Realisatie instandhouding openbaar gymnasiaal onderwijs 2022

Raadsstuk

Onderwerp Realisatie instandhouding openbaar gymnasiaal onderwijs 2022 Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 31 oktober 2023

2023/1733878 Leeuwen, B. van 1.1 Onderwijs JOS Boer, Y.A. de 06 – 4622 7684 yaboer@haarlem.nl Het Stedelijk Gymnasium Haarlem, onderdeel van Onderwijsstichting Zelfstandige Gymnasia (OSZG), heeft het jaarverslag 2022 ter kennisname ingediend. We zien dat OSGZ een financieel gezonde organisatie is die het openbaar gymnasiaal onderwijs in de komende jaren in Haarlem kan verzorgen. Op het Stedelijk Gymnasium Haarlem bewegen ze mee met hun leerlingen. Iedereen is anders en iedereen heeft eigen talenten. Dit vinden wij als gemeente als extern toezichthouder van het openbaar gymnasiaal onderwijs bevoegd conform de Wet op het Voortgezet Onderwijs zeer waardevol. Op grond van het jaarverslag 2022 stellen wij vast dat de Stichting voldoende openbaar gymnasiaal onderwijs in 2022 in Haarlem heeft gerealiseerd. De commissie Samenleving wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college in paragraaf 2 en over de wijze van agendering van het raadsstuk in de raadsvergadering. Realisatie instandhouding openbaar gymnasiaal onderwijs 2021 (2022/1442683), zoals tijdens de gemeenteraadsvergadering van 15 december 2022 is vastgesteld. 1. Het college stelt het voorstel aan de raad vast. de secretaris,

Kenmerk: 2023/1733878

de burgemeester,

1/6

Besluit Raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: Vast te stellen dat Onderwijsstichting Zelfstandige Gymnasia, op grond van het jaarverslag 2022 van deze Stichting, voldoende openbaar gymnasiaal onderwijs in 2022 in Haarlem heeft gerealiseerd. de griffier,

de voorzitter,

1. Inleiding Conform de Wet op Voortgezet Onderwijs inzake de instandhouding van het openbaar onderwijs en de statuten van Stedelijk Gymnasium Haarlem (SGH) is de gemeenteraad als extern toezichthouder bevoegd vast te stellen dat deze Stichting de instandhouding van voldoende openbaar gymnasiaal onderwijs in Haarlem in 2022 heeft gerealiseerd. Deze vaststelling geschiedt op grond van het jaarverslag 2022 van Onderwijsstichting Zelfstandige Gymnasia (OSZG), waar het SGH onderdeel van uitmaakt. Het jaarverslag 2022 (2023/1733925) is door OSZG ter kennisname ingediend. De landelijke Onderwijsstichting Zelfstandige Gymnasia, een samenwerkingsverband als bedoeld in artikel 53c van de wet op Voortgezet Onderwijs met in totaal zes scholen in Nederland, heeft één school in Haarlem, het Stedelijk Gymnasium Haarlem. 2. Voorstel aan de raad Het college stelt de raad voor: 1. Vast te stellen dat OSZG, op grond van het jaarverslag 2022 van deze Stichting, voldoende openbaar gymnasiaal onderwijs in 2022 in Haarlem heeft gerealiseerd. 3. Beoogd resultaat Het in standhouden van voldoende openbaar gymnasiaal onderwijs. 4. Argumenten 4.1 Openbaar voortgezet onderwijs is in 2022 gerealiseerd. De instandhouding van het openbaar voortgezet onderwijs past binnen programma 1 ‘Maatschappelijke participatie ’van de programmabegroting 2022. In beleidsveld 1.1.

‘Onderwijs en Sport’ is de volgende doelstelling verwoord: ‘Meer kansen voor de jeugd in het onderwijs en peuteropvang’. SGH draagt hieraan bij met het openbaar gymnasiaal onderwijs.

