I.i Rekest Egelantier, mail 22 november 2024, inwoner Haarlem

Van: Jan van Eeden <janendieke@gmail.com> Verzonden: vrijdag 22 november 2024 16:52 Aan: Griffiebureau <griffiebureau@haarlem.nl> Onderwerp: aan de Haarlemse gemeenteraad

Aan de Raad van de Gemeente Haarlem,

Geachte Raad,

Mede doordat u in oktober weigerde de prijs voor de aankoop van de Egelantier te verlagen met de opgelopen inflatiekosten is de businesscase van Lingotto/AVC , zo bleek uit de krant, niet sluitend. Contact met de projectontwikkelaar heeft ondergetekende geleerd dat deze nu bereid is de mogelijkheid van huisvesting van een van de Haarlemse cultuurvoorzieningen (bijv. Pletterij dan wel Frans Hals museum) te overwegen om de businesscase alsnog sluitend te krijgen. Het zou het gemeentebestuur sieren als ons stadsbestuur hier serieus werk van maakt zodat er een oplossing komt voor verschillende dossiers en een win-win situatie ontstaat. Ik denk dat veel Haarlemmers een logische oplossing als in dit rekest beschreven zullen waarderen.

Mede namens mevrouw Marjon Drijver (die met mij in de cie.ontwikkeling op 24 oktober insprak), Jan van Eeden

Rekest Huisvesting Cultuurinstellingen in Egelantier? Ondergetekenden dringen er bij het gemeentebestuur op aan met spoed met projectontwikkelaar Lingotto/AVC om tafel te gaan, nu de projectontwikkelaar te kennen heeft gegeven dat de ontwikkeling van haar plan stagneert vanwege marktontwikkelingen sinds 2021. De inzet van dit overleg: realiseer in de Egelantier ruimte voor Haarlemse culturele instellingen die hier urgent behoefte aan hebben. Door het huisvesten van het ‘Hal’-deel van het Frans Halsmuseum of de Pletterij kan het mes aan twee kanten snijden: de businesscase kan sluitend worden gemaakt en de cultuursector van de stad wint noodzakelijke ruimte op een culturele hotspot: win-win! Uit informele contacten met de projectontwikkelaar leiden wij af dat deze, gegeven de huidige impasse, bereid is ‘out of the box’ te denken. Er is bereidheid om een compromis te sluiten rond de invulling van de voor cultuur gereserveerde ruimte van circa 1500 m2. Korte voorgeschiedenis Egelantier De Egelantier dateert van 1871 en was onderdeel van het St. Elisabeth Gasthuis. Een eeuw later (1973) vertrok het hospitaal en werd het door de gemeente ingericht als huisvesting voor diverse culturele instellingen. In 2017 probeerde de gemeente via een tender het gehele pand af te stoten, wat mislukte.

Een tweede tender leverde in 2021 een potentiële koper op (Lingotto/AVC) die er conform de wens van de gemeente een hotel in wil realiseren, plus ruimte voor cultuur en 10 atelierwoningen. Die ontwikkeling ligt thans stil omdat de business case niet sluitend is. Vlak voor de tweede tender heeft de gemeente een burgerinitiatief van ondergetekende (en 339 ondertekenaars) naast zich neergelegd, waarin werd gevraagd om een onderzoek naar invulling van het complex met woningen en culturele voorzieningen, omdat er ruimte zou zijn voor 2500 tot 3000 m2 aan cultuur. Dat is in het program van eisen daarna ongemotiveerd gehalveerd tot plm. 1500 m2. Lingotto had in haar restauratievisie meerdere uitgangspunten. Men wilde ingangen in het ontwerp vanuit 4 windrichtingen (‘doorwaadbaarheid’) en hechtte aan een ‘diversiteitsconcept’, m.a.w. geen instellingen als vaste cultuurgebruikers. De wens van de toenmalig directeur van het Frans Hals Museum (FHM), Ann Demeester om ruimte te reserveren voor het FHM is toen -mede hierom - niet gehonoreerd. Met een andere projectontwikkelaar had het FHM wel een akkoord, maar die won de tender niet. De directeur van FHM typeerde de gang van zaken als een historisch gemiste kans. Echter: de huidige impasse maakt die optie wellicht toch weer mogelijk. Een laatste kans omdat onder druk veel vloeibaar wordt.

