Jaarverslag 2020 Stem in de Stad

VEERKRACHT ‘Elke dag weer opnieuw beginnen…’

Jaarverslag 2020 1

Stichting Stem in de Stad, een oecumenisch diaconaal centrum in het hartje van Haarlem. Ruim tweehonderd vrijwilligers en twaalf (part-time) betaalde medewerkers zetten zich elke dag weer gezamenlijk in om ervoor te zorgen dat mensen in Nood worden gezien, gehoord en ondersteund.

Voorwoord ‘Stem is een parel in onze stad. Een oase, een plek om op adem te komen en van waaruit je het leven weer aan kunt’

Redactie Marjolein Colenbrander (Colenbrander Communicatie), Petra de Vries en Annie van den Bogaardt Vormgeving Anja Pinckaers Drukwerk Roads Print & Pixels Haarlem Foto’s Joost Keet, Gwendelyn Luijk en anderen

Stem in de Stad Oecumenisch Diaconaal Centrum Nieuwe Groenmarkt 22 2011 TW Haarlem 023 - 534 28 91 info@stemindestad.nl www.stemindestad.nl twitter: @stemindestad facebook: stemindestad

Onze gasten: we zullen er steeds voor hen zijn…

Onze gasten, de meest kwetsbare inwoners van de stad Haarlem, vormen onze drijfveer. We zijn er voor hen die in nood zijn, het moeilijk hebben en niet altijd gehoord of gezien worden. Onze gasten vertellen ons hoe blij ze zijn dat wij bestaan en hier bij ons terecht kunnen. Dat juist dat in 2020 soms niet kon baarde ons heel veel zorgen. We zijn bang dat de eenzaamheid van mensen vergroot wordt doordat netwerken door de situatie kleiner worden. En er zijn vragen die met de coronacrisis samenhangen en waarop het antwoord in de komende maanden of misschien wel jaren langzaam duidelijk zal worden. Want groeien de bestaande groepen gasten van Stem in de Stad en komen er nieuwe groepen mensen bij die ons nodig hebben? En zullen ze ons dan weten te vinden en de vraag om hulp durven stellen? Wij zullen er hard aan werken om ervoor te zorgen dat we er steeds zullen zijn voor al die mensen die nu en later een beroep op ons doen. Onze vrijwilligers: een prachtige samenwerking!

De ongeveer 200 vrijwilligers van Stem in de Stad

vormen de ruggengraat van onze organisatie en we zijn óprecht en térecht trots op hen! Zij geven op hun beurt aan dat ze binnen onze organisatie voelen dat ze tot ontwikkeling komen en blij zijn dat ze iets kunnen betekenen voor een ander die het nodig heeft. Dat is dus een prachtige samenwerking! We hebben onze vrijwilligers enorm gemist in het afgelopen jaar waarin we elkaar noodgedwongen veel minder konden ontmoeten. Veel van onze vrijwilligers zitten door hun leeftijd in de risicogroep en mochten niet meer komen. We horen terug dat zij ons ook missen; het werk, de contacten, de invulling van de dag en de week. We hebben onze dienstverlening daarop moeten aanpassen. Gelukkig heeft het team vaste medewerkers in de eerste maanden op creatieve en onvermoeibare wijze de gaten zo goed en zo kwaad als dat ging opgevuld. Daarna was weer inzet mogelijk van vrijwilligers. Natuurlijk met aangepaste richtlijnen. Een nieuwe werkelijkheid die veel organisatie, weerbaarheid, aanpassingsvermogen en veerkracht vereiste. En door alle beperkingen en voortdurende aanpassingen daarop lukte het ons niet altijd om onze vrijwilligers mee te nemen in de veranderingen. Ze weten gelukkig dat ze voor ons heel belangrijk zijn en dat we hen niet kunnen missen. En we hopen samen met hen op betere tijden. Het vaste team: meebewegen waar nodig

Het team professionals van Stem in de Stad bestaat uit twaalf personen. Het team heeft in dit jaar een enorme creativiteit en flexibiliteit laten zien. Waar 3

meebewogen kon worden, werd dat ook gedaan. Er bleek ruime veerkracht aanwezig in onze organisatie. Het heeft ons gesterkt in het geloof dat we samen bergen kunnen verzetten.

Inhoud

Steun van buitenaf: door coronanoodfonds noodvragen kunnen beantwoorden

Ook financieel trok corona haar sporen. Gelukkig konden we rekenen op steun van buitenaf. Samen met het Open Huis, het Stadsklooster en Stem in de Stad is er in 2020 een Coronafonds voor Haarlemmers in Nood gestart speciaal voor diegenen die een netwerk van steun en aandacht om zich heen missen, juist in deze crisistijd. Met een Noodpotje voor zeer acute noden en de aangepaste Eetvoorziening zijn de verschillende handen met het oog op de meest kwetsbaren constructief ineengeslagen.

Vrijwilligersbijeenkomst op 1,5 meter afstand, 17 september 2020

Hoop: een uitgestoken hand

Ik hoop dat we ons blijven realiseren dat wezenlijke ontmoetingen ertoe doen en het verschil kunnen maken. Dat we naar elkaar blijven omkijken en ervoor zorgen dat er niemand buiten de boot valt. Dat we beseffen dat onze uitgestoken hand anderen vertrouwen, kracht en zorg kan bieden, maar ook van betekenis is voor onszelf omdat ‘er zijn’ voor anderen ook zin geeft aan je bestaan. Wens: veerkracht en reikwijdte vergroten

Ik wens dat we in de komende tijd nieuwe vrijwilligers kunnen aantrekken om zo ons ‘bestand’ aan te vullen en te vernieuwen. We willen met onze tijd meegaan en de veerkracht en reikwijdte van onze organisatie, ons werk en onze betekenis voor mensen vergroten. Mensen om ons heen in deze stad mogen verlangen naar betere omstandigheden. Je inzetten voor betere 4

omstandigheden is wat we ook proberen bij Stem in de Stad. Toekomst: ontmoeten en inspireren

Nood is van alle tijden. Daarom blijft Stem in de Stad ook in de toekomst van betekenis voor mensen in nood. Ontmoetingen mogelijk maken en inspiratie bieden zijn en blijven de kern van ons werk. Daarnaast willen we aanvullend zijn met onze ondersteuning en activering als niemand anders dat doet. We zijn en blijven dus nodig. Stem is een parel in onze stad. We willen een oase zijn, een plek om op adem te komen en van waaruit je het leven weer op adem en kracht gekomen aan kunt. Zakelijk manager Petra de Vries

Voorwoord Inleiding

3 7

1

11

Programmastructuur

2 Ontmoeten 2.1 Aanloopcentrum 2.2 Eetvoorziening

13 15 17

3 Helpen en Activeren 3.1 Loket in de Stad 3.2 Postverzorging voor mensen zonder postadres 3.3 Programma voor Ongedocumenteerden 3.4 Van SchuldHulpMaatje (SHM) en MoneyFit (MF) naar Geldzorgenvrij 3.5 Het Nieuwe Wereldhuis 3.6 Re-integreren: Begeleiding op Maat 3.7 Vrijwilligers en Vluchtelingen

19 21 22 24

4 Inspireren 4.1 Straatpastoraat 4.2 Spiritualiteit: De parels van Stem in de Stad in 2020

37 39 44

5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9

47 49 49 49 51 51 52 52 52 53

Organiseren Organogram Bestuur en leden Vrijwilligers Medewerkers (per 31-12-2020) Samenwerkingspartners ANBI Beloningsbeleid Toekomst Financiën

25 27 33 34

5

Inleiding Het onvermijdelijke onderwerp…

Jurjen Beumer (1947-2013) was predikant en pionier. Zijn naam mag in één adem genoemd worden met die van Stem in de Stad. Hij koos in 1986 voor een meer diaconaal-maatschappelijke koers. Dat resulteerde in de opening van het Aanloopcentrum in 1987. Daarna volgde de verbinding met de Rooms-Katholieke Kerk (nu Parochie H.H. Antonius en BAVO) in Haarlem. Het Sociaal Basis Pastoraat werd omgebouwd tot een oecumenisch diaconaal centrum. Begin 1995 werd stichting Stem in de Stad een feit. De oecumenische samenwerking werd daarmee officieel bekrachtigd.

