Bijlage C Het Actieprogramma Wonen en zorg Gewoon Samen Thuis

Er is geen actueel regionaal beeld beschikbaar van het aantal jeugdigen dat wacht (vanuit een thuissituatie of een andere verblijfsvorm) op plaatsing in een kwv of doorstroom naar een andere woonvorm, dus ook niet specifiek voor Haarlem. Inschatting is vooralsnog dat er op afzienbare termijn circa 15 extra plekken nodig zijn in de regio; in de loop van 2025 wordt een start gemaakt met de planontwikkeling. Regionaal maken ongeveer 750 jeugdigen per jaar gebruik van jeugdhulp met verblijf. Jeugdhulp met verblijf is beschreven in de Jeugdwet. Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. De jongere slaapt niet thuis in het eigen gezin. Dit betekent dat het alleen om de verblijfsvormen gaat waarbij er sprake is van een overnachting. De jongere verblijft in een pleeggezin, gezinshuis, leef- of behandelgroep, gesloten afdeling, GGZ-instelling of in een soortgelijke locatie waar jeugdhulp geleverd wordt. Ook verblijf in een logeerhuis, alleen tijdens weekenden of juist door de week, is een vorm van jeugdhulp met verblijf. Per oktober 2024 maakten 292 Haarlemse jeugdigen gebruik van jeugdhulp met verblijf. 18

OPGAVE EN ACTIEPUNTEN: • Opstellen regionaal plan van aanpak voor de realisatie en spreiding van kwv's, inclusief de realisatie van een kwv in Haarlem. • Behoud van voldoende grotere woningen onder de aftoppingsgrens voor gezinnen.

3.6 Verder bouwen aan de zorgzame wijk De opgaven zoals hierboven zijn benoemd hebben vooral betrekking op de vastgoedcomponent. Minstens zo belangrijk is de sociale en fysieke omgeving die lang en weer zelfstandig thuis wonen mogelijk moeten maken: de zorgzame wijk. In paragraaf 2.4 is de urgentie daarvan beschreven en zijn enkele uitgangspunten benoemd. Duidelijk is dat zorgzame wijken niet vanzelf ontstaan. Een zorgzame wijk begint met (ruimte voor) ontmoeten en het versterken van de sociale cohesie. Hieronder beschrijven we de belangrijkste bouwstenen die een zorgzame wijk mogelijk maken. Bouwsteen 1: Sociale cohesie: gemeenschapsgevoel in een diverse wijk Sociale cohesie betekent dat er ruimte is voor persoonlijke verschillen, en tegelijkertijd gemeenschappelijkheid wordt gestimuleerd. Daarvoor is nodig dat zowel het bevorderen van cohesie gebaseerd op gemeenschappelijke kenmerken en eigenschappen van inwoners aandacht heeft, als ook het bevorderen van ‘overbruggende’ ontmoeting. Dit kan worden bereikt door eigenaarschap van en verantwoordelijkheid voor de directe woon- en werkomgeving te bevorderen, zowel op fysiek als sociaal gebied. Gemeenschappelijke ruimten, middelen en besluitvorming zijn hierin van groot belang. Daarbij moet goed gekeken worden naar verschillende schaalniveaus en samenwerkingsverbanden met organisaties en partijen in de directe omgeving.

Door buurtactiviteiten (ook online), nieuwe verbindingen binnen het verenigingsleven, vrijwilligerswerk en ondersteuning van gemeenschapsopbouw kunnen verbindingen tussen verschillende bewoners worden versterkt. Bouwsteen 2: Toegankelijke openbare ruimte en gebouwen Zorgzame wijken dienen sociaal en fysiek toegankelijk te zijn voor iedereen. Dit omvat toegankelijke openbare ruimtes, zoals brede trottoirs zonder obstakels, veilige oversteekplaatsen en duidelijke looproutes. Een ander aandachtspunt is het drempelvrij zijn van gebouwen en deze voorzien van toegankelijke ingangen en liften.

