Business Case iZoof Public Car Sharing d.d. 03-12-2019 (1)
Tekst van het document
delen is vermenigvuldigen
een model voor een nieuwe democratie en een nieuwe economie met duurzame impact voor Haarlem
Haarlem, november 2019 Louwrens van der Linden, FreshB
2
0. Managementsamenvatting brandstofauto’s geconverteerd naar 7 e- deelauto’s en daarmee is er een emissie reductie gerealiseerd van 20 ton CO2 .
De pilot iZoof Car Sharing heeft in 2018-2019 een pilot gedaan met het delen van elektrische auto’s (e- deelauto’s) met en voor bewoners van de buurten Ramplaankwartier en Planetenbuurt.
De resultaten zijn samengevat in de onderstaande tabel. Voorts is een tabel opgenomen met de randvoorwaarden waaraan moet worden voldaan om te komen tot een levensvatbare business case.
De onderzoeksvraag voor deze pilot luidde: “Hoe organiseer je een betaalbaar- en voor de aanbieder kostendekkend - en op de wijk gericht elektrisch deelautosysteem, waarbij mensen in een community elkaar stimuleren en motiveren om hun gedrag aan te passen naar duurzame vormen van mobiliteit, zodat de leefbaarheid en luchtkwaliteit in de stad verbeteren?”
Deze resultaten zijn hoge impact vertaald naar een casus op duurzame en model waarbij publieke iedereen in de stad kan waarden voor deelnemen aan een de stad nieuwe economie en een nieuwe democratie voor e-deelmobiliteit met hoge impact op de ontwikkeling van duurzame publieke waarden van de stad Haarlem.
Het initiatief is gestart vanuit 3 bewoners (vrijwilligers). In 2019 is het aantal deelnemers gegroeid naar 133 deelnemers en 30 actieve leden (vrijwilligers). Tijdens de pilot zijn 30
Resultaat • Aantal deelnemers • Aantal auto’s weggedaan
Deelnemersbijdrage
• # • Toelichting 133 deelnemers • Waarvan de doelgroep divers: niet enkel “innovators” of “early adopters” zijn bereikt 30 auto’s • Waarvan de helft de eerste auto. Als elke deelauto direct (conversie 25%) voorzien is van een eigen laadpunt en de bewoners zekerheid hebben dat dit initiatief blijft bestaan zullen meer bewoners de auto weg doen. De verwachting is dat de conversie dan naar 40% gaat. Andere autodeelsystemen hebben hierover geen beschikbare meetgegevens. 4 bouwstenen voor bijdragestructuur
Klanttevredenheid bewoners Vermindering autogebruik van korte ritten (tot 5 km) in 2019 • Besparing CO2 in gram
Gemiddeld 8 25%
• Besparing fijnstof (PM10 verbranding) in gram • Besparing stikstofoxiden (NOx) in gram • Vrijgekomen ruimte op straat • Gebruik (bezettingsgraad)
4.654
20.168.460
15.514 345 m2 40%
Draagvlak voor vaste bijdrage Behoefte aan gedifferentieerd model Gebruikers ervaren drempel met denken in uren Garantie op deelmobiliteit is belangrijker dan prijs Op basis van enquêtes in 2019
Pilot van juni 2018 t/m december 2019 (extrapolatie december 2019) Pilot van juni 2018 t/m december 2019 (extrapolatie december 2019) Pilot van juni 2018 t/m december 2019 (extrapolatie december 2019) • Netto 23 auto’s uit het straatbeeld verdwenen • De gemeten bezettingsgraad fluctueert afhankelijk van de omstandigheden tussen 25 % - 40%. De markt rekent met 25%. De bezettingsgraad van 40% wordt gerealiseerd bij normalisatie naar een voldoende laadinfrastructuur, een functionerende app en type auto’s.
3
Resultaat • # • Toelichting Ca. 1.500 uren • • Inzet vrijwilligers • 40% Enquête onder autodelers (respons 30%) • Inzet om de autodeeldienst en de maatschappelijke missie mede te ontwikkelen in (tijdelijke) werkgroepen rondom (deelonderwerpen • Inzet om ad-hoc de autodeeldienst en de maatschappelijke missie mede te ontwikkelen in meet-up’s.
• Randvoorwaarden Laadinfra moet tijdig beschikbaar zijn • Software moet autodelen in warme kring feilloos laten werken
60%
• Enquête onder autodelers (respons 30%)
• Bevindingen Bestaande proces duurt 60 weken. Dit moet worden verkort tot max. 16 weken. Hiervoor is keteninnovatie nodig tussen gemeente en netbeheerder. Voor laden is er behoefte aan laadpalen voor deelauto’s, snelladers in de buurt, laadinfrastructuur op doellocaties (winkel, hubs) We innoveren in een oude wereld en technologie is nog niet toereikend. Autodeelsoftware wordt voornamelijk gemaakt voor zakelijk gebruik of een specifiek automerk. Tijdens de pilot is adequate autodeelsoftware getest die met aanpassingen in systeem goed toepasbaar is.
Auto’s moeten aansluiten op behoeften bewoners (actieradius, gezinswagens, gebruiksgemak).
Rijgedrag is routinegedrag en max. 2 typen auto’s waaronder een gezinswagen.
Begeleiding
De combinatie autodelen en elektrisch rijden vraagt om persoonlijke begeleiding “peer to peer”
•
Een nieuwe economie en een nieuwe democratie De conclusie van deze pilot is dat door het creëren van interne coherentie – een groep van bewoners inspireren voor het met elkaar delen van autobezit – en externe coherentie – een groep die zich wil verbinden om de leefomgeving in de stad te verbeteren en duurzame waarden voor de stad te creëren - leidt tot een paradigma in handelen en een bewustzijn. Er ontstaat paradigma een nieuwe economie en bottom-up een nieuwe democratie vanuit de bottom-up vanuit de bewoners bewoners in de stad.
•
•
Het model van iZoof Car Sharing is geen commercieel initiatief met een consumptief abonnement op deelvervoer. iZoof Car Sharing organiseert een nieuwe democratie en een nieuwe economie voor e-deelauto’s vanuit het principe van Mobility as a Commons (MaaC):
•
4
bewoners delen met elkaar in een coöperatieve vereniging UA (coöperatie) als deelgenoot elektrische auto’s (e-deelauto’s) in hun buurt: zij zijn lid, ze zijn vrijwilliger, hebben democratische inspraak, bouwen samen reserves op en delen gezamenlijk in de kosten van de deelauto en de organisatie die daarvoor nodig is de deelgenoten beheren samen de edeelauto’s en zijn naar elkaar verantwoordelijk voor bijvoorbeeld het gebruik, laden en autowassen en rijgedrag zij stellen de e-deelauto ook met een bundel ter beschikking aan gebruikers die geen lid zijn (inclusiviteit), zodat iedere bewoner in de buurt toegang heeft tot betaalbare emobiliteit; vrijwilligers sparen een tegoed aan e-deeluren de bewoners besparen met elkaar enorm veel kosten ten opzichte van eigen autobezit en geven een boost aan de duurzame publieke waarde ontwikkeling van de stad
•
•
•
het organiseert overleg en een democratisch platform van bewoners met de overheid in duurzame mobiliteit voor de stad het model is na enkele jaren investering en ontwikkeling levensvatbaar en zeer rendabel
•
De betrokkenheid van de gemeente via haar duurzame publieke onderneming als stuwende factor en organisatie is een onmisbare en belangrijke randvoorwaarde voor succes gebleken, omdat de werking in dit model anders is dan marktwerking: • het doel is om met stakeholders duurzame publieke waarde te creëren voor de stad • lange termijn levensvatbaarheid en continuïteit van het model zijn belangrijker dan winstmaximalisatie voor de aandeelhouder • de coöperatie bestemt daarom 50% van het beschikbare vermogen boven een gezonde solvabiliteit (40%) als vergoeding voor ingelegd vermogen en 50% voor de verduurzaming van de stad in bijvoorbeeld een revolving fund voor duurzame waarde creatie • het doel is om met deze co-creatie versnelling te geven aan een verbetering van de duurzame staat van de stad Haarlem
iZoof organiseert net als Spaarnelanden de governance en sturing die mag worden verwacht van een publieke onderneming MaaC vraagt om de benadering van mobiliteit als een publiek goed
Marktpartijen richten de aandacht op het creëren van aandeelhouderswaarde voor de ondernemer, streven meer naar winstmaximalisatie en verlaging van de terugverdientijd van de funding en richten zich minder op de ontwikkeling van een duurzaam en inclusief economisch model. Het model beoogt dan geen ook niet de verdringing verdringing van marktpartijen. van e- deelauto’s worden marktpartijen ingezet op basis van full operational lease die wordt afgenomen bij lokale ondernemers. De bewoners in de coöperatie organiseren samen alleen het beheer en onderhoud, delen in de kosten en investeren in een bestendige solvabele hybride organisatie die hen duurzaam voorziet in de behoefte van e-deelmobiliteit.