De kans is groot dat het jaarverslag van elke organisatie over het jaar 2020 begint met het benoemen van de impact die de coronacrisis op de organisatie heeft gehad. Stem in de Stad vormt geen uitzondering. Ook bij onze organisatie is die impact groot geweest en is - op het moment van schrijven van dit jaarverslag - nog steeds groot. Nabijheid werd afstand

Stem in de Stad is er voor kwetsbare mensen, mensen in nood. Bij en voor die mensen wil Stem in de Stad dichtbij zijn en dat was precies wat tijdelijk niet kon. Toch hebben we steeds - succesvol - naar wegen gezocht om te blijven ondersteunen. Door zaken anders in te richten vonden we telkens weer manieren om ons werk te blijven vormgeven. Er zijn gelukkig in de periode tussen de lockdowns wel weer meer mogelijkheden tot nabijheid geweest. Daardoor konden we ons werk weer beter, op gepaste wijze, uitvoeren. Contacten vonden bijvoorbeeld op straat plaats en in kleinere groepen. Het thema

Elk jaar kiest Stem in de Stad een thema voor het jaarverslag van het voorgaande jaar. Hoewel ‘kiezen’ misschien een te groot woord is, omdat de thema’s zo naadloos aansluiten bij wat er in het voorbije jaar actueel was en in die zin dus meer ‘ontstaan’. Het centrale thema van dit verslag over 2020 is ‘Veerkracht’ 6

en dat past uitstekend bij wat gasten, vrijwilligers en vaste medewerkers altijd, maar dit jaar in het bijzonder, hebben laten zien. Maar het past ook bij goed bij wat van ons allen werd gevraagd. Veerkracht wordt omschreven als ‘‘…de vaardigheid van een persoon om met uitdagingen, veranderingen en onverwachte tegenslagen zinvol om te gaan.” Wij willen ‘een persoon’ in de definitie graag vervangen voor ‘Stem in de Stad’. Omdat Stem in de Stad óók in 2020 heeft laten zien dat zij een organisatie is die haar kernwaarden aandacht, ontmoeting, respect, inspiratie, gelijkwaardigheid en geborgenheid onverminderd en recht vanuit het hart heeft weten uit te dragen en dus veerkracht heeft getoond. 7

Jaar

St i cht i n g

25 jaar

In 2020 bestond Stem in de Stad 25 jaar. Dit heuglijke feit kon helaas niet uitbundig worden gevierd. Wat vaststaat is dat Stem in de Stad al 25 jaar een belangrijke functie in het sociaal domein van de gemeente Haarlem bekleedt. Het feit dat we al zo lang bestaan spreekt voor zich en geeft aan dat het nodig is en blijft dat we er zijn voor mensen in nood in de stad Haarlem. Al in 2019 werd door de gemeente een aanvang gemaakt om het sociaal domein anders te gaan organiseren, waarbij Stem in de Stad meer aanvullend gaat werken. Want door het aanbod goed op elkaar af te stemmen kunnen we er uiteindelijk samen zijn voor alle Haarlemmers. Die ontwikkeling vraagt van Stem in de Stad herbezinning op taken en verantwoordelijkheden. Daarom is Stem in de Stad in 2020 gestart met het formuleren van een vernieuwende koers voor een toekomstbestendige organisatie. Het onderzoek naar die koers is uitgevoerd met ondersteuning van een consultant. Deze werd gefinancierd door Adessium, een landelijk fonds dat zich (ook) sterk maakt voor duurzame en kwalitatieve ontwikkeling van organisaties. Die nieuwe koers vraagt om keuzes en heroverwegingen en een nieuwe vorm van werken. Een spannend traject dat doorloopt in 2021. 8

‘Veerkracht is de vaardigheid van een persoon om met uitdagingen, veranderingen en onverwachte tegenslagen zinvol om te gaan.’

9

Onze missie

‘Dichtbij mensen zijn, vooral bij mensen in nood’ Wij kijken om naar kwetsbare groepen, naar mensen in nood. We willen dichtbij mensen zijn, zoeken naar ontmoeting en verbinding en ondersteunen hen als en zolang anderen dat niet doen.

Onze visie

‘Het goede leven voor ieder mensenkind’ Onze kernwaarden zijn: aandacht, ontmoeting, respect, inspiratie, gelijkwaardigheid en geborgenheid. Vanuit die kernwaarden werken wij aan en toe naar een goed leven voor ieder mens.

10

1 - Programmastructuur 11

1 Programmastructuur Eerbied en respect voor haar traditie kenmerkt Stem in de Stad, een moderne diaconale organisatie die steeds inspeelt op actuele ontwikkelingen op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau. Het werk is volgens een vaste organisatiestructuur verdeeld over drie programmalijnen, waaronder op hun beurt de programma’s zijn ondergebracht.

Programmalijnen met programma’s Ontmoeten: Aanloopcentrum Eetvoorziening Helpen en Activeren: Loket in de Stad Postvoorziening Ongedocumenteerden Schuldhulpmaatje & Moneyfit (Geldzorgenvrij) Nieuwe Wereldhuis Re-integreren: Begeleiding op Maat Vrijwilligers & Vluchtelingen Inspireren: Straatpastoraat Spiritualiteit

12

2 - Ontmoeten 13

2 Ontmoeten De programmalijn ontmoeten bestaat uit de programma’s het Aanloopcentrum en de Eetvoorziening.

2.1 Aanloopcentrum Het Aanloopcentrum van Stem in de Stad is al decennialang een plek waar mensen samen komen voor een kopje koffie of thee en om te praten en te ontmoeten. Maar bovenal is dit ontmoetingscentrum aan de Nieuwe Groenmarkt een plek om te verbinden en jezelf te zijn; of je nu gast, vrijwilliger of medewerker bent. De dynamiek is hier groot, want er komen veel verschillende mensen. Toch blijft het Aanloopcentrum die mooie bijzondere en leefbare plek voor iedereen!

Gast op 3 juni, de eerste dag dat het Aanloopcentrum weer openging:

‘Het is zo fijn om elkaar weer te kunnen zien’

onze gasten. Aan deze samenwerking lag een diepgewortelde wens ten grondslag om de manieren van ontmoeten te verdiepen. Het kwam ook voort uit de wens een plek te zijn voor jongeren om wat te kunnen betekenen voor onze gasten. Veel van de jongeren die deze opleiding doen, hebben te maken (gehad) met problematiek die onze gasten ook kennen. De samenwerking krijgt in 2021 een vervolg. Aandacht, luisteren en een goed gesprek

Vanaf het moment dat het Aanloopcentrum vanwege corona haar deuren moest sluiten is er telefonisch contact gehouden met vele gasten en vrijwilligers. Toen het centrum eind mei (3 juni was de eerste dag) weer openging, is geïnvesteerd in veel taart en koek om de gezamenlijke momenten tot een feest te maken. Met hulp van een aantal vrijwilligers kon Stem in de Stad er weer zijn voor de gasten, soms zelfs meer doen dan voorheen. Er was ruimte voor aandacht, luisteren en een goed gesprek. Dat gold ook voor de vrijwilligers. Zij werden per dagdeel uitgenodigd en ook met hen zijn mooie gesprekken gevoerd. Op Afstand Dichtbij…

Diepgewortelde wens komt uit

In februari startte in het Aanloopcentrum een samenwerking met mbo-leerlingen van het NOVA-college, die elke vrijdag een warme lunch kwamen koken voor 14

Om de vrijwilligers iets te bieden en hen de gelegenheid te geven elkaar te ontmoeten is in de zomer begonnen met ‘Op Afstand Dichtbij’. Deze bijeenkomst werd bezocht door 30 vrijwilligers: het maximaal toegestane aantal gezien de op dat moment gel15

‘Wanneer twee mensen Gast op 9 december bij de high tea

‘Echt heel leuk dat er weer wat is voor de mensen. We hebben het al zwaar genoeg’

elkaar ontmoeten, wordt elk door de ander veranderd…’

Elk afscheid doet een beetje pijn… (vooral als dat afscheid abrupt is)

John Steinbeck

Door de veranderde opzet van de eetvoorziening, moest Stem in de Stad afscheid nemen van kookvrijwilligers en een aantal opschepvrijwilligers. Maar door corona gebeurde dat ook nog eens vervroegd en abrupt. Dat deed van beide kanten pijn. Tijdens een afscheidsborrel op afstand kregen de betrokken vrijwilligers een mooi kookboek cadeau.

Aanloopcentrum in cijfers

Vrijwilligers Aantal bezoeken Aantal dagdelen open per week Aantal dagen open per week

2020 60 6728 * *

2019 67 22110 11 7

* Vanwege corona was sprake van aangepaste openstelling: vanaf juni 1 dagdeel, vanaf 1 september 2 dagdelen en vanaf 1 december 3 dagdelen.

2.1 Eetvoorziening

16

dende beperkingen. Zij genoten van muziek, lekker eten en een goed gesprek.

tafelindeling zorgde ervoor dat 25 gasten een mooie middag hadden.

