Raadsvoorstel Initiatiefvoorstel CU CDA HvH TH Een toeristische tram in Haarlem

Raadsvoorstel

Initiatiefvoorstel “Een toeristische tramlijn in Haarlem” Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Auteurs Email Kernboodschap

2025/238005 Loenen, D. van / Roduner, F. / Berkhout, R. 4.2 Economie, toerisme en cultuur en 4.4 Ruimtegebruik Frank Visser (ChristenUnie), Petra Oppenhuis (CDA), Louise van Zetten (Hart voor Haarlem) en Sander van den Raadt (Trots Haarlem) griffiebureau@haarlem.nl Eind jaren ‘50 verdween de tram in Haarlem. Een uitgestrekt netwerk van Schoten tot Scheveningen en van Zandvoort tot Amsterdam werd gesloopt. Haarlemse tramhistorie wordt nog steeds levend gehouden. Het NZH Vervoer Museum beschikt over historisch trammaterieel en mede dankzij een gemeentelijke bijdrage is Stichting De Nieuwe Blauwe Tram ver gevorderd met de bouw van een replica van de beroemde Blauwe Tram die jarenlang het vervoer verzorgde in onze regio. Een tram in een museum is als een Stradivarius achter glas. Een tram moet rijden om hem te kunnen beleven. In dit initiatiefvoorstel wordt een plan uitgewerkt voor het realiseren van een toeristische tramlijn aan de rand van Spaarnwoude Park in het gebied tussen Schoteroog en station Haarlem Spaarnwoude. Zo kan het Haarlemse rijdend cultureel erfgoed in volle glorie worden beleefd. Een tramlijn is hier ruimtelijk goed inpasbaar en kan worden verbonden met reeds aanwezige recreatieve functies. Langs de route bevindt zich het NZH Vervoer Museum. Hier is een gebouw beschikbaar dat eenvoudig kan worden ingericht als tramremise.

De tramlijn kan low budget worden gerealiseerd door hergebruik van oude sporen en wissels van bestaande trambedrijven in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam en van ProRail. Desondanks vraagt realisatie van de tramlijn een eenmalige investering. Er zijn kansen dit voor een substantieel deel te betalen uit bijdragen uit subsidies, fondsen en sponsoren. Maar ook een gemeentelijke bijdrage zal nodig zijn. De jaarlijkse exploitatielasten kunnen mede dankzij de inzet van vrijwilligers volledig worden gedekt uit de inkomsten van bezoekers.

Behandelvoorstel voor commissie

Dit initiatiefvoorstel is bedoeld als startnotitie. Voorgesteld wordt om de haalbaarheid te onderzoeken en bij een positief antwoord in overleg met stakeholders tot een voorkeurstracé te komen en dit uit te werken in een voorlopig ontwerp dat wordt voorgelegd aan de Raad. Het initiatiefvoorstel wordt gepresenteerd in de raad van 27 februari 2025. Het college van B&W wordt verzocht een preadvies op het voorstel te geven. De

Kenmerk: 2025/

1/9

Relevante eerdere besluiten

Ontwerp-besluit raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

commissie Ontwikkeling wordt na het uitbrengen van het preadvies van het college verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van de initiatiefnemer in paragraaf 2 en over de wijze van agendering van het raadsstuk in de raadsvergadering. - Afdoening Motie Onderdak voor de Nieuwe Blauwe Tram BIS (2023/1246324) - Motie Onderdak voor de Nieuwe Blauwe Tram BIS in raadsvergadering 10 juli 2023 - Aangepast Voorlopig ontwerp ontvangstgebied Veerplas, AB Recreatieschap Spaarnwoude, 14 december 2023 - Vastgestelde visie Spaarnwoudepark 2040 (recreatieschap Spaarnwoude 7 mei 2020) - Haarlems erfgoed: Verbindende kracht in de stad 2024-2034 in raadsvergadering 25 april 2024 - Aangaan convenant Regio Deal MRA West Beter in balans, collegebesluit 24 september 2024 - Grondprijsbrief 2025, collegebesluit 14 januari 2025 De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van de initiatiefnemer(s), 1. Een positieve grondhouding in te nemen voor de realisatie van een toeristische tramlijn in Haarlem; 2. Het initiatiefvoorstel vast te stellen als startnotitie voor de realisatie; 3. Het college de opdracht te geven om: a.