Kenmerk: 2023/1733878

2/6

4.2 Uitvoeren van openbaar gymnasiaal onderwijs vindt verantwoord plaats. SGH verzorgt het openbaar gymnasiaal onderwijs in Haarlem. De school kent al jaren een stabiel leerlingenaantal. Het jaarverslag is ter kennisname ingediend. Op 13 oktober 2023 is op bestuurlijk niveau met het schoolbestuur over het jaarverslag 2022 gesproken. Naar aanleiding van dit bestuurlijk overleg is geconstateerd dat SGH op verantwoorde wijze haar werkzaamheden verricht. 4.3 Het jaarverslag 2022 geeft een verantwoord financieel overzicht. De jaarrekening 2022 is voorzien van een goedkeurende verklaring van de accountant. De jaarrekening geeft een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van het vermogen per 31-122022 en van het resultaat over 2022. Tevens voldoen de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties aan de eisen van financiële rechtmatigheid. De jaarrekening 2022 van de OSZG sluit met een negatief resultaat van € 838.000. In de begroting was uitgegaan van een positief resultaat van € 139.000. Derhalve een nadelige afwijking van € 977.000. Een belangrijke oorzaak voor dit negatieve resultaat zijn de hogere afschrijvingen van per saldo € 372.000. Dit is het gevolg van de versnelde extra afschrijving van niet langer te gebruiken activa vanwege de verbouwing van het Stedelijk Gymnasium Haarlem van € 561.000.

Dit nadeel is deels gecompenseerd doordat de afschrijvingen bij de andere scholen meevielen. Een andere oorzaak van het nadeel zijn de hogere dotaties aan de voorzieningen langdurig zieken en verlofsparen. Daarnaast zijn de overige lasten veel hoger dan geraamd. Dit heeft vooral betrekking op de kosten van leer-en hulpmiddelen en boeken die ten gevolge van de prijsstijgingen bij de uitgevers meer dan trendmatig zijn gestegen. In 2022 is ten behoeve van individuele en collectieve werkdrukvermindering een bedrag van € 1.439 mln ontvangen. Mede doordat de aankondiging van deze bekostiging nogal laat in het jaar plaats vond is er voor wat werkdrukverlichting betreft alleen het individuele deel volledig besteed. Voor het collectieve deel is het beleidsproces nog in bewerking en daarom zijn de nog niet bestede middelen van € 678.000 in een bestemmingsreserve opgenomen op de balans. De aanvullende lumpsum bekostiging in het kader van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is ingesteld om de leerachterstanden die zijn ontstaan door de coronapandemie in te halen gedurende de periode 2021 t/m 2025. In 2022 is in dit kader € 1.526.000 ontvangen. De uitgaven ten laste van de middelen bedragen in 2022 € 2.123.000. Het verschil is ten laste van de bestemmingsreserve gebracht. Deze reserve bedraagt ultimo nog € 1.530.000. Dit bedrag zal in 2023 t/m 2025 worden besteed.

Door het negatieve resultaat over 2022 van € 838.000 neemt het eigen vermogen (inclusief de bestemmingsreserves) af van € 17.571 mln tot € 16.734 mln. De algemene reserve, vrij te besteden deel van het eigen vermogen, bedraagt ultimo 2022 € 10.515 mln.

Kenmerk: 2023/1733878

3/6

De gebruikelijke kengetallen solvabiliteit en liquiditeit liggen ruim binnen de bandbreedte, zoals die geldt binnen het voortgezet onderwijs. Ook het weerstandsvermogen, die het verband aangeeft tussen het aanwezige eigen vermogen en de totale baten, bevindt zich ruim boven de door het bestuur gestelde norm van € 11,3 mln. De OSZG zit hier ruim € 5,0 mln boven. In 2020 is een nieuw kengetal geïntroduceerd “bovenmatig eigen (publiek) vermogen”. Een waarde hoger dan 1,0 geeft aan dat mogelijk sprake is van een te hoog eigen vermogen. De waarde per ultimo 2022 bedraagt 1,06 en ligt dus nog maar een fractie boven de signaleringswaarde (in 2021 nog 1,17). Bij een score boven de 1,0 zal de onderwijsinspectie nader onderzoek doen en het gesprek hierover aan gaan met het bestuur van de instelling. Het bestuur verwacht met de begrote resultaten op termijn, de jaren 2023 t/m 2026 met een tekort, binnen de signaleringswaarde uit te komen. 4.3.1. Continuiteitsparagraaf (zie BV 28 t/m 32) In de Regeling jaarverslaggeving onderwijs (RJO) is uitgebreid met een voorschrift dat voorziet in de opname in het jaarverslag van een zogeheten Continuiteitsparagraaf. Dat past in de trend om in het jaarverslag niet alleen te rapporteren over het handelen in het verleden, maar ook aandacht te besteden aan de continuïteit van de organisatie in de toekomst.

