Informatienota Trendmonitor Woonruimteverdeling 2023

Informatienota

Onderwerp Informatienota Trendmonitor Woonruimteverdeling 2023 Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2024/822469 Roduner, F.J. 4.1 Wonen en woningbouw ECDW Adriaansz, E. +31638687689 eadriaansz@haarlem.nl Jaarlijks wordt de Trendmonitor Woonruimteverdeling van Woonservice uitgebracht waarin de woonruimteverdeling van de acht samenwerkende woningcorporaties in de regio Zuid-Kennemerland/IJmond in beeld wordt gebracht. De ontwikkelingen die worden gepresenteerd in de Trendmonitor laten zien dat de sociale woningmarkt nog steeds onder hoge druk staat, te herkennen aan het gestegen aantal reacties per woning in combinatie met een gedaald aantal verhuringen in 2023. Daarentegen is de inschrijftijd afgenomen en is de zoektijd voor de regio lager dan voorgaande jaren. Daarnaast zien we dat het aandeel woningen dat onder de lage aftoppingsgrens wordt aangeboden daalt. Woningen worden minder vaak direct bemiddeld en het aantal verhuringen aan urgenten nam in 2023 af. Woningzoekenden slaagden bovendien het vaakst in hun eigen gemeente.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de Commissie Ontwikkeling.

Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 4 juni 2024

Informatienota Trendmonitor Woonruimteverdeling 2022 (2023/0540747) 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

Kenmerk: 2024/822469

1/6

1. Inleiding Stichting Woonservice voert de feitelijke woonruimteverdeling uit. De regels voor woonruimteverdeling van sociale huurwoningen zijn vastgesteld in wetgeving en in de gemeentelijke huisvestingsverordening. In de jaarlijks uitgebrachte Trendmonitor Woonruimteverdeling worden ontwikkelingen en de inzet van verschillende beleidsmaatregelen van 2023 binnen de regionale sociale woningmarkt gemonitord. In het rapport wordt ingegaan op het aantal verhuringen, het zoekgedrag, de doelgroepen aan wie de verhuringen worden gedaan en de verhuisbewegingen binnen de regio. De vrijkomende sociale huurwoningen van de corporaties in Zuid-Kennemerland/IJmond worden verdeeld via het door Woonservice uitgevoerde woonruimteverdeelsysteem. Het grootste deel van de woningen wordt hierbij aangeboden via het zogenaamde aanbodmodel (www.mijnwoonrservice.nl), waar regulier woningzoekenden en urgenten in Zuid-Kennemerland en Velsen kunnen reageren op vrijkomende sociale huurwoningen. Een ander deel van de woningen wordt direct bemiddeld1. Directe bemiddeling wordt door corporaties ingezet om woningen aan statushouders en uitstromers aan te bieden, en om maatwerk te kunnen leveren voor specifieke groepen woningzoekenden. Stichting Woonservice is een stichting die wordt bestuurd door woningcorporaties in ZuidKennemerland/IJmond.

Voor de uitvoering van het urgentieproces voor sociaal-medische urgenten ontvangt Woonservice een bijdrage vanuit de gemeenten. In 2023 heeft Woonservice een aantal veranderingen en verbeteringen doorgevoerd. Zo heeft in juni 2023 de woningcorporatie Woonopmaat die werkzaam is in Beverwijk en Heemskerk zich aangesloten bij Woonservice. Dit betekent dat nu alle corporaties in de regio zijn aangesloten bij het regionale woonruimteverdeelsysteem. In totaal zijn er nu 8 corporaties aangesloten, te weten Pré Wonen, Elan Wonen, Brederode Wonen, Velison Wonen, Woningbedrijf Velsen, Woonopmaat, Woonzorg Nederland en Ymere. Zij beheren en verhuren ruim 51.500 woningen in de gemeenten Haarlem, Beverwijk, Heemstede, Heemskerk, Zandvoort, Bloemendaal en Velsen. Ook worden sinds de zomer van 2023 de vrije sectorwoningen van de corporaties via Woonservice aangeboden. Op deze woningen kan zonder betaalde inschrijving bij Woonservice gereageerd worden. In 2023 is bovendien onderzoek gedaan naar de weigeringsgraad en verbetermogelijkheden om deze te verlagen. Dit heeft geresulteerd in een verbetering van de kwaliteit van de advertenties, een nieuwe website die is herschreven tot B-1 niveau en de lancering van de DAK-app.