Vanaf het najaar

Warme sjaals en kerststollen

In het najaar was het Aanloopcentrum steeds iets vaker open. Een vaste kern van gasten en vrijwilligers zorgden ervoor dat er - ondanks het strikte naleven van de voorzorgsmaatregelen - een prima sfeer heerste en het Aanloopcentrum weer als vanouds vertrouwd voelde. Begin december kon dankzij MSD een high tea voor gasten georganiseerd worden. Er werd coronaproof muziek gemaakt en gegeten. Een gezellige en veilige

In de weken voor kerst werd enorm veel aan de doelgroep gedacht en heeft Stem in de Stad dankzij de gulle gaven van veel betrokken mensen verschillende cadeaus kunnen aanbieden aan de gasten. De verrassingen varieerden van warme sjaals en kleding tot chocola en kerststollen. En ondanks de lockdown hebben 40 gasten kunnen genieten van een heerlijke kerst-afhaalmaaltijd van het Haarlemse restaurant De Lange Heer.

bezig hoeft te houden met de strenge wet- en regelgeving rond voedselbereiding.

Eetvoorziening gaat in andere vorm verder

Aan het begin van 2020 werd bekend dat het zelf koken voor de eetvoorziening van Stem in de Stad na vele jaren halverwege het jaar zou stoppen. De eetvoorziening van Stem in de Stad heeft er in de afgelopen jaren voor gezorgd dat gemiddeld zo’n 60 gasten drie avonden per week een prima warme maaltijd kregen aangeboden. Het maken van warme maaltijden voor de Eetvoorziening en Spaarnezicht is geen kerntaak van Stem in de Stad, eten verstrekken wel. Daarom is besloten gebruik te gaan maken van een cateraar. Dit helpt de organisatie enorm, omdat deze zich dan niet meer

Afhaalcentrum Stem in de Stad

Vanaf het moment dat de Eetvoorziening vanwege de coronaregels in zijn oorspronkelijke vorm geen doorgang kon vinden, is de voorziening omgedoopt in “Afhaalcentrum Stem in de Stad”. Op maandag, woensdag en vrijdag is het ‘afhaalcentrum’ geopend. Het eten wordt aangeleverd door een cateraar in de Waarderpolder. De eters verzamelen zich kort voor 17.00 uur voor de deur want om 17.00 uur precies, als de klok van de Groenmarktkerk luidt, begint de uitlevering. Gasten krijgen de maaltijden in een papieren tasje mee. Bij de organisatie rond de afhaalmaaltijden heeft Stem gebruik gemaakt van gemiddeld zes vrijwilligers per week. Dat betroffen vrijwilligers uit het eigen netwerk van Stem in de Stad, maar tijdens de aanvangsperiode ook van City Shapers Haarlem. Dilemma

Stem in de Stad wil het liefst iedereen helpen die een beroep op haar hulp en ondersteuning doet. Maar de organisatie werkt in beginsel volgens het criterium dat hulp geboden wordt aan hen voor wie er 17

geen andere mogelijkheden zijn. In 2020 was Stem daarom genoodzaakt de regels aan te scherpen voor een zo eerlijk mogelijke verdeling van maaltijden volgens deze definitie. Hoewel het is gelukt, was het niet altijd even gemakkelijk en vormde het opnieuw bepalen wie wel en wie niet in aanmerking kwamen om een beroep te doen op de diensten van het afhaalcentrum soms zelfs een dilemma. In maart 2020 begon Stem met het uitreiken van 15 maaltijden per keer, maar naargelang de coronatijd voortduurde groeide dit aantal uit naar gemiddeld 35 maaltijden per keer.

hebben we naar eigen inzicht de richtlijnen van het RIVM toegepast. Later onderzoek en advies van de GGD leerde dat Stem in de Stad zeer zorgvuldig te werk ging en dat er geen aanvullende maatregelen nodig waren.

Maatregelen rond corona

* Vanwege corona is de ‘gewone’ eetvoorziening tot en met 15 maart actief geweest. Daarna is overgegaan op afhaalmaaltijden.

Aan het begin van deze vorm van voedselverstrekking 18

Eetvoorziening in cijfers

Gem. aantal bezoekers per avond Aantal (afhaal) maaltijden

2020 * 5848

2019 58 8755

3 - Helpen en Activeren 19

3 Helpen en Activeren De programmalijn Helpen en Activeren bestaat uit zeven programma’s. Deze richten zich op praktische zaken. De programma’s zijn het spreekuur van Loket in de Stad, Postvoorziening voor mensen zonder postadres, Programma voor ongedocumenteerden, SchuldHulpMaatje en MoneyFit (Schuldenvrij), Nieuwe Wereldhuis en Vrijwilligers & Vluchtelingen.

versterkt door daad: mensen kunnen ondersteuning krijgen bij het voeren van telefoongesprekken met verschillende instanties of bij het invullen van allerlei formulieren. Ook een verwijzing naar de tweedehandswinkel, aanvragen van een reiskostenvergoeding voor belangrijke afspraken en vergoeding en aanschaf van een ID-kaart zijn mogelijkheden. Fysiek inloopspreekuur vanaf maart telefonisch

3.1 Loket in de Stad Spreekuur

Loket in de stad is een samenwerking van Stem in de Stad, DOCK en de Doopsgezinde kerk, waarvan de maatschappelijk werker een dagdeel is gedetacheerd bij deze dienstverlening. In ‘gewone tijden’ kunnen sociaal kwetsbaren die vallen in de zogenaamde OGGZ-doelgroep (Openbare Geestelijke Gezondheids Zorg) vier dagen per week terecht bij een maatschappelijk werker op het inloopspreekuur. Ook mensen die hun briefadres bij Stem in de Stad hebben en iets tussen hun post aantreffen dat aandacht vraagt kunnen terecht, evenals mensen die het Aanloopcentrum bezoeken of op andere wijze bij Stem in de Stad betrokken zijn. Het Loket voorziet in preventieve zorg voor risicogroepen en kwetsbare personen; zij die zelf moeilijk of geen hulp zoeken, zoals dak- en thuislozen en zorgmijders. Hulp bestaat uit luisteren naar vragen en bespreken van mogelijkheden. Maar raad wordt ook 20

Ook op het Loket in de Stad had de coronacrisis grote invloed. In maart werd het fysieke inloopspreekuur omgezet naar een telefonisch spreekuur. Dat was enorm behelpen, omdat bezoekers van het spreekuur vaak brieven of formulieren hebben waarnaar gekeken moet worden. Sommige mensen hebben geen telefoon of geen beltegoed en elkaar goed begrijpen in geval van moeizaam Nederlands spreken is telefonisch ook een stuk lastiger. Aantal vragen beduidend minder

Na de eerste lockdown is in de zomer weer gestart met het fysieke spreekuur in een geïmproviseerde coronaproof omgeving. Dit spreekuur is, ook na sluiting van de aanloop, in samenwerking met de postkamer, de rest van het jaar opengebleven. Ondanks dat is het aantal vragen dat door het Loket behandeld kon worden in 2020 beduidend minder dan in voorgaande jaren. Een groot gedeelte van de vragen bij het Loket zijn vragen rond dakloosheid en het vinden van woon21

aan vaardigheid in het Nederlands, psychische klachten en verslavingsproblematiek.

In 2020 zijn de mogelijkheden van Stem in de Stad enorm beperkt door de coronamaatregelen. Tijdens de eerste lockdown zijn veel activiteiten stil komen te liggen, maar er werd wel doorgewerkt. Veel medewerkers werkten thuis. Er werd ingezet op een zo spoedig mogelijke openstelling van de voorzieningen voor de gasten. In het pand van Stem in de Stad aan de Nieuwe Groenmarkt werden werkprotocollen aangepast, looproutes uitgezet, spatschermen geïnstalleerd en desinfectiemaatregelen genomen.

Loket in de Stad in cijfers

Uniek aantal cliënten per jaar Totaal aantal gesprekken

2020 201 452

2019 360 909

3.2 P ostverzorging voor mensen zonder postadres

ruimte. Verder zijn er regelmatig vragen die samenhangen met sociale zekerheid. Via het Loket kunnen mensen ondersteund worden als ze een beroep willen doen op het Fonds Urgente Noden. Uit de ‘kleine kas’ worden leefgeld en reisgeld en de kosten voor niet vergoede medicijnen, ID-kaarten etcetera betaald. Gebrek aan zelfredzaamheid in een complexe maatschappij

De samenleving vraagt veel van zijn burgers. Bij veel mensen die zich melden bij het Loket met vragen of verzoeken speelt een gebrek aan zelfredzaamheid in onze complexe maatschappij een grote onderliggende rol. Het gaat dan vaak om onder andere een gebrek 22

Een scheiding, schulden, ziekte: het kan er allemaal toe leiden dat iemand (even) geen eigen adres heeft en een briefadres nodig heeft. Zo’n adres maakt het mogelijk om zaken als wonen, werk, geldzaken en ziektekostenverzekering te (blijven) regelen, want het hebben van een briefadres vormt daarbij een wettelijke verplichting. Iedereen moet bereikbaar zijn voor officiële instanties. De gemeente bepaalt of iemand in aanmerking komt voor een briefadres.

