Eindrapport en opvolging pilot vaktherapie

Raadsvoorstel

Onderwerp Eindrapport en opvolging pilot vaktherapie Nummer 2026/142341 Portefeuillehouder Leeuwen, B. van Programma/beleidsveld 2.2 Voorzieningen Jeugd Afdeling JOS Auteur M. Lanting / A. Verhaar Telefoonnummer 06-46215512 Email a.verhaar@haarlem.nl Kernboodschap Sinds 2023 wordt in de regio Zuid-Kennemerland IJmond gewerkt met nieuwe jeugdhulpcontracten. Vier vaktherapeuten hebben tijdens de aanbesteding in 2021 en 2022 aangegeven in aanmerking te willen komen voor een contract als zelfstandig jeugdhulpaanbieder, waarmee rechtstreeks naar hen verwezen kan worden. Vaktherapie is een behandeling voor psychische aandoeningen en psychosociale problemen met een non-verbale, ervaringsgerichte aanpak. Voorbeelden van vaktherapie zijn dans-, drama-, spel- en psychomotorische therapie. Het verzoek van de vaktherapeuten is niet gehonoreerd, mede omdat vaktherapie als zelfstandige hulp niet binnen het kader van de jeugdwet valt. Vaktherapie kan wel ingezet worden onder een regiebehandelaar of via een persoonsgebonden budget (PGB). Deze routes borgen dat vaktherapie wordt ingezet waar dit passend en verantwoord is. Op verzoek van de commissie Samenleving (17 februari 2022) is een pilot vaktherapie uitgevoerd om te onderzoeken of het mogelijk maken van een rechtstreekse verwijzing naar vaktherapie een meerwaarde heeft. De pilot liep van juli 2023 tot juni 2025.

Met het beschikbare budget van € 150.000,- hebben 63 jeugdigen deelgenomen aan de pilot. De pilot laat zien dat er gebruik wordt gemaakt van het rechtstreekse aanbod van vaktherapie. De conclusie kan niet worden getrokken dat deze groep minder wordt bereikt wanneer niet rechtstreeks naar vaktherapie kan worden verwezen. In lijn met de Hervormingsagenda Jeugd wordt er op dit moment gewerkt aan wetgeving die de reikwijdte van jeugdhulp verder inperkt. Daarnaast is een belangrijk aandachtspunt in de Hervormingsagenda Jeugd de beweging naar meer geclusterd en collectief aanbod. Het aanbieden van collectieve vormen van jeugdhulp in de sociale basis draagt bij aan de gewenste normalisering. Dit alles overwegende stelt het college voor om geen vervolg te geven aan de pilot. Dit betekent dat vaktherapie beschikbaar blijft via de reeds bestaande

Kenmerk: 2026/142341

1/6

routes en er geen aanvullende rechtstreekse verwijsroute mogelijk wordt voor vaktherapie. Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Besluit college d.d. 14 april 2026

De commissie Samenleving wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college en over de wijze van agendering van het raadsvoorstel in de raadsvergadering. • Raadsinformatiebrief ‘Vaktherapie’ (2021/141297) in commissie samenleving 12 mei 2021 • Reactie op Bezwaar raadsinformatiebrief (2021/0272636) Federatie Vaktherapeutische Beroepen (FVB) in commissie samenleving 2 september 2021 • Raadsinformatiebrief ‘Voortgang onderzoek vaktherapie’ (2022/1318312) in commissie samenleving 24 november 2022 • Informatienota ‘Pilot Vaktherapie’ (2022/200725) in commissie samenleving 11 mei 2023 • Informatienota ‘Stand van zaken pilot vaktherapie (juli 2023 - juli 2025)’ (2024/1691017) in commissie samenleving 1 oktober 2024 1. Het college stelt het voorstel aan de raad vast. de secretaris,

Ontwerp-besluit raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

de burgemeester,

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. De pilot vaktherapie af te ronden en geen aparte contracterings- of financieringsroute voor vaktherapie in te richten. de griffier,

de voorzitter,

Kenmerk: 2026/142341

2/6

1. Aanleiding Sinds 2022 wordt in de regio Zuid-Kennemerland IJmond gewerkt met nieuwe jeugdhulpcontracten. Vier vaktherapeuten hebben destijds aangegeven in aanmerking te willen komen voor een contract als zelfstandig jeugdhulpaanbieder, waarmee rechtstreeks naar hen verwezen kan worden. Dit verzoek is niet gehonoreerd, ook omdat binnen de jeugdwet vaktherapie niet als zelfstandige vorm van jeugdhulp wordt gezien. Vaktherapie kan wel ingezet worden onder een regiebehandelaar of via een persoonsgebonden budget (PGB). Deze routes borgen dat vaktherapie wordt ingezet waar dit passend en verantwoord is. Hiermee wordt recht gedaan aan de behoeften van jeugdigen en ouders, zonder dat rechtstreekse contractering noodzakelijk is. Op verzoek van de commissie Samenleving (17 februari 2022) is een pilot vaktherapie uitgevoerd om te onderzoeken of vaktherapie als zelfstandig aanbod een meerwaarde heeft binnen de jeugdhulp. De pilot liep van juli 2023 tot juni 2025. Met het beschikbare budget van € 150.000,- hebben 63 jeugdigen deelgenomen aan de pilot. Het doel van de pilot was om na te gaan of de volgende aanname over vaktherapie klopt: Vaktherapie inzetten als zorg in natura (met andere woorden: als zelfstandige vorm van jeugdhulp via een rechtstreekse verwijzing) heeft meerwaarde, omdat daardoor een doelgroep wordt bereikt die nu niet of minder goed wordt bereikt.