1

Woningzoekenden krijgen een woning aangeboden van een corporatie.

Kenmerk: 2024/822469

2/6

2. Kernboodschap Het aantal reacties per woning neemt in alle gemeenten in de regio toe, met uitzondering van gemeente Bloemendaal. In de Trendmonitoren van de afgelopen jaren wordt steeds geconstateerd dat de regionale sociale woningmarkt verhoogde druk blijft kennen. Dit is onder andere terug te zien in het toenemende gemiddelde aantal reacties per woning in alle segmenten (van 413 naar 454 in 2023). We zien ook dat steeds meer woningzoekenden zich inschrijven in meerdere woningmarktregio’s (ook buiten de regio Zuid-Kennemerland/IJmond) om de kansen te spreiden. In alle gemeenten in de regio, met uitzondering van Bloemendaal, is het aantal reacties per woning toegenomen. Met name het aantal reacties op woningen tot de laagste aftoppingsgrens2 is bovengemiddeld (560 reacties per woning). Vooral woningzoekenden binnen de leeftijdsklassen van 35-44 jaar zijn meer gaan reageren (toename van 99 reacties per woning), en van 45-54 jaar (toename van 128 reacties per woning). Omdat de woningen voor jongeren en senioren gelabeld zijn voor woningzoekenden binnen deze leeftijdscategorieën, zien we dat het aantal reacties per woning voor woningzoekenden van 18-23 jaar en van 55-plussers lager zijn dan gemiddeld. Het aantal verhuringen aan jongeren onder de 27 is in absolute en relatieve zin toegenomen in 2023.

Zij zijn een actieve groep woningzoekenden, maar slagen relatief gezien toch minder dan andere leeftijdsgroepen. Oudere groepen (leeftijdscategorie 55 en ouder) slagen relatief goed. Dit is te zien in het afgenomen aantal reacties voor de leeftijdscategorie 65-75 jaar en voor 75-plussers. Met name voor alleenstaanden (toename van 63 reacties per woning) en gezinnen met meerdere kinderen (toename van 88 reacties per woning) is het aantal reacties per woning toegenomen in 2023. Toch is het aantal reacties van eenoudergezinnen (627 reacties per woning in totaal) en meerpersoonshuishoudens met kinderen (559 reacties per woning in totaal) het hoogst. Hoewel het aantal reacties per woning stijgt, blijft de weigeringsgraad ook toenemen (van 45% naar 50% in 2023). Om de weigeringsgraad te verlagen is daarom in 2023 op basis van de aanbevelingen van een onderzoek de informatiekwaliteit van advertenties verbeterd. Het aantal nieuwe verhuringen is, met name in Haarlem, in 2023 flink afgenomen. De sociale huurwoningvoorraad van de regio Zuid-Kennemerland/IJmond was tot en met mei 2023 43.577 woningen, en vanaf juni (aansluiting Woonopmaat) 51.725 woningen. In de periode 20192022 was het gemiddeld aantal verhuringen jaarlijks ongeveer 3.000 woningen. Daarin laat 2023 een trendbreuk zien, met een afname van 586 verhuringen. Hiermee komt het aantal verhuringen in 2023 op 2.519 verhuringen.

In Haarlem is het aantal verhuringen in 2023 gedaald met 176 en in Zandvoort met 6. In de IJmondgemeenten zien we daarentegen een toename van het aantal verhuringen in Beverwijk (32), Heemskerk (119) en Velsen (30). Voor deze verschillen tussen regio Zuid-Kennemerland en IJmond wordt in de Trendmonitor geen verklaring gegeven.

