Gewijzigde oprichting publiek Warmtebedrijf Haarlem

Collegebesluit

Onderwerp Gewijzigde oprichting publiek Warmtebedrijf Haarlem Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email

2024/1954579 Roduner, F.J. 7.2 Algemene dekkingsmiddelen PCM Vries, M. de 023-5115698 mvries@haarlem.nl

Kernboodschap

Haarlem wil in 2040 van het aardgas af zijn. Een warmtenet verwarmt huizen en gebouwen en is een goed alternatief voor bijvoorbeeld een cv-ketel op aardgas. In 2021 heeft het college naar aanleiding van de wensen en bedenkingen (zienswijze) van de raad besloten om deel te nemen in een Haarlems warmtenetwerkbedrijf. Daartoe is door het college op 25 mei 2021 een besluit genomen tot oprichting van het Haarlems Warmtenetwerk B.V. Het college heeft in juli 2023 een conditioneel investeringsbesluit genomen voor aanleg van het eerste cluster van het warmtenet in Schalkwijk om 1.189 woningen aardgasvrij te maken. In december 2023 heeft het college besloten een aandelenstorting te doen in het Haarlems Warmtenetwerk B.V. in oprichting.

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Anticiperend op de aankomende wet collectieve warmte is ten behoeve van het aan te leggen Warmtenet Meerwijk een integraal publiek warmtebedrijf noodzakelijk. Deze partij is, naast het transport, ook verantwoordelijk voor de levering en productie van warmte. Daarom besluit het college tot wijziging van het besluit van 25 mei 2021, wat betekent dat het Warmtebedrijf Haarlem integraal verantwoordelijk is voor alle onderdelen van de warmtelevering. Door een publiek warmtebedrijf op te richten heeft de gemeente, onder andere, meer controle over de betaalbaarheid van warmte voor haar inwoners en is Haarlem voorbereid op de invoering van de Wet collectieve warmte, zodra deze ingaan. Het college vraagt dezal raad om wensen en bedenkingen inzake het voorgenomen besluit. De commissie Bestuur adviseert de raad hierover. - Energiestrategie, januari 2019 (2018/876759) - Governance, november 2019 (2019/691719) - Betaalbaarheid, februari 2020 (2019/953868) - Sturingsinstrumenten, februari 2020 (2019/1016202) - Voortgang ontwikkeling Warmtenetten, februari 2020 (2019/942011) - Haarlemse Transitievisie Warmte, maart 2021 (2021/49560) - Oprichting Haarlems warmtenetwerkbedrijf (HWN) (2021/281537)

Kenmerk: 2024/1954579

1/8

Besluit college d.d. 21 januari 2025

Informatienota voortgang ontwikkelfase warmtenet Schalkwijk (2022/0721076) Informatienota voortgangsbesluit herijking warmtoplossing, uitwerking decentrale variant (2022/920693) Warmtenet Schalkwijk: conditioneel investeringsbesluit eerste cluster (2023/925135) Collegebesluit 2023 aandelenstorting (2023/1819673) Informatienota besluitvorming warmtetransitie 2025 (2024/2067186) Het college van burgemeesters en wethouders besluit, onder de voorwaarde dat het overleg met de commissie Ontwikkeling en de zienswijze van de raad, geen aanleiding geven om het besluit te wijzigen of in te trekken: 1. Tot wijziging van het besluit van 25 mei 2021 tot oprichting van de besloten vennootschap ‘Warmtenetwerkbedrijf Haarlem B.V.’, inhoudende dat de besloten vennootschap zal zijn het ‘Warmtebedrijf Haarlem B.V.”, welk warmtebedrijf ten doel heeft het realiseren, in stand houden en (doen) exploiteren van een integraal warmtebedrijf (transport, levering en productie van warmte), ten behoeve van een duurzame energievoorziening door middel van een warmtenet in en in de nabijheid van de gemeente Haarlem; 2. In lijn daarmee de naam van het warmtenetwerkbedrijf Haarlem (WNHa) te veranderen in het Warmtebedrijf Haarlem (WBHa); 3. De statuten en aandeelhoudersovereenkomst overeenkomstig aan te passen en aan te gaan; en tevens: 4.