Met deze aanname als kapstok zijn er twee hypothesen opgesteld: Hypothese 1 “Er is een doelgroep met een zorgvraag binnen de Jeugdwet die we beter kunnen bedienen door non verbaal, ervaringsgericht aanbod door vaktherapie directer beschikbaar te maken.” Uit de onderzoeksresultaten blijkt: • Dat er een doelgroep voor non-verbaal en ervaringsgericht aanbod is. Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) heeft 63 jeugdigen doorverwezen naar vaktherapie. • Naast ‘non-verbaal en ervaringsgericht’ kan er geen verdere afbakening van de doelgroep gegeven worden omdat de jeugdigen hiervoor te veel verschillende hulpvragen hadden. • De laagdrempeligheid en de snelle start van vaktherapie werd door ouders gewaardeerd. Ook hadden de ouders niet te maken met administratieve lasten. • Er zijn geen aanwijzingen dat de bereikbaarheid van de doelgroep afneemt wanneer vaktherapie niet rechtstreeks wordt aangeboden (dus via gecontracteerde aanbieders of een pgb). Hypothese 2 “De huidige route waarbij er diverse stappen nodig zijn om vaktherapie in te zetten als jeugdhulp, is onnodig en kan sneller en eenvoudiger.” Uit de onderzoeksresultaten blijkt:

Kenmerk: 2026/142341

3/6

•

Over de snelheid van de aanvraagroute voor vaktherapie kunnen beperkt conclusies worden getrokken uit de onderzoeksgegevens. 75% van de ouders, die de vragenlijst hebben ingevuld, heeft niet eerder jeugdhulp ontvangen; zij deden dus eerder geen ervaring op met aanvraagroutes.

De bevindingen zijn gebaseerd op vragenlijsten (uitgevoerd door het gemeentelijke dataexpertisecentrum), interviews met ouders binnen de pilot- en pgb-route (onderzoeksbureau Ipsos), en gesprekken met CJG-medewerkers, GGZ-regiebehandelaren en een vaktherapeut (Ipsos). De gegevens zijn samengevat in het ‘Eindrapport pilot vaktherapie’ (januari 2026) dat ter informatie is bijgevoegd. 2. Beoogd resultaat De pilot heeft laat zien dat er gebruik wordt gemaakt van het rechtstreekse aanbod van vaktherapie. Er kan geen conclusie getrokken worden in hoeverre deze groep minder wordt bereikt wanneer vaktherapie niet rechtstreeks wordt aangeboden. Vaktherapie blijft inzetbaar onder een regiebehandelaar of via een PGB. Geen vervolg geven aan de pilot betekent: • dat vaktherapie blijft beschikbaar als jeugdhulpaanbod binnen de regio conform de bestaande reguliere routes • de gemeente blijft handelen binnen de kaders van de regionale contracteisen • de gemeente in lijn met de Hervormingsagenda handelt, waarbij de beweging naar meer geclusterd en collectief aanbod wordt gemaakt • de reikwijdte van jeugdhulp beperkt blijft, waardoor zoveel mogelijk middelen beschikbaar blijven voor zware (noodzakelijke) jeugdhulp, zoals specialistische jeugdhulp en verblijf. 3. Onderbouwing voorstel 1.

Vaktherapie blijft beschikbaar op basis van de huidige inkoopafspraken (zorg in natura en pgb) Vaktherapie is voor inwoners beschikbaar via het huidige inkoopstelsel via twee routes: • als onderdeel van een integraal behandelplan en kan worden ingezet door een GGZ (regie) behandelaar. Het betreft zorg in natura. • als enkelvoudige hulp, via het CJG, op basis van een pgb. Ouders moeten voldoen aan de voorwaarden die worden gesteld aan het beheren van een pgb.

Deze routes borgen dat vaktherapie wordt ingezet waar dit passend en verantwoord is, in samenhang met andere vormen van hulp. Hiermee wordt recht gedaan aan de behoeften van jeugdigen en ouders, zonder dat rechtstreekse contractering nodig is. 2.

Binnen regelgeving / beleid wordt jeugdhulp meer afgebakend • De Hervormingsagenda Jeugd stuurt aan op een scherpere afbakening van de jeugdhulpplicht, zodat het stelsel toegankelijk en financieel houdbaar blijft voor jeugdigen die het meeste nodig hebben, zoals specialistische GGZ en verblijf.