2 Woningen met een kale huurprijs tot 647,19 anno 2023.

Kenmerk: 2024/822469

3/6

Het aandeel woningen dat onder de lage aftoppingsgrens wordt aangeboden daalt. We zien dat steeds minder woningen worden aangeboden met een huur tot de lage aftoppingsgrens. In de periode 2019-2021 was dat 67-69% van de woningen. Vanaf 2022 daalt dit naar 62% en in 2023 daalde dit verder naar 59%. Ook het aanbod van woningen onder de kwaliteitskortingsgrens (voor jongeren onder de 23 jaar die huurtoeslag nodig hebben) neemt af. Vanaf 2021 wordt er steeds meer verhuurd in de huurprijsklasse tot de liberalisatiegrens3. In de Haarlemse prestatieafspraken met de drie grote corporaties is opgenomen dat 65% van de woningen onder de hoge aftoppingsgrens moet worden aangeboden. In de Trendmonitor wordt niet uitgesplitst naar gemeente, maar uit de monitoring van de Haarlemse prestatieafspraken bleek dat dit percentage voor Haarlem is gehaald. De gemiddelde inschrijftijd voor verhuringen via het aanbodmodel is gedaald naar het niveau van voor 2022. Ondanks de toename in het aantal reacties per woning en het verminderde aantal woningen dat wordt aangeboden via het aanbodmodel, is de gemiddelde benodigde inschrijftijd voor een sociale huurwoning in de regio afgenomen. In 2023 is dit afgenomen van 7,4 naar 7,1 jaar. Ook de gemiddelde zoektijd daalde, van 4,7 naar 4,1 jaar. Deze is in de afgelopen 5 jaar nog niet zo laag geweest.

Dit is mogelijk te verklaren door de aansluiting van Woonopmaat, waarna de gemiddelde inschrijftijd in Beverwijk daalde van 6,5 naar 5,8 jaar. Maar ook in andere gemeenten daalde hij, in Bloemendaal met 0,5 jaar, in Heemstede met 0,3 jaar en in Zandvoort met 0,9 jaar. Dit kan mogelijk worden verklaard door de werking voorrangsregelingen die in deze gemeenten zijn opgenomen. In Haarlem is de gemiddelde inschrijftijd gelijk gebleven met 8,1 jaar. De IJmondregio heeft een kortere inschrijf- en zoektijd dan regio Zuid-Kennemerland. Er worden steeds minder woningen aangeboden via het aanbodmodel en het aantal bemiddelingen binnen de 25%-regeling wordt steeds lager. Het grootste deel van de sociale huurwoningen wordt geadverteerd op Woonservice via het aanbodmodel. In 2023 werden er regionaal 1.576 woningen aangeboden via het aanbodmodel, terwijl dit er in 2022 1.629 waren, en in 2021 1.736. In de Haarlemse prestatie afspraken met de 3 grote corporaties is afgesproken dat minimaal 65% van de woningen moet worden aangeboden voor regulier woningzoekenden via het aanbodmodel. Voor 2023 lag dit percentage in Haarlem precies op 65%. Een deel van de sociale huurwoningen wordt direct bemiddeld.

In de huisvestingsverordening is vastgelegd dat de corporaties, na aftrek van de directe toewijzing aan statushouders en mensen die uitstromen uit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, maximaal 25% van de verhuringen via directe bemiddeling mogen worden toegewezen. Dit percentage wordt steeds lager (22% in 2019

3

De huurklassen in 2023 zijn:

- Kwaliteitskortingsgrens: € 452,20 - Lage aftoppingsgrens: € 647,19 - Maximaal/hoge aftoppingsgrens: € 693,60 - Boven maximaal/liberalisatie grens: € 808,06

Kenmerk: 2024/822469

4/6

en 16% in 2023). Onder de directe bemiddeling vallen toewijzingen van zorgwoningen waar met een aparte registratie wordt gewerkt, stadsvernieuwingsurgenten die zelf geen woning hebben kunnen vinden, toewijzing binnen woongroepen, etc. Een groot deel van de directe bemiddeling gebeurt op wens van de klant, zoals woningruil, verhuizen naar een goedkopere woning en senioren die verhuizen naar een kleinere en/of toegankelijkere woning buiten de Ouder Worden Prettig Wonen regeling om (niet alle gemeenten zijn hierbij aangesloten). Het totaal aantal direct bemiddelde woningen voor de regio is toegenomen van 674 naar 700. Dit kan worden verklaard door de toegenomen taakstelling van statushouders. Deze groep wordt niet meegeteld in de directe bemiddeling, waardoor deze toename niet zichtbaar is in het percentage dat berekend wordt voor de 25%-regeling. Het aantal verhuringen aan urgenten is afgenomen. De huisvestingsverordening bepaalt welke groepen voor een urgentie in aanmerking komen. Sommige groepen urgenten kunnen binnen het vrijkomend aanbod op zoek naar een woning, andere groepen krijgen een woning aangeboden via directe bemiddeling. In Zuid-Kennemerland en gemeente Velsen kunnen woningzoekenden met een urgentiebeschikking op basis van sociaalmedische gronden, mantelzorgers, stadsvernieuwingsurgenten en uitstroom van huiselijk geweld reageren op woningen via het aanbodmodel.

