Geactualiseerde integrale beleidsvisie Armoede en Schulden ‘In Haarlem meer kansen voor financieel kwetsbaren’ 2025-2028

Raadsvoorstel

Onderwerp Geactualiseerde integrale beleidsvisie Armoede en Schulden ‘In Haarlem meer kansen voor financieel kwetsbaren’ 2025-2028 Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteurs Telefoonnummer Email Kernboodschap

2024/1440957 Loenen, D. van 3.2 Inkomen - 3.3 Schulden SMSR Beneker, M.; Visser, C.P. 0610013485 mbeneker@haarlem.nl De evaluaties van de beleidsvisie armoede en schulden 2020 - 2024 bevestigen dat het huidige beleid doelmatig en effectief is. Om deze reden continueert en actualiseert het college het beleid voor 2025 - 2028 en voegt een aantal accenten toe: - Het verhogen van het bereik van huishoudens met een laag inkomen en/of geldzorgen; - Het onderzoeken van mogelijke vereenvoudiging van het aanvragen c.q. ambtshalve toekennen van aanvragen voor minimaregelingen; - Het verder invulling geven aan de landelijke Basisdienstverlening schuldhulpverlening met als doel overal schuldhulp van hoge kwaliteit; - Het realiseren van een aanpak voor financieel kwetsbare jongeren in de leeftijd van 16 - 27 jaar met focus op de overgangsfase 18- / 18+; - Het uitvoering geven aan de door de raad geselecteerde maatregelen in lijn met de kaders van het Raadsbesluit A-dossier Kinderarmoede. Voor de genoemde accenten geldt dat het noodzakelijk is dat Haarlem hiervoor de samenwerking met Buurts, HATKA, scholen, werkgevers, vrijwilligers en geloofsgemeenschappen verder gaat versterken. Voor de jaren 2025 -2026 stelt het college voor aanvullend op deze maatregelen de Fashioncheque te blijven verstrekken aan schoolgaande kinderen met een HaarlemPas.

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Naast het actualiseren van het beleid worden technische wijzigingen doorgevoerd in de verordening individuele inkomenstoeslag. De commissie Samenleving wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college in paragraaf 2 besluitpunten 1 t/m 3 en over de wijze van agendering van het raadsstuk in de raadsvergadering. -

Integrale beleidsvisie Armoede en Schulden: ‘In Haarlem meer kans voor financieel kwetsbaren’, integrale beleidsvisie Armoede en Schulden, BBV 2020/935630 in raadsvergadering van 26 november 2020.

Kenmerk: 2024/1440957

1/8

-

Besluit college d.d. 17 december 2024

Verkorten aflosperiode van minnelijke schuldregeling in Integrale beleidsvisie Armoede en Schulden: 'In Haarlem meer kans voor financieel kwetsbaren’, BBV 2023/596037 in raadsvergadering van 29 juni 2023. - Raadsbesluit A-dossier: Aanpak Kinderarmoede Haarlem, BBV 2024/1139270 in raadsvergadering van 18 juli 2024. 1. Het college stelt het voorstel aan de raad vast. 2. Het college besluit voorts om de door de Raad geformuleerde kaders van het A-dossier Kinderarmoede en de erbij horende selectie van maatregelen uit te voeren. de secretaris,

Ontwerp-besluit raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

de burgemeester,

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. De geactualiseerde integrale beleidsvisie Armoede en Schulden ‘In Haarlem meer kansen voor financieel kwetsbaren’ 2025-2028 vast te stellen. 2. De Wijzigingsverordening individuele inkomenstoeslag gemeente Haarlem 2024 vast te stellen. 3. Voor 2025 en 2026 de verstrekking van de Fashioncheque aan schoolgaande kinderen met een HaarlemPas te continueren. de griffier,

de voorzitter,

Kenmerk: 2024/1440957

2/8

1. Inleiding De evaluaties van de integrale Haarlemse beleidsvisie armoede en schulden 2021-2024 hebben bevestigd dat de gemeente de kansen op Grip op Geld vergroot voor financieel kwetsbare Haarlemmers. Ook tonen de evaluaties van zowel het minimabeleid (ex art. 213A onderzoek1) als die van schulddienstverlening2, aan dat het huidige beleid doelmatig en effectief is. Om deze reden continueert het college de komende jaren het huidige integrale beleid armoede en schulden op basis van de kansencirkel Grip op Geld en de daaraan gekoppelde doelen. Haarlem voldoet hiermee ook aan de verplichting vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) om iedere vier jaar haar beleid te evalueren en hernieuwd de hoofdzaken van het schuldenbeleid vast te stellen. Het resultaat is de geactualiseerde integrale beleidsvisie ‘In Haarlem meer kans voor financieel kwetsbaren’ 2025-2028’ (zie bijlage 1). Om hier snel beeld bij te krijgen, biedt het college de infographic ‘Beleidsvisie in één oogopslag’ aan (zie bijlage 2).