Samen met Stichting De Nieuwe Blauwe Tram, het NZH Vervoer Museum en Recreatieschap Spaarnwoude de haalbaarheid te onderzoeken van een toeristische tramlijn in Spaarnwoude Park, in het gebied globaal gelegen tussen de Adriaan Hofmanweg en de Mooie Nel en tussen Schoteroog en station Haarlem Spaarnwoude; b. Bij een positief resultaat in overleg met belanghebbenden een voorstel voor een voorkeurstracé uit te werken en aan de Raad voor te leggen inclusief een aanvraag voor een voorbereidingskrediet; c. Daarbij een financiële dekking te leveren voor de verdere voorbereiding en realisatie d. Hiervoor zoveel mogelijk gebruik te maken van fondsen, sponsoring en bijdragen van andere overheden en daarnaast dekking te zoeken in onder meer de middelen voor de Regio Deal MRA West in balans Case for Change Haarlem, in de begroting van het Recreatieschap Spaarnwoude en het investeringsplan van de gemeente; e. Indien de voorkeur uitgaat naar één van de tracévarianten die bij de Veerplas komt het ontwerp voor dit gebied aan te passen zodat de trambaan en haltes hierin passen en waar mogelijk werk-met-werk kan worden gemaakt en/of kosten kunnen worden bespaard in de realisatie;

Kenmerk: 2025/

2/9

f.

Bij de verdere uitwerking voor de exploitatie uit te gaan van een sluitende businesscase van de tram zonder gemeentelijke subsidie. g. Als een kans zich voordoet reeds te starten met het verzamelen van tweedehands materialen voor de trambaan in een tijdelijke materialenhub voordat het haalbaarheidsonderzoek is afgerond om zo de uiteindelijke investeringskosten zo laag mogelijk te houden; h. Voor het haalbaarheidsonderzoek en de tijdelijke materialenhub €40.000 beschikbaar te stellen en dit te dekken door een korting op de incidentele bijdrage van de gemeente Haarlem aan ontvangstgebied Veerplas (€591.000). de griffier,

de voorzitter,

1. Aanleiding Eind jaren ‘50 verdween de tram in Haarlem. Een uitgestrekt netwerk van Schoten tot Scheveningen en van Zandvoort tot Amsterdam werd gesloopt. Haarlemse tramhistorie wordt nog steeds levend gehouden. Het NZH Vervoer Museum beschikt over historisch materieel en mede dankzij een gemeentelijke bijdrage is Stichting De Nieuwe Blauwe Tram ver gevorderd met de bouw van een replica van de beroemde Blauwe Tram die jarenlang het vervoer verzorgde in onze regio. Een tram in een museum is als een Stradivarius achter glas. Een tram moet rijden om hem te kunnen beleven. In dit initiatiefvoorstel wordt een plan uitgewerkt voor het realiseren van een toeristische tramlijn aan de rand van Spaarnwoude Park in het gebied tussen Schoteroog en station Haarlem Spaarnwoude. Zo kan het Haarlemse rijdend cultureel erfgoed in volle glorie worden beleefd. Een tramlijn is hier ruimtelijk goed inpasbaar en kan worden verbonden met reeds aanwezige recreatieve functies. Langs de route bevindt zich het NZH Vervoer Museum. Hier is een gebouw beschikbaar dat eenvoudig kan worden ingericht als tramremise. De tramlijn kan low budget worden gerealiseerd door hergebruik van oude sporen en wissels van bestaande trambedrijven in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam en van ProRail. Desondanks vraagt realisatie van de tramlijn een eenmalige investering.