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

Bouwsteen 3: Openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten en bewegen Zorgzame wijken moeten ook uitnodigen tot ontmoeten en bewegen. Openbare zitplaatsen, schaduwrijke plekken en goede verlichting zijn essentieel om een veilige en comfortabele omgeving te creëren voor ouderen, jongeren, mensen met een beperking en andere kwetsbare groepen. De fysieke omgeving draagt daarmee direct bij aan het welzijn, de gezondheid en de betrokkenheid van bewoners. Bouwsteen 4: Nabijheid van voorzieningen Nabijheid van voorzieningen maakt het prettiger en makkelijker om zelfstandig te blijven wonen, zeker voor mensen die minder mobiel zijn. Daarbij gaat het om voorzieningen op het gebied van zorg en ondersteuning (wijkcentrum, huisarts, fysiotherapeut etc.), maar bijvoorbeeld ook een supermarkt of openbaar vervoer. Landelijk zijn verschillende concepten ontwikkeld om hier invulling aan te geven, zoals woonservice gebieden of de 10-minuten stad.

Uitwerking van de opgave zorgzame wijken vindt plaats langs vier samenhangende lijnen: • Versterken gemeenschappen • Openbare ruimte voor ontmoeten en bewegen • Toegankelijke openbare ruimte en openbare gebouwen • Nabijheid van voorzieningen Deze uitwerking vindt plaats door aan te sluiten bij lopende wijkgerichte benaderingen, zoals de wijkaanpakken onder regie van de gemeente (Delftwijk, Meerwijk en Rozenprieel), De buurt als ecosysteem onder regie van Zorgbalans en Buurts, en de gebiedsgerichte uitwerking van de stadsdeal ouderenhuisvesting. Parallel aan deze wijkgerichte aanpakken worden afspraken, randvoorwaarden en richtlijnen toegepast of uitgewerkt voor heel Haarlem voor de vier afzonderlijke lijnen. Randvoorwaarden voor het versterken van gemeenschappen worden verwerkt in afspraken met Buurts (versterken inzet ABCD-methodiek4) en het programma Versterken Lokale Democratie. Richtlijnen voor de inrichting van de openbare ruimte 4 ABCD staat voor Asset Based Community Building. Het is een methode om van

binnenuit te werken aan een leefbare buurt, door sociale relaties tot stand te brengen en capaciteiten van bewoners, organisaties en instellingen binnen de lokale gemeenschap te mobiliseren.

19

in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte worden stadsbreed toegepast ten behoeve van toegankelijkheid, bewegen en ontmoeten. Richtlijnen voor de nabijheid van voorzieningen in het gemeentelijk omgevingsbeleid ('10-minuten-stad') en de toegankelijkheid van openbare gebouwen worden stadsbreed toegepast. Tot slot wordt voor het bevorderen van bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte aangesloten bij de Regiodeal MRA West. Achterliggende gedachte is dat de vier lijnen elkaar aanvullen en versterken. Idealiter worden deze lijnen daarom tegelijkertijd, in samenhang uitgewerkt. Daartoe wordt in één nader te bepalen wijk in Haarlem een wijkscan op alle genoemde aspecten uitgevoerd, in samenwerking met bewoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers. OPGAVE EN ACTIEPUNTEN • Identificeren en benutten kansen voor de ontwikkeling van zorgzame wijken bij lopende wijkaanpakken, De buurt als ecosysteem en de gebiedsgerichte uitwerking van de stadsdeal ouderenhuisvesting. • Stadsbreed intensiveren van de toepassing van de ABCD-methodiek voor sterke gemeenschappen, in samenspraak met het programma Versterken Lokale Democratie. • Sturen op toepassing van de richtlijnen in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte voor de inrichting van de openbare ruimte ten behoeve van toegankelijkheid, bewegen en ontmoeten .