De accenten die het college aan het te continueren beleid toevoegt zijn, het: - Verhogen van het bereik van huishoudens met een laag inkomen en/of geldzorgen; - Onderzoeken van mogelijke vereenvoudiging van het aanvragen c.q. ambtshalve toekennen van aanvragen voor minimaregelingen; - Verder invulling geven aan de landelijke Basisdienstverlening schuldhulpverlening met als doel overal schuldhulp van hoge kwaliteit; - Uitvoering geven aan de door de raad geselecteerde maatregelen in lijn met de kaders van het Raadsbesluit A-dossier Kinderarmoede; - Realiseren van een aanpak voor financieel kwetsbare jongeren in de leeftijd van 16 - 27 jaar met focus op de overgangsfase 18- / 18+. Voor deze accenten geldt dat het noodzakelijk is dat Haarlem hiervoor de samenwerking met Buurts, HATKA, scholen, werkgevers, vrijwilligers en geloofsgemeenschappen verder gaat versterken.

1 Vergadering commissie Samenleving 4 juli 2024_punt 6 2 Vergadering commissie Samenleving 19 september 2024 - punt 9

Kenmerk: 2024/1440957

3/8

Afdoen toezegging over updaten HaarlemPas In april 2023 heeft wethouder Van Loenen tijdens een vergadering van de commissie Samenleving toegezegd3 de mogelijkheden te onderzoeken om de HaarlemPas te updaten. De evaluatie van het minimabeleid van de afgelopen vier jaar heeft plaatsgevonden door middel van een ex artikel 213a onderzoek. De uitkomsten van dit onderzoek zijn besproken in de commissie Samenleving van 4 juli 2024. Het college is in haar reactie op de uitkomsten van dit onderzoek ingegaan op de gevraagde update van de HaarlemPas4. De conclusie van het college blijft dat zij nu geen mogelijkheid ziet om over te gaan op het digitaal beschikbaar maken van de HaarlemPas. Het voorstel van het college is om hiermee de toezegging af te doen. Afdoen toezegging over bestrijding menstruatiearmoede In juli 2024 heeft wethouder Van Loenen tijdens een vergadering van de commissie Samenleving toegezegd5 in gesprek te gaan met ShareLocal om te bekijken wat aanvullend nodig is ter bestrijding van menstruatie-armoede. 1 op de 10 (jonge) vrouwen die met armoede te maken hebben heeft niet altijd geld om menstruatie-producten te kopen. Stichting Armoedefonds heeft hiervoor een project opgezet. Momenteel zijn er in Haarlem 18 Menstruatieproductenuitgiftepunten (MUP’s) actief maar er zijn 30 á 33 MUP’s nodig.

De gemeenteraad heeft met de selectie van maatregelen van het Adossier aanpak Kinderarmoede er voor gekozen vanaf 2025 budget van € 20.000 per jaar beschikbaar te stellen om dit mogelijk te maken. Het college zal vanuit de beschikbare middelen in het budget Minimabeleid deze subsidie al voor 2024 toekennen. Het voorstel van het college is om hiermee de toezegging af te doen. Afdoen motie Voorbij Vraagverlegenheid Minimaregelingen Tijdens de bespreking van de programmabegroting in november 2024 is de motie ‘Voorbij Vraagverlegenheid Minimaregelingen’ aangenomen. In deze motie6 wordt het college gevraagd om te komen met concrete verbeteringen in de (digitale) communicatie teneinde de doelstelling van een beter bereik van minimaregelingen daadwerkelijk te realiseren. Het college heeft toegezegd om in de geactualiseerde beleidsvisie met voorgenomen concrete verbeterpunten voor communicatie en het aanvraagproces te komen. Dit is ook één van de onderwerpen die de raad prioriteit heeft gegeven binnen het A-dossier kinderarmoede. De verbeterpunten zijn in hoofdstuk 3 van de geactualiseerde beleidsvisie opgenomen. In 2025 start het college met een communicatieproject om dit te realiseren. Het voorstel van het college is om hiermee de toezegging af te doen.

