Raadsinformatiebrief Warmtenet Schalkwijk aanvullende informatie bij de informatienota incl bijlagen

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie.

Kenmerk: 2021/88158

1/6

De RKC beoogt hiermee uitsluitend deze kennis te ontsluiten en geeft nadrukkelijk geen advies. We hopen met deze lessen uit de projecten met warmtenetten elders, hoe algemeen soms ook, bij te dragen aan uw kaderstellende rol als raad. Wij zullen een afschrift van deze brief sturen aan de gemeenteraad en het College van BenW. Met vriendelijke groet,

Sacha Schneiders, Voorzitter

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie.

Kenmerk: 2021/88158 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

2/6

Bijlage – Overzicht aandachtspunten warmtenetten o.b.v. rekenkameronderzoek Inleiding De energietransitie stelt de gemeente vanwege de complexiteit voor uitdagingen. Bij een keuze voor een warmtenet zijn er verschillende uitdagingen die samenkomen: • In de eerste plaats zijn dat de lange termijn gevolgen voor de inwoners en de impact op de gemeentefinanciën. Met de kennis van nu moeten besluiten worden genomen die tientallen jaren gevolgen zullen hebben. • In de tweede plaats de onzekerheid over de technische aspecten en de ontwikkeling daarvan. Het is bijvoorbeeld onduidelijk hoe de verschillende duurzame energiebronnen zich zullen ontwikkelen en welke technologisch vooruitgang er de komende jaren zal worden geboekt. • In de derde plaats is het onduidelijk hoe de toekomstige marktordening er uit zal zien. Bijvoorbeeld hoe lang het ‘niet meer dan anders’ principe voor de prijsvorming nog van toepassing zal zijn of welke subsidiemogelijkheden er nog in het verschiet liggen. • En in de vierde plaats de verschillende rollen die de gemeente heeft in deze trajecten. De gemeente was al verantwoordelijk voor bouwbesluiten, vergunningverlening, ruimtelijke ordening, regionale afstemming en coördinatie van ondergrondse werkzaamheden.

Voor het specifieke onderwerp van warmtenetten komen daar de rollen van regisseur/aanjager, opdrachtgever, aandeelhouder en medebekostiger/garantsteller bij. Deze uitdagingen maken het voor de raad lastig om een ‘juiste’ keuze te maken, om te weten welke aspecten van belang zijn om mee te wegen en om er een eigen mening over te vormen. Laat staan dat niet duidelijk is of er een ‘juiste’ keuze is. Aandachtspunten uit rekenkameronderzoeken De aanleidingen voor de onderzoeken van andere rekenkamersi naar warmtenetten geven al een algemene indruk van de uitdagingen van deze trajecten. Dit zijn bijvoorbeeld grote vertragingen, onverwacht hoog oplopende kosten, twijfels over de (technische) keuzes die worden gemaakt, onduidelijke beleidsdoelen, onduidelijke besluitvormingstrajecten en een onvoldoende geïnformeerde en betrokken gemeenteraad. De aandachtspunten uit de betrokken onderzoeken worden hieronder onderverdeeld in beleid, techniek, organisatie en de gemeenteraad. Dit omvat punten die van toepassing zijn op de voorbereidingsfase waarin Haarlem nu zit, maar ook punten voor de uitvoeringsfase die daarop volgt. Wij sluiten dit overzicht af met een aantal opties tot het verminderen van onzekerheden. Ook deze komen voort uit de rekenkameronderzoeken.

Wij hebben geen selectie gemaakt van het op voorhand wel of niet toepasselijk zijn van de aandachtspunten op het voorliggende project en hebben geen volgorde aan willen geven.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie.

Kenmerk: 2021/88158 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

3/6

Beleid De volgende aandachtspunten worden genoemd ten aanzien van beleid(svorming): •

• • • •

• •

•

• •

Het risico van groepsdenken, een situatie waarbij een groep van op zich zeer bekwame personen zodanig wordt beïnvloed door groepsprocessen, dat de kwaliteit van groepsbesluiten vermindert. Een groep van bestuurders en hun beleidsadviseurs heeft in een dergelijk geval onvoldoende aandacht voor relevante informatie in het besluitvormingsproces en voor alternatieven (tunnelvisie). Een expliciete afweging van publiek belang versus financieel belang: hoeveel is het realiseren van dit doel ons waard (ook afgewogen tegen andere beleidsdoelen van de gemeente)? Expliciete afweging van alternatieven voor een warmtenet of tussen verschillende soorten warmtenetten op basis van heldere criteria. De wenselijkheid voor keuzevrijheid tussen warmtebronnen voor gebruikers (inwoners). Het formuleren van SMART-doelen m.b.t. het publieke belang door concreet te maken welk specifiek doel met het warmtenet moet worden bereikt: klimaatneutraal, CO2-reductie, aardgasvrij en wat de streefwaarden van het project m.b.t. het doel zijn. Aandacht voor de ruimtelijke inpassing van het warmtenet en gemeentebrede beleidsconsistentie. Bijvoorbeeld tussen ruimtelijke opgaven en klimaatdoelstellingen. In verband met onzekerheden in de kaderstelling reeds inbouwen van regelmatig evalueren en bijsturen (elke 2 jaar) en het beschrijven van terugvalopties.

Hierdoor kan voortschrijdend inzicht worden benut en is bekend wat de mogelijkheden zijn als op enig moment wordt besloten dat het project niet wordt doorgezet. Het zorgvuldig afweging van de vast te leggen termijnen in afspraken/contracten/convenanten en dergelijke met externe partijen. Een lange termijn (b.v. 30 jaar) is gezien de onzekerheden niet altijd wenselijk en noodzakelijk. Het opnemen van een overzicht met de financiële consequenties per besluitvormingsfase. De afweging van exclusief overleg met één externe partij of aanbesteding met meerdere partijen.

Techniek De volgende aandachtspunten worden genoemd ten aanzien van techniek: •

•

• •

De aanwezige onzekerheid over de beschikbaarheid van warmtebronnen in Haarlem. Mogelijk is een kostbare proefboring naar geothermie noodzakelijk. Voor restwarmte in het algemeen is de verwachting dat deze door verhoogde efficiency bij de leveranciers op termijn minder beschikbaar zal zijn. Aardwarmte is duurzamer beschikbaar dan restwarmte. De isolatiewaarde van de woningen bij warmtenetten met midden en lage warmteniveaus. Deze moet op orde zijn en bovendien hoeft bij een hogere isolatiewaarde minder warmte te worden geleverd. De keuze voor een open netwerk, waardoor gebruik kan worden gemaakt van diverse warmtebronnen en netwerken onderling kunnen worden verbonden. De afstand waarover het warmtetransport moet plaatsvinden: hoe groter de afstand, hoe groter het warmteverlies.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie.

Kenmerk: 2021/88158 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

4/6

Organisatie De volgende aandachtspunten worden genoemd ten aanzien van organisatie: •

•

•

• • •

Bewustwording met betrekking tot rolscheiding en rolvastheid. Bijvoorbeeld tussen de rollen van opdrachtgever en aandeelhouder. Op voorhand dient er een escalatieprocedure te zijn beschreven. Zorgen dat de organisatie voldoende is opgewassen tegen professionele marktpartijen en niet afhankelijk is van ingehuurde kennis door het organiseren van kennisvergaring en kennisborging binnen de organisatie. Ook de eigen kennisontwikkeling door middel van systematisch leren van projecten moet worden geregeld. Hierbij worden contractmanagement en risicomanagement benadrukt. Het borgen van een professionele en zakelijke aanpak in de samenwerking met externe partijen op onder meer de punten van overleg, besluitvorming, actiepunten, verslaglegging en rapportage. Zorgdragen voor een goede interne organisatie binnen de gemeente waarbij de wethouder systematisch wordt betrokken bij het project. Voldoende tijd en ruimte voor de afdeling Juridische Zaken voor advisering tijdens het gehele traject. Zorgen voor een flexibele organisatie. Door het experimenteel karakter van het traject moet rekening worden gehouden met vele hobbels op de weg waarop moet worden ingespeeld.

Gemeenteraad De volgende aandachtspunten worden genoemd ten aanzien van de gemeenteraad: • •

•

•

Het vroegtijdig betrekken van de gemeenteraad met een schets van het volledige traject, zodat duidelijk wordt wat er op welk moment wordt besloten en met welke consequenties. Het voorkomen van tijddruk op besluitvorming door de raad ook in de jaren van voorbereiding bij het traject te betrekken en niets slechts in de maanden dat de besluitvorming plaatsvindt. Zo kan worden voorkomen dat de raad de complexe materie in een (te) kort tijdsbestek moet overzien. Het tijdig delen van alle relevante informatie o.a. aangegane verplichtingen, rechtshandelingen, tussentijdse resultaten, mogelijke gevolgen beëindiging. Hierbij kan worden gedacht aan de Regeling grote en risicovolle projecten en Nota Verbonden Partijen. De raad niet alleen betrekken bij het aanvragen van budget en andere voorgeschreven momenten met formele besluitvorming, maar ook tussentijds en inhoudelijk over onder andere (technische) voortgang, risico’s en consequenties.

Mogelijkheden voor het verminderen van onzekerheden De volgende aandachtspunten worden genoemd ten aanzien van verminderen van onzekerheden: •

• •

Een businesscase opstellen mét gevoeligheidsanalyse (b.v. de gevoeligheid ten aanzien van verschillende financieringsvormen, het aantal aansluitingen, en vertragingen van verschillende lengten). Een maatschappelijke kosten/baten analyse opstellen die breder kijkt dan de businesscase. Een financiële en/of technische second opinion op het voorstel laten uitvoeren.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie.

Kenmerk: 2021/88158 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

5/6

• • •

Besluiten voorzien van een risicoanalyse, een financieel overzicht en een exitstrategie. Gevalideerd door een controller. Een risicoanalyse uitvoeren op diverse financiële participatievormen voor de gemeente. Het aanstellen van een onafhankelijke projectcontroller.

i

Betrokken rekenkameronderzoeken: Randstedelijke Rekenkamer, Leiding onder druk, 2020 Rekenkamer Amsterdam, Verduurzaming warmtevoorziening met warmtenetten, Geen geïsoleerd vraagstuk, 2019 Rekenkamer Nijmegen, De knop om, 2018 Rekenkamer Rotterdam, Warmte zonder leiding, 2019 De Handreiking Regionale Energie Strategie van de Nederlandse Vereniging van Rekenkamers en Rekenkamercommissies, 2020.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie.

Kenmerk: 2021/88158 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

6/6