De raad te vragen om wensen en bedenkingen (zienswijze) over het onder 1, 2 en 3 genoemde voornemen ter kennis te brengen aan het college. de secretaris,

de burgemeester,

Kenmerk: 2024/1954579

2/8

Zienswijze raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het besluit van het college van burgemeester en wethouders, Gelet op artikel 160 van de Gemeentewet, Brengt over het voornemen van het college de volgende wensen en bedenkingen ter kennis van het college: de griffier,

de voorzitter,

1. Inleiding De gemeente werkt samen met de stad en diverse partijen aan de beste oplossingen om huizen en gebouwen zonder aardgas te verwarmen. De aanpak is vastgelegd in de Transitievisie Warmte (2021/254262). In Schalkwijk werkt de gemeente Haarlem al geruime tijd met corporaties Elan Wonen en Ymere, warmteproducent en warmteleverancier Essent (voorheen EQUANS) en infraspecialist nieuwe warmte Firan aan de ontwikkeling van een warmtenet. Betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid voor bewoners is daarbij belangrijk. Dit warmtenet is de concrete opmaat naar het realiseren van een aardgasvrije wijk. Het college en de overige partners hebben in juli 2023 een conditioneel investeringsbesluit voor het eerste cluster van dit warmtenet genomen. Het gaat hierbij om 1189 woningen van Ymere en Elan Wonen in Meerwijk, Schalkwijk. Dit zijn grotendeels gestapelde woningen. In december 2023 heeft het college, na wensen en bedenkingen (zienswijze) van de raad, besloten om een aandelenstorting te doen in het ‘Haarlems Warmtenetwerk B.V. in oprichting, en ook de wijziging in aandeelhouders goedgekeurd. De provincie Noord-Holland heeft haar aandelen beschikbaar gesteld omdat het fonds wat zij hiervoor hadden opgericht ophoudt te bestaan en geen nieuwe projecten meer aanneemt. Daarom zijn Firan en de gemeente Haarlem nu beide voor 50% aandeelhouder.

Firan is een dochteronderneming van Alliander. Alliander is een NV waarvan alle aandelen in handen zijn van gemeenten en provincies, daarmee geldt Alliander ook als een publieke partij. Het afgelopen jaar is hard gewerkt aan het invullen van alle condities die in het conditioneel investeringsbesluit stonden. Deze zijn bijna allemaal afgerond. Vergunningen zijn verleend, de SDE++ subsidie is aangevraagd, en het technische ontwerp is verder uitgewerkt, net als de business case. Op dit moment zijn alle overeenkomsten zo goed als klaar en dan zal als laatste nog de SDE++ subsidie moeten worden goedgekeurd en zullen de woningcorporaties de instemming van hun huurders moeten verkrijgen.

Kenmerk: 2024/1954579

3/8

Bij het opstellen van de overeenkomsten speelt het wetsvoorstel van de Wet collectieve warmte een belangrijke rol. Het wetsvoorstel Wcw zoals dit naar de Tweede Kamer is gestuurd, heeft gevolgen voor de overeenkomsten die tussen partijen worden gesloten. Alle partijen in het warmtenet Schalkwijk willen daarop voorsorteren, door de samenwerking alvast in lijn te brengen met het wetsvoorstel van de Wcw. Het is op dit moment nog een wetsvoorstel dat nog niet in werking is getreden. Er zijn 3 rollen die van belang zijn in het kader van het wetsvoorstel Wcw: - De rol van transporteur van warmte (netwerkbedrijf) - De rol van leverancier van warmte - De rol van producent van warmte In het project in Schalkwijk heeft het warmtenetwerkbedrijf Haarlem (WNHa) in oprichting de rol van transporteur van warmte en heeft Essent op dit moment de rol van leverancier door middel van een concessieovereenkomst met de gemeente. De Wcw gaat uit van integrale warmtebedrijven die verantwoordelijk zijn voor zowel het transport als voor de levering van warmte. Als dit twee partijen zijn, zoals in Schalkwijk het geval is, dan moeten partijen een joint venture aangaan en zo een integraal warmtebedrijf vormen. Een publieke partij moet doorslaggevende zeggenschap hebben in het integraal warmtebedrijf.