Twee kansen: de opties A. Frans Halsmuseum

Het Frans Halsmuseum is de trots van Haarlem, niet in het minst door de geweldige collectie 17e -eeuwse schilderijen van o.a. de Haalemmer Frans Hals. Het museum is doende een aantal wensen te realiseren waaronder plannen voor een kwalitatief goed depot. Dat zal van de gemeente flinke inspanningen vergen. Het museum verkeert in wat rustiger financieel vaarwater nadat de gemeente het jaarlijkse subsidiebedrag verhoogde op basis van een rapport van PWC. En daarnaast heeft het museum de wens om te komen tot een uni-locatie. Men wil de locatie Hal aan de Grote Markt verlaten, na de treurige impasse die rond de Verweyhal al jaren voortduurt zonder te worden opgelost.

In het beleidsplan 2023-2026 van het FHM, getiteld ‘De horizon lonkt’ wordt ingezet op uitbreiding met 800 m2 ten behoeve van bijzondere tentoonstellingen. Dan hoeft niet de halve vaste collectie te worden opgeslagen; dat maakt ook de ambitie van het museum mogelijk om moderne en hedendaagse kunst te tonen, al dan niet in relatie tot de oude meesters. Er worden twee mogelijkheden genoemd voor de huisvestingssituatie: • •

als eerste uitbreiding via een verbinding met het tegenover gelegen Elisabeth Gasthuis. als tweede een uitbreiding onder de grond binnen het huidige complex.

Ad 1. Uitbreiding in voormalig St Elisabeth Gasthuis Aan de ‘overkant’ van het Groot Heiligland is in het oude St Elisabeth Gasthuis nu ruimte beschikbaar in de Egelantier. Verbouwing daarvan zal ongetwijfeld de nodige kosten met zich meebrengen, gezien de kwaliteitseisen waar museale ruimten aan moeten voldoen, maar de kosten zullen fors lager zijn dan bij keuze voor ‘onderkeldering’ van het huidige complex. Dit alternatief heeft nog diverse andere voordelen, zoals: - zeer beperkte impact op reguliere bedrijfsvoering binnen FHM-Hof - behoud van de net gerenoveerde binnenplaats van het FHM - voorkomen van de vele risico’s inherent aan optie 2 - veel beter draagvlak bij omwonenden dan alternatief 2. Ad 2. Uitbreiding onder de grond van huidige complex Voor de tweede mogelijkheid, de realisatie van een ondergrondse expositieruimte van 800 m2 is men voortvarend aan de slag en bekijkt Toornend BV de haalbaarheid daarvan. Bekend is inmiddels dat die keldervariant van 800 m2 zeker 41 tot 45 miljoen euro ex BTW zal kosten. De eerste reactie van de politiek was niet direct enthousiast te noemen. En de bewoners in de directe omgeving reageren verontrust en verzamelden onlangs een paar honderd handtekeningen om van dit plan af te zien, gezien de grote impact op hun woonomgeving. Zeker niet alleen bouwtechnisch lijkt die kelder daarmee de weg van de meeste weerstand.

Te verwachten valt dat Lingotto momenteel open staat voor onderhandeling over het optimaal benutten van de Egelantier voor culturele doelen. Het FHM museum past bij de allure die Lingotto met het hotel voor ogen heeft. En horeca en het terras op de binnenplaats zullen gebruikt kunnen worden door zowel hotel als museumgasten. Win-win: met de aankoop dan wel huuropbrengsten voor het FHM kan de businesscase romdom de Egelantier sluitend worden gemaakt. B. Pletterij De Pletterij is een culturele instelling, gevestigd aan de Lange Herenvest 122 in de voormalige pletterij en buizenfabriek. Dit centrum voor cultuur en debat produceert concerten, lezingen, debatten en theater. Al geruime tijd trekt men bij de gemeente aan de bel omdat de instelling uit zijn jasje groeit en samen met een groep andere instellingen (MAPA, Lava, Hakim e.a.) meer ruime nodig heeft dan thans beschikbaar. Het huidige college heeft in haar program deze ruimtebehoefte- en die van andere kleine culturele organisaties – onderkend en een fonds van 5 miljoen euro gereserveerd om oplossingen te faciliteren. Daarnaast stelde het lopende cultuurplan (pag. 33) dat kansen op cultureel vastgoed zullen worden verzilverd. Kortom: de politiek steunt de ambities van jonge opkomende cultuurorganisaties en broedplaatsen.