5
Delen is vermenigvuldigen
onderliggende targets voor de stad Haarlem, waarvan een groot aantal met impact.
De casus van iZoof Car Sharing laat zien dat delen van e-deelauto;s in een volledig ander model een aanzienlijke impact heeft voor de duurzame ontwikkeling van de stad Haarlem op weg naar 2030. Ze draagt direct bij aan de realisatie van 13 van de 17 SDG’s en 39
De SDG’s die worden geraakt in relatie tot het Haarlemse donutmodel voor duurzame waarde ontwikkeling (paragraaf Duurzaamheid Programmabegroting 2019-2024) laat de volgende hits zien:
6
•
Doordat in Haarlem in 10 jaar tijd 1.414 e- deelauto’s kunnen worden gedeeld, wordt er duurzame publieke waarde gecreëerd: • • •
•
•
•
•
•
in 2030 zijn er 6.060 brandstofauto’s vervangen door e-deelauto’s deze vertegenwoordigen 10% van het totale aantal personenauto’s in de stad dit bespaart 11 voetbalvelden aan parkeerruimte die alternatief kan worden ingezet voor groen of speelvelden (superblocks) doordat 4.646 auto’s (8%) uit het straatbeeld verdwijnen neemt de verkeersdrukte af binnen de stad en verbetert de veiligheid de totale gemiddelde emissie (CBS gemiddelden) voor brandstofauto’s die worden vervangen daalt met 10% per jaar: 16,8 kiloton CO2 en 23,6 ton stikstof, naast andere schadelijke emissies van verbranding zoals vluchtige organische stoffen, fijnstof, methaan, lachgas, koolmonoxide en zwaveldioxide (CBS landelijke gemiddelden, de effecten voor uitstoot binnen de bebouwde zijn nog hoger) deze emissies hebben effect op de bodemwater- en luchtkwaliteit en zijn verantwoordelijk voor de klimaatverandering en zeer slecht voor de biodiversiteit en onze gezondheid - 15% van de sterfgevallen in Haarlem betreft ademhalingsorganen en 23% hart- en vaatziekten in Haarlem.
de e-deelauto’s zijn jonger dan 3 jaar en zijn daarmee voorzien van de modernste veiligheidstechniek, terwijl 75% van de personenauto’s in NL ouder is dan 5 jaar - de vervangen tweede brandstofauto’s in de pilot zijn gemiddeld ouder doordat het delen van auto’s aanmerkelijk goedkoper is dan autobezit komt er € 19 miljoen aan koopkracht vrij door besparing op de autokosten door deelgenoten en komt er gemiddeld € 69 miljoen consumptief vermogen vrij uit auto’s die worden verkocht of niet worden aangeschaft
•
•
•
•
•
7
in 2030 participeert totaal 22,1% van de huishoudens in Haarlem als gebruiker (13,2%) of als deelgenoot (8,8%), zijn er 570 vrijwilligers actief betrokken in de organisatie en hebben veel medewerkers een betaalde baan. Naast de impuls in participatie ontstaat er een democratisch en gecommitteerd platform voor duurzaamheid dat bijdraagt aan een bewustzijnsparadigma in de stad er wordt versnelling gegeven aan het gebruik en de infra van duurzame energie en het geeft mogelijkheden tot het ontwikkelen van innovaties in mobiele laadcapaciteit voor duurzame energie (51.000 kWh rijdende laadcapaciteit) en uitwisseling van energie met het net en huishoudens per jaar wordt tenminste 5 miljoen liter fossiele brandstof en 105 hectoliter motorolie bespaard met alle bijbehorende mondiale milieukosten en -risico’s die te maken hebben met het proces van oliewinning tot en met tankstation 4.646 brandstofauto’s vertegenwoordigen gemiddeld 4.200 ton aan grondstoffen die in het kader van verantwoorde productie en consumptie (circulaire economie) worden bespaard, los van alle reparaties en motoronderdelen e-deelauto’s verbruiken geen motorolie en de elektromotor vraagt nagenoeg geen onderhoud het model geeft een enorme versnelling aan de lokale e-automarkt en de schil er omheen geeft veel nieuwe kansen voor lokale duurzame ondernemers en bedrijven
Bedrijfseconomisch perspectief
en empirisch onderzoek naar gebruiksgedrag en logistieke bewegingen en tariefstructuur te doen. De business case is gebaseerd op een deskundige analyse van de verzamelde data en een uitrolplan per buurt dat door lokale bewoners is opgemaakt.
Omdat in de eerste jaren investeringen moeten worden gedaan in de opzet en inrichting van de interne organisatie met processen en systemen van de coöperatie, wordt in de jaren 2020 tot en met 2023 aanloopverlies geleden:
De business case is daarmee solide, schaalbaar, stuurbaar en risicoavers opgesteld.
solide, schaalbaar, stuurbaar en risicoavers model
Deelgenoten in de coöperatie lopen alleen financieel risico voor het deel dat zij als kapitaal inleggen (€ 150 per deelgenoot), maar niet bij eventuele insolventie. De kosten voor de operational lease bedragen samen met de personele kosten meer dan 90% van de bedrijfskosten. Er worden geen e- deelauto’s geleased alvorens er voldoende deelgenoten zijn. Deelgenoten committeren zich daarbij tenminste voor 3 jaar als lid van de coöperatie en aan een maandelijkse bijdrage aan de e-deelauto die voor die termijn wordt geleased. De personele en overige indirecte kosten van het model ademen mee met de uitrol van de e- deelauto’s en worden zoveel mogelijk flexibel gehouden en met zorgvuldig budgetbeheer met de governance van iZoof bewaakt.
De investeringen in de oprichting van de organisatie in 2020 zijn daarin voorzichtigheidshalve niet geactiveerd als oprichtingskosten. Het break-even point wordt met ca. 700 e- deelauto’s bereikt in 2024, waarna de winst van € 1 miljoen in 2024 stijgt naar € 3 miljoen. Op een termijn van 10 jaar is de discounted cashflow € 8,6 miljoen positief.
Er wordt niet geïnvesteerd in vaste activa. Conclusie
Met een initiële financiering van € 600.000,- in 4 tranches: € 300.000,- voor 2020 en € 100.000,voor achtereenvolgens 2021, 2021 en 2023 wordt het model na 4 jaar kostendekkend en rendabel.
De impact van e-deelauto’s in een nieuwe economie en nieuwe democratie op de duurzame staat van de stad is hoog. Bottom-up vanuit de bewoners geeft het een boost aan de verduurzaming van Haarlem op de 5P’s: People (mens), Prosperity (welvaart), Planet (aarde), Partnership (samenwerking) en Peace (vrede).
Omdat iZoof als onderdeel van Spaarnelanden nv, een lage risicobereidheid heeft, is eerst gewerkt met een pilot om te testen
8
1. Inleiding Ontwikkelingen
Doen heeft het college herbevestigd zich te willen blijven inzetten voor het realiseren van de voor Haarlem relevante doelen. Het college van Haarlem wil groeien naar een duurzame, circulaire en inclusieve stad.
Nederland staat voor grote uitdagingen vanuit de afspraken die er internationaal, nationaal en lokaal worden gemaakt over duurzaamheid in brede zin. Ons land heeft zich in 2015 samen met
192 andere landen binnen de Verenigde Naties gecommitteerd aan de Sustainable Development Goals voor 2030 (SDG’s) en heeft in Parijs het Klimaatakkoord ondertekend. We hebben ons daarmee verplicht om binnen 10 jaar de 17 SDG’s en onderliggende 169 SDG targets te realiseren.
Daarmee wil zij voor de stad waarden realiseren die blijvend zijn: duurzame publieke waarden. De SDG targets geven richting en invulling aan de duurzame publieke waarden vanuit globaal en internationaal perspectief op sociale en ecologische waarden en sluiten daarmee aan op het coalitieakkoord.