Soms lukt het mensen niet om de post op reguliere openingstijden te komen halen. In dat geval wordt altijd gezocht naar een oplossing. Postverzorging en corona

Concrete hulp met als uitgangspunt eigen regie

Als duidelijk is dat iemand een briefadres krijgt, meldt deze zich bij Loket in de Stad waar het adres wordt geregeld. Deze vorm van dienstverlening is zeer concreet, want door het beschikken over een briefadres krijgt of houdt deze persoon de regie over het eigen leven. Vrijwilligers en medewerkers van Loket in de Stad zorgen ervoor dat alles met betrekking tot postuitgifte goed is geregeld en zij zijn dan ook altijd nabij om eventueel extra ondersteuning te bieden of vragen te beantwoorden.

Vanwege de door de overheid genomen maatregelen konden vrijwilligers een aantal maanden niet naar Stem in de Stad komen. Toch hebben cliënten het gehele jaar gebruik kunnen maken van de postvoorziening. De dienstverlening is zonder onderbreking voortgezet omdat de teamleden van Stem in de Stad hebben zorggedragen voor de continuïteit van de voorziening. Via het Corona Steunfonds was het mogelijk de cliënten een handreiking te doen; in de maanden februari en maart werd geen vergoeding gevraagd voor het gebruik van het briefadres.

Uitspraak cliënt

‘Ik zat vorig jaar echt met mijn handen in het haar en wist niet hoe mijn problemen op te lossen. Dan is het fijn als je ergens terecht kan waar je zo als bij jullie behandeld wordt’ Briefadressen bij Stem in de Stad

Gemiddeld aantal briefadressen

2020 183

2019 196

23

3.3 Programma voor Ongedocumenteerden Stem in de Stad biedt hen die geen verblijfstitel hebben een plek om op adem en verhaal te komen. Het gaat dan om mensen van wie de verblijfsvergunning is verlopen of ingetrokken, uitgeprocedeerde asielzoekers, personen die nooit een verblijfsvergunning hebben aangevraagd en slachtoffers van mensenhandel. Zij behoren allen tot de groep ongedocumenteerden of illegalen en hebben in Nederland geen recht van verblijf. Ze kunnen daarom geen aanspraak maken op sociale of medische voorzieningen en komen vaak terecht in onveilige woon- of werksituaties. Eigenwaarde en zelfbeschikking

Bij de ondersteuning van deze kwetsbare mensen staat eigenwaarde en zelfbeschikking voorop. Om zelfstandig en weloverwogen keuzes en beslissingen te kunnen maken, voorziet een groep vrijwillige sociaal/ maatschappelijke werkers, juristen, artsen en coaches in kennis en begeleiding.

Noor uit Irak

‘…Als ik in mijn land zou blijven zou ik doodgaan. Dan spreek je niet van een keuze.’ Wekelijks spreekuur

Alle juridische en maatschappelijke vragen kunnen worden gesteld tijdens het wekelijkse spreekuur voor 24

ongedocumenteerden. Vanuit dit spreekuur worden ook persoonlijke trajecten uitgezet en opgestart met uitgebreidere hulp op juridisch-, sociaal-, financieelof medisch vlak.

Semira uit Eritrea

‘Bijna elke nacht droom ik over mijn verleden’

Corona bemoeilijkt contacten

De maatregelen rond corona zorgden ervoor dat de contacten met deelnemers en vrijwilligers werden bemoeilijkt. Kort na de eerste lockdown bleek dat het houden van fysieke spreekuren essentieel is om de doelgroep in het oog te houden. Er werd een noodfonds opgezet van waaruit leefgeld, voedselpakketten, levensmiddelen, supermarktbonnen en andere zaken werden verstrekt. Het contact met wijkteams, gemeente en GGD werd geïntensiveerd. Gelijkwaardigheid en wederkerigheid

Raadsvoorstel voor dagbesteding

In 2020 heeft Stem in de Stad opdracht gekregen om een projectondersteuning en dagbesteding voor ongedocumenteerden op te zetten en te begeleiden. Eerder werd door Stem in de Stad, de ChristenUnie en GroenLinks gezamenlijk een Raadsvoorstel over dit onderwerp geschreven, ingediend en aangenomen. Stem in de Stad krijgt voor het opzetten van dit project eenmalig € 15.000 subsidie. Binnen dit programma werken mensen zonder geldige verblijfsvergunning aan óf een succesvolle terugkeer naar het land van herkomst óf aan een volwaardige inburgering in de Nederlandse samenleving.

Deelnemers en vrijwilligers konden elkaar ook ontmoeten tijdens een koffieochtend. Naast gezelligheid, sociaal contact en verbinden staan gelijkwaardigheid en wederkerigheid tijdens deze ontmoetingen centraal. Nu de nood zo hoog is…

Hoewel corona in het algemeen het contact met de doelgroep bemoeilijkt, zorgt het er ook voor dat er nieuwe mensen naar het spreekuur komen. Zij verblijven al jaren in Haarlem, maar waren bij Stem in de Stad nog niet bekend. Het is positief en mooi dat zij de weg naar Stem kunnen vinden nu de nood zo hoog is.

Mini-colleges met oog op kennis en begrip

Ongedocumenteerden in cijfers

Voor de vrijwilligers die aan het dagbestedingsprogramma meewerken, werd een aantal mini-colleges verzorgd voor meer kennis en wederzijds begrip. Verder werden verschillende informatiebijeenkomsten georganiseerd, die vanwege de positieve sfeer bijdragen aan een goede toekomstige samenwerking. Voor de deelnemers werden individuele trajecten opgestart met betrekking tot toekomstoriëntering en weerbaarheid.

Aantal gesprekken spreekuur Aantal persoonlijke trajecten Aantal deelnemers verblijfhuis Vrijwilligers Koffieochtend

2020 156 12 6 18 25

2019 118 8 8 18

3.4 V  an SchuldHulpMaatje (SHM) en MoneyFit (MF) naar Geldzorgenvrij Geldzorgenvrij biedt hulp bij (dreigende) financiële problemen

SchuldHulpMaatje (SHM) en MoneyFit (MF) werden eind 2020 samengebracht in ‘Geldzorgenvrij’. Het aantal mensen met schulden in Nederland stijgt snel en Haarlem vormt op die ontwikkeling geen uitzondering. Mensen met schulden zijn vaak moederziel alleen. Het programma Geldzorgenvrij van Stem in de Stad beschikt over getrainde vrijwillige begeleiders van Geldzorgenvrij, die via SchuldHulpMaatje volwassenen helpen om hun financiën weer op orde te krijgen. Jongeren hebben vaak een andere schuldenproblematiek dan ouderen: zij kunnen een beroep doen op de jongerenmaatjes van MoneyFit. SchuldHulpMaatjes krijgen een gedegen training die zorgt voor professionele ondersteuning. Stem in de Stad werkt binnen dit programma samen met de Protestantse Diaconie Haarlem en de GIDS-kerken. Geldzorgenvrij en corona

Ook bij Geldzorgenvrij heeft corona grote invloed gehad. Ondanks de beperkingen zijn er manieren bedacht om hulpvragers en maatjes in contact te laten blijven. Lopende zaken konden hierdoor gewoon doorgang vinden. Vrager en maatje werken samen in een traject dat leidt naar een schuldenvrij leven. Uitgaven plannen en een administratie bijhouden zijn daarbij belangrijke vaardigheden. Financiële gevolgen coronacrisis

Het feit dat veel mensen in het afgelopen jaar in de financiële problemen zijn gekomen, heeft (nog) niet geleid tot meer aanmeldingen bij dit programma. 25

3.5 Het Nieuwe Wereldhuis

Première!