Er zijn kansen dit voor een substantieel deel te betalen uit bijdragen uit subsidies, fondsen en sponsoren maar ook een gemeentelijke bijdrage zal nodig zijn. De jaarlijkse exploitatielasten kunnen mede dankzij de inzet van vrijwilligers volledig worden gedekt uit de inkomsten van bezoekers.

Kenmerk: 2025/

3/9

2. Beoogd resultaat •

• •

Realisatie van een toeristische tramlijn aan de rand van Spaarnwoude Park in het gebied tussen Schoteroog en Veerplas waar historisch trammaterieel kan rijden waaronder de in aanbouw zijnde replica van de beroemde Blauwe Tram die jarenlang in de regio heeft rondgereden. Hiermee een impuls geven aan Spaarnwoude Park en specifiek aan recreatie in Stadsrandpark Oost conform de Omgevingsvisie Haarlem 2045. Een bijdrage te leveren aan erfgoedparticipatie en erfgoededucatie in de gemeente.

3. Onderbouwing voorstel 1. Dit voorstel is de beste manier om het beoogd resultaat te bereiken Met het voorgestelde haalbaarheidsonderzoek wordt duidelijk of de realisatie van een toeristische tramlijn ruimtelijk en financieel mogelijk is. 2 Het voorstel past in het ingezet beleid Het voorstel sluit aan bij de doelstelling van het programma 4 Aantrekkelijke woon-werkstad om kwaliteit toe te voegen aan de leefomgeving. Specifiek levert het voorstel een bijdrage aan de beleidsvelden 4.2 Economie, toerisme en cultuur en 4.4 Ruimtegebruik. Het initiatief beoogt een plek te creëren waarin het rijdend cultureel erfgoed van Haarlem in volle glorie kan worden beleefd. Haarlem markeert daarmee ook het historische feit dat in Haarlem niet alleen de eerste trein reed maar ook de eerste elektrische tram met bovenleiding. Het voorstel geeft een impuls aan erfgoedparticipatie en erfgoed educatie en sluit daarmee aan op de erfgoednota. De komst van een toeristische tramlijn past in Visie Spaarnwoudepark 2040, waarin het gebied bij station Haarlem Spaarnwoude is aangewezen als ontvangstgebied waarin ruimte is voor nieuwe recreatieve functies met een ‘wow’ factor. Het voorstel sluit goed aan bij de spelregels die zijn opgesteld voor dergelijke nieuwe initiatieven.

Ook geeft het voorstel invulling aan de ambitie uit de Omgevingsvisie Haarlem 2045 voor de doorontwikkeling van Stadsrandpark Oost. Een uitgebreide analyse van de relatie met ingezet beleid staat in hoofdstuk 8 van het initiatiefvoorstel. 3 Meerdere tracévarianten mogelijk In hoofdstuk 3 van het initiatiefvoorstel worden tien mogelijke tracés geschetst. Er is door de initiatiefnemer een groot aantal mogelijke routes verkend, zowel langs de oostzijde van het gebied als langs de westzijde en zowel in het noorden als het zuiden. Dit heeft uiteindelijk geleid tot 10 tracévarianten die onder te verdelen zijn in drie groepen: retourritten en rondritten langs het bestaande museum en een rondrit met een nieuwe locatie voor remise en museum bij de Veerplas die dan als nevenfunctie tevens als bezoekerscentrum kan fungeren.

Kenmerk: 2025/

4/9

Er zijn zoveel varianten vanwege de complexiteit van ondergrondse kabels en leidingen. Het haalbaarheidsonderzoek zal moeten aantonen welk tracé haalbaar is. Uitgangspunt is een tracé te realiseren met voldoende lengte (tenminste 2 kilometer) en met een voldoende recreatieve waarde (beleving van het groen). Bovendien moet de beoogde tramlijn een directe verbinding hebben met het NZH Vervoer Museum en deze zoveel mogelijk versterken (synergie). 4 Aandachtspunten infrastructuur en techniek zijn onderzocht In hoofdstuk 4 van het initiatiefvoorstel wordt ingegaan op alle relevante aandachtspunten voor de realisatie van traminfrastructuur zoals bochten, hellingen, elektrische voeding en de noodzakelijke aanpassingen aan het vastgoed om dit te kunnen inzetten als remise. In één variant wordt uitgegaan van een nieuwe remise annex museum waarbij het bestaande vastgoed wordt verkocht. 5 Materieel is beschikbaar Er is voldoende historisch materieel beschikbaar om te kunnen rijden op de Haarlemse toeristische tramlijn. Vlaggenschip op de voorgestelde toeristische tramlijn zal het thans bij Stichting De Nieuwe Blauwe Tram in de Waarderpolder in aanbouw zijnde NZH Tweelingtramstel A619/620 zijn, een toekomstig rijdend Haarlems monument. De bouw is naar verwachting in 2029 afgerond.