Op het gebied van de natuurlijke leefomgeving en energietransitie behoort Nederland tot het onderste kwartiel van de EU-landen (SDG 7, 13, 14 en 15) 1. Met de recente uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof (PAS), is het bewustzijn ontstaan dat een drastische beleidswijziging nodig is. Op de stikstofkaart van Europa scoort Nederland alarmerend rood.
Spaarnelanden nv Spaarnelanden onderhoudt nauw contact met de stakeholders en ontplooit met hen praktische vormen van participatie en samenwerking om duurzame waarde binnen de gemeenten te creëren. Vanuit die samenwerking ontstaan klantvragen en initiatieven waaraan Spaarnelanden voor haar stakeholders wil bijdragen.
Het bewustzijn groeit voor de ontwikkeling van een brede welvaart. Naast de traditionele nationaal georiënteerde economische ontwikkeling en modellen, komt er steeds meer aandacht voor de ontwikkeling van lange termijn (duurzame) waarde voor de gehele planeet. Ook binnen het bedrijfsleven ontstaat een paradigma-shift. Nieuwe economische en waarderingsmodellen worden ontwikkeld waarbij het accent op economische groei en aandeelhouderswaarde verschuift naar duurzame waarde creatie voor alle stakeholders. De Nederlandse Corporate Governance Code illustreert deze ontwikkeling met het accent op lange termijn waardecreatie voor alle stakeholders.
Spaarnelanden kan niet achterblijven als ESG 2. Om blijvend duurzame waarde te kunnen ontwikkelen voor de aandeelhouders, medewerkers, opdrachtgevers en inwoners, zijn initiatieven en investeringen nodig om als kennispartner te kunnen optreden en de gemeenten te kunnen helpen bij hun opgave in de duurzame ontwikkeling. Spaarnelanden heeft als missie - nu en voor de toekomst – de motor zijn van een duurzame en plezierige leefomgeving voor burgers en bedrijven.
Stad Haarlem
motor van een duurzame en plezierige leefomgeving
Spaarnelanden nv kan dergelijke initiatieven alleen ontplooien indien
De gemeente Haarlem heeft zich aangesloten bij deze SDG’s en in het coalitieakkoord Duurzaam
2 ESG’s zijn voor de investeerders de bedrijven die investeren in Environmental, Social & Governance
1 Centraal Bureau voor de Statistiek: Monitor Brede Welvaart & Sustainable Development Goals 2019
9
gezamenlijke doel is om het aantal auto’s in de stad te verminderen, en daarmee de stad groener, socialer en gezonder te maken. Spaarnelanden heeft dit (burger)initiatief omarmd en wil de motor zijn van een duurzame leefomgeving in Haarlem.
deze passen binnen de randvoorwaarden die gelden voor een overheidsvennootschap en passend zijn voor de aandeelhouders. Om richting te geven aan deze nieuwe initiatieven hebben de aandeelhouders van Spaarnelanden een kader voor duurzame strategie en een kader voor de risicobeheersing vastgesteld.
In 2018 is gestart met een pilot met bewoners in het Ramplaankwartier en de Planetenbuurt. Deze pilot is zeer succesvol gebleken. De uitkomsten uit deze pilot zijn vertaald naar deze levensvatbare business case waarmee op nagenoeg alle SDG’s een duurzame publieke waarde voor de stad Haarlem wordt gecreëerd.
In deze kaders is opgenomen dat voor nieuwe activiteiten die Spaarnelanden op de markt ontplooit een business plan wordt opgemaakt waarbij invulling wordt gegeven aan deze kaders. Alvorens een nieuwe activiteit wordt gestart, wordt dit business plan ter besluitvorming aan de aandeelhouders en commissarissen voorgelegd.
In de volgende hoofdstukken wordt aandacht gegeven aan: 2. 3. 4. 5.
iZoof Car Sharing iZoof Car Sharing is een samenwerking tussen Spaarnelanden en bewoners uit Haarlem. Het
10
De pilot Duurzame publieke waarden Het model Het bedrijfseconomisch perspectief
2. De pilot Onderzoeksvraag
vereiste bezettingsgraad in nieuw aan te sluiten wijken.
De onderzoeksvraag voor deze pilot luidde: “Hoe organiseer je een betaalbaar- en voor de aanbieder kostendekkend - en op de wijk gericht e- deelautosysteem, waarbij mensen in een community elkaar stimuleren en motiveren om hun gedrag aan te passen naar duurzame vormen van mobiliteit, zodat de leefbaarheid en luchtkwaliteit in de stad verbeteren?”
Onderzoeksmethode Tijdens de pilot zijn de onderzoeksvragen onder meer onderzocht door: een enquête met interessepeiling onder bewoners voorafgaand aan de pilot; marktverkenning naar de software, laadinfrastructuur, autoleveranciers, verzekeraars en autodeelsystemen inventarisatie van het succes van autodeelsystemen in warme kring in binnenen buitenland data-analyse van rijgedrag en gebruik twee klanttevredenheidsonderzoeken onder gebruikers kwalitatief onderzoek onder gebruikers (meet-ups, feedback sessies, ontwikkelgroepen, interviews) analyse van de afwegingsmatrix voor auto’s en autodeelsoftware financiële analyse van kostprijzen, tarieven, en kosten en break-down in een business case en rekenmodel naar structureel/ eenmalig, direct/indirect, vast/variable, breakeven point, ontwikkeling in financiële ratio’s en (discounted) cashflow, vermogen en exploitatie op 10 jaar
De onderzoeksvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen en tijdens de pilot onderzocht (kwantitatief en kwalitatief): 1. Aan welke randvoorwaarden moet zijn voldaan om tot een gezonde business case te komen (laadinfra, software, e- auto’s en begeleiding) 2. Hoe levensvatbaar is autodelen in warme kring? 3. Kunnen we met een pilot bottom-up een beweging starten ten behoeve van de maatschappelijke missie? 4. Hoe veranker je en organiseer je de co-creatie tussen bewoners, overheid en bedrijfsleven? Evaluatiecriteria De evaluatiecriteria van de pilot waren: 1. Leidt de pilot tot antwoorden op bovenstaande vragen? 2. Is de score op de klanttevredenheid bij bewoners die aan de pilot deelnemen hoger dan 7? 3. Leidt de pilot tot een levensvatbare business case. Dit betekent dat bewoners het e- autodelen kunnen betalen, er een bezettingsgraad is van meer dan 25% en er een financierbare transitieperiode is naar de
Resultaten van de pilot Het initiatief is gestart vanuit 3 bewoners (vrijwilligers). In 2019 is het aantal deelnemers gegroeid naar 133 deelnemers en 30 actieve leden (vrijwilligers). Tijdens de pilot zijn 30 auto’s geconverteerd naar 7 elektrische deelauto’s en daarmee is er een emissie besparing gerealiseerd van 20.168.460 (CO2 gram).
11
Resultaat • Aantal deelnemers • Aantal auto’s weggedaan
Deelnemersbijdrage
Klanttevredenheid bewoners Vermindering autogebruik van korte ritten (tot 5 km) in 2019 • Besparing CO2 in gram • Besparing fijnstof (PM10 verbranding) in gram • Besparing stikstofoxiden (NOx) in gram • Vrijgekomen ruimte op straat • Gebruik (bezettingsgraad)
• Inzet vrijwilligers • • Inzet om de autodeeldienst en de maatschappelijke missie mede te ontwikkelen in (tijdelijke) werkgroepen rondom (deelonderwerpen • Inzet om ad-hoc de autodeeldienst en de maatschappelijke missie mede te ontwikkelen in meet-up’s.