• Sturen op toepassing van de richtlijnen in het gemeentelijk omgevingsbeleid voor de nabijheid van voorzieningen en de toegankelijkheid van openbare gebouwen verwerken. • Zorgzame wijken meenemen in de uitwerking van de Regiodeal MRA West. • Zorgzame Wijkscan in één nader te bepalen wijk in Haarlem.

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

20

4. Uitvoeringsstrategie

regelgeving/ definities van woningen (sociale huur, zorggeschikte woning, nultredenwoning, geclusterde woning) die relevant kunnen zijn voor de invulling van de opgave.

Voor realisatie van de opgave en het uitvoeren van de actiepunten kunnen diverse instrumenten, middelen en flankerend beleid ingezet worden. In dit hoofdstuk benoemen we de belangrijkste onderdelen.

Regelgeving rond verdeling van woonruimte (Huisvestingverordening) Verdeling van het vrijkomend aanbod van sociale en vrije sectorwoningen van woningcorporaties vindt in Zuid-Kennemerland/IJmond plaats via één registratiesysteem en aanbod op DAK. Er is een eenduidig systeem waarop toegankelijkheid van woningen wordt aangeduid, en bij vrijkomende woningen kunnen corporaties voorrangsregels stellen voor onder andere senioren en mensen met een zorgindicatie.

4.1 (Prestatie)afspraken met woningcorporaties, zorgaanbieders en Buurts De gemeente en de grote woningcorporaties en hun huurdersverenigingen, hebben in prestatieafspraken vastgelegd welke bijdragen iedere partij levert aan de realisatie van de in de woonvisie vastgestelde doelen. Voor een aantal thema's wordt in de prestatieafspraken verwezen naar de afspraken en samenwerking die parallel aan het proces van prestatieafspraken lopen en andere partijen betreffen, waaronder de Stadsdeal Ouderenhuisvesting (afspraken met zorgorganisaties en Buurts) en de afspraken die regionaal zijn vastgesteld binnen het Pact voor Uitstroom (afspraken met gemeenten, woningcorporaties en zorgaanbieders uit de regio). In 2025 zal de gemeente als opvolger van de vigerende woonvisie een volkshuisvestingsprogramma opstellen dat de basis zal vormen voor nieuwe overkoepelende prestatieafspraken. Voor de onderdelen die in dit actieplan zijn verwoord en waar afspraken over gewenst zijn zullen deze in deze overkoepelende prestatieafspraken een plek krijgen (dus in tweede helft 2025 of 2026).

4.2 Regelgeving wonen en zorg Regelgeving in verband met de Wet versterking regie volkshuisvesting Bij het opstellen van dit actieprogramma heeft de Tweede Kamer nog geen besluit genomen over de concept-Wet versterking regie volkshuisvesting. Wanneer de wet na behandeling in Tweede en Eerste Kamer inwerking treedt zal duidelijk zijn wat de wettelijke urgente groepen zijn (en of bij wet wordt geregeld aan welke groepen geen urgentie kan worden verstrekt), en op welke wijze en op welk schaalniveau afspraken met andere gemeenten gemaakt moeten worden. Het Rijk werkt daarnaast aan Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

Voor een aantal nieuwe woonvormen zijn waarschijnlijk aanvullende kaders nodig, zoals de mogelijkheid om in een gemengd wonen project woningen toe te wijzen waarbij de motivatie een rol speelt, en de al of niet gewenste kaders voor toewijzing van geclusterde (zorg)woningen aan mensen in een bepaalde leeftijdscategorie met een middeninkomen. Het wordt mogelijk om bij nieuwe koopwoningen voorrang te verlenen; voorrang op basis van leeftijd kan hierbij worden onderzocht. Regelgeving bij woningdelen (Participatiewet, Huisvestingsverordening, Omgevingswet) In paragraaf 3.3. is ingegaan op woningdelen in relatie tot de huisvestingsverordening en omgevingsplan. Daarnaast kan ook de kostendelersnorm belemmerend zijn om een grotere woonruimte in te zetten voor meerdere woningzoekenden. Onderzocht wordt of de vrijstelling zoals deze is opgenomen voor hospitaverhuur via Onder de Pannen kan worden uitgebreid voor Kamers met Aandacht, en wellicht breder voor inzet van hospitaverhuur.