Afdoen motie Jeugdfonds Sport en Cultuur Tijdens de bespreking van de Kadernota op 13 juli 2023 is motie 48 ‘Sport en cultuur voor ieder kind’ aangenomen7. In deze motie wordt het college gevraagd om voor het Jeugd Sport en Cultuurfonds 3 Toezegging onder punt 8 (2023/481775) 4 Collegereactie op de aanbevelingen van het 213a onderzoek minimabeleid (4 juli 2024) 5 Toezegging onder punt 8 (2024/1259647) 6 Motie 23bis Voorbij vraagverlegenheid minimaregelingen 7 Motie 48 Sport en cultuur voor ieder kind

Kenmerk: 2024/1440957

4/8

meerjarig incidenteel in 2024 en 2025 middelen in te zetten (€ 90.000 op jaarbasis) om de inkomensgrens voor gebruikmaking van het JSCF te verhogen naar 150% van het minimuminkomen. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur verhoogt vanaf januari 2025 de inkomensgrens om in aanmerking te komen naar 150% van het minimuminkomen. Het Jeugdfonds gaat naast de HaarlemPas ook het ontvangen van de zorgtoeslag gebruiken als toegang tot deze verstrekking. De inkomensgrens van 150% sluit redelijk aan bij de inkomensgrens van de zorgtoeslag. Het voorstel van het college is om hiermee de toezegging af te doen. Technische wijziging in verordening Wijzigingsverordening individuele inkomenstoeslag gemeente Haarlem 2024 De verordening individuele inkomenstoeslag8 regelt onder andere wat de gemeente Haarlem verstaat onder een laag inkomen. Met het raadsbesluit waarin de grens van het minimabeleid is verhoogd, is deze verordening tekstueel hierop niet aangepast. De verhoging van de inkomensgrens naar 130% is wel gelijktijdig doorgevoerd. Deze omissie wordt nu hersteld in de ‘Wijzigingsverordening individuele inkomenstoeslag gemeente Haarlem 2024’. De wijzingen staan toegelicht in een was/ wordt tabel (zie bijlagen 3a en 3b).

2. Voorstel aan de raad Het college stelt de raad voor: 1. De geactualiseerde integrale beleidsvisie Armoede en Schulden ‘In Haarlem meer kansen voor financieel kwetsbaren’ vast 2025-2028 te stellen. 2. De Wijzigingsverordening individuele inkomenstoeslag gemeente Haarlem 2024 vast te stellen. 3. Voor 2025 en 2026 de verstrekking van de Fashioncheque aan schoolgaande kinderen met een HaarlemPas te continueren.

3. Beoogd resultaat De geactualiseerde beleidsvisie geeft uitvoering aan artikel 2 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en aan de verantwoordelijkheid van de gemeente om het minimabeleid uit te voeren. Het beoogd resultaat is dat financieel kwetsbare Haarlemmers meer kansen hebben door het inzetten van voorzieningen en minimaregelingen en het voorkomen en bestrijden van (kinder)armoede, geldzorgen en/of schulden.

4. Argumenten 4.1 Haarlem continueert het beleid omdat het doelmatig en efficiënt is en voegt accenten toe Door het integrale beleid armoede en schulden te contineren, te actualiseren en een aantal accenten toe te voegen, hebben financieel kwetsbare inwoners meer kans op grip op geld. Op deze wijze wordt invulling gegeven aan de verplichting, verantwoordelijkheid én de ambitie die Haarlem heeft op het gebied van armoede en schulden. Voor de toegevoegde accenten geldt dat de gemeente hiervoor de samenwerking met Buurts, HATKA en het netwerk verder gaat versterken. Met Buurts 8 Verordening individuele inkomenstoeslag gemeente Haarlem | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl)

Kenmerk: 2024/1440957

5/8

krijgt dit ook vorm door het verder intensiveren van de aanpak van het speerpunt Rondkomen en Geldzorgen. 4.2 Dit voorstel sluit aan bij de doelstellingen van de programmabegroting gemeente Haarlem In beleidsveld 3.2 Inkomen staan de doelstellingen opgenomen: - Het bieden van meer kans op bestaanszekerheid voor financieel kwetsbare Haarlemmers - Haarlemmers met een laag inkomen en/of geldzorgen doen mee. In beleidsveld 3.3 Schulden staan de doelstellingen opgenomen: - Haarlemmers met geldzorgen of schulden zijn snel schuldenzorgvrij - Haarlemmers met een schone lei maken geen nieuwe schulden. 4.3 Het college gaat de geformuleerde kaders en geselecteerde maatregelen van het A-dossier Kinderarmoede uitvoeren In de integrale beleidsvisie 2020-2024 was het bestrijden van Kinderarmoede als speerpunt opgenomen. Dit speerpunt continueert het college. Kinderen moeten de kans krijgen zonder geldzorgen op te groeien. Het aanpakken van kinderarmoede vraagt om een intensieve samenwerking gericht op het bereiken van ouders en kinderen die nog niet in beeld zijn of meer nodig hebben. Hiertoe blijft het college nauw samenwerken met de Haarlemse Alliantie tegen Kinderarmoede (HATKA). In 2024 heeft de Haarlemse gemeenteraad het bestrijden van kinderarmoede tot A-dossier benoemd en is hiermee actief aan de slag gegaan.