• #
• Toelichting
133 deelnemers • Waarvan de doelgroep divers: niet enkel “innovators” of “early adopters” zijn bereikt 30 auto’s • Waarvan de helft de eerste auto. Als elke deelauto direct (conversie 25%) voorzien is van een eigen laadpunt en de bewoners zekerheid hebben dat dit initiatief blijft bestaan zullen meer bewoners de auto weg doen. De verwachting is dat de conversie dan naar 40% gaat. Andere autodeelsystemen hebben hierover geen beschikbare meetgegevens. 4 bouwstenen voor Draagvlak voor vaste bijdrage bijdrageBehoefte aan gedifferentieerd model structuur Gebruikers ervaren drempel met denken in uren Garantie op deelmobiliteit is belangrijker dan prijs Gemiddeld 8 Op basis van enquêtes in 2019 25% 20.168.460
Pilot van juni 2018 t/m december 2019 (extrapolatie december 2019) 4.654 Pilot van juni 2018 t/m december 2019 (extrapolatie december 2019) 15.514 Pilot van juni 2018 t/m december 2019 (extrapolatie december 2019) 345 m2 • Netto 23 auto’s uit het straatbeeld verdwenen 40% • De gemeten bezettingsgraad fluctueert afhankelijk van de omstandigheden tussen 25 % - 40%. De markt rekent met 25%. De bezettingsgraad van 40% wordt gerealiseerd bij normalisatie naar een voldoende laadinfrastructuur, een functionerende app en type auto’s. Ca. 1.500 uren • 40%
Enquête onder autodelers (respons 30%)
60%
• Enquête onder autodelers (respons 30%)
12
• Randvoorwaarden Laadinfra moet tijdig beschikbaar zijn • Software moet autodelen in warme kring feilloos laten werken Auto’s moeten aansluiten op behoeften bewoners (actieradius, gezinswagens, gebruiksgemak). Begeleiding
• Bevindingen Bestaande proces duurt 60 weken. Dit moet worden verkort tot max. 16 weken. Hiervoor is keteninnovatie nodig tussen gemeente en netbeheerder. Voor laden is er behoefte aan laadpalen voor deelauto’s, snelladers in de buurt, laadinfrastructuur op doellocaties (winkel, hubs) We innoveren in een oude wereld en technologie is nog niet toereikend. Autodeelsoftware wordt voornamelijk gemaakt voor zakelijk gebruik of een specifiek automerk. Tijdens de pilot is adequate autodeelsoftware getest die met aanpassingen in systeem goed toepasbaar is. Rijgedrag is routinegedrag en max. 2 typen auto’s waaronder een gezinswagen.
De combinatie autodelen en elektrisch rijden vraagt om persoonlijke begeleiding “peer to peer”
De warme kring heeft tijdens de pilot inhoud gekregen en is in het toekomstmodel schaalbaar gemaakt. De klanttevredenheid van bewoners over het concept van warme kring, co-creatie, korte lijnen en gebruikerservaring is gemiddeld een 8. Deze hoge klanttevredenheid is bijzonder omdat nog niet aan alle randvoorwaarden kon worden voldaan (ontoereikende laadinfrastructuur en software).
-
socialisatie van gedrag (rijgedrag, sociale interactie) inzet vrijwilligers co-creatie, community, beweging
Het bijzondere van deze pilot was de intensieve en constructieve samenwerking met de bewoners bij het bedenken van praktische oplossingen en aanleveren van ondersteunende data en informatie uit de praktijk. Mobiliteit blijkt een basisbehoefte te Mobility as a zijn voor de bewoners Commons van Haarlem. De kwaliteit van hun leven is sterk gerelateerd aan de toegang tot mobiliteit. Dit blijkt ook uit hun enthousiasme en betrokkenheid voor het initiatief. iZoof Car Sharing omarmt dit principe van Mobility as a Commons (MaaC) in plaats van Mobility as a Service (MaaS). Met de komst van zelfrijdende e- deelauto’s, energietransitie en beschikbare laadcapaciteit in de e- deelauto’s, noodzaak tot circulaire economie, behoefte aan regulering van parkeer- en verkeersdruk, de roep om een betere leefomgeving in steden (superblocks) ligt deze ontwikkeling in het verlengde.
Er is een beweging gestart die wil bijdragen aan een gezonde, ruime, sociale stad en open staat voor vormen van nieuwe democratie Deze beweging is gestart vanuit 3 bewoners (vrijwilligers), en is in 2019 gegroeid naar 130 deelnemers, en 30 actieve leden (vrijwilligers). Tijdens de pilot zijn 30 auto’s geconverteerd naar 7 elektrische deelauto’s en daarmee is een hoge emissiebesparing gerealiseerd. De potentie is nog vele malen groter. Als we het opschaalplan volgen, zijn er in 2021 al 1.000 deelnemers met ons verbonden, en 60 fte vrijwilligers. In 2021 leveren we substantieel (parkeer-)ruimte terug aan de stad. Het aantal opgeruimde auto’s heeft dan de omvang van een voetbalveld vol. Het betaalbare, kostendekkende, op de wijk gericht elektrisch autodeelsysteem is tot stand gebracht
iZoof Car Sharing heeft in de pilot de iZoof Mobility Card ontwikkeld en getest zodat bewoners met één kaart gebruik kunnen maken van alle mobiliteitsdiensten: trein, bus, metro, taxi, e- deelauto of auto op afroep. Het gebruik wordt maandelijks op een verzamelfactuur aan de bewoner gepresenteerd. 5 deelnemers hebben gebruikerservaring opgedaan met deze kaart. De
Er is een MVP (minimum viable product) ontwikkeld op basis van prototyping in de pilot. Het MVP bestaat uit de volgende onderdelen: autodeelsoftware, e- auto’s, verzekering, laadinfra
13
kaart werkt goed en is praktisch. De gebruikerservaring met particulieren is uniek in Nederland. Tot dusver zijn deze alleen binnen de zakelijke markt getest.
De resultaten zijn vertaald naar een casus en model waarbij iedereen in de stad kan deelnemen aan een nieuwe economie en een nieuwe democratie voor e-deelmobiliteit met hoge impact op de ontwikkeling van duurzame publieke waarden van de stad Haarlem.
Op basis van de analyse van rijgedrag, de ervaring met huidige tarieven en het bedrag dat autodelers per maand betalen (per type rijder) in de wetenschap dat het betalen op uurbasis een drempel oplevert - hebben we een structuur met bijdragen ontwikkeld. Deze hebben we financieel vertaald in de business case en het rekenmodel.
Conclusie De pilot is succesvol omdat: -
Er is visie ontwikkeld hoe door schaling van het initiatief de stad leefbaarder wordt en bijgedragen wordt aan de klimaatdoelen Deze visie omvat: visie op co-creatie tussen overheid, bewoners en markt wat op korte en lange termijn nodig is voor optimale impact De bovenstaande resultaten komen allemaal tezamen in een business case waarin het MVP x schaal is berekend.
14
de onderzoeksvragen zijn beantwoord in de pilot; de klanttevredenheid hoger scoort dan een 7; er een levensvatbare business case is opgemaakt. Dit betekent dat bewoners het e- autodelen kunnen betalen, er een bezettingsgraad is van meer dan 25%, er een financierbare transitieperiode bestaat naar de vereiste bezettingsgraad in nieuw aan te sluiten wijken en er een hybride organisatiemodel is met bewoners, overheid, bedrijfsleven waarin participatie en de pilot is democratische succesvol inspraak wordt gefaciliteerd.
3. Duurzame publieke waarden Sustainable Development Goals (SDG’s)
in Haarlem, waarvan 28% aan kanker (longkanker en luchtpijp 6%), 9% aan aandoeningen aan ademhalingsorganen en 23% aan hart- en vaatziekten (CBS).
De Verenigde Naties zijn 17 SDG’s en 169 onderliggende targets met elkaar overeengekomen die de landen voor 2030 willen behalen. De SDG’s bevatten duurzame ontwikkelingsdoelstellingen voor de 5P’s: People (mens), Prosperity (welvaart), Planet (aarde), Partnership (samenwerking) en Peace (vrede).
iZoof Car Sharing maakt gebruik van e- deelauto’s, In 2030 zijn 1.414 e- deelauto’s in de stad beschikbaar. Daarmee worden 6.060 brandstofauto’s vervangen in Haarlem (10% van het totaal aantal auto’s in de stad). De schadelijke emissie door verbranding van Haarlemse brandstofauto’s neemt af met 10% of 17,2 kiloton (miljard gram) schadelijke emissies. Dit draagt bij aan een aanmerkelijke verbetering van de luchtkwaliteit en de gezondheid van de bewoners (SDG target 3.9).
De gemeente Haarlem heeft zich in de Programmabegroting 2019-2023 aangesloten bij de SDG’s en het collegeprogramma zet zich in voor duurzaam doen.
In 2018 overleden er 5 mensen in het verkeer. De SDG target 3.6 heeft tot doel het aantal verkeersdoden met tenminste 50% te verlagen in Haarlem. Doordat iZoof 4.646 of 8% van alle personenauto’s uit het straatbeeld laat verdwijnen, neemt de verkeersdrukte van bewoners af en daarmee ook de kans op verkeersongevallen. Voorts zijn de e- deelauto’s van iZoof voorzien van de modernste veiligheidsystemen en niet ouder dan 3 jaar. Gemiddeld is 75% van de brandstofauto’s meer dan 5 jaar oud. Dit aantal ligt voor de tweede auto’s die worden vervangen waarschijnlijk hoger.