Zeer recent (dd 22 oktober jl) is door het college van B&W een informatienota naar de raad gestuurd rond de huisvestingsperikelen van de Pletterij en de Nieuwe Vide (welke laatste nu nog is gehuisvest in het te renoveren Energieplein 69, eveneens eigendom van Lingotto). Deze wordt in december in de Raadscommissie Ontwikkeling besproken. Wat betreft de Pletterij voorziet de informatienota de raadsleden van een haalbaarheidsonderzoek op basis van een program van eisen. Men koerst op 2 zalen voor 100 en 125 bezoekers, naast algemene ruimtes. Het rapport laat zien dat de twee zalen in het bestaande pand moeilijk inpasbaar zijn. Er worden twee scenario’s geschetst: een van 3,3 miljoen investering, dat vergroting van het bouwvolume vraagt en plm.1100 m2 beslaat. En een van 2,2 miljoen investering die binnen het bestaande volume blijft en rond 800m2 vraagt. Beide oplossingen zijn niet optimaal: zalen als pijpenladen met laag plafond, moeizame bereikbaarheid en de goedkoopste variant schiet programmatisch tekort. De resultante: kostbare suboptimale oplossingen. De vraag zal dus voor raadsleden zijn: kiezen we voor een halve oplossing? Helaas ontbreekt in het stuk een derde optie: verhuizen. Daar wordt wel melding van gemaakt zonder echter duidelijkheid te bieden. Ook ontbreekt een waardebepaling van het huidige pand als te verkopen object voor bijv.

de ontwikkeling van 15 tot 20 woningen. Daarmee zou het fonds van 5 miljoen kunnen worden aangevuld om een verhuizing financieel mogelijk te maken. Reden om ervoor te pleiten om serieus na te gaan of het program van eisen van de Pletterij c.s. zou kunnen worden ingepast in de Egelantier.

Haalbaarheid beide opties in de Egelantier Buurmans erf is niet vaak te verwerven en niet geschoten is zeker mis! Maar hoe reëel is deze kans? Bij een globale scan van de beschikbare ruimte kan geconcludeerd worden dat huisvesting van het Frans Halsmuseum in de Egelantier bouwkundig/architectonisch goed inpasbaar is. Wel is de tijdlijn lastig: deze mogelijkheid komt wellicht een paar jaar eerder dan de gemeente nu budgettair uitkomt. En wat betreft de Pletterij geldt precies het omgekeerde: Er is geld beschikbaar. Zeker als het fonds van 5 miljoen zou worden verdubbeld met de opbrengst van verkoop van Lange Herenvest 122 en ook nog eens van de bovenverdieping van de Verweyhal. (Dat schandaal moet nu eens eindelijk de wereld uit.) Inpassing van de Pletterij in de Egelantier vraagt, anders dan voor het museum, wel veel creativiteit en open mind van de projectontwikkelaar. Qua vierkante meters is inpassing echter realistisch: beide opties (FHM en Pletterij) blijven ieder ruim binnen de gereserveerde 1500 m2 voor cultuur. Zelfs zou een derde optie mogelijk zijn: huisvesting van zowel het FHM als de Pletterij. Samen zouden ze rond 1700 m2 nodig hebben (bij delen van de ruimte voor horeca en keuken). Dit was tot voor kort de totale door Lingotto gereserveerde ruimte voor cultuur, voordat de gemeenteraad enkele extra hotelkamers toestond om de businesscase te helpen sluiten.

Deze derde optie is voor Lingotto waarschijnlijk teveel gevraagd. Die wordt pas kansrijk als onverhoopt de Egelantier aan de gemeente zou worden teruggegeven omdat de projectontwikkelaar er niet uit komt. Lingotto zal dit naar verwachting willen voorkomen. Concluderend Als beide partijen over hun schaduw heen springen kunnen zowel de gemeente als Lingotto de impasse ten gunste keren. Never waste a good crisis! Een complete mislukking van deze tweede tender gaat nog meer tijdverlies en verval van het gebouw opleveren (al moet dit laatste niet worden overdreven). Bij terugval van het project naar de gemeente zal het tekort aan capaciteit bij ambtenaren een extra moeilijkheidsfactor vormen om dit project tot een goed einde te brengen. Om een oplossing te kunnen realiseren, zullen zowel Lingotto als de gemeente moeten ‘omdenken’ en de eerste partij lijkt daartoe bereid. Het voornaamste is nu dat de gemeente de bestuurlijke en financiële lenigheid zal moeten opbrengen om in te spelen op wat zich nu praktisch voordoet en om beleidsdossiers in samenhang en oplossingsgericht te behandelen. Waar politieke wil is, is een weg. Daarom tot slot: Ondergetekenden verzoeken de gemeente spoedig tot constructief overleg te komen met de projectontwikkelaar Lingotto/AVC om het Frans Halsmuseum dan wel de Pletterij onder te brengen in de gereserveerde cultuurruimte in de Egelantier.

Dat kan op korte termijn, zodat de business case geen verder oponthoud zal kennen. Intussen moeten -rond FHM en ook de Pletterij- geen onomkeerbare beslissingen worden genomen, voor het geval dat het Egelantier complex onverhoopt weer zou terugvallen naar de gemeente. Haarlem, 22 november 2024 Jan van Eeden, medeondertekenaar Marjon Drijver