Kenmerk: 2026/142341

4/6

• •

•

•

De ‘Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg’ (ingang 1 januari 2026) versterkt dit door te focussen op doelmatige inzet van individuele specialistische hulp. Gemeenten hebben binnen deze kaders de verantwoordelijkheid om keuzes te maken die bijdragen aan stelselverlichting, samenhang en beheersing van kosten. De gemeente Haarlem maakt gebruik van deze ruimte door bepaalde vormen van jeugdhulp collectief in de sociale basis te organiseren, wat bijdraagt aan normaliseren. Vaktherapie is niet eerder als zelfstandige voorziening ingekocht omdat het niet past binnen de kaders van de huidige inkoop en vanwege het risico op verdere versnippering van het hulpaanbod. Vaktherapeuten zijn geregistreerd in het Kwaliteitsregister Vaktherapie, een beroepsregister dat toeziet op de kwaliteit van vaktherapeutische professionals en hun opleiding, bijscholing en professionele ontwikkeling borgt. Voor het verlenen van jeugdhulp in de zin van de Jeugdwet is echter registratie in het SKJ-register (Stichting Kwaliteitsregister Jeugd) vereist. Omdat vaktherapeuten onder een eigen beroepsregister vallen en niet SKJ-geregistreerd zijn, kwalificeert vaktherapeutische behandeling op zichzelf niet als jeugdhulp in de zin van de Jeugdwet.

3. Het jeugdhulpstelsel stuurt op meer regie en samenhang in de zorg Binnen het jeugdhulpstelsel is regievoering essentieel, zeker bij jeugdigen en gezinnen met meervoudige of complexere problematiek. Het los aanbieden van individuele interventies, zoals vaktherapie, buiten een bredere behandel- of ondersteuningscontext kan leiden tot versnippering. De betrokkenheid van het CJG of een GGZ-regiebehandelaar waarborgt dat vaktherapie onderdeel is van een integraal hulptraject. Dit sluit aan bij de landelijke en lokale beweging naar meer samenhang en doelmatigheid in de jeugdhulp. 4. Beperkte aansluiting op het voorliggend veld Hoewel vaktherapie laagdrempelig en waardevol kan zijn, sluit het individuele karakter ervan beperkt aan op de ingezette beweging van collectivering binnen de sociale basis. Het positioneren van vaktherapie in de sociale basis is, gezien het individuele karakter, niet passend. De pilot laat bovendien zien dat de deelnemende jeugdigen zeer uiteenlopende hulpvragen hadden, waardoor een duidelijke afbakening van de doelgroep niet mogelijk is. Dit bemoeilijkt structurele positionering in de sociale basis. Om versnippering te voorkomen en te borgen dat hulpvraag en interventie in samenhang worden beoordeeld, is regievoering noodzakelijk, hetgeen via de bestaande routes al is geborgd. 5.

Voorkomen van precedentwerking Het structureel contracteren van vaktherapie vereist een formeel inkooptraject. Het opstarten van een dergelijk traject kan precedentwerking hebben, doordat ook andere zorgaanbieders, voor individuele aanpakken, aanspraak kunnen maken op rechtstreekse contractering. Dit kan de beheersbaarheid van het stelsel verder onder druk zetten en staat op gespannen voet met de landelijke beweging binnen de jeugdzorg om versnippering te beperken en zorg meer geclusterd te organiseren en aanbod te collectiviseren. Daarnaast kan afwijking van het huidige inkoopstelsel door één gemeente de gezamenlijke regionale implementatie van de landelijke richting bemoeilijken.

Kenmerk: 2026/142341

5/6

4. Risico’s en kanttekeningen 4.1 Risico’s N.v.t. 4.2 Kanttekeningen De gemeente ziet dat vaktherapie van waarde kan zijn voor kinderen en gezinnen. Dit staat niet ter discussie. De vaktherapeuten willen erkend worden als jeugdhulpaanbieder waarbij er rechtstreeks naar vaktherapie verwezen kan worden. Geen opvolging geven aan de pilot is niet in lijn met de wensen van de vaktherapeuten zelf. 5. Consequenties en uitvoering 5.1 Financiën Er is geen budget gereserveerd om vervolg aan de pilot te geven. Het structureel rechtstreeks contracteren van vaktherapie zou financiële ruimte vragen die op dit moment niet aanwezig is. Het vrijmaken van middelen voor een nieuw, afzonderlijk aanbod zou daardoor ten koste gaan van reeds ingekochte voorzieningen en tast hiermee de gewenste stabiliteit in het zorglandschap aan. Daarnaast sluit een aparte financieringsroute voor vaktherapie niet aan bij de gewenste collectivisering van de jeugdhulp, zoals de Hervormingsagenda Jeugd bedoelt. 5.2 Communicatie N.v.t. 5.3 Participatie N.v.t. 5.4 Juridisch N.v.t. 5.5 Planning N.v.t. 6. Bijlagen Eindrapport pilot vaktherapie

Kenmerk: 2026/142341

6/6