In het najaar van 2020 gingen zes filmpjes van Blik op Geld in première, een gebeurtenis die daarvoor vanwege corona steeds was uitgesteld. In samenwerking met de Gemeente Haarlem werd een Webinar georganiseerd die door bijna 150 mensen live werd bijgewoond. Ook Haarlemse media toonden veel belangstelling. Geldzorgenvrij heeft zich hierdoor duidelijk kunnen profileren in de hoop dat potentiële hulpvragers deze hulpvorm nog beter kunnen vinden. Tijdens het Webinar zijn contacten gelegd en plannen gemaakt om met verschillende organisaties gastlessen op scholen te verzorgen. Webinar en filmpjes zijn te zien via geldzorgenvrij.nl.

SchuldHulpMaatje in cijfers

Mensen met schulden waren al terughoudend in het vragen om hulp, maar het lijkt nu alsof de lange periode van lockdown dit heeft versterkt. De verwachting is dat in de loop van 2021 en de jaren daarna de financiële gevolgen van de coronacrisis zichtbaar zullen worden. Nieuwe maatjes

Eind 2020 heeft er vanuit de wachtlijst een intakeronde plaatsgevonden voor nieuwe maatjes. Hier is een enthousiaste groep adspirant maatjes uit voortgekomen die in 2021 getraind wordt met het oog op de verwachte toename van de aanmeldingen. 26

2020 63 53 79 142 20

Aantal lopende trajecten Aantal trajecten gestart Aantal trajecten afgerond Totaal aantal trajecten Actieve maatjes

2019 85 61 71 156 28

Aanmeldingen naar leeftijd

Leeftijd 18-27 27-35 35-45 45-55 >55

Aantal aanmeldingen 9 12 12 10 10

Algemene doelstelling

Het Nieuwe Wereldhuis maakt als ontmoetings- en ontwikkelingsplek onderdeel uit van Stem in de Stad. De bezoekers van het Nieuwe Wereldhuis vallen grotendeels onder de doelgroep: mensen (met of zonder papieren), uitgeprocedeerde asielzoekers, (arbeids-) migranten, nieuwkomers en statushouders. De kracht van het Nieuwe Wereldhuis is dat vrijwilligers samen met de coördinator een plek creëren waar liefdevolle aandacht en presentiebenadering voorop staan. Goed luisteren en kijken wat zich afspeelt in de maatschappij om zo nieuwe projecten en activiteiten te ontwikkelen. Zo zijn inburgeringslessen opgestart, wordt hulp geboden bij sollicitaties en worden lessen georganiseerd waarin de communicatievaardigheden versterkt worden. Doel van het Nieuwe Wereldhuis is om iedereen die in het Nieuwe Wereldhuis komt de mogelijkheid te geven een netwerk op te bouwen, zelfredzaamheid te vergroten en veerkracht te versterken. Kwetsbaarheid heeft veel gezichten…

Door de grote vraag naar de activiteiten en cursussen ontstond de noodzaak scherpere criteria in de aanmeldingsprocedure te hanteren. Daarbij ligt de focus vooral op kwetsbare Haarlemmers. Wie precies kwetsbaar is, is soms moeilijk te bepalen, omdat kwetsbaarheid vele gezichten heeft. In het Nieuwe Wereldhuis maken wij tijdens de inschrijving daarom gebruik van vier hulpbronnen* om kwetsbaarheid te kunnen definiëren: persoons kapitaal, sociaal kapitaal, economisch kapitaal en cultureel kapitaal. Veel van de leerlingen missen drie van deze vier hulpbronnen. Om diversiteit in de groep te creëren en spanningen te verlichten mag ook een klein aan-

tal cursisten meedoen die een of twee van de vier hulpbronnen missen. Daarmee worden sociale en emotionele netwerken binnen en buiten de doelgroep vergroot. Deelnemers helpen elkaar door voor elkaar werk te vinden, tips te geven over dagelijkse dingen of gewoon bevriend te raken. De resultaten die hierdoor worden geboekt zijn niet altijd duidelijk op papier te zetten, omdat ze op het intermenselijke, immateriële niveau plaatsvinden. * De vier hulpbronnen van het Kansfonds. Meer weten over kwetsbaarheid? Zie: www.kansfonds.nl/aanvragen/ richtlijnen/onze-definitie-van-kwetsbaarheid

Susana

“Het Nieuwe Wereldhuis is een veilige hemel in een nieuw land. Een plek waar je mensen ontmoet die nieuw zijn in het land zoals jij, uit allerlei lagen van het leven en waar je samen Nederlands en enkele aspecten van de Nederlandse cultuur kunt leren.” Veranderingen vanaf maart 2020

In maart 2020 heeft het Nieuwe Wereldhuis haar deuren moeten sluiten vanwege het coronavirus. Tijdens de eerste lockdown hebben veel vrijwillige docenten online of via whatsapp lesgegeven. Zodra het mooi 27

weer was zijn sommigen naar buiten gegaan om op 1,5 meter afstand les te geven. Nadat het duidelijk werd dat er niet naar de oude, kleine locaties kon worden teruggekeerd, is aangehaakt bij de activiteiten van het Aanloopcentrum. Elke ochtend kon daar gebruik gemaakt worden van de grote ruimte.

INTERVIEW MET ALIYA YILDIZ

‘Mijn doel is mezelf misbaar te maken’

Vrouwencafé

Nog net voor de uitbraak van corona is de Internationale Vrouwendag 2020 samen met de Toneelschuur en de Wereldkeuken Haarlem gevierd. Daarna was ook het Vrouwencafé gedwongen de deuren te sluiten. Het waren zware tijden voor veel vrouwen. Zo hebben velen van hen flexibele, tijdelijke of deeltijdcontracten, waardoor ze financieel kwetsbaarder zijn. Het zware takenpakket rond het thuisonderwijs voor de kinderen rust vooral bij hen. Een ander zorgpunt was dat de lockdown en financiële onzekerheid leidden tot een toename van stress in het gezin. Tijdens deze periode hebben vrijwilligers telefonisch en in een groepsapp elke week contact gehouden met de vrouwen. Zo zijn bijvoorbeeld regelmatig foto’s gestuurd om elkaar op de hoogte te houden hoe het ging.

Viering Internationaal Vrouwencafé 8 maart, met 35 vrouwen, in samenwerking met de Toneelschuur en de Wereldkeuken.

hartverwarmend en humoristisch optreden gegeven in de Groenmarktkerk. Vanaf 1 januari 2021 gaat de theatergroep zelfstandig, maar in samenwerking met Stem in de Stad en Haarlem Effect verder.

Zomer

Tijdens de zomervakantie zijn verschillende activiteiten georganiseerd voor moeders en hun kinderen, zoals een speeltuinbezoek en een grote picknick. Theaterproject Stem

Het theaterproject is vanaf maart tot juni via zoomlessen doorgegaan. In juni/juli werd gerepeteerd buiten in het park. Slechts twee van de geplande optredens konden doorgaan. Samen met een bevriende internationale toneelgroep uit Amsterdam is ook nog een 28

Het Nieuwe Wereldhuis in cijfers

Aantal nationaliteiten Deelnemers aan activiteiten en cursussen Nieuwe inschrijvingen Vrijwilligers ASF-vrijwilligers

2020 56

2019 72

201 43 24 2

297 142 27 -

Aliya Yildiz werkt inmiddels 4 jaar bij Stem in de Stad. Ze is coördinator van het Nieuwe Wereldhuis, een ontmoetings- en ontwikkelingswerkplek. Mensen met of zonder papieren, uitgeprocedeerde asielzoekers, (arbeids-)migranten, levenspartners van Nederlanders of expats en statushouders kunnen hier een stap zetten richting integratie in Nederland. In dit interview vertelt Aliya onder andere over de gasten en cursisten van Stem in de Stad, over diversiteit, presentie en motivatie om te doen wat ze doet. Ze vertelt ook over veerkracht: “Als ik zie over hoeveel veerkracht mensen beschikken, ben ik daar altijd weer van onder de indruk.” “Ik kom in mijn werk in contact met heel veel verschillende mensen. Dat is fijn want ik geloof in diversiteit. Uit diversiteit kunnen mooie spanningen ontstaan. Als verschillende mensen zich in elkaar verdiepen, komen ze er vaak achter dat het plaatje dat ze van iemand anders hebben niet klopt. Die ander, waarvan ze dachten dat alles bij

hem of haar zo goed ging, kan ook heel kwetsbaar zijn. Kwetsbaarheid heeft meerdere gezichten. Dat maakt dat bijvoorbeeld een expat vrouw die de taal niet spreekt, geen werk en vrienden of familie heeft, kwetsbaar is terwijl ze een man heeft met een goede baan. Als je je oprecht bezighoudt met een ander kom je erachter dat ook dat soort dingen niet altijd alles zeggen.” Je wordt gezien “Het is belangrijk om een ander te laten weten dat je er bent. Door goed af te stemmen op de ander kun je ontdekken wat die ander nodig heeft. Het gaat erom dat iemand zich gezien voelt door jou.