4.3 Financiële paragraaf gemeente Voor de uitvoering van de in dit actieplan opgenomen activiteiten en maatregelen zal primair gebruik gemaakt worden van budgetten vanuit het Rijk (subsidieregelingen, IZA), subsidiebijdragen vanuit zorgkantoor, Provincie (Woonfonds), en budget dat beschikbaar is voor uitvoering van Actieplan Housing First, budget voor uitvoeren van de Woonvisie, Blijverslening, Wmo en sociale basis. Waar mogelijk wordt aangesloten bij lopende trajecten zoals de wijkaanpak, gebiedsontwikkelingen, herinrichting openbare ruimte en de Regiodeal MRA West. 21

Daarnaast zal voor uit het programma voortkomende projecten/activiteiten, zoals het bevorderen van zorgzame wijken, gemeenschappelijke ruimte in woongebouwen en variatie in woonvormen, nieuw of aanvullend budget moeten worden gevonden. Bij de vaststelling van het definitieve actieplan zal voor de opgenomen acties het benodigde budget en dekking worden aangegeven. Indien nodig en gewenst zullen aan de hand van het programma voorstellen worden opgenomen in de begrotingscyclus van de gemeente.

4.4 Preventief investeren Voor een aantal belangrijke onderdelen van dit actieprogramma zijn nog niet alle financiële kaders en mogelijkheden duidelijk. Een van de onderdelen is de ontmoetingsruimte bij geclusterde ouderenwoningen en bij gemengde woonprojecten. Het Rijk geeft onder voorwaarden incidentele ondersteuning voor de realisatie van deze ruimten, maar het vraagstuk blijft hoe langdurige dekking van de exploitatie van zo'n ruimte en de bijbehorende ondersteunende activiteiten kunnen worden gerealiseerd. Tegelijkertijd is er het besef dat investeren in activiteiten ten behoeve van community building de samenredzaamheid van - bijvoorbeeld - ouderen, en de kracht van - bijvoorbeeld - kwetsbare jongeren zo versterkt dat dit een beroep op zorg, ondersteuning of uitkeringen zal terugdringen of voorkomen. Dit vraagt om preventief investeren vanuit het sociaal domein in brede zin. We willen hier in samenwerking met partijen uit de regio (en met ondersteuning van het zorgkantoor) nader aan werken. Daarbij willen we ook andere 'baathebbers' betrekken, zoals zorgverzekeraars of ontwikkelaars. Tevens wordt hierbij gekeken naar de mogelijkheden van het wetsvoorstel Domein-overstijgende samenwerking.

4.5 Vastgoedstrategie Om de ambities van dit actieprogramma te realiseren speelt vastgoed (woningen en maatschappelijk) een cruciale rol. Om de opgaven te realiseren zullen we in nauwe samenwerking tussen gebruikers en eigenaren tot nadere afspraken moeten komen. In de aanloop naar het actieplan is duidelijk geworden dat alle partijen het commitment hebben om hierin hun bijdrage te leveren.

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

We gaan er vanuit dat woningcorporaties aanspreekbaar zijn voor alle woonvormen in de sociale huur waarbij sprake is van scheiding van wonen en zorg. Daarnaast zijn woonvormen nodig waar mensen wonen met een indicatie voor verblijf. Zo lang dit wooneenheden betreft die voor een bredere doelgroep inzetbaar zijn verwachten wij dat corporaties hierin ook hun verantwoordelijkheid nemen. Van zorginstellingen verwachten wij dat zij voor intramuraal/instellingsvastgoed zorgdragen en hun verantwoordelijkