Mail J van Eeden visie op de positie van de huidige wijkraden van een groep ervaringsdeskundige (oud-) wijkraadsleden en -bestuurders

Zienswijze op de verordening op de wijkraden 2020 Inleiding Graag laten ondergetekenden hun visie weten rond de door het College van B&W op 28 oktober jl. voor inspraak vrijgegeven ontwerp verordening op de wijkraden 2020. We begrijpen dat het College aanleiding ziet om de vigerende verordening te updaten. Enerzijds is het gemeentelijk budget voor de wijkraden ingekrompen en het is logisch dat dat budget wordt verdeeld onder de wijken die een functionerende wijkraad hebben. Anderzijds bleek in een wijk (de Slachthuisbuurt) dat niet duidelijk genoeg was geregeld wanneer een groep bewoners erkend kan worden als wijkraad. Wij vinden Uw wijzigingsvoorstellen dan ook nuttig maar willen dat de gemeente Haarlem ook aangeeft welke rol zij in de toekomst ziet voor de wijkraden als instrument van bewonersparticipatie, en onder welke nadere voorwaarden. De verordening zoals U die nu voorstelt is inhoudelijk leeg. Het is tijd voor modernisering van dit participatie-instrument.

Na vijftig jaar Wijkraden in Haarlem bestaan inmiddels 50 jaar. Ze zijn voortgekomen uit initiatieven van bewoners in het Rozenprieel, de Leidsebuurt en de Amsterdamse buurt. Een van onze mede-ondertekenaars was in de Leidsebuurt initiator van de eerste gekozen wijkraad in Nederland. Die beweging heeft geleid tot een stelsel van meer dan veertig wijkraden die door de gemeente decennia lang zijn gewaardeerd als oren en ogen van de wijk die de gemeente kunnen helpen bij haar beleid rond de buurten en wijken. Wij vinden dat de gemeente na die 50 jaar verplicht is om te verduidelijken wat zij verwacht van wijkraden. In het coalitieprogramma van het huidige College spreekt men van participatie van bewoners, wat verder gaat dan de oude “ogen en oren”. Het ambitieuze collegeprogramma spreekt zelfs van mogelijke overdracht van zeggenschap naar buurten of wijken. Dat heeft geleid tot een aantal experimenten inzake nieuwe democratie, die ook wij interessant vinden. Maar wat ontbreekt is een heldere kijk op de toekomst van de wijkraden. Wij hebben de stellige indruk dat veel inspanningen van bewoners in wijkraden in al die jaren van groot belang zijn geweest voor het welzijn van Haarlemmers. Maar ook dat bij de belangenbehartiging door bewoners vaak teleurstelling is opgelopen omdat de verwachtingen over en weer niet strookten.

Sommige wijkraden stopten omdat ze niet uit de voeten konden. Ook levert de manier waarmee de gemeente met losse initiatieven omgaat verwarring op binnen wijkraden. Dat de gemeente losse initiatieven honoreert, wordt door sommigen ervaren als uitholling van hun inspanningen als wijkraad. Menige wijkraad ondervindt moeilijkheden om nieuwe leden te werven. De vergadercultuur is veranderd; jonge mensen participeren anders. Uit Omnibus-enquêtes blijkt verder dat er een forse kloof is tussen gemeentebestuur en bestuurden (op grond waarvan de Raad terecht tot het programma nieuwe democratie besloot!).

Knelpunten De volgende knelpunten worden ervaren rond de huidige bewonersparticipatie via wijkraden:

● Ideeën worden door ambtenaren of bestuurders soms genegeerd omdat een wijkraad niet als representatief wordt gezien. ● Informatie over gemeentelijke voornemens komt niet op tijd, dan wel helemaal niet, wat het werk van wijkraden bemoeilijkt. ● De gemeente beoordeelt soms een advies of voornemen van een wijkraad als bovenwijks, of haaks op een al vastliggend beleidsuitgangspunt zonder dat met de wijkraad te bespreken.

● Een wijkraad beschikt niet altijd over voldoende hulpmiddelen om een visie te onderbouwen. ● Niet steeds duidelijk is welke criteria de politieke en bestuurlijke organen (gemeenteraad, college van Burgemeester en Wethouders, de burgemeester) hanteren bij de beoordeling van adviezen of voorstellen van een wijkraad.

● Onduidelijk is welke rechten een wijkraad heeft om bij een advies of voorstel betrokken te worden door de politieke en bestuurlijke organen.

● Er zijn meer voorbeelden van uiteenlopende verwachtingen tussen partijen. Verwachtingsmanagement Dat laat onverlet dat er gelukkig ook veel zaken goed zijn gegaan. Maar het verwachtingsmanagement behoeft verbetering. Alleen experimenteren met nieuwe democratie is onvoldoende. Dat zorgt zelfs voor onduidelijkheid waar het gaat om de relatie tussen oude en nieuwe vormen van participatie. Onderhoud je oude schoenen voordat je nieuwe aanschaft! Wij zouden het van wijs beleid vinden getuigen wanneer de gemeente zou besluiten tot het instellen van een degelijk onafhankelijk onderzoek naar het functioneren van wijkraden en naar de wijze waarop de gemeente, zowel ambtelijk als bestuurlijk, daar gebruik van maakt. Bespreking van resultaten van zo’n onderzoek in een brede conferentie kan vervolgens aanbevelingen opleveren waarmee we de toekomst in kunnen. Doel moet uiteindelijk zijn dat de verordening op de wijkraden wordt voorzien van eisen en voorwaarden die het functioneren van wijkraden voor zowel gemeente als de raden zelf bevredigender en effectiever maakt. Zo kan verwarring rond representativiteit worden teruggedrongen. Ook kan de competentie van wijkraden worden omschreven: waar ze alles, iets of niets over te zeggen hebben en/of hun inbreng wordt gewaardeerd. Ook hun recht op adequate en tijdige informatievoorziening kan worden vastgelegd.

Onderzoek Wij hebben uitgewerkte ideeën rond een dergelijk onderzoek. Wij zien zo’n onderzoek als noodzakelijke aanvulling op hetgeen de eerdere conferenties onder leiding van de stichting Stadsgesprekken hebben opgeleverd. Die hadden voornamelijk betrekking op verbetermogelijkheden rond het functioneren van de wijkraden binnen de huidige o.i. onduidelijke verhoudingen. Op grond van de uitkomsten van het door ons voorgestelde onderzoek zou de gemeentepolitiek zich voor de nieuwe collegeperiode en langer over de verwachtingen die zij heeft rond bewonersparticipatie door wijkraden kunnen uitspreken. Zo kan voor alle partijen duidelijkheid rond de rollen worden bereikt. Na 50 jaar is het tijd daarvoor. De afstand bestuur/bestuurden kan zo verkleinen. Wij zijn gaarne bereid onze gedachten over de opzet van een dergelijk onderzoek met U te delen. Wij zullen die ideeën en onderzoeksvragen desgewenst aan U kenbaar maken bij gebleken belangstelling van Uw kant.

Hoogachtend, Jan van Eeden, oud wethouder, oud voorzitter afd. PvdA Haarlem Piet de Vries, oud raadslid Groenlinks, oud voorzitter wijkraad Patrimoniumbuurt mede namens: (op persoonlijke titel): Jan van Wensveen, oprichter wijkraad Leidsebuurt, oud raadslid Harry Valkenier, oud lid wijkraad Rozenprieel, redactielid buurtkrant In de Roos Piet van der Ham, oud wethouder gemeente Haarlem Maarten Pieter Schinkel, oud voorzitter wijkraad Rozenprieel Jan Appel, lid wijkraad Amsterdamse buurt Herman wijkhuisen, oud voorzitter wijkraad Slachthuisbuurt Hans Pos, voorzitter wijkraad de Krim Hein Terwindt, lid wijkraad Burgwal Ludo Korteman, oud lid wijkraad Planetenbuurt Bernard Felix, oud voorzitter wijkraad Parkwijk- Zuiderpolder Maarten Kleinman, lid bewoners belangengroep Centrum Jan Geerts, secretaris wijkraad Vijfhoek Raaks- Doelen Jenne Olijve, lid wijkraad Vijfhoek-Raaks-Doelen