Financiële positie Museum van de Geest

Raadsinformatiebrief

Onderwerp financiële positie Museum van de Geest Nummer 2024/1587964 Datum college 3 september 2024 Portefeuillehouder Loenen, D. van Programma/beleidsveld 4.2 Economie, toerisme en cultuur Afdeling ECDW Auteur E. van der Spek Telefoonnummer 14023 Email evanderspek@haarlem.nl Bestemd voor: Het college stuurt deze raadsinformatiebrief ter kennisname naar de gemeenteraad. Bijlagen Voorgeschiedenis Het Museum van de Geest (voorheen Museum het Dolhuys) huurt sinds 2003 het eeuwenoude voormalige Pest-, Dol- en Leprooshuis aan de Schotersingel 2. In 2019 en 2020 vond de grootscheepse renovatie en verbouwing van het monumentale complex plaats. Het museum betaalt een maandelijkse kostprijsdekkende huur (inclusief drie leningscomponenten voor huurderswensen) van ca € 19.600 excl btw. Daarnaast werd ten tijde van verbouwing vanwege liquiditeitsproblemen een overbruggingslening verstrekt van € 500.000, waar nog € 389.000 van openstaat. Het Museum van de Geest ontvangt geen exploitatiesubsidie van de gemeente Haarlem of andere overheden. Het museum is opgericht door vier psychiatrische ziekenhuizen – de founding fathers – die financieel garant stonden en hun historische collecties samenvoegden. De founders dragen structureel bij, ook voor 2025 (€ 375.000 per jaar), maar dat is onvoldoende voor de exploitatie.

Pogingen om aanvullende structurele bijdragen uit de sector en aanverwante domeinen te verkrijgen, bleken steeds vergeefs. In het gemeentelijk Cultuurplan 2022-2028 is het Dolhuys getypeerd als ‘boegbeeld’ van de verbinding tussen cultuur en welzijn, vanwege het bespreekbaar maken van mentale gezondheid. Sinds 2022 wordt het museum incidenteel door de gemeente voor projecten gesubsidieerd vanuit de programmasubsidieregeling cultuur (€ 50.000 jaarlijks in 2002-2024), de Specifieke uitkering impuls jongerencultuur (€ 45.000 in totaal in 2023) en de Specifieke uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord (€ 90.000 in totaal in 2024). Financiële positie en maatregelen Het Museum van de Geest verkeert in ernstige financiële problemen. De stichting heeft kostenbesparende maatregelen getroffen zoals het schrappen van formatieplaatsen. Ook heeft de Raad van Toezicht een interim-bestuurder aangesteld.

Kenmerk: 2024/1587964

1/4

Als verklaring voor de ontstane tekorten wijst de stichting op: - Corona zorgde voor lange perioden van sluiting en het aangaan van schuldregelingen om te kunnen voortbestaan. Overigens heeft de gemeente Haarlem samen met de provincie over 2021 en 2022 coronasteun verleend (in totaal voor € 365.000 resp. € 285.000) - Het Museum van de Geest heeft twee locaties: Dolhuys Haarlem en Outsider Art Amsterdam. De Russische inval in Oekraïne bracht een sluiting van Hermitage Amsterdam met zich mee, waardoor het Outsider Art Museum minder bezoekers kreeg. - De inhoudelijke koers en aandacht voor mentale gezondheid werd breed opgemerkt en gewaardeerd, met in 2022 de bekroning als European Museum of the Year. De organisatie geeft echter aan dat tegenover inhoudelijke vernieuwing en idealisme soms een gebrek aan realisme en aandacht voor bedrijfsvoering stond. Het museum is geen verbonden partij van de gemeente, het is de vraag op welk moment het bestuur en de Raad van Toezicht maatregelen hadden kunnen en moeten treffen. Vanwege liquiditeitsproblemen heeft het museum begin dit jaar een verzoek gedaan tot uitstel van huurbetaling en aflossing van de eerdere lening. Het museum beschouwde 2024 als overbruggingsjaar naar verwachte structurele subsidie voor 2025-2028, wanneer ook achterstallige betalingen weer voldaan zouden kunnen worden.

Er zijn aanvragen ingediend bij: - het Rijk (€ 450.000 per jaar) - het Amsterdams Fonds voor de Kunst (€ 249.000 per jaar) - Fonds Cultuurparticipatie (€ 243.000 per jaar) De gemeente heeft het verzoek tot uitstel van betaling gehonoreerd tot 1 september, in afwachting van besluitvorming over de subsidieaanvragen. De afgelopen maanden is de gemeente nauw betrokken gebleven bij de ontwikkelingen rondom het museum. Ook is een eenmalig budget van € 20.000 beschikbaar gesteld zodat de interim-bestuurder een duurzame businesscase kon ontwikkelen, hierbij ondersteund door een extern bureau. Ten slotte heeft het college in het vooruitzicht gesteld dat bij een solide ondernemingsplan zij dit najaar aan de gemeenteraad wil voorstellen om de resterende gemeentelijke lening kwijt te schelden. Ondernemingsplan De aanvragen bij Amsterdam en het Rijk zijn deze zomer negatief beoordeeld. Van de aanvraag bij het Fonds Cultuurparticipatie is geadviseerd deze te honoreren, maar het beschikbare fondsenbudget is dermate overvraagd waardoor het Dolhuys toch geen subsidie toegekend krijgt. Met inachtneming van de afwijzingen heeft het museum een nieuw ondernemingsplan opgeleverd.