Relevante SDG’s iZoof Car Sharing draagt bij aan 13 van de 17 SDG’s en 39 onderliggende targets. Hiertoe behoren ook de SDG’s waarin Nederland in de EU niet goed scoort en die top prioriteit hebben, zoals de luchtkwaliteit en uitstoot van stikstof. De belangrijkste en meest relevante SDG’s voor iZoof Car Sharing zijn hierna toegelicht. In bijlage 1 hebben we per SDG de onderliggende targets weergegeven waarop iZoof Car Sharing in 2030 met impact scoort. Deze SDG wil bereiken dat het aantal verkeersdoden en gewonden wereldwijd wordt gehalveerd en het aantal sterfgevallen en ziekten door vervuiling aanmerkelijk wordt verminderd.
Een duurzame levensstijl vraagt om educatie en vorming van bewoners. iZoof Car Sharing biedt in 2030 een duurzaam samenwerkingsplatform van 16.968 gebruikers, 72 fte medewerkers en 568 vrijwilligers die actief in warme kring meewerken aan een schonere stad. Dit geeft een participatiegraad waarbij 22% van de huishoudens actief wordt betrokken bij een duurzame levensstijl in de stad..
Luchtvervuiling is een belangrijkere doodsoorzaak dan roken en wereldwijd sterven er meer mensen aan luchtvervuiling dan aan ondervoeding. Het inademen van vervuilde lucht verhoogt de kans op hartziekten, chronische ademhalingsaandoeningen, longinfecties en kanker 3. In 2018 overleden totaal 1.482 mensen 3 European Heart Journal, Volume 40, Issue 20, 21 mei 2019
15
Doordat de e- deelauto’s beschikken over 3640 kWh laadcapaciteit, beschikt de stad in 2030 over 56.000 kWh laadcapaciteit. Dit biedt de mogelijkheid om duurzame energie in e- deelauto’s op te slaan, onderling uit te wisselen via de laadpalen en met het net en of huishoudens.
Productie, transport, opslag en tankstations voor motorolie en brandstoffen zijn de oorzaak van grote olierampen en veel directe en indirecte lokale lucht-, wateren bodemvervuiling. De e- deelauto’s van iZoof Car Sharing gebruiken geen motorolie en fossiele brandstoffen en maken alleen gebruik van duurzame energie. De auto’s lekken geen brandstof en olie en geven geen neerslag van emissie door verbranding die tot vervuiling van bodem en grond- en oppervlaktewater leiden. De ruim 6.060 personenauto’s die worden vervangen, gebruiken jaarlijks gemiddeld meer dan 5 miljoen liter fossiele brandstof en stoten 17,2 kiloton schadelijke emissies door verbranding uit. iZoof draagt daarmee voor tenminste 10% emissiereductie en 10% reductie van fossiele brandstoffen bij aan de verlaging van de risico’s van vervuiling van grond- en oppervlaktewater.
Door het groot aantal e- deelauto’s dat binnen 10 jaar wordt afgenomen uit de lokale e- automarkt, wordt een financiële impuls gegeven aan deze markt en de schil van duurzame ondernemers. Dit stimuleert de ontwikkeling en verbetering van de technologie in deze markt. iZoof Car Sharing verzamelt data die kan worden uitgewisseld voor innovaties en verbeteringen van de energie-efficiëntie. Deze SDG bevordert een duurzame, inclusieve en bestendigde economische groei en werkgelegenheid.
SDG 7 stimuleert dat mensen zoveel mogelijk kunnen beschikken over hernieuwbare energie die betaalbaar en efficiënt is.
iZoof Car Sharing investeert met 6.787 deelgenoten, 10.181 incidentele gebruikers en 1.414 e- deelauto’s in een duurzame, economische groei voor Haarlem en biedt aan 69 fte een betaalde functie. Daarnaast zet iZoof XX medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt ter ondersteuning in.
IZoof Car Sharing maakt alleen gebruik van duurzaam opgewekte energie voor haar e- deelauto’s. Met de e- deelauto’s neemt de vraag naar duurzame energie bij energieproducenten toe met 4,3 miljoen kWh per jaar. Deze vraag maakt ca. 9,6% uit van het huidige elektraverbruik door huishoudens in Haarlem. Dit stimuleert de energietransitie in Haarlem, verhoogt de vraag naar duurzame energieproductie en -levering en stimuleert de verbetering van de energie-efficiëntie.
Volgens de cijfers van het NIBUD kost de goedkoopste auto (miniklasse) een huishouden tenminste € 296,- per maand voor 9.000 km. Voor een gemiddelde stadsauto zijn de kosten tenminste € 365,- per maand voor 10.000 km per jaar. Het vermogen dat gemiddeld is vastgelegd in stadsauto’s bedraagt € 11.400,- per auto. Door de stadsauto te delen, bespaart de deelgenoot tenminste 60% op de maandelijkse kosten van een eigen stadsauto. Doordat het delen van auto’s aanmerkelijk goedkoper is dan autobezit verhoogt dit de koopkracht in de stad met ruim € 18,8 miljoen per jaar voor deelgenoten. Doordat er geen
iZoof Car Sharing voorziet in apps waarmee deelgenoten en gebruikers het energieverbruik per e- deelauto kunnen bewaken en gebruikers kunnen worden geadviseerd over energiebewust rijgedrag.
16
vermogen is vastgelegd in 4.646 personenauto’s, maakt dit gemiddeld ook € 69 miljoen aan consumptief vermogen en krediet vrij binnen Haarlem. Het delen van auto’s met iZoof draagt bij aan een substantiële vergroting van de koopkracht van huishoudens en maakt rijden voor een aanmerkelijk grotere groep inwoners betaalbaar en mogelijk. Daarmee wordt e- mobiliteit duurzamer en inclusiever.
Er wordt daarom steeds meer gesproken over Mobility as a Commons (MaaC) in plaats van Mobility as a Service (MaaS). iZoof Car Sharing heeft in de pilot ook de iZoof Mobility Card ontwikkeld en getest (zie hiervoor hoofdstuk 2) zodat bewoners met één kaart gebruik kunnen maken van alle mobiliteitsdiensten in de stad. Duurzame mobiliteit is voor veel inwoners nog niet toegankelijk. Doordat met iZoof Car Sharing duurzame e- mobiliteit voor meer inwoners betaalbaar en toegankelijk wordt, neemt ook de ongelijkheid in de toegang hiertoe in de stad af. Voor meer inwoners is het mogelijk om elektrisch te rijden in een veilige en schone stadsauto, terwijl dit bij eigen autobezit nog voor veel bewoners geen betaalbare optie is.
iZoof maakt innovaties voor elektrisch rijden mogelijk. Er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van apps specifiek voor bewoners en deelgenoten van auto’s. De verschuiving naar mobiliteit met e- deelauto’s, vergroot de marktkansen voor andere duurzame ondernemers in de stad zoals leveranciers van (snel-)laadpalen. Doordat gemiddeld 3 jaar wordt gereden met de e- deelauto’s, geeft dit voorts een structurele impuls aan de e- automarkt. Ter vergelijking: in Nederland zijn personenauto’s gemiddeld 75% ouder dan 5 jaar.
iZoof stimuleert een inclusieve en duurzame stadsontwikkeling. Het delen van auto’s bij iZoof gaat verder dan kostenbesparingen alleen. Deelgenoten zorgen samen voor de e- deelauto’s en zijn aanspreekbaar op verantwoord gebruik ervan. Van elke deelgenoot wordt een minimale commitment in kapitaalstorting en inzet gevraagd. De deelgenoot is lid van de coöperatieve vereniging UA, heeft democratische inspraak en werkt samen met andere bewoners.
iZoof realiseert een infrastructuur in de stad voor duurzame mobiliteit die voor de meerderheid van de inwoners betaalbaar en toegankelijk is. Voorts is het mogelijk om bij iZoof kosten te besparen door zich in te zetten als vrijwilliger in een e- spaarsysteem. Mobiliteit is een belangrijke randvoorwaarde om te kunnen deelnemen aan onze maatschappij. Mobiliteit is een basisbehoefte voor de bewoners van Haarlem. De kwaliteit van hun leven is sterk gerelateerd aan de toegang tot mobiliteit. Net zoals we de infrastructuur binnen de stad met publiek geld financieren en beheren, kan dat met de huidige ontwikkelingen ook voor mobiliteit. Met de democratische inspraak van bewoners en gebruikers, kan dit bottom-up worden gerealiseerd.
Doordat elke e- deelauto van iZoof tenminste 4 auto’s uit het straatbeeld laat verdwijnen, zijn aanzienlijk minder parkeervakken nodig en neemt de dominantie van de auto in de leefomgeving af (superblocks). Ruim 5,5 hectare of 11 voetbalvelden parkeerruimte kan worden ingezet voor alternatieve doelen die de leefomgeving in de stad verbeteren. Voorts is het mogelijk om de e- deelauto’s te concentreren op plaatsen die bijvoorbeeld veiliger zijn voor spelende kinderen.
17
Delen van e- auto’s bevordert de duurzame productie en consumptie.
neerslaat op het oppervlaktewater is ook bepalend voor de waterkwaliteit. De 6.060 brandstofauto’s die iZoof vervangt veroorzaken gemiddeld 23,6 ton stikstof per jaar. Stikstof veroorzaakt een toename van algen en gewassen die andere soorten verdringen waardoor de biodiversiteit in het water wordt aangetast.
Door auto’s te delen hoeven er 4.646 minder personenauto’s te worden geproduceerd. Dit scheelt met gemiddeld 900 kg per stadsauto totaal 4.181 ton aan grondstoffen voor de productie, transport en distributie van de auto’s. Daarnaast wordt aanmerkelijk bespaard op grondstoffen voor reparatie en onderdelen. Voorts blijkt dat de reeds bestaande elektrische auto’s een langere levensduur hebben dan brandstofauto’s en nagenoeg geen onderhoud vragen. De deelauto’s van iZoof worden zo duurzaam mogelijk met grondstoffen geproduceerd en de accu’s van de auto’s worden na sloop weer ingezet voor bijvoorbeeld accu’s voor bedrijven en huishoudens om duurzame energie in op te slaan.
Doordat de deelauto’s van iZoof geen fossiele brandstoffen en motorolie gebruiken, is het risico van vervuiling door lekkage of bij een ongeluk in de bodem en grond- en oppervlaktewater nihil. Met e- deelauto’s wordt 5,5 hectare of 11 voetbalvelden aan parkeerruimte bespaard die kan worden ingezet voor een verbetering van de leefomgeving in de stad zoals speelplaatsen voor kinderen en meer groene stroken. Daarnaast maakt iZoof haar eigen parkeerplaatsen groener. Geen uitstoot van emissies door verbranding heeft invloed op de biodiversiteit. Vooral de stikstofuitstoot veroorzaakt afname van de biodiversiteit in planten en dieren. Ook zijn e- deelauto’s stiller en maken minder geluidsoverlast in de stad bij het rijden in de bebouwde kom en zijn fluisterstil bij het starten.
Met de vervanging van 6.060 brandstofauto’s wordt per jaar ruim 5 miljoen liter fossiele brandstof bespaard en 105 hectoliter motorolie die elke 30.000 km wordt ververst. iZoof maakt alleen gebruik van elektriciteit die duurzaam is opgewekt met wind- of zonneenergie. In 2030 maakt iZoof gebruik van 4,3 miljoen kWh duurzame energie per jaar.
De 6.787 deelgenoten van iZoof maken onderdeel uit van een coöperatieve en participatieve structuur met democratische inspraak. Van de deelgenoten wordt verantwoordelijkheid voor het beheer gevraagd. Samen verantwoord de auto’s met elkaar delen en op democratische wijze besluiten met elkaar. De inspraak van bewoners op de infrastructuur en de duurzame mobiliteit wordt vergroot. Nagenoeg iedereen kan meedoen als deelgenoot, gebruiker en vrijwilliger.
Door met meer dan 6.787 deelgenoten en 10.181 gebruikers participatief samen te werken, wordt het bewustzijn voor een duurzame consumptie en productie verhoogd. De biodiversiteit in het water is sterk afhankelijk van de waterkwaliteit. Brandstofauto’s veroorzaken emissie van koolstofmono- en dioxide, methaan, lachgas, stikstof, zwaveldioxide, PM10 fijnstof door verbranding en vluchtige organische stoffen (VOS). Deze stoffen zijn zeer slecht voor onze bodem-, water- en luchtkwaliteit en gezondheid. De hoeveelheid stikstof die
18
Met iZoof wordt een publiekprivaat en maatschappelijk partnerschap georganiseerd tussen bewoners en met de gemeente. Doordat een groot aantal deelgenoten en gebruikers mee doet, heeft dit een positief effect op de beleidscoherentie voor duurzame mobiliteit in de stad Haarlem. Met totaal 16.968 deelgenoten en gebruikers in de stad beschikt iZoof over een representatieve populatie waarmee betrouwbare data en trends voor duurzame waarde ontwikkeling in e- mobiliteit kunnen worden verzameld en gedeeld.
In de begroting van Haarlem wordt voor de duurzame waarde creatie naar het “donutmodel” gerefereerd. Dit model van de Britse econome Kate Raworth benadrukt een integrale benadering van de wereldeconomie in de 21 e eeuw 4
iZoof werkt verder samen met Partago, een Belgische publieke participatie met e- deelauto’s, voor de ontwikkeling van apps en de uitwisseling van data en leerinformatie. Dataverzameling en uitwisseling vindt vanzelfsprekend alleen plaats binnen de spelregels van de AVG. Duurzame waarde creatie Paragraaf 1.3 Duurzaamheid van de Programmabegroting 2019-2024 van de gemeente Haarlem zegt het volgende:
Het sociaal fundament vormt de ondergrens van de donut. Het gaat om de basisbehoeften waar ieder mens in voldoende mate over zou moeten kunnen beschikken. Deze basisbehoeften zijn ontleend aan de sociale SDG’s.
“Haarlem wil een duurzame, sociale en toekomstbestendige stad worden, die stappen zet richting een circulaire economie en waarin iedereen mee kan doen. Dit vraagt om een integrale beoordeling van beleid, investeringen en begroting op al deze aspecten. Haarlem kan niet meer los worden gezien van de regio, het land en de wereld omdat Haarlemse duurzaamheidsinspanningen betekenis hebben in het grotere geheel. Haarlem is in die zin “interconnected” met de grotere wereld.
Het ecologisch plafond is de buitengrens van de donut. Daarbuiten wordt de druk die de mensheid uitoefent op de leven schenkende systemen van de aarde gevaarlijk hoog. Deze systemen zijn gebaseerd op de negen planetaire grenzen die door een internationale groep specialisten op het gebied van aardsysteemkunde zijn onderscheiden 5, de ecologische SDG’s.
4 Doughnut Economics, Seven Ways to Think Like a 21st Century Economist
5 Will Steffen - Planetary Boundaries, 2015
19
Als we onze aarde vervuilen en uitputten, dan kan dit bijvoorbeeld tot klimaatrampen leiden die direct gevolgen hebben voor het sociaal fundament (rode pijlen). Denk daarbij aan overstromingen door stijging van de zeespiegel, extreem weer en orkanen, verlies van flora en fauna die nodig is voor onze voedselproductie… Als gevolg hiervan kunnen grote bevolkingsmigraties ontstaan, honger, onvrede en oorlog en wordt het sociaal fundament aangetast.
gedijen. Hierbinnen vindt een inclusieve en duurzame economische ontwikkeling plaats. Er is een belangrijk paradigma in paradigma in het economisch economisch denken e denken nodig. Waar in de 20 eeuw het adagium “winstmaximalisatie voor de aandeelhouder” ontstond (Milton Friedman), zien we in de 21 e eeuw dat deze gedachte tot misstanden leidt en voor onze leefomgeving niet meer houdbaar is.