Concreet betekent dit onder andere dat via een vaste gegevens set inzicht wordt gegeven in de ontwikkeling van de exploitatie en balanspositie op hoofdlijnen voor het verslagjaar 2022 en minimaal 3 opeenvolgende jaren. OSZG heeft hieraan invulling gegeven en heeft gekozen voor 4 opeenvolgende jaren. De uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de meerjarenbegroting (w.o. leerlingenaantallen en te verwachten caostijging) zijn duidelijk toegelicht. De omvang van de algemene reserve en liquiditeit heeft het bestuur van de OSZG doen besluiten vanaf 2019 beleidsrijker te begroten, waarbij het sluitend zijn van de begroting niet langer als een doel op zich gezien wordt. Wel is het kader meegegeven dat tijdelijke activiteiten worden gefinancierd uit tijdelijke middelen en structurele activiteiten worden gefinancierd uit structurele middelen. Dit om flexibel te kunnen reageren op een mogelijke daling van leerlingenaantallen Vandaar dat voor de jaren 2023 t/m 2026 negatieve resultaten worden begroot. Uit de balanspositie blijkt dat het eigen vermogen (algemene reserve en bestemmingsreserves) in 2023 en volgende jaren afneemt ten gevolge van de begrote nadelige resultaten en besteding van de middelen uit de bestemmingsreserves. 4.3.2.

Risico’s In de risicoanalyse van OSZG zijn een aantal belangrijkste risico’s voor de OSZG benoemd, waar het risico op het zich voordoen hiervan op gemiddeld/hoog wordt ingeschat. Deze risico’s zijn:  De ontwikkeling van leerlingenaantallen

Kenmerk: 2023/1733878

4/6







Het gymnasium is op zich een sterk merk, echter er vallen 2 scholen binnen een krimpregio. De ontwikkelingen in deze 2 krimpregio’s worden nauwlettend in de gaten gehouden en er wordt een zeer actief PR-beleid gevoerd. Personeel (cao, leeftijdsopbouw, ziekteverzuim, wachtgeld, WAO, kwaliteit en verloop) Een nieuwe cao wordt in de regel gecompenseerd door OCW, evenals de werkgeverslasten. Verder is de leeftijdsopbouw van de OSZG-scholen op stichtingsniveau evenwichtig en was er sprake van een relatief laag ziekteverzuim, dat door de coronaperiode ook bij OSZG tot negatieve effecten leidde. Het personeelsverloop is klein en de aantrekkelijkheid van de gymnasia voor goede leraren groot. Wel wordt bij sommige vakken druk gevoeld om deskundige, ervaren leraren te werven ter vervanging van uittreders om de secties op sterkte te houden. De afspraken over de functiemix (loopbaanbeleid) hebben geleid en blijven leiden tot relatief hoge personele kosten. Ondanks de lichte onzekerheid over de leerlingaantallen wordt gestreefd naar baanzekerheid voor nieuwe leraren, maar dat is geen vanzelfsprekendheid. Mobiliteit tussen de nabije scholen kan plaatsvinden op termijn. Huisvesting (onderhoud, vandalisme) Sommige scholen zitten in nieuwe of gerenoveerde gebouwen; er is een flinke verbouwing gaande bij Stedelijk Gymnasium Haarlem.