Dat heeft geleid tot het Raadsbesluit A-dossier waarin als doelstellingen benoemd staan: ▪ Gelijke kansen voor kinderen ▪ Ondersteuning en versterken van de gezinnen ▪ Toegankelijkheid van de gemeentelijke diensten en voorzieningen met regie over afstemming en ondersteuning ▪ Een gezonde ontwikkeling op de lange termijn. Hiertoe heeft de raad een selectie van maatregelen gedaan. Bij deze selectie is ook het advies van HATKA9 betrokken. Het betreft maatregelen die niet alleen verzachten, ook versterken en maatregelen die op lange(re) termijn tot verandering of verbetering moeten leiden. Het overzicht van de door de raad geselecteerde maatregelen is opgenomen en uitgewerkt. Fashioncheque aan kinderen met een HaarlemPas De raad heeft bij de selectie van maatregelen zoals bij 4.3 benoemd niet voor het continueren van de Fashioncheque gekozen. In de praktijk blijkt dat deze cheque voor kinderen (en ouders) erg belangrijk en waardevol is. Dit bleek ook uit een kort onderzoek dat enige jaren geleden is gedaan. Het college besluit dan ook in aanvulling op de geselecteerde maatregelen aan de raad voor te stellen de Fashioncheque te verstrekken aan de schoolgaande kinderen voor de jaren 2025 en 2026.

4.4 Accenten sluiten aan op wensen van de organisaties in de stad en de Participatieraad Haarlem heeft met Buurts, HATKA en overige organisaties in de stad de evaluaties gedeeld en gesproken over hun wensen voor het actualiseren van het beleid. Zij hebben een aantal aanbevelingen gedaan per thema. Te weten: 9 Haarlem Notubiz A-dossier Advies HATKA 12 juli 2024

Kenmerk: 2024/1440957

6/8

▪ ▪

▪ ▪ ▪

Bij ‘Kansen voor kinderen’ wordt meer aandacht gevraagd voor het oppakken van de signalen vanuit scholen, CJG, wijkteams en (partners van) Buurts; Bij ‘Bereik van inwoners met schulden en geldzorgen’ zijn als belangrijkste punten genoemd: o Dat de samenwerking met Buurts wordt geïntensiveerd. En dit specifiek voor inwoners die niet door de overheid geholpen willen worden; o Om buiten kantoortijden informatie en advies aan te bieden (avond-spreekuren); o Dat er aandacht is voor taalgebruik met name in brieven en beschikkingen rekening houdend met laaggeletterdheid en LVB; Bij 'Bereik van inwoners met de minimaregelingen’ werd het belang van de inzet van meer brugfunctionarissen op school genoemd en het opzetten van meer integrale Buurtplaatsen; Bij ‘Aanpak schulden’ wordt aandacht gevraagd voor stress- en cultuursensitief werken; Voor wat betreft ‘Aanpak werkenden met een laag inkomen’ werd aandacht gevraagd voor het geven van informatie aan (grote) werkgevers over minimabeleid en aanpak armoede en geldzorgen.

Het college is blij met deze aanbevelingen en neemt deze mee in de uitwerking van de nieuwe accenten. De Participatieraad heeft twee adviezen uitgebracht op de actualisering van het beleid armoede en schulden. Het college heeft in haar reacties op deze adviezen waardering uitgesproken over het feit dat de Participatieraad meedenkt om het geactualiseerde beleid Armoede en Schulden zo goed mogelijk vorm te geven. Het college neemt de adviezen zoveel mogelijk over en voor een paar punten geldt dat de gemeente dit al doet (zie bijlage 4).