Er zijn daarnaast toezeggingen dat tenminste twee normaalspoor trams langdurig kunnen worden geleend van andere musea/railstichtingen. Dit komt omdat deze organisaties kampen met ruimtegebrek en/of meer trams beheren dan nodig zijn voor hun eigen exploitatie. Divers historisch materieel is daarom op dit moment opgeslagen in loodsen zonder beschikbaarheid van spoor om over te rijden. Tenslotte beschikt het NZH Vervoer Museum over drie smalspoortrams die weer rijvaardig kunnen worden gemaakt. Een overzicht van het beschikbare materieel staat in hoofdstuk 5 en bijlage 1 van het initiatiefvoorstel 6 De jaarlijkse exploitatie kan zonder bijdrage van de gemeente Het NZH Vervoer Museum en de Stichting De Nieuwe Blauwe Tram draaien geheel op vrijwilligers en zonder subsidie. Er zijn reeds voldoende vrijwilligers om de toeristische tramlijn te realiseren en te exploiteren. De verwachting is dat het initiatief leidt tot meer vrijwilligers en meer bezoekers. De extra bezoekers dragen de jaarlijkse extra kosten voor de exploitatie van het trambedrijf en het NZH Vervoer Museum krijgt extra inkomsten waardoor de exploitatie verbeterd. De groei in bezoekers is gebaseerd op ervaringscijfers bij vergelijkbare initiatieven. In het haalbaarheidsonderzoek zal de begroting voor de jaarlijkse exploitatie worden getoetst.

Alle aspecten van de exploitatie en dienstregeling zijn uitgewerkt in hoofdstukken 6 en 10 van het initiatiefvoorstel. 7 Er is een groot aantal samenwerkingspartners bereid mee te werken Diverse partijen zijn beschikbaar om kennis en materiaal in te brengen voor het project. Zo zijn OVmusea in de grote steden bereid als tussenpersoon te fungeren bij het verzamelen van tweedehands infrastructuur (rails, bielzen, wissels, bovenleidingmasten). De Elektrische Museumtramlijn

Kenmerk: 2025/

5/9

Amsterdam heeft onder meer aangeboden gekwalificeerde vrijwilligers te leveren voor het monteren van bovenleiding. Een overzicht van de samenwerkingspartners die momenteel al aangehaakt zijn bij het initiatief staat in hoofdstuk 7 van het initiatiefvoorstel. Doel is meer partijen hieraan toe te voegen zoals bijvoorbeeld spoorwegaannemers die het project kunnen inzetten als opleidingstraject voor nieuwe monteurs. 8 Randvoorwaarden zijn in beeld Onderzocht is wat het initiatief betekent voor onder meer verkeersveiligheid, bereikbaarheid, duurzaamheid, natuur en nutsleidingen. Met name deze laatste twee onderwerpen zijn bepalend voor de mogelijkheden van het project. In hoofdstuk 9 van het initiatiefvoorstel staat een uitwerking van alle randvoorwaarden en welke onderwerpen een verdere verdiepingsslag nodig hebben tijdens de voorgestelde haalbaarheidsstudie. 4. Risico’s en kanttekeningen In het initiatiefvoorstel is in hoofdstuk 12 een overzicht opgenomen van de belangrijkste risico’s. Doel van het voorgestelde haalbaarheidsonderzoek is deze risico’s te minimaliseren. Bij de start van de ontwerpfase zal deze risicoparagraaf daarom op basis van de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek worden geactualiseerd.

De belangrijkste risico’s zijn: • Tracés onmogelijk of duurder door vuilstort, nutsleidingen en/of waterkeringen • Te weinig partijen zijn bereid financieel bij te dragen • Realisatie tramlijn niet mogelijk vanwege Natuur Netwerk Nederland • Vertraging door onvoldoende draagvlak bij belanghebbenden • Exploitatie tramlijn blijkt niet rendabel • Vertraging realisatiefase door leidingen, netcongestie of bij verzamelen materialen • Opzegging huur museum 5. Consequenties en uitvoering 5.1 Financiën In hoofdstuk 10 staat een uitwerking van de benodigde investeringen voor de realisatie van de toeristische tramlijn en de mogelijkheden om deze kosten te dekken. De investering bedraagt, afhankelijk van de te kiezen tracévariant, naar verwachting tussen de €5,1 en €8,9 miljoen. Initiatiefnemer ziet kansen om deze eenmalige investering voor een substantieel deel te bekostigen via externe partijen. De belangrijkste bijdragen voor realisatie van het project verwacht initiatiefnemer te kunnen verkrijgen uit eigen middelen van het NZH Vervoer Museum en Stichting De Nieuwe Blauwe Tram, bij de provincie, uit de recent afgesloten Regio Deal MRA West in Balans (50% rijk, 50% regio), door bijdragen uit loterijen en fondsen en mogelijk ook door sponsoring en crowdfunding. Daarnaast is er wellicht een bijdrage mogelijk vanuit de EU en vanuit de begroting van Recreatieschap Spaarnwoude.

In het haalbaarheidsonderzoek zal moeten worden onderzocht welke

Kenmerk: 2025/

6/9

bijdrage op deze manier kan worden gerealiseerd vanuit externe bronnen. Initiatiefnemer hoopt dat tenminste de helft van de benodigde investering uit deze bronnen kan komen. De rest zal bekostigd moeten worden vanuit het gemeentelijke investeringsplan. 5.2 Communicatie en participatie Initiatiefnemer beoogt belanghebbenden veel ruimte te bieden om mee te denken over dit project. Draagvlak is immers essentieel. Initiatiefnemer stelt daarom voor direct belanghebbenden vanaf de start van de haalbaarheidsstudie te informeren en in deze fase al de mogelijkheid te geven input te leveren, dus nog voor de formele participatie. Zo kunnen zij input leveren voor de te stellen eisen aan het voorkeurstracé en het ontwerp. Initiatiefnemer stelt daarnaast voor een klankbordgroep in te stellen. Dit gebeurt zo mogelijk al tijdens de haalbaarheidsstudie, maar in ieder geval vanaf de start van de ontwerpfase. De initiatiefnemer denkt voor leden van deze klankbordgroep aan onder meer het Platform Groen en de Industriekring Haarlem. Andere belanghebbenden zijn de gebruikers en eigenaren van de aanliggende percelen.

Dit betreft, afhankelijk van de gekozen tracévariant, enkele woonhuizen aan de Veerpolder, Ruitersportcentrum Schoteroog, bedrijven langs de Adriaan Hofmanweg en Oudeweg en de gebruikers van de kop van Schoteroog (Haarlemse Jachtclub, Haarlemse Reddingsbrigade, Roei- en zeilvereniging Het Spaarne en Paviljoen Loef). Conform het Haarlems Civiel Planproces vindt participatie plaats in de ontwerpfase richting het voorlopig ontwerp. Deze participatie gaat voornamelijk over de inpassing in het landschap, maatregelen voor verkeersveiligheid en de samenloop met reeds bestaande en eventuele nieuwe recreatieve functies. Bij mogelijke dilemma’s schetst het college bij het voorlopig ontwerp de belangentegenstellingen en de afwegingen die een rol hebben gespeeld bij de gemaakte keuzes in het voorlopig ontwerp. De zeggenschap over het resultaat van de participatie ligt bij college en Raad. 5.3 Duurzaamheid Haarlem wil in 2040 aardgasvrij, in 2040 circulair en in 2050 klimaatbestendig zijn. De toeristische tramlijn is hier een icoon van. Voor de aanleg wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van afgedankte infrastructuur (rails en bovenleidingportalen), het vervoer is volledig elektrisch en gestreefd wordt daarbij gebruik te maken van lokaal opgewekte energie vanuit het energiepark dat langs het tramtracé wordt gerealiseerd en deels ook vanuit 90 zonnepanelen op het dak van de remise.

