenten in de tijd te zetten. U constateert terecht, er ontstaat een soort boeggolf aan het einde het laatste jaar. Ik denk dat het ook de uitdaging zal zijn ook bij de komende kadernota die boeggolf weer wat

13

vlakker te maken. Om die investering echt op een gelijkmatiger tempo te krijgen, op een gelijkmatig niveau, wat ook nog weer realistischer is. Maar nogmaals, met de kennis en de wensen van nu, is dit ambitie die we neerleggen. Is het elke keer weer bijstellen om te kijken hoe dat gaat. We kunnen zeggen het is financieel, maar het is ook natuurlijk gewoon iets wat inhoudelijk de stad nodig heeft. Dat kun je niet alleen maar financieel bekijken, maar het zijn investeringen die vanuit de inhoud gewenst zijn om te doen. De wijkbudgetten versimpelen vraagt u. Niet financieel, we gaan geen budget op een hoop gooien. Maar we hebben wel gezegd laten we in ieder geval, de aanvraag is duidelijk, inzichtelijk maken hoe zij toegang kunnen krijgen tot die budgetten. Het zijn wel echt budgetten voor verschillende ideeën, het zijn voor kleine initiatieven. Het zijn voor echt wat grotere bewonersinitiatieven. Dat zijn echt budgetten die beschikbaar zijn voor de huidige wijkraden, straks wijkplatform. Dat zijn net wel weer andere groepen waar we ook willen dat het geld niet opeens op is. Dat die ook echt een budget hebben, maar we zorgen wel dat het duidelijker wordt waar ze moeten zijn met hun vragen als ze behoefte hebben aan zo’n kleine subsidie. De OZB is die nu nodig? De VVD zegt de begroting is structureel niet in evenwicht.

U zegt moeten we dan die OZB nu verhogen? Volgens mij hoort dat bij elkaar. Hebben we met elkaar gezegd dit is het lastenkader wat we bij de kadernota hebben vastgesteld. Daarvan hebben we gezegd dat lastenkader dat voeren we door in de begroting. Maar er is nu geen ruimte om daar verder nog weer lastenverlichting te doen. Omdat we toch wel met elkaar ook in deze begroting hebben geconstateerd het gat wordt aan de achterkant wel heel groot. Het is denk ik niet wenselijk om te doen als we in één jaar lasten laag kunnen houden, om dan volgend jaar de Haarlemmers opeens met een dubbele stijging van hun OZB te confronteren. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Trompetter Actiepartij. De heer Trompetter: Dank u wel voorzitter. Is het niet ook zo dat die stijging van die OZB wordt gecompenseerd door de verlaging van de afvalstoffenheffing? De voorzitter: De heer Roduner. Wethouder Roduner: We hebben het lastenkader hebben we hetzelfde gehouden. Dus we hebben gezegd de lastenniveau wat u met elkaar heeft vastgesteld bij de kadernota dat is het lastenniveau waarop we ook bij de begroting weer bij u terugkomen. Ik denk dat dat een goed verhaal is. Nogmaals, we zijn het misschien alweer bijna vergeten, maar u moet zich realiseren dat wij eigenlijk een miljoen of twee, drie structureel niet hebben doorberekend in de lasten die we wel hebben gemaakt.

Doordat de inflatie eigenlijk vorig jaar ons tussentijds heel erg overviel, zijn de gemeentekosten heel erg gestegen. We zijn veel meer geld gaan uitgeven aan CAO, energie, duurdere grondstoffen. Niet alleen wij, maar ook onze verbonden partijen. Dat heeft ons denk ik twee of drie miljoen meer structureel gekost, dan we uiteindelijk aan de bewoners via een hogere lasten hebben doorberekend. Dat is denk ik op zich goed om dat altijd weer even te realiseren dat we die manier hebben geprobeerd die pijn ook voor de bewoners te verzachten, maar dat kan niet tot in oneindigheid doorgaan. De VVD vraagt naar de tijdelijke huisvesting. U constateert terecht, dat is een nieuw risico. Dus dat is een nieuw risico wat geconstateerd is waarin ook in december nog verder over gepraat zal worden wat het precies behelst. Zodat we in de jaarrekening ook nog beter informatie over kunnen verschaffen. Maar wij hebben de afgelopen tijd best wel veel gezien en volgens mij ziet u in deze begroting ook weer extra geld voor tijdelijke onderwijshuisvesting. Dat we toch best hebben moeten schuiven met onverwachte stijgingen in het onderwijs. Heeft deels te maken bijvoorbeeld met de instroom van Oekraïners, waarvoor tijdelijk units moesten worden gerealiseerd.

Heeft ook deels te maken met stromen bij de middelbare scholen, waar bijvoorbeeld volgens mij nu de units bij de Belgiëlaan even langer moeten staan ten behoeve van het Rudolf Steiner. Dus je ziet die stromen zijn nog niet helemaal op orde. Daar zien we gewoon nog wel een aantal dingen wat tegenvallers ontstaan. Het is goed denk ik dat we dat nu als een risico parkeren, maar nogmaals we gaan we daar verder inhoudelijk over praten om te kijken wat het precies behelst en hoe we het ook kunnen beheersen.

14

De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Van Kessel VVD. De heer Van Kessel: De eerste gaat over de timing hiervan. Want dit risico was niet gemeld in het SHO. Hij is ook niet gemeld in de BRAP en hij is nieuw in de begroting. Daar zit bijna geen tijd tussen. Dus wat is er in die tijd tussen de BRAP en de begroting gebeurt? Dat er in ene een bedrag van drie-en-een-half miljoen, want daar hebben we het over zeventig procent van vijf miljoen. Dat dat in ene zomaar omhooggekomen is? Ik ben echt benieuwd waar kan dat in die weken, kwestie van dagen is dat, kan zo'n bedrag van drieënhalf miljoen in ene vandaan komen? De voorzitter: De heer Roduner. Wethouder Roduner: Dan ga ik toch een beetje zoeken, maar volgens mij hebben we dit ook wel benoemd in het SHO. Er is volgens mij wel benoemd in het SHO dat met bepaalde bedragen er ook rekening moet worden gehouden dat er tijdelijke huisvesting nodig is. Sterker nog, hoe meer je gaat verbouwen, hoe meer tijdelijke huisvesting je nodig hebt even plat gezegd. Want als je iets verbouwt zoals het Stedelijk hiernaast, dan heb je die tijdelijke units op het Tennispad nodig voor de kinderen die op het Stedelijk zitten en tijdelijk niet in hun schoolgebouw terechtkomen. De voorzitter: De heer Van Kessel VVD.

De heer Van Kessel: Kijk in het SHO is dit in algemene zin is het wel benoemd en daar zijn ook bedragen voor genoemd, maar er is nu bovenop die bedragen die al in het SHO genoemd zijn, is er daarbovenop is er drie-eneen-half miljoen gekomen. Dat is in een kwestie van één of twee weken is dat gebeurd. Ik wil gewoon heel graag weten waar komt in die kwestie van die van die twee, drie weken die daartussen zit, waar komt die drieen-een-half miljoen vandaan? Dan als u die vraag toch gaat uitzetten, want ik neem aan dat ik daar vandaag geen antwoord op ga krijgen. Dan wil ik ook graag weten waarom dat drie-en-een-half miljoen ongeveer, waarom dat gewoon niet in het kader is opgenomen. Want een kans van zeventig procent is echt toch wel stevig. We kunnen er wel van uitgaan, je had hem gelijk kunnen inboeken. Waarom is dit ook niet explicieter gemeld in de begroting? Is het ergens achterin in de bijlage bij de risico's is dit geplaatst. Ik vind een bedrag van drie-en-een-half miljoen dat is een groot bedrag. Dat hadden we kunnen zien. Ik zou graag al dan niet schriftelijk voor de begroting zou ik hier toch antwoord op willen hebben. De voorzitter: De heer Roduner. Wethouder Roduner: We kijken even wat u verder schriftelijk kan krijgen. Maar het is niet zo dat het binnen twee, drie weken is gebeurd.

Dus dit is een discussie binnen de organisatie waarin we kijken welke risico's zien wij? Er is volgens mij in de kadernota geld opgenomen voor tijdelijke onderwijshuisvesting. U ziet in deze begroting ziet u dat er ook weer extra geld voor onderwijshuisvesting voor het ISK is opgenomen. Dus het zijn wel degelijk posten die we, als we die echt kunnen invullen, ook laten materialiseren in de begroting. Alleen het is gewoon wel op dit moment echt even zoeken met het onderwijshuisvesting hoe je dat op een goede manier gaat doen. Wat ik zeg, er zijn weer tijdelijke units geplaatst volgens mij op het Korte Verspronckweg wordt ook weer tijdelijk iets gebouwd. Dat heeft ook mee te maken dat onder andere de nieuwbouw van de ISK nog niet klaar is. Het is best wel veel wat er gebeurt. Maar nogmaals, we gaan daar ook richting december wordt er nog verder het gesprek over gevoerd. Bij de jaarrekening kunnen we deze begroting nog weer beter duiden. Dus het is ook even we moeten ook langzaam werken aan het steeds verbeteren van de informatie. De voorzitter: Nog één interruptie van de heer Van Kessel neem ik aan. De heer Van Kessel: Ik hoor wel wat de wethouder zegt en daar hoor ik ook eigenlijk uit dat hij gewoon eigenlijk niet precies weet wat er achter de deze post schuilt. Dat neem ik hem helemaal niet kwalijk, want het