Onder de huidige Warmtewet is het voor Firan als partner in WNHa niet mogelijk om de rol van leverancier in te vullen. Dit komt door het wettelijk (groeps-)verbod op levering, waarbij netwerkbedrijven het transport niet met de levering van energie (en warmte) mogen combineren. Bij het ingaan van de Wcw wordt dit (groeps-)verbod op levering van warmte door netwerkbedrijven opgeheven. Het ministerie stelt de mogelijkheid open om hier nu al op te anticiperen. Daardoor kan WNHa, anticiperend op de Wcw, al fungeren als integraal warmtebedrijf voor Haarlem. De naam, doelomschrijving en overige bepalingen in de statuten en de afspraken in de aandeelhoudersovereenkomst van de Warmtenetwerk Haarlem B.V. (in oprichting) worden hierop aangepast. Deze wijziging heeft ook gevolgen voor de rol van Essent in het project. Essent zal niet langer de warmteleverancier zijn, maar zal zich volledig richten op de rol van producent van warmte. Het staat Essent vrij om deze rol te vervullen, de productierol hoeft niet verplicht onderdeel van het integraal warmtebedrijf te zijn, maar kan ook door een derde partij worden vervuld. Essent zal de warmte die zij produceert aan het Warmtebedrijf Haarlem verkopen. 2.

Besluitpunt college Het college van burgemeesters en wethouders besluit, onder de voorwaarde dat het overleg met de commissie Ontwikkeling en de zienswijze van de raad, geen aanleiding geven om het besluit te wijzigen of in te trekken:

Kenmerk: 2024/1954579

4/8

1.

2. 3. 4.

tot wijziging van het besluit van 25 mei 2021 tot oprichting van de besloten vennootschap ‘Warmtenetwerkbedrijf Haarlem B.V.’, inhoudende dat de besloten vennootschap zal zijn het ‘Warmtebedrijf Haarlem B.V.”, welk warmtebedrijf ten doel heeft het realiseren, in stand houden en (doen) exploiteren van een integraal warmtebedrijf (transport, levering en productie van warmte), ten behoeve van een duurzame energievoorziening door middel van een warmtenet in en in de nabijheid van de gemeente Haarlem; in lijn daarmee de naam van het warmtenetwerkbedrijf Haarlem (WNHa) te veranderen in het Warmtebedrijf Haarlem (WBHa); de statuten en aandeelhoudersovereenkomst overeenkomstig aan te passen en aan te gaan; en tevens: De raad te vragen om wensen en bedenkingen (zienswijze) over het onder 1, 2 en 3 genoemde voornemen ter kennis te brengen aan het college.

3. Beoogd resultaat Door deze wijziging is het Warmtebedrijf Haarlem klaar voor de invoering van de nieuwe Wet collectieve warmte en kan Haarlem effectief verder met de uitvoering van het project warmtenet Schalkwijk om de eerste 1.189 woningen in Meerwijk aan te sluiten op het warmtenet. 4. Argumenten 4.1 De wijziging past bij de kaders van de nieuwe Wet collectieve warmte Het wetsvoorstel Wet collectieve warmte (Wcw) gaat uit van het principe dat de warmtevoorziening een dienst van algemeen belang is die wordt geleverd door een integraal warmtebedrijf. Het algemeen belang komt tot uitdrukking in het publieke karakter van het warmtebedrijf waarbij een speciaal sector bedrijf (Firan) verantwoordelijk is voor inkoop, bedrijfsvoering en technische expertise. Het integrale karakter van het bedrijf is eenvoudiger te borgen in een 100% publiek warmtebedrijf. Het wetsvoorstel voor de Wcw is op 19 juni 2024 ingediend bij de Tweede Kamer. De verwachte inwerkingtreding zal in fasen gaan en zal waarschijnlijk starten op 1 januari 2026. Dit is wel onder voorbehoud van de precieze timing van de behandeling in de Tweede en Eerste Kamer. 4.2 Beter en betrouwbaar aanbod aan bewoners is mogelijk Er zijn verschillende voordelen aan de rol van warmtebedrijf voor de gemeente Haarlem verbonden.