5.4 Groen en natuur Het project wordt ontwikkelt binnen Natuur Netwerk Nederland met respect voor de aanwezige natuurwaarden. Mogelijk moet een zeer beperkt aantal bomen worden herplant of gekapt. Herplant kan in de directe omgeving plaatsvinden. Zie paragraaf 9.4 en 9.5 van het initiatiefvoorstel.

Kenmerk: 2025/

7/9

5.5 Planning Doel is de trambaan in 2029 op te leveren omdat in dat jaar naar verwachting ook de Nieuwe Blauwe Tram A619/620 gereed is. Indien het initiatiefvoorstel wordt aangenomen start het college een haalbaarheidsonderzoek. In najaar 2025 wordt de Raad geïnformeerd over de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek. Hierbij wordt bij een positief resultaat een voorkeurstracé gepresenteerd en de Raad om een voorbereidingskrediet gevraagd. Het project doorloopt vanaf goedkeuren van het voorbereidingskrediet de stappen van het Haarlems Civiel Planproces (HCPP) en wordt daarin gezien als project met ‘Veel impact’. Het voorlopig en het definitief ontwerp en de nota van beantwoording worden daarom ter bespreking naar de commissie Ontwikkeling gestuurd. Meer aspecten van planning en uitvoering worden uitgewerkt in hoofdstuk 11 van het initiatiefvoorstel. De voorlopige planning is globaal als volgt. De verwachting is dat deze planning bij de presentatie van het haalbaarheidsonderzoek en het voorlopig ontwerp verder aangescherpt zal worden:

Fase Definitiefase

Ontwerpfase

Product Startnotitie & Schets (dit initiatiefvoorstel)

Bevoegdheid B&W / Raad

Planning Q1 2025 presentatie Q2 2025 preadvies college, behandeling commissie, raadsbesluit

Ontwerpverantwoording met eisen en KES tabel

B&W

Q2-Q3 2025 (onderdeel haalbaarheidsonderzoek)

Verkenning mogelijke tracés, technische en financiële haalbaarheid

B&W

Q2-Q3 2025 (onderdeel haalbaarheidsonderzoek)

Inrichten materialenhub

B&W

Vanaf Q2 2025 versneld indien opportuun, anders Q4-2025

Besluit start ontwerpfase en voorbereidingskrediet Participatie

B&W / Raad B&W

Q3-Q4 2025 Q3-Q4 2025

Kenmerk: 2025/

8/9

Voorbereidingsfase

Realisatiefase

Vrijgeven Voorlopig Ontwerp

B&W / Raad

Q4 2025 – Q1 2026

Inspraak

B&W

Q4 2025 – Q1 2026

Aanvragen Subsidies en fondsen

B&W

Q4 2025 – Q1 2026

Verzamelen rails en bovenleiding

B&W

Q4 2025 – Q1 2026

Vaststellen Definitief Ontwerp Aanvragen vergunningen

B&W / Raad

Q1-Q2 2026 Q3-Q4 2026

Opstellen uitvoeringsovereenkomst incl. RAW bestek

Q3-Q4 2026

Contractvorming uitvoeringsfase Uitvoering werkzaamheden

Q3-Q4 2026 Start nog nader te bepalen in periode Q1 2027 – Q1 2029

6. Bijlagen 1. Initiatiefvoorstel “Een toeristische tramlijn in Haarlem”

Kenmerk: 2025/

9/9