5.Financiën De actualisering van het integrale beleid armoede en schulden en het beoogde doel het bereik te verhogen, past in principe binnen de bestaande begrotingskaders. Gegeven het open einde karakter van de minimaregelingen kan dit op termijn veranderen. De raad wordt hierover via de reguliere P&C geïnformeerd. Kindgelden De raad heeft bij de aanpak van Kinderarmoede in het proces van het A-dossier de mogelijkheid gekregen specifieke budgetkeuzes te maken10 binnen het (in 2024) vrij besteedbare budget van € 330.000. De keuze voor specifieke maatregelen voor besteding van deze Kindgelden is gemaakt samen met een selectie van maatregelen die ambtelijke uitvoeringscapaciteit vragen. Onder andere is de keuze gemaakt voor het ophogen en indexeren van de regelingen schoolkosten en huiswerkbegeleiding, subsidie voor HATKA en het Armoedefonds (menstruatieproducten) en voor het vergroten van het bereik van gezinnen. Fashioncheque In aanvulling op de hierboven beschreven geselecteerde maatregelen voor kinderen stelt het college aan de raad voor in 2025 en 2026 de Fashioncheque aan schoolgaande kinderen te verstrekken. De kosten bedragen jaarlijks ongeveer € 225.000. Deze lasten zijn niet begroot en zullen daarmee een 10 Haarlem Notubiz A-dossier aanpak Kinderarmoede brief Presidium aan de raad 1 maart 2024

Kenmerk: 2024/1440957

7/8

nadelig effect hebben op de begrote uitgaven voor het minimabeleid. Pas aan het einde van het jaar wordt het saldo van tussen de begrote en werkelijke lasten per kostenplaats bepaald en wordt onttrokken of gedoteerd aan de reserve Minima. Op basis van de huidige omvang van de reserve Minima is de verwachting dat deze voldoende omvang heeft om dit mogelijke nadelige effect 2 jaar te kunnen opvangen. Vanzelfsprekend is het niet mogelijk structurele lasten te dekken uit de reserve. In de Bestuursrapportage 2025 en 2026 wordt al een eerste inzicht in uitgaven en het verwachte saldo gegeven. Structurele middelen aanpak geldzorgen en schulden Met de Meicirculaire 202411 is structureel landelijk 40 miljoen beschikbaar gekomen voor de aanpak geldzorgen, armoede en schulden. Voor Haarlem betekent dit een structurele bijdrage van ongeveer € 310.000. Haarlem zet deze bijdrage in voor het ontwikkelen en verder implementeren van de Basisdienstverlening schuldhulp. Hiervoor hebben het kabinet, de VNG, de branchevereniging schuldhulpverlening NVVK en Divosa in het voorjaar van 2024 afgesproken om tot een toegankelijker hulpaanbod te komen. Een aanbod dat in iedere gemeente bestaat uit minimaal dezelfde elementen, met als uiteindelijk doel dat er door het hele land schuldhulp van hoge kwaliteit geleverd wordt. 6.

Risico’s en kanttekeningen Door het open einde karakter van de minima-regelingen en het schuldenbeleid is de begroting gevoelig voor een stijging in de grootte van de doelgroep en/of het bereik. Dit risico wordt jaarlijks meegenomen en herijkt in de risicoparagraaf van de begroting en de jaarrekening. Hoger bereik en breder gebruik van de minimaregelingen vraagt op termijn om verhoging van structureel beschikbaar budget. De raad wordt hierover via de reguliere P&C geïnformeerd. 7. Vervolg Na vaststelling door de gemeenteraad gaat het college aan de slag met de nieuwe accenten en met de aanbevelingen van de organisaties in de stad en de Participatieraad. Ook start het college ingaande 2025 met de uitvoering van de selectie van maatregelen van het A-dossier Kinderarmoede. De raad wordt via de reguliere P&C cyclus geïnformeerd over het realiseren van de doelen. Na vaststelling van de wijzigingsverordening Individuele Inkomenstoeslag wordt deze bekendgemaakt in het elektronisch gemeenteblad op overheid.nl. De vastgestelde verordening wordt vervolgens gepubliceerd in de lokale regelingenbank op www.overheid.nl. 8. Bijlagen - Bijlage 1: Integrale Beleidsvisie Armoede en Schulden 2025-2028 - Bijlage 2: De beleidsvisie in één oogopslag ‘Meer kans voor financieel kwetsbaren’.

- Bijlage 3a: Wijzigingsverordening individuele inkomenstoeslag gemeente Haarlem 2025 en - Bijlage 3b: Was/wordt tabel Wijzigingsverordening individuele inkomenstoeslag gemeente Haarlem 2025 - Bijlage 4: Adviezen van de Participatieraad Haarlem op de actualisering van het beleid armoede en schulden en reacties van het college op het advies van de Participatieraad Haarlem

11 Besluitenlijst B&W van 18 juni 2024; punt 9

Kenmerk: 2024/1440957

8/8