Warmtenetten blijven een belangrijke manier om de doelstelling om aardgasvrij te zijn in 2040 te behalen. Het afgelopen jaar is veel in het nieuws geweest dat private warmtebedrijven grote tariefstijgingen doorvoerden waardoor het onbetaalbaar wordt voor bewoners. Publieke warmtebedrijven werken met lagere rendementen en publieke financiering en kunnen zo betere voorwaarden aanbieden aan bewoners. Daarnaast biedt het versterking van de publieke controle over het warmtenet en de levering van warmte. Ook wordt opschaling van het warmtenet naar andere clusters of gebieden binnen de gemeente eenvoudiger.

Kenmerk: 2024/1954579

5/8

4.3 Alternatieven hebben belangrijke nadelen Er zijn eigenlijk 2 alternatieven: 1. WNHa en Essent gaan een joint venture (JV) aan; Met een joint venture ontstaan bedrijfsmatige risico’s; beide partijen in de JV moeten integraal verantwoording nemen voor elkaars bedrijfsmatige risico’s, mogelijke wanprestatie of uitstappen van de partner. Los van bedrijfsmatige risico’s leidt de optie JV er toe dat een (domino) route wordt ingezet waarin WNHa bij verdichting of uitbreiding van het netwerk of bij het aanwijzen van een warmtekavel en het maken van een warmteplan, onvermijdelijk samenwerkt met Essent. Dit komt omdat Essent nu een concessieovereenkomst met de gemeente heeft voor de levering van warmte aan 5200 corporatiewoningen in Schalkwijk. Op grond van het overgangsrecht in het wetsvoorstel van de Wcw wordt de concessieovereenkomst ‘omgezet’ in een aanwijzing. De aanwijzing wordt gegeven voor het gehele gebied dat in de concessie wordt genoemd en niet alleen voor de corporatiewoningen. 2. Firan en de Gemeente doen niets en werken door in het huidige model. Effectief komt dit er op neer dat Essent wordt aangewezen als verantwoordelijk warmtebedrijf in de zin van het wetsvoorstel van de Wcw, en dat WNHa en Essent binnen 6 maanden na de inwerkingtreding van de Wcw een overeenkomst moeten sluiten waarin WNHa Essent ondersteunt bij het efficiënt uitvoeren van haar leverancierstaken.

De volgende stap is dat door WNHa en Essent binnen 2 jaar een integraal warmtebedrijf moet worden opgericht in de vorm van een joint venture. Hierin moet WNHa een meerderheidsbelang hebben. Optie 2 is daarmee een spoor dat leidt tot de gekozen oplossing of tot het eerste alternatief. Door dit op een later moment te doen zorgt dat voor extra (onnodige) werkzaamheden, overeenkomsten en afstemming tussen partijen). 4.4 De gewijzigde structuur verhoogt de uitvoeringscapaciteit van het warmtebedrijf Firan werkt met haar moederonderneming Alliander aan het opzetten van een centraal warmtebedrijf. Hierdoor wordt voor het gehele verzorgingsgebied van Alliander de expertise, financierings- en marktmacht op het ontwikkelen van warmtenetten gebundeld. Dit biedt schaalvoordelen waar de gemeente Haarlem, en vooral haar inwoners, van kunnen profiteren. 4.5 Participatie en Inspraak In de gesprekken met bewoners komt duidelijk naar voren dat een groot deel van hun zorgen zit op de betaalbaarheid van warmtenetten. Inwoners maken zich zorgen of in Haarlem vergelijkbare situaties als in Amsterdam met Vattenfall zullen gaan plaatsvinden waarbij de tarieven na aansluiting opeens verhoogd worden. Door deze wijziging kan de gemeente Haarlem haar inwoners meer zekerheid geven dat de betaalbaarheid, ook in de toekomst, geborgd is bij het warmtenet Schalkwijk.

4.6 Financiën Deze wijzigingen kunnen worden doorgevoerd zonder dat er een effect op de business case ontstaat. Daarmee verandert er niets aan de haalbaarheid van het project.