De behoefte aan financiering is hoog: - Voor 2024 is een noodkrediet vereist van 0,7 tot 1 miljoen euro - Voor een nieuwe bedrijfsvoering moeten eenmalige implementatie- en transitiekosten gemaakt worden: tussen € 580.000 en € 650.000

Kenmerk: 2024/1587964

2/4

-

-

Vanaf 2025 is er een jaarlijkse dekkingsbehoefte door fondsen, sponsoren en subsidies van € 1,6 miljoen. Dit bedrag kan lager worden als een substantieel deel van de leningen wordt kwijtgescholden. Totale aflossingsverplichtingen: € 1.900.000 aan leningen en € 600.000 aan crediteuren. In het ondernemingsplan wordt vooruitgelopen op besluitvorming en is het kwijtschelden van de gemeentelijke lening reeds ingeboekt.

Het Museum van de Geest geeft aan dat het voorliggende ondernemingsplan als een minimaal en realistisch scenario beschouwd moet worden. Het betreft een basisbegroting, zonder projectgelden. Voor Haarlem wordt gerekend met 40.000 bezoekers (2023: 35.000) in Amsterdam met 70.000. De locatie in Amsterdam levert volgens de organisatie meer op dan het kost, afstoten zou geen voordeel opleveren. Op locatie Dolhuys wil het Museum van de Geest inzetten op aan het museum verbonden functies, die een eigen inkomstenbron kunnen genereren. Hieronder vallen onder meer onderhuur voor kantoorfuncties, arbeidsreintegratie functie, dementiezorgfunctie en het versterken van horeca en evenementen. Hiermee wenst het Dolhuys een multifunctioneel centrum te worden met behoud van de museale functie. Ondertussen is de liquiditeitsbehoefte van de stichting bijzonder urgent. Voor de zomer hebben zorgpartners en enkele landelijke fondsen noodsteun verleend, in afwachting van besluitvorming over de meerjarige subsidieaanvragen. Zonder aanvullende maatregelen dreigt op korte termijn het einde van het Museum van de Geest. Gemeente Haarlem en Museum van de Geest Nadat de drie aanvragen voor meerjarige subsidies elders zijn afgewezen, heeft het Museum van de Geest zich tot de gemeente Haarlem gewend voor overleg over de ontstane situatie.

Het museum heeft aangegeven dat het ondernemingsplan zoals het hen voor ogen stond niet levensvatbaar is gebleken. De structurele financieringsopgave blijft groot, en is naar mening van het college té groot voor de gemeente Haarlem om deze – na de afwijzingen door het Rijk, Amsterdam en Fonds Cultuurparticipatie - over te kunnen nemen, ook gelet op het financieel perspectief voor gemeenten in Nederland. Het Museum van de Geest beheert geen gemeentelijke collectie en heeft in de afgelopen twintig jaar nooit exploitatiesubsidie ontvangen. De gemeente zorgt reeds voor de instandhouding van vele instellingen in de culturele basisinfrastructuur van Haarlem, waaronder Frans Hals Museum en Verwey Museum Haarlem. Daarnaast is duidelijk geworden dat behalve de benodigde eenmalige bijdragen ook structurele subsidies geen garanties bieden dat het resterende deel van het structurele dekkingsplan voor de vaste lasten gerealiseerd kan worden. De ambities en activiteiten van het Museum van de Geest zijn waar mogelijk altijd ondersteund door de gemeente. De doelstellingen en inhoudelijke koers worden gewaardeerd, mentale gezondheid is een

Kenmerk: 2024/1587964

3/4

belangrijk thema. Met het ondernemingsplan en de afgewezen subsidieaanvragen is evenwel duidelijk geworden dat er mogelijk geen toekomst is voor het Museum van de Geest. De interim-bestuurder wil de komende twee maanden benutten voor een laatste poging om andere vormen van sponsoring te zoeken. Het college heeft de afgelopen periode ruimte willen geven voor het vinden van een oplossing en de ontwikkeling van het ondernemingsplan mogelijk gemaakt. Als laatste stelt het college nu een budget van € 10.000 beschikbaar, zodat de interim-bestuurder de komende twee maanden mogelijke alternatieven kan onderzoeken, ondersteund door het externe bureau. Ook wordt het opschorten van de huurbetaling en het uitstel van betaling voor het nog openstaande deel van de overbruggingslening ter hoogte van € 389.000 verlengd tot 31 december 2024. Vervolg Het is aan de stichting en de founding fathers, als beheerders van de collectie van Museum van de Geest, om een besluit te nemen over het vervolg. Afhankelijk daarvan zal het college de raad verder informeren over de consequenties.

Het college van burgemeester en wethouders,

de secretaris,

de burgemeester,

Kenmerk: 2024/1587964

4/4