Tussen het sociaal fundament en het ecologisch plafond ligt de veilige en sociaal rechtvaardige ruimte waarin de mensheid duurzaam kan
Daarin spelen de onderstaande zeven stappen voor economische beslissingen een belangrijke rol:
Zeven stappen voor economische beslissingen 20e -eeuwse economen
21e -eeuwse economen
1. Verander het doel
BNP
De donut economie
2. Houd rekening met het geheel
Vrije markt
De ingebedde economie
3. Koester de menselijk aard
Homo economicus
Mensen passen zich aan sociale omstandigheden aan
4. Voorzichtig met systeem
Kunstmatig evenwicht
Complex samenspel
5. Ontwerp om te verdelen
Groei zorgt voor nivellering
Gericht op verdelen
6. Maak alleen producten die je kunt hergebruiken
Groei zal milieu problemen oplossen
Gericht op hergebruik
7. Geloof niet meer in groei
Groei verslaafd
Groei is niet meer heilig
20
SDG’s en Donut
iZoof werkt aan de extrinsieke coherentie: een ingebedde economie waarbij de publieke duurzame waarden in evenwicht worden ontwikkeld met respect voor elkaar, de directe leefomgeving en de planeet.
IZoof Car Sharing geeft een belangrijke impuls aan een nieuw economisch denken waarbij publieke waarden worden ontwikkeld in een complex samenspel van supercoherentie: de combinatie van intrinsieke en excentrieke coherentie. Supercoherentie geeft de mogelijkheid tot verdere ontwikkeling van de mens 6.
De hiervoor genoemde SDG’s en onderliggende targets laten de raakvlakken met dit donutmodel zien voor iZoof Car Sharing. De activiteiten van iZoof hebben een evenwichtige hit met zowel het sociaal fundament als het ecologische plafond.
iZoof richt zich op het behalen van de duurzame waarden in de donut door te werken vanuit intrinsieke coherentie: als groep bewoners optimaal samenwerken, participeren, democratisch besluiten, samen delen en verdelen, betaalbaar en toegankelijk voor alle bewoners (inclusief), innoveren en samenwerken met andere stakeholders.
Het verlaagt de ecologische uitputting van de leefomgeving in de volle breedte van de donut en het versterkt het sociaal fundament van de stad Haarlem.
6 Professor dr. Ervin László in “De intelligentie van de kosmos, grensverleggend wetenschappelijk onderzoek naar de reden van ons bestaan”
21
4. Het model Deelgenoten iZoof Car Sharing werkt met deelgenoten. Samen verantwoordelijkheid nemen voor een duurzame leefomgeving door met en voor elkaar elektrisch rijden duurzaam betaalbaar en beschikbaar te maken. Samen de SDG’s en onderliggende targets in aanloop naar 2030 te behalen.
•
•
Het vraagt om saamhorigheid en inlevingsvermogen. iZoof Car Sharing is meer dan een daarmee veel meer dan consumptief een consumptief abonnement abonnement op een e- deelauto.
•
Deelgenoten nemen verantwoordelijkheid:
•
• •
• • •
voor een ordentelijke en respectvolle samenwerking met elkaar voor verantwoord beheer en gebruik (rijgedrag) van de e- deelauto die zij met elkaar delen en gebruiken waarbij rekening wordt gehouden met andere stakeholders en de leefomgeving door vrijwillige inzet te plegen voor bijvoorbeeld wassen, laden en onderhoud met passie voor de duurzame en inclusieve ontwikkeling van e- mobiliteit in de stad
•
•
bijvoorbeeld passende statuten en een huishoudelijk reglement de deelgenoten investeren een bedrag van € 150,- per lid in het kapitaal van de coöperatie wat hen ook recht geeft op een winstuitkering het opgebouwde eigen vermogen zal ook worden bestemd voor duurzame doelen in de stad middels bijvoorbeeld een revolving fund en/of worden ingezet voor tariefegalisatie voor de deelgenoten de coöperatie kan verbintenissen aangaan en kapitaal van derden aantrekken zonder dat de deelgenoten aansprakelijk zijn en kunnen door de schaalgrootte betere condities met de markt overeenkomen het bestuur van de coöperatie heeft democratische instemming nodig van de deelgenoten (checks & balances) deelgenoten kunnen eenvoudiger toe- en uittreden dan als aandeelhouders van een besloten of naamloze vennootschap het maakt het mogelijk om ook vennootschappen als deelgenoot te laten deelnemen en gebruik te maken van de fiscale faciliteiten
Deze rechtsvorm met deelgenoten, maakt het juridisch mogelijk om op een coherente wijze, de duurzame waarde creatie vorm te geven.
Coöperatieve vereniging UA Het vormgeven van een coöperatieve vereniging UA met een noviteit deelgenoten in Haarlem is een noviteit. Dit vraagt in het ontwerp en de opzet van statuten en reglementen om (juridisch) maatwerk en zorgvuldige afstemming met de deelgenotenbewoners en stakeholders. In de bedrijfseconomische berekeningen is rekening gehouden met een hiervoor benodigde investering.
Om democratische samenwerking en de verantwoordelijkheid vorm te geven, investeren de deelgenoten met elkaar in een hybride organisatiemodel. Daarvoor ligt de coöperatieve vereniging UA (uitgesloten aansprakelijkheid) voor de hand. Een dergelijke rechtsvorm is nodig om het deelgenootschap juridisch vorm te geven: • •
de deelgenoten van auto’s verenigen zich als leden van de coöperatie ze ontwikkelen op democratische wijze de governance en gedragsregels met elkaar in
22
Inzet en bijdrage e- deelauto’s
Op basis van het verbruik in de pilot en de benodigde deelname zijn de volgende deelgenoten, gebruikers en deelbijdragen per maand berekend:
Anders dan bij een abonnement, investeren de deelgenoten van de coöperatie in de e- deelauto’s die worden ingezet. In aanvang zal dit middels full operational lease plaatvinden. In een later stadium kan de coöperatie besluiten deze auto’s met eigen vermogen of financiering aan te schaffen en daarvoor operationele inzet en wagenparkbeheer te organiseren.
a a nta l
deel genoten norma a l extra va a k
Het is van belang dat elke e- deelauto die wordt ingezet beschikt over voldoende bezettingsgraad en een bijbehorende bijdrage om kostendekkend te zijn. Een contractuele verbintenis voor een deelauto wordt daarom niet eerder aangegaan dan als er voldoende deelgenoten zijn voor de e- deelauto. De deelgenoten committeren zich tenminste als lid van de coöperatie en aan de e- deelauto voor de looptijd van het contract van 3 jaar. Dit maakt het model betaalbaar en duurzaam.
3 1 1
bi jdra ge per ma a nd in €
a a nta l uren
tota a l a a nta l uren per deel a uto
95,00 150,00 195,00
20 35 50
60 35 50
bundel in € gebrui kers bundel
7
75,00
10 70
12
215
De deelgenoten dragen bij in een vast bedrag per maand en kunnen binnen dit bedrag maximaal het aantal uren rijden als aangegeven. Daarboven geldt een uurtarief. De bezettingsgraad bedraagt 35,2%.
Vanuit de pilot die is uitgevoerd in het Ramplaankwartier en de Planetenbuurt, is empirisch onderzoek gedaan naar gebruik en bijdrage van de ingezette e- deelauto’s (zie hoofdstuk 2).
De gebruikers van de bundel kunnen flexibel voor iedereen 10 uren van de betaalbaar en e- deelauto gebruik bereikbaar maken. Deze groep vindt iZoof belangrijk vanuit het uitgangspunt dat duurzame mobiliteit voor iedereen betaalbaar en bereikbaar moet zijn (inclusiviteit).
Op grond van analyse van rijgedrag, gebruik en tarieven, is vastgesteld dat per e- deelauto 5 deelgenoten nodig zijn en 7 gebruikers die van een bundel van de e- deelauto gebruikmaken. De deelgenoten zijn lid van de coöperatie, de gebruikers van de bundel niet.
23
• •
Uitrol van e- deelauto’s De snelheid van de uitrol van de e- deelauto’s van iZoof Car Sharing is afhankelijk van een aantal belangrijke factoren: •
• •
de levertijd van de e- deelauto’s de personele bezetting bij iZoof Car Sharing om deze uitrol en processen te begeleiden en de operatie uit te voeren
Op basis van de huidige veronderstellingen, verwacht iZoof Car Sharing in de komende 10 jaar 1.414 e- deelauto’s te kunnen uitrollen. Voor deze uitrol zijn 6.787 deelgenoten en 10.181 gebruikers nodig.
per buurt in Haarlem dient met bewoners de structuur met deelgenoten en vrijwilligers te worden opgezet per buurt dient een voldoende aantal deelgenoten en gebruikers mee te doen de benodigde infrastructuur moet worden ingeregeld en aangelegd waaronder laadpalen en vaste parkeerruimte – hiervoor gelden vergunningsprocedures
Bijlage XX laat zien op welke wijze de uitrol per buurt is gepland.