29

ambitie hebben. Maar niet iedereen kan zelf zijn pad vinden in alle regels en mogelijkheden. Dan moet je de tijd nemen om iemand op weg te helpen en een stukje mee te lopen, anders dooft dat vlammetje.” Vrijheid en rust

Dat bereik je door er met volle overtuiging en oprecht voor een ander te zijn. Van daaruit kun je voorzichtig een relatie opbouwen en datgene bieden wat op dat moment het meeste nodig

‘Als ik zie over hoeveel veerkracht mensen beschikken, dan ben ik daar altijd weer van onder de indruk.’ 30

is. Het vraagt ook dat je in al je professionaliteit soms onprofessioneel bent zonder grenzen over te gaan. Sommige mensen en sommige situaties laten zich nu eenmaal niet vatten in regels. Dat geldt misschien nog wel des te meer voor onze gasten bij Stem in de Stad.” Het vlammetje brandend houden “Ik kijk en luister goed naar mensen, voel de sfeer aan en probeer erachter te komen wat de behoefte is. Daarna zet ik mijn kennis en mijn netwerk in om mensen te ondersteunen. Ik geef tips, maar ik drijf niet door. Dat is niet mijn taak. Ik bied mogelijkheden, het is aan de ander om het op te pakken. Het is mooi om te zien dat er in bijna iedereen wel een vlammetje brandt en dat mensen een bepaalde

“Er komen bij Stem in de Stad mensen die heel ergens anders op de wereld gestudeerd hebben en een hele hoge functie hadden. Maar in verband met bijvoorbeeld de veiligheid hebben ze hun land moeten verlaten. In Haarlem kunnen ze vervolgens alleen aan het werk in de schoonmaak of bij de post. De één gaat daar anders mee om dan de ander. Er zijn vrouwen die de lat nog steeds heel hoog leggen en per se hier in Nederland ook die hele mooie baan willen hebben. Maar als ik dan met hen praat en vraag: “wat wil je nu eigenlijk het allerliefste”, dan blijken dat vaak vrijheid en rust te zijn. We bespreken dan samen wat daarvoor nodig is. Om een plek te creëren waar ze die vrijheid en rust krijgen, is geld nodig en dus werk. Als je het zo stelt wordt het makkelijker om in te zien dat je soms eerst wat tussenstappen moet zetten. Als er eenmaal ruimte is en er is aan de basisvoorwaarden voldaan, kun je van daaruit verder. Ik hoop altijd dat mijn suggesties helpend zijn, maar de keuze om het zo te doen ligt altijd bij de ander.” Van individu naar groep “Het is prachtig om te zien dat de cursisten van het Wereldhuis van Stem in de Stad als individuen binnenkomen en op een bepaald moment een groep vormen. Ik kan daar echt ontroerd van raken. Ineens zie ik hen ergens in de stad met elkaar zitten of lopen. En gaandeweg gaan ze elkaar als vrien-

den zien. Ze helpen elkaar; met praktische zaken, met contacten of met een baan. Ze zetten samen de vervolgstappen. Mijn taak is op een gegeven moment voorbij, ik ben overbodig en dat is ook mijn doel. Mijn drijfveer is niet dat ik iets voor een ander kan betekenen, maar dat anderen iets voor zichzelf kunnen betekenen.”

‘Mijn drijfveer is niet dat ik iets voor een ander kan betekenen, maar dat anderen iets voor zichzelf kunnen betekenen’ Soepmoment “In het Wereldhuis werken verschillende vrijwilligers van professionele docenten tot leerlingen. Samen creëren wij een warme en veilige plek waar iedereen zich thuis voelt. Door de nauwe samenwerking weten wij snel als er iets speelt in de groep. Zo viel het één van onze vrijwilligers op dat veel leerlingen voor of na de les van of naar hun werk moeten. Daardoor hebben ze niet altijd de gelegenheid om rustig te lunchen. Maar soms is het gewoon ook een financiële kwestie. Daarom bedacht onze vrijwilliger een lunchmoment waarop iedereen heerlijke zelfgemaakte soep met een broodje kon eten. Iedereen betaalt wat hij of

31

Klein Je hebt Maar een lichtje nodig Om het donkerste duister Te verlichten Je hebt Maar een mens nodig Om de donkerste eenzaamheid Te verlichten

3.6 Re-integreren: Begeleiding op Maat In 2020 is een aanvang gemaakt met het anders organiseren van de mogelijkheid van extra aandacht en begeleiding. Dat is de reden dat bij begeleiding op maat in cijfers hieronder voor 2020 geen aantal meer wordt genoemd. Als het nodig is en mogelijk krijgen gasten extra begeleiding vanuit ‘het vermoeden dat het werkt’ in het Spreekuur, Verblijfhuis, Straatpastoraat en Loket in de Stad.

Je hebt Maar een woord nodig Om de beklemmendste stilte Te verbreken

32

zij zich kan permitteren, al is dat maar 50 cent. Met de opbrengst verzon onze vrijwilliger gewoon weer iets heerlijks voor het volgende soepmoment.

Wereldhuis. Zo gaan we met meer dingen om. Zoeken naar oplossingen in plaats van te blijven hangen in wat er niet is of kan.”

Inburgering

Ongelooflijke veerkracht

“Ik ben heel praktisch ingesteld en ben altijd op zoek naar oplossingen. Op een bepaald moment hoorde ik dat buitenlandse vrouwen met een Nederlandse levenspartner graag een inburgeringscursus zouden willen doen. Die cursus is voor deze groep wel verplicht, maar kan vanwege financiële of andere privékwesties niet betaald worden. We hebben toen zelf een inburgeringscursus georganiseerd. We hadden geluk. Onze docent heeft de cursus altijd bij het Nova College gegeven en ging net met pensioen. Zij werd de docent in ons

“Stem in de Stad geeft mensen de kans elkaar te leren kennen en over de eigen grenzen van vooroordelen en angst heen te stappen. De wereld openen voor een ander, het is altijd goed om te zien als dat gebeurt. Voor mezelf geldt dat ik probeer te begrijpen wie de mens achter de persoon is. Dat is mijn uitdaging en drijfveer, zowel in mijn werk als in mijn persoonlijke leven. Daarnaast is er steeds weer de verwondering en bewondering voor de ongelooflijke veerkracht van de gasten en cursisten van Stem in de Stad.”

Je hebt Maar een hand nodig Om je aan omhoog te trekken Uit de diepste put Je hebt Soms maar weinig nodig Om in je grootste nood Weer toekomst te voelen Toekomst begint klein

Uit: Toekomst begint klein van Marinus van den Berg

De begeleiding richting stagiaires en mensen die re-integreren bij de Receptie, de Eetvoorziening en het Aanloopcentrum gebeurt door coördinatoren als onderdeel van hun werk. De presentiebenadering staat hierbij altijd voorop: samenwerking vanuit wederzijds respect en vertrouwen en met volle aandacht, met het uitgangspunt om binnen en buiten Stem in de Stad mensen zoveel mogelijk tot bloei te laten komen. Begeleiding op maat cijfers

Uniek aantal cliënten per jaar

2020 -

2019 13

33

en dramatische besluit nemen om alles achter zich te laten. Dan volgen een vaak hachelijke reis en langdurige procedures. En als ze dan eindelijk een nieuw onderkomen in veiligheid hebben gevonden zijn daar een nieuwe taal en nieuwe gebruiken. Veelal krijgen ze te maken met een statusval; een eerder uitgeoefend beroep opnemen is niet mogelijk of diploma’s blijken niet geldig. En dan corona…

3.7 Vrijwilligers en Vluchtelingen De programmalijn Vrijwilligers en Vluchtelingen richt zich op: • Vluchtelingen met een verblijfsvergunning voor vijf jaar (statushouders) die aan de gemeente Haarlem zijn toegewezen en hulp nodig hebben bij het opbouwen van een nieuwe toekomst; • Haarlemse burgers die zich als vrijwilliger inzetten om deze statushouders zo snel mogelijk een thuisgevoel te geven. Het betreft hier veelal vrijwilligers die zich niet aan een organisatie willen binden maar wel van betekenis willen zijn voor een ander. Onderscheid

Beide hierboven genoemde (doel)groepen hebben behoefte aan een vraagbaak waar zij terecht kunnen als zij voor complexere vraagstukken komen te staan. Veel organisaties in Haarlem hebben in de loop der jaren specifieke programma’s ontwikkeld voor statushouders. Toch blijven er situaties voorkomen die om 34

maatwerk vragen of om een advies buiten kantoortijd. Stem in de Stad springt op deze vorm van ondersteuning op maat in en onderscheidt zich hiermee van andere organisaties. Hobbels gezamenlijk nemen