Kenmerk: 2024/1954579

6/8

5. Risico’s en kanttekeningen Met een wijziging van warmtenetwerkbedrijf naar integraal warmtebedrijf neemt de gemeente ook de rol van leverancier (gedeeltelijk) op zich. Hierbij behoort een aantal risico’s die het warmtebedrijf, en daarmee de gemeente als aandeelhouder, nu gaat lopen. 1.1 Er is onzekerheid over de afname van warmte Er is nu een inschatting gemaakt hoeveel warmte gemiddeld genomen gebruikt wordt door de bewoners die op een warmtenet aangesloten gaan worden. Dit is gebaseerd op hun huidige verbruik. Het kan zijn dat dit in de toekomst gaat veranderen door onvoorziene omstandigheden. In dat geval zal het effect hebben op de hoeveelheid warmte die afgenomen wordt, en als er minder warmte afgenomen wordt, dan zal dat een negatief effect op het bedrijfsresultaat van het warmtebedrijf hebben. 1.2 Betalingsproblemen van afnemers is een debiteurenrisico Het komt voor dat bewoners niet in staat zijn om de energierekening te betalen, dit noemen we een debiteurenrisico. Beheersmaatregelen van het warmtebedrijf zijn robuuste debiteuren beheerprocessen en communicatie. Daarnaast is in de business case een % debiteurenrisico opgenomen in lijn met de ervaring van de woningcorporaties.

1.3 Inkoop van warmte kan duurder worden dan verwacht Het kan gebeuren dat er exceptionele prijsstijgingen plaatsvinden in de prijs van elektriciteit of gas waardoor de inkoopprijs stijgt, maar dit niet wordt doorberekend aan de afnemer. Beheersmaatregelen van het warmtebedrijf zijn heldere afspraken met de warmteproducent en het vastleggen daarvan in overeenkomsten, en daarnaast ook een indexering richting de afnemers waar dit gedeeltelijk in wordt verwerkt. 1.4 Er bestaat een reputatierisico Doordat het warmtebedrijf nu direct contact met afnemers zal hebben kunnen slechte service, technische storingen en prijsverhogingen leiden tot klachten, negatieve publiciteit en reputatieschade. Dit wordt door het warmtebedrijf Haarlem opgevangen door proactieve communicatie en transparantie richting de afnemers. 6. Uitvoering Met deze wijziging en gezien de voortgang van het project, is nu ook het juiste moment om het Warmtebedrijf Haarlem daadwerkelijk op te richten. Hiervoor zal een afspraak gemaakt worden bij de notaris om de aandeelhoudersovereenkomst en de statuten te ondertekenen, waarna de oprichtingsakte wordt verleden en ingeschreven in het Handelsregister. Er zal door de burgemeester een volmacht worden verstrekt aan de wethouder om de benodigde ondertekening van statuten en aandeelhoudersovereenkomst voor zijn rekening te kunnen nemen. Daarnaast zal de notaris ook

Kenmerk: 2024/1954579

7/8

door middel van een volmacht in staat worden gesteld om de oprichtingsakte op te stellen, te verlijden en in te schrijven in het Handelsregister. De concessieovereenkomst die de gemeente met Essent heeft voor de levering van warmte zal met wederzijds goedbevinden worden opgezegd. Het Warmtebedrijf Haarlem zal vervolgens een warmte inkoopovereenkomst sluiten met Essent voor de productie van warmte, conform de aanbestedingsregels die voor het Warmtebedrijf Haarlem van toepassing zijn. Daarnaast zal de communicatie voor het eerste cluster in Meerwijk uit naam van het Warmtebedrijf Haarlem worden gedaan. Dit omdat het Warmtebedrijf uiteindelijk ook de partij zal zijn waar afnemers van warmte terecht kunnen met vragen, klachten en andere zaken rondom de levering van warmte. Begin 2025 zullen de woningbouwcorporaties starten met het vragen van instemming van hun huurders met het warmtenet. Als deze instemming daadwerkelijk is verkregen, kan worden gestart met de bouwwerkzaamheden. De verwachting is dat de werkzaamheden in het derde kwartaal van 2025 zullen starten. De eerste warmtelevering zal volgens planning dan in het tweede kwartaal van 2026 starten. 7. Bijlagen Bijlage 1: Aandeelhoudersovereenkomst WBHa Bijlage 2: Statuten WBHa

Kenmerk: 2024/1954579

8/8