Eerdere Inspreekbijdrage over Stolpersteine -Inspreekuur Burgers op 26 september 2024

Geachte voorzitter en leden van de Raad,

Fijn dat ik in de gelegenheid ben gesteld om hier in te spreken over een onderwerp wat mij ten zeerste aangaat namelijk het plaatsen van zogenaamde struikelstenen in de gemeente Haarlem. Door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig is een groot Europees project ontwikkeld met de naam ‘Stolpersteine’. De struikelstenen. Deze struikelstenen zijn bedoeld om allen die slachtoffer van vervolging door het naziregime in Europa te herdenken. Demnig bedoelt hiermee: dus alle slachtoffers van vervolging. Mijn opa, Bartholomeus Antonius Witteman, was bij het begin van de Tweede wereldoorlog politieagent in de gemeente Haarlem. Hij en zijn vrouw (mijn oma dus) waren betrokken bij het helpen van in nood verkerende Joden. In 1943 is mijn opa gearresteerd door de SD uit Amsterdam. Na enige tijd in Amsterdam opgesloten te hebben gezeten, is hij vervolgens afgevoerd naar het doorgaanskamp in Vugth. Vanuit Vugth is hij op transport gesteld naar Dachau en van daaruit naar Buchenwald. Daar is hij enige tijd als dwangarbeider ingezet waarna hij in maart 1945 in Halberstadt is vermoord. Dit is in het kort het relaas van mijn opa. Een en ander is ook gedocumenteerd in het boek ‘Politieverzet in Haarlem’ van Guus Hartendorf. Jaarlijks staat onze familie stil bij het overlijden van opa Witteman.

Op Dodenherdenking gaan we gezamenlijk (afgelopen 4 mei met mijn tante An, de schoondochter van mijn opa, neven nichten, en achterkleinkinderen van opa, in totaal waren we met 24) naar de Koudenhorn kazerne waar zich een plaquette bevindt met de namen van 7 gevallen politieagenten. De gemeente Haarlem en de politieorganisatie in Haarlem doen daar niet veel meer aan. Mijn tante An is inmiddels 92 en is de laatst levende van haar generatie. Samen met mijn nicht, Edith Witteman, ben ik gaan uitzoeken of het mogelijk zou zijn om een Stolperstein te plaatsen bij het adres waar mijn opa en oma woonden en waarvandaan hij is afgevoerd om nooit meer terug te keren. Dit was aan de Nagtzaamstraat 79. Via de Nederlandse stichting die het gedachtengoed van Gunter Demnig beheerd zijn wij bij de Stichting Struikelstenen Haarlem terechtgekomen. Mijn verzoek om medewerking is door deze stichting afgewezen omdat mijn opa niet joods is. De stichting stelt zich op het standpunt dat uitsluitend weggevoerde en vermoorde joodse, Roma en Sinti slachtoffers in de gemeente Haarlem in aanmerking kunnen komen voor een struikelsteen. Dit is namelijk zo overeengekomen met de gemeente Haarlem op 14 april 2022. Hieraan ligt de Raadsinformatiebrief nummer 2022/2851 d.d. 1 februari 2022 en het Collegebesluit nummer 2022/129537 ten grondslag.

In de Raadsinformatiebrief en het Collegebesluit wordt gerefereerd aan de situatie wat betreft het plaatsen van struikelstenen in de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven, Amersfoort en Den Haag. Dit is op zijn minst misleidend omdat men in Amersfoort niet gebruik maakt van de door Gunter Demnig ontwikkelde Stolpersteine en omdat in de andere genoemde steden men geen restricties heeft opgelegd met betrekking tot de herkomst van de slachtoffers. In

de geest van Gunter Demnig kunnen daar alle slachtoffers van vervolging door het naziregime in aanmerking komen voor een Stolperstein. Van de stichting Stolpersteine uit Amsterdam heb ik een tweetal stenen meegekregen zodat iedereen weet waar we het over hebben. Het betreft een steen voor een vermoorde verzetsstrijder (niet joods) en een steen voor een kind (joods) dat de oorlog heeft overleefd, maar uiteraard ook slachtoffer is en was van de vervolging door het naziregime. Deze stenen zullen binnenkort worden geplaatst. Ik ben hier om twee struikelstenen te mogen laten plaatsen voor het adres Nagtzaamstraat 79 in Haarlem voor mijn vermoorde opa, Bartholomeus Antonius Witteman, ik ben naar hem vernoemd, en voor mij oma, Alida Gezina WittemanSteenvoorden, die na het wegvoeren van mijn opa is doorgegaan met het helpen van Joden die hulp nodig hadden en die met vier kinderen alleen is achtergebleven. In mijn wens sta ik en onze familie niet alleen, ook andere nabestaanden van slachtoffers van de vervolging door het naziregime in de gemeente Haarlem hebben zich gemeld bij de Stichting Stolpersteine in Amsterdam omdat zij geen medewerking krijgen van de gemeente Haarlem en de Stichting Struikelstenen Haarlem. Deze stichting is voor ons dus letterlijk een struikelsteen.

Ik kom niet voor geld, ik kom alleen voor de medewerking van de gemeente Haarlem voor het plaatsen van de Stolpersteinen. Wellicht dat de gemeente Haarlem voor niet-Joden buiten de Stichting Struikelstenen Haarlem om gewerkt kan worden. De Stichting hoeft er verder geen werk aan te hebben. In overleg met de Stichting Stolpersteine maken wij zelf de inscriptie en de Stichting Stolpersteine voert verder ook de historische toets uit. Mijn opa is niet vervolgd omdat hij Jood, Roma of Sinti was, maar omdat hij deed wat zijn geweten hem ingaf. Hij probeerde te voorkomen dat Joden werden opgepakt en vermoord zouden worden. Gunter Demnig vindt dat hij daarom behoort tot degenen voor wie een Stolperstein geplaatst moet worden. Mijn familie zou dat ook heel graag willen.

Ik dank u voor uw aandacht. Mochten er nog vragen zijn, dan hoor ik dat graag. Ook wil ik de Stolpersteine die ik rond heb latengaan, graag terug.