De programmalijn Vrijwilligers en Vluchtelingen bestaat nu vier jaar in de huidige vorm. Het programma is voortdurend aangepast aan de relevante behoeften van de statushouders en vrijwilligers rondom hen. Het traject van noodopvang tot inburgering en naturalisatie is mét en náást hen doorlopen. De spreekwoordelijke hobbels op de weg zijn gezamenlijk genomen. Die hobbels varieerden van problemen met de overheid tot onbegrip bij buren en van culturele kloven tot onverwerkte trauma’s. Veerkracht

Vluchtelingen laten voortdurend hun enorme veerkracht zien. Eerst ervaren ze de onveiligheid in het land van herkomst en moeten ze het onvermijdelijke

De coronacrisis was en is voor iedereen zwaar, maar voor deze groep nieuwkomers, die al zoveel achter de rug hebben, is het misschien wel extra moeilijk. Toch bleven mensen hoopvol en pasten zich iedere keer aan, zolang ze maar veilig waren. Maar het virus waartegen ze voor hun gevoel hun kinderen niet konden beschermen, zorgde voor nieuwe angst en deed een zwaar beroep op de veerkracht. Mensen werden extra voorzichtig, durfden niet meer de straat op en durfden hun kinderen niet meer buiten te laten spelen. Ook bij geplande coronaproof activiteiten van Stem in de Stad bleek de terughoudendheid groot. Veel activiteiten gingen daardoor niet door. Toch won de veerkracht het van de angst. Toen de statushouders om zich heen zagen dat er mensen waren die het nóg moeilijker hadden dan zijzelf kwamen ze met initiatieven om zich voor die mensen in te kunnen zetten. Zo ontstonden er prachtige acties waarbij veerkracht en de kracht van samenwerking bij elkaar kwamen. Programmalijn stopt in 2021

Omdat de hulpverlening aan statushouders de afgelopen jaren is geprofessionaliseerd en ook andere organisaties inmiddels programma’s hebben voor statushouders, stopt de programmalijn in 2021. Natuurlijk zijn de meest kwetsbare statushouders die nergens

anders terecht kunnen nog steeds meer dan welkom bij Stem in de Stad. Terugblik activiteiten

In de maanden januari en februari zijn nog enkele geplande activiteiten uitgevoerd. Deze waren vooral gericht op gezinsactiviteiten. Omdat gezinsuitjes te duur zijn voor de vaak grote gezinnen, was de animo voor de gezinsactiviteiten groot. De activiteiten zijn om meerdere redenen waardevol, er ontstaat wederzijds vertrouwen. Dat vertrouwen creëert voor de gezinnen de ruimte om over de problemen in het dagelijks leven te praten. Een opsomming van de activiteiten Januari - maart

• In januari hebben 30 kinderen geschaatst op de ijsbaan, in samenwerking met St. Haarlem Mozaïek. Verder is er een nieuwjaarsetentje voor vrijwilligers en statushouders gehouden, samen met de kerken van Haarlem. • In februari was het groot feest in de Ringvaart voor vrouwen. Dit werd georganiseerd met o.a. Zohor en DOCK. Ook is een aantal gezinnen naar het Lego-festijn van de Doopsgezinde kerk geweest. • Het netwerkproject Samen Hier is in Haarlem gestart als partner van Justice and Peace. Er zijn twaalf groepen Haarlemmers gekoppeld aan een statushouder of gezin om gedurende een jaar met elkaar op te trekken. Elk groep bestaat uit vijf à zeven vrijwilligers en één statushouder of gezin. Een heel nieuw concept. Omdat veel groepen gekoppeld waren aan Eritreeërs is een culturele middag voor alle groepen gehouden met veel informatie, dans, eten en de traditionele koffie-ceremonie. • Er zijn presentaties gegeven bij kerken en instanties 35

EHBO-cursus

en er is medewerking verleend aan een introductieprogramma voor nieuwe statushouders. Verder is deelgenomen aan een stuurgroep en klankbordgroep van de Gemeente Haarlem.

ketenpartners vond voornamelijk online of al wandelend plaats. Vrijwilligers en Vluchtelingen in cijfers

Vanaf maart

• Samen met St. Present/CityShapers/kerken en statushouders zijn er onder andere tulpen, maaltijden, paaseieren en cakes rondgebracht bij mensen die het moeilijk hadden. • Met Haarlem Mozaïek zijn zomerspelen voor kinderen georganiseerd met als beloning een dagje Linnaeushof. • Er heeft verdere ondersteuning plaatsgevonden van zowel vluchtelingen als vrijwilligers. Het overleg met 36

Bereikte statushouders Aantal bereikte ongebonden vrijwilligers Aantal bereikte vrijwilligers verbonden aan organisaties Aantal vaste vrijwilligers via kerken (verenigd in Kerk & Vluchteling)

2020 ± 180

2019 ± 160

± 65

± 50

± 20

± 60

12

12

4 - Inspireren 37

4 Inspireren Werken van Barmhartigheid

Traditionele waarden in een moderne wereld

De christelijke traditie waarin het werk van Stem in de Stad staat kent al eeuwenlang de zeven ‘werken van barmhartigheid’. Barmhartigheid is het hartelijk meeleven met medemensen, vooral met hen die in geestelijke of lichamelijke nood verkeren. De werken, beschreven in 1207 door paus Innocentius III, zijn afgeleid van een uitspraak van Jezus in het Nieuwe Testament. Hij maakte in deze uitspraak zijn opdracht tot naastenliefde heel concreet:

Stem in de Stad wil dichtbij mensen zijn, vooral als die mensen in nood verkeren. Iedereen die achter die missie staat en een bijdrage wil leveren is van harte welkom bij Stem in de Stad. Die uitnodiging geldt niet voor een specifieke groep. We wenden ons met deze oproep ook heel nadrukkelijk tot jonge mensen, werkende mensen, mensen die zich niet willen binden en niet- of anders gelovig of kerkelijk betrokkenen. Want naastenliefde en de intentie om goed te doen is niet aan een aparte groep voorbehouden. Steeds meer mensen beseffen dat bijdragen aan het welzijn van anderen, bijdragen aan het eigen welzijn betekent. Juist in onze moderne, snelle wereld en juist nú.

‘Want ik had honger en jullie gaven mij te eten, ik had dorst en jullie gaven mij te drinken.

4.1 Straatpastoraat

Ik was een vreemdeling, en

Geen huis, geen thuis…

jullie namen mij op, ik was naakt, en jullie kleedden mij. Ik was ziek en jullie bezochten mij. Ik zat gevangen en jullie kwamen naar mij toe.’ (Mattheüs 25: 35,36) 38

Leven op straat. Zonder huis, zonder thuis. Zonder of met maar een heel beperkt netwerk en daardoor helemaal op jezelf aangewezen. In Nederland zijn er rond de 40.000 dak- en thuislozen, in Haarlem alleen al zijn dat er volgens officiële schattingen 400 tot 450. Dakloos worden klinkt voor veel mensen als een ‘ver van mijn bed show’, maar de werkelijkheid is dat het ons allemaal kan overkomen. Het kan meerdere oorzaken hebben. Werkloosheid bijvoorbeeld met als gevolg het wegvallen van een inkomen, of niet voldoende inko39

Geen woorden “Als ik hem voor het eerst ontmoet, is hij terneergeslagen. Hij zit voorovergebogen op het bordes van de Groenmarktkerk. Een slanke, nog vrij jonge man met een zachtaardig gezicht. Zijn naam en zijn uiterlijk zijn een tikje exotisch, op zijn lichtgebruinde borst bungelt een rozenkrans. De ‘vibe’ die ik opvang, is er één van wanhoop en verslagenheid. Het gesprek komt traag op gang - maar het is meteen heel heftig. Hij wil eruit, uit een leven dat hem niets meer te bieden heeft. Hij ziet geen toekomst, hij mist zijn kinderen, hij mist zichzelf - wie hij was. Hij weet het niet meer. De diepte is zo diep dat hij bijna geen woorden heeft…”

Elly Mulder, straatpastor Stem in de Stad

men om een huis te betalen. Of er kan een einde komen aan je relatie waardoor je van het ene op het andere moment een ander onderkomen nodig hebt maar dat niet kunt vinden. Soms is er sprake van psychische problemen of verslaving. Daardoor kunnen mensen soms hun zaken niet meer regelen en raken dakloos. 40