24
Organisatie en bezetting
De vrijwilligers organisatie bestaat in 2030 uit 424 automaatjes (30 per 100 e- deelauto’s) met 127 coördinatoren (9 per 30 automaatjes). De automaatjes en coördinatoren ontvangen een korting op het gebruik van de deelauto.
Met de uitrol van de e- deelauto’s groeit de personele bezetting naar totaal 72 fte (2020: 3,9) en 567 fte (2020: 2,6) aan vrijwilligers in 2030.
De personele bezetting bestaat op dat moment uit 20,2 fte voor de afdeling management en overhead: dit is directie, management en financiële administratie. Voor communicatie en sales management zijn 9,8 fte benodigd en voor de dagelijkse operatie totaal 42,0 fte.
De automaatjes zetten zich in voor het wassen, ophalen en (snel-)laden van de e- deelauto’s. Daarnaast zijn er totaal 16,5 fte vrijwillige ambassadeurs en communicatie vrijwilligers nodig voor het organiseren van overleg en het contact met de bewoners in de buurten en iZoof Car Sharing. Zij ontvangen een fiscaal vrijgestelde vrijwilligersvergoeding.
De benodigde bezetting van de organisatie is berekend op basis van schaalgrootte in aantallen deelgenoten en gebruikers en aantallen e- deelauto’s. Dit is grafisch zichtbaar in de schoksgewijze groei op het moment dat de schaal toeneemt.
De groei verloopt op gelijke wijze als die van de personele bezetting en is geënt op de schaalgrootte.
25
5. Bedrijfseconomisch perspectief Algemene uitgangspunten
De kosten zijn zoveel mogelijk variabel met de uitrol en opbrengsten voor de e- deelauto’s. Er worden geen contracten voor nieuwe e- deelauto’s aangegaan alvorens er voldoende deelgenoten zijn. De personele bezetting ademt mee met de schaalgrootte van het aantal e- deelauto’s. Er zijn in aanvang geen vaste activa en zo min mogelijk vaste lasten. Personeel wordt in eerste aanleg flexibel aangesteld op jaarcontractbasis.
De SDG’s hebben als eerste peildatum het boekjaar 2030. Om die reden is de bedrijfseconomische casus uitgewerkt voor de periode van 2020 tot en met 2030. De sheets zijn opgemaakt op basis van de wettelijke verslaggevingsrichtlijnen en in overeenstemming met de vastgestelde kaders inzake strategie en risicobeheersing en begroting van Spaarnelanden nv. Daar de sheets zich richten op een coöperatieve vereniging UA, zijn verslaggevingstermen dienovereenkomstig vervangen.
De bedrijfseconomische sheets houden rekening met loon- en prijsstijgingen (CBS gemiddeld 2,5% per jaar). Voor de analyse zijn de volgende sheets opgesteld en als bijlage bijgevoegd:
De berekeningen zijn zoveel mogelijk opgemaakt aan de hand van informatie en analyses uit de pilot die is verricht voor de buurten Ramplaankwartier en Planetenbuurt. Voorts zijn op basis van grondige analyses en berekeningen van de adoptiesnelheid, prognoses naar de toekomst gemaakt die met de directie van Spaarnelanden nv en het management van iZoof zijn doorgenomen. De kostenberekeningen zijn gebaseerd op kengetallen en prijsgegevens uit de markt.
• • • • • •
Het model moet binnen 5 jaar tenminste kostendekkend zijn. Positieve resultaten zijn in de toekomst beschikbaar voor uitkering aan de deelgenoten, voor tariefegalisatie en of voor de bestemming in of een revolving fund voor duurzame mobiliteit. Daarbij is het uitgangspunt dat de coöperatie moet beschikken over een gezonde solvabiliteit van 40% alvorens tot een andere bestemming van het vermogen kan worden overgegaan.
• • •
26
winst- en verliesrekening 2020-2030 (bijlage XX) balans per 31 december 2020 -2030 (bijlage XX) kasstromenoverzicht 2020-2030 (bijlage XX) verloop van financieringen 2020-2030 (bijlage XX) specificatie van de netto-omzet 2020-2030 (bijlage XX) specificatie van de bedrijfslasten 2020-2030 (bijlage XX) specificatie van de financiële baten en lasten 2020-2030 (bijlage XX) specificatie van de vennootschapsbelasting 2020-2030 (bijlage XX) specificatie van de personele lasten en fte 2020-2030 (bijlage XX)
Resultaten
Dit wordt verklaard doordat er in de eerste jaren investeringen benodigd zijn in de opzet van de juridische en organisatorische structuur met deelgenoten, de ontwikkeling van de apps voor de gebruikers en promotie. Daarnaast is er een minimale personele bezetting nodig voor het management en de operatie.
Het resultaat is de eerste 4 jaren negatief.
In 2024 wordt bij 700 e- deelauto’s het breakevenpoint bereikt waarbij de contributiemarge per e- deelauto de indirecte kosten dekt (zie onderstaande grafiek). Vanaf dat moment stijgt het resultaat gestaag naar € 3,0 miljoen in 2030. Versnelling van de uitrol kan ertoe bijdragen dat het break-even point sneller wordt bereikt. Omdat voor elke uitrol vergunningsprocedures moeten worden doorlopen en de structuur met deelgenoten moet worden opgezet, is deze voorzichtig berekend.
27
Bij de omzetontwikkeling is in de sheets voorzichtigheidshalve uitgegaan van een doorlooptijd van 6 maanden alvorens de elektrische deelauto optimaal door de gebruikers van de bundel wordt gebruikt. De omzet ontwikkelt zich gestaag.
e- deelauto voor de full operational lease. Deze is direct en variabel met het aantal e- deelauto’s dat wordt ingezet en waaraan de deelgenoten zich committeren voor de looptijd.
Doordat kosten grotendeels variabel zijn, ontwikkelen deze zich in lijn met de netto-omzet. In 2023 is uitbreiding van de personele bezetting (●) benodigd die 250-1.000 e- deelauto’s kan bedienen. In 2026 stijgt deze personele bezetting doordat bij een schaalgrootte van meer dan 1.000 e- deelauto’s uitbreiding benodigd is. De overige bedrijfskosten (●) bevat de grootste kostencomponent: de directe kosten voor de
De ontwikkeling van het resultaat per deelauto is in onderstaande grafiek weergegeven.
28
Kasstroom
In 2025 is de solvabiliteit hoger dan 40% zodat in 2026 het deel van het vermogen dat daar bovenuit komt, als winst kan worden uitgekeerd en of kan worden ingezet voor de verlaging van de bijdrage of voor een domein of duurzaam revolving fund. In de business case wordt 50% bestemd voor winstuitkering aan de deelgenoten en 50% voor duurzame bestemmingen. Uitwerking van de resultaatbestemming wordt bij het ontwerp van de governance vertaald in de statuten en het dividendbeleid. Van de deelgenoten wordt als lid van de coöperatie een eenmalige kapitaalstorting gevraagd van € 150,-. Dit geeft hen recht op een toekomstige winstuitkering. Totaal hebben de deelgenoten in 2030 € 1,0 miljoen ingelegd.
Net als het resultaat is de operationele kasstroom (cashflow) de eerste 4 jaren negatief en wordt vanaf 2024 weer positief.
In het model wordt nog uitgegaan van full operational lease. Het kan echter voordeliger zijn om bij voldoende schaalgrootte over te gaan tot de aanschaf van e- deelauto’s in combinatie met eigen wagenparkbeheer. Dit heeft een effect op de kasstromen.
De benodigde financiering in de eerste 4 jaren bedraagt totaal € 600.000,- en wordt opgenomen in 4 tranches van € 300.000,- in 2020 en € 100.000,- per jaar voor 2021 tot en met 2023. Deze financiering wordt lineair afgelost in 10 jaar tegen een rente van 5% per jaar. Deze aanloopfinanciering kan vanuit de netto kasstroom in 2025 eventueel al volledig worden afgelost met de dan beschikbare geldmiddelen.
De discounted cash flow bedraagt in 5 jaar € - 0,1 miljoen en in 10 jaar € 8,6 miljoen. Daarbij is gerekend met een rendementsvergoeding van 6% per jaar. Deze positieve DCF is aantrekkelijk voor het aantrekken van financieringen en eventuele investeerders.
29