Urgenten die direct bemiddeld worden zijn stadsvernieuwingsurgenten die niet op eigen kracht andere woonruimte hebben kunnen vinden, statushouders en urgenten die uitstromen via het Pact voor Uitstroom4. In de gemeenten Beverwijk en Heemskerk worden alle urgenten direct bemiddeld. Het aantal verhuringen via het Pact voor Uitstroom is in 2023 achtergebleven (91 verhuringen, het streefaantal is 178 verhuringen per jaar voor de regio), ondanks dat er vanuit de maatschappelijke opvang en beschermde woonvormen veel mensen in afwachting waren van een woning. Inmiddels zijn met gemeenten en corporaties afspraken gemaakt om de achterstand op de afgesproken aantallen in te halen en het proces te verbeteren. Het aantal verhuringen aan statushouders is in 2023 gestegen naar 240 woningen in de hele regio, maar dit is nog altijd slechts 10% van het totaal aantal verhuringen. Daarnaast wordt volgens de Trendmonitor rond de 10% aan andere urgente groepen toegewezen. Naast urgentie kunnen woningzoekenden ook beroep doen op voorrangsregelingen. Met name Ouder Worden Prettig Wonen is een regeling die vaak gebruikt wordt. Het aantal verhuringen via deze regeling is toegenomen van 25 naar 53 in 2023, dus meer dan verdubbeld. Dit heeft te maken met het feit dat meer gemeenten zich hebben aangesloten bij de regeling afgelopen jaren. Woningzoekenden slagen vaak in eigen gemeente.

Uit het zoekgedrag van woningzoekenden blijkt dat het grootste gedeelte van de woningzoekenden slaagt in eigen gemeente. Voor Haarlemmers is dat in 2023 iets afgenomen, van 74% naar 69%. Dit 4 Het Pact voor Uitstroom is een regionaal samenwerkingsconvenant tussen gemeenten, corporaties en zorg- en welzijnsinstellingen waarin

afspraken staan vastgelegd over een evenredige verdeling van uitstromers uit intramurale instellingen en een zachte landing voor deze doelgroep in de wijk.

Kenmerk: 2024/822469

5/6

percentage is voor Haarlem veel hoger dan in andere gemeenten. Daar liggen de percentages van woningen die naar eigen inwoners gaan rond de 30%. Behalve in Velsen, daar ging ook 58% van de woningen naar Velsenaren. In gemeente Bloemendaal en Zandvoort worden sociale huurwoningen met voorrang verhuurd aan eigen inwoners. In de gemeente Velsen, Heemskerk en Beverwijk geldt dit alleen voor nieuwgebouwde sociale huurwoningen. Bloemendaal en Heemstede zijn geliefde bestemmingen onder Haarlemmers. In Bloemendaal kwam 37% van de verhuizers uit Haarlem en in Heemstede 39%. In Zandvoort ging 46% van de woningen naar Zandvoorters en 27% naar Haarlemmers. 3. Consequenties De resultaten van de Woonruimteverdelingsmonitor 2023 laten met het aantal toegenomen reacties per woning en het achterblijvend aantal verhuringen zien dat de regionale sociale woningmarkt nog steeds onder hoge druk staat. Het belang van toevoegen van woningen in dit segment blijft hiermee onverminderd belangrijk. Het aantal toewijzingen van woningen via het Pact voor Uitstroom is lager dan verwacht en gewenst. Het proces om dit te verbeteren is begin 2024 in gang gezet. 4. Vervolg Resultaten van de monitor worden gebruikt ter controle van de afspraken met corporaties, geven de effecten van voorrangs- en doorstroommogelijkheden weer, en geven inzicht in de kansen van verschillende groepen woningzoekenden.

De monitor wordt gebruikt om afspraken tussen gemeenten en corporaties te maken en om de doeltreffendheid van de regelingen in de Huisvestingsverordening te evalueren. De afspraken met de corporaties worden in brede zin geëvalueerd in een aparte informatienota. 5. Bijlagen - Trendmonitor Woonruimteverdeling 2023 Regio Zuid-Kennemerland/IJmond

Kenmerk: 2024/822469

6/6