Benaderen op basis van respect en wederkerigheid

Het Straatpastoraat van Stem in de Stad zoekt mensen op. Bij een ontmoeting op straat staat de benadering op basis van respect en wederkerigheid voorop: we zijn allemaal volwaardige mensen. De ontmoetingen bestaan voornamelijk uit aandachtig luisteren, maar mensen kunnen ook vragen stellen of advies inwinnen bij de straatpastor. Zingeving en geloof zijn soms onderwerpen van gesprek. Corona en het leven op straat

Door corona verslechterde de situatie voor dak- en thuislozen op heel verschillende manieren. Voor de ‘echte’ dakloze werd in snel tempo van alles georganiseerd, zoals openstelling van de Beyneshal als extra opvanglocatie. Maar het leven op straat wordt moeilijker zonder de ‘vaste’ inloopplekken zoals Stem: nergens koffie, geen plek om te rusten, geen plek om de telefoon op te laden, geen beschikking over sanitair. Door corona werden ook de maatschappelijke opvanglocaties gesloten voor externen. Het straatpastoraat speelde op de situatie in door de doelgroep telefonisch te benaderen. Deze nieuwe vorm van ‘pastoraat op afstand’ werkte heel goed. Veel mensen ‘van de straat’ stelden het contact op prijs. Stem in de Stad organiseerde afhaalmaaltijden omdat de eetvoorzienig in haar vorm tot dan toe geen doorgang kon vinden. De straatpastor werd nadrukkelijker bij de eetvoorziening betrokken als vindplaats voor de doelgroep. Stamppotjesregeling

Twan Stoelman van Café De Lange Heer begon al in maart met de zogenoemde ‘stamppotjes’-regeling. Hij zorgt ervoor dat 20 tot 30 mensen die dakloos

of niet zelfredzaam zijn tijdens de coronacrisis drie maanden lang viermaal per week een gratis stamppot kunnen afhalen bij Café De Lange Heer in de Lange Herenstraat. De straatpastor onderhoudt het contact met de mensen die hiervoor in aanmerking komen. Contacten met wijkteams

Door de coronacrisis vond er vanaf het tweede kwartaal 2020 meer contact met vertegenwoordigers van de verschillende sociale wijkteams in Haarlem plaats. Vaak had dit contact direct betrekking op zorgen rondom een cliënt. Het bleek voor beide partijen dikwijls heel positief om de persoon in beeld te krijgen

vanuit verschillende invalshoeken. Het contact werd vanuit de sociale wijkteams zeer gewaardeerd. Collegiale uitwisseling op landelijk niveau

DAK is de landelijke belangenvereniging voor inloophuizen, buurthuizen en straatpastores, waarvan Stem in de Stad lid is. Naar aanleiding van de coronamaatregelen werd in april een eerste online bijeenkomst georganiseerd. Er werden nuttige ervaringen uitgewisseld en waardevolle contacten gelegd. Traktaties vallen in de smaak

In juli start het uitdelen van traktaties tijdens de Eetvoorziening als één van de bezoekers jarig is of is geweest die week. Het is een manier om te proberen gemeenschapszin te stimuleren tussen mensen die bij Stem in de Stad nu eenmaal in elkaars gezelschap zijn, omdat ze gast zijn van de organisatie. De traktaties vielen zeer in de smaak. Stagiair

“…Als straatpastor probeer je erachter te komen wat iemand nodig heeft, waar hij of zij behoefte aan heeft. Luisteren, troosten, opbeuren, of soms juist alleen maar een begroeting en een grapje als manier om iemands bestaan te bevestigen. Als het vertrouwen groeit, komen de verhalen los. Over verdriet en verlies, over onrecht en vergeving, over zingeving en hoop. Eigenlijk gaat Straatpastoraat in de kern over luisteren en praatjes maken. ‘Gebakken lucht’ maar in een maatschappij vol trajecten en targets is dat soms het verschil tussen leven en niet-leven.”

Elly Mulder, in Sociaal Bestek december 2020

Vanaf september beschikt het Straatpastoraat over een stagiair die de opleiding Geestelijk Begeleider aan de Fontys Hogeschool in Utrecht volgt. Uitvaarten

Het afgelopen jaar heeft het Straatpastoraat van Stem in de Stad drie uitvaarten verzorgd. Op de Algemene Begraafplaats De Kleverlaan is een bijzonder laantje waar de Haarlemse daklozen worden begraven. Dit jaar overleden onze gasten Rein, Abdi, Richard, Madi, Eric en Rob. Gesprek met Burgemeester en Wethouder

Eerder dit jaar kreeg de straatpastor van Stem in de Stad een verzoek van burgemeester Jos Wienen om 41

UITVAART IN DE DAKLOZENWERELD Elk jaar verzorgt het Straatpastoraat onder verantwoordelijkheid van de Gemeente Haarlem uitvaarten van mensen die geen directe nabestaanden hebben. Het gaat dan om mensen uit de daklozenwereld die vaak wel bekend zijn bij Stem in de Stad. Het afscheid wordt zoveel mogelijk afgestemd op wat men weet over de overledene, diens achtergrond en diens wensen. Soms is bijvoorbeeld bekend van welke muziek of schrijver iemand hield. Tijdens de uitvaart worden deze muziek of teksten dan gebruikt. Er wordt ook altijd rekening gehouden met het geloof van de overledene als dat bekend is. Dat deze welgemeende, liefdevolle intentie niet altijd op waarde wordt geschat bleek in het afgelopen jaar pijnlijk toen in het derde kwartaal een dakloze man uit Sierra Leone overleed. Bij Stem in de Stad was deze man al jaren bekend. Helaas werden de organisatoren van de uitvaart in de week voorafgaand aan de daadwerkelijke ter aarde bestelling doelwit van bedreigingen van een fundamentalistische islamitische stichting. Uiteindelijk vond tot grote schrik en verdriet van de aanwezigen een verstoring van de uitvaart zelf plaats. Deze gebeurtenissen hebben een enorme impact op de organisatie en haar teamleden gehad.

42

een gesprek te organiseren met hemzelf, wethouder Marie-Thérèse Meijs en enkele daklozen. Inzet was het delen van ervaringen met de maatschappelijke opvang. Het gesprek vond in december bij Stem in de Stad plaats. Het werd een mooie, genuanceerde en ontspannen ontmoeting met - ondanks alles - veel vrolijkheid. Bestuurders en daklozen zetten zich beiden succesvol in om elkaar - elk in hun eigen taal - in dit gesprek te vinden. Straatpastoraat in cijfers

In gesprek/in beeld Doorlopend contact Uitvaart verzorgen Ziekenboeg bezoek Aantal vrijwilligers

2020 >70 30 3 5

2019 120 30 8 25 1

Inspiratie opdoen en een adempauze nemen in het Stiltecentrum

Soms heeft een mens de behoefte om even in stilte tot zichzelf te komen. In een wereld die hectischer is dan ooit tevoren, is stilte een noodzaak om de gedachten te ordenen en inspiratie en veerkracht op te doen voor de dingen die komen gaan. De Groenmarktkerk is daarvoor een ideale locatie die elke werkdag op vaste tijden open is. Vanaf 13 juli werd ook de wekelijkse ‘adempauze’ weer opgepakt: een mogelijkheid voor meditatie en gebed. Op de eerste maandag van de maand is er een gebed voor de vrede. Samen met de Groenmarktparochie en het Stadsklooster organiseren de medewerkers en vrijwilligers van Stem in de Stad festiviteiten rondom de christelijke feestdagen.

Voetstappen in het zand (dichter onbekend) Ik droomde eens en zie ik liep aan ‘t strand bij lage tij. Ik was daar niet alleen, want ook de Heer liep aan mijn zij. We liepen samen het leven door, en lieten in het zand, een spoor van stappen; twee aan twee, de Heer liep aan mijn hand. Ik stopte en keek achter mij, en zag mijn levensloop, in tijden van geluk en vreugde, van diepe smart en hoop. Maar als ik het spoor goed bekeek, zag ik langs heel de baan, daar waar het juist het moeilijkst was, maar één paar stappen staan. Ik zei toen “Heer waarom dan toch? Juist toen ik U nodig had, juist toen ik zelf geen uitkomst zag, op het zwaarste deel van mijn pad...” De Heer keek toen vol liefde mij aan, en antwoordde op mijn vragen; “Mijn lieve kind, toen het moeilijk was, toen heb ik jou gedragen...” 43

Geen parel is hetzelfde… Bijna geen enkele parel ziet er hetzelfde uit. In de ene parel zit een deukje, op de andere een vlekje. Ook zijn parels allemaal verschillend van kleur. Het enige dat ze gemeen hebben is dat ze uniek en daardoor perfect zijn.