Ondanks de (geplande) renovaties blijven de gebouwen oud en onderhoudsintensief. Het is niet vanzelfsprekend dat de rijksoverheid het gebouwencomplex van de benodigde financiële middelen voorziet. De meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) is verder in detail in kaart gebracht en wordt op termijn mogelijk in een bestemmingsreserve opgenomen. Momenteel hebben de scholen de gesignaleerde kosten uit het MJOP beoordeeld en meegenomen in hun begrotingen/ meerjarenperspectieven. Politiek bestuurlijke risico’s (niet complementaire regelgeving) Momenteel is de hele wereld onrustig en zijn na iedere schokbeweging (oorlog, klimaat, pandemie, vluchtelingen) in ons dagelijks leven extreme maatregelen nodig (= miljarden bijdragen van de rijksoverheid). Op microniveau speelt daarbij ook de druk op het verhogen van de leeftijdsgrens voor toetreding tot het voortgezet onderwijs, het niet aflatende commentaar op het klassieke onderwijs, kansengelijkheid, de vrijwillige ouderbijdrage en het effect op reizen en excursies op onze scholen, het nog altijd groeiende aantal bijzondere scholen en de druk van o.a. vakbonden op de lumpsumbekostiging. Terugkerend thema is onduidelijkheid over de bereidheid van de overheid om kostenstijgingen door inflatie, hogere energieprijzen en cao’s te compenseren. Dit zijn zorgelijke ontwikkelingen.

In dat kader wordt waar nodig tijdig nieuw beleid ontwikkeld om hierop te anticiperen.

4.3.3. Resultaat Stedelijk Gymnasium Haarlem Het Stedelijk Gymnasium Haarlem is onderdeel van de overkoepelende OSZG en is een apart onderdeel binnen de jaarrekening. Het exploitatieresultaat 2022 is € 573.000 nadelig. Ten opzichte van de begroting, die sloot met een voordelig resultaat van € 168.000 is sprake van een nadelige

Kenmerk: 2023/1733878

5/6

afwijking van € 751.000. Het nadelig resultaat wordt met name veroorzaakt door de niet voorziene post versnelde afschrijving van niet langer te gebruiken activa vanwege de verbouwing gebouw Prinsenhof (€ 565.000 nadeel) en een uitgestelde bijdrage vanuit de Stichting Architraaf (€ 85.000). Daarnaast zijn de overige lasten veel hoger dan geraamd. Dit heeft onder andere betrekking op de kosten van leer-en hulpmiddelen en boeken die ten gevolge van de prijsstijgingen bij de uitgevers meer dan trendmatig zijn gestegen (€ 115.000 nadeel). Tot slot laten de personeelskosten een overschrijding te zien die gedekt kan worden uit de gereserveerde NPO-middelen. Na onttrekking van het exploitatieresultaat van € 573.000 bedraagt het eigen vermogen (inclusief bestemmingsreserves publiek en privaat) ultimo 2022 € 3.232 mln. 4.4. OSZG is een financieel gezonde organisatie Mochten zich in de toekomst één of meerdere risico’s voordoen, dan beschikt OSZG over voldoende eigen middelen om deze incidenteel te kunnen opvangen. Het eigen vermogen bedraagt per ultimo 2022 € 16,7 mln. De algemene reserve, het vrij te besteden deel van het eigen vermogen, bedraagt ultimo 2022 € 10.515 mln. Geconcludeerd kan worden dat de OSZG, inclusief het hieronder vallende Stedelijk Gymnasium Haarlem (SGH), een financieel gezonde organisatie is. 4.5 Inspectie van het Onderwijs kent het SGH een basisarrangement toe.

Het OSZG is beoordeeld door de Inspectie van het Onderwijs. De zes scholen voor openbaar gymnasiaal onderwijs hebben een basisarrangement van de Inspectie van het Onderwijs met de waardering voldoende ontvangen. Als een school aan de basiskwaliteit voldoet, dan krijgt de school van de onderwijsinspectie het oordeel voldoende. Dit geldt voor het SGH en alle andere scholen van OSZG. 5. Risico’s en kanttekeningen Geen. 6. Uitvoering OSZG verzorgt het openbaar gymnasiaal onderwijs in Haarlem. Het bestuur van het SGH is vertegenwoordigd bij de bespreking van dit raadsstuk in Commissie Samenleving. 7. Bijlage - bijlage: Jaarverslag OSZG 2022 - bijlage: Controleverklaring accountant OSZG 2022

Kenmerk: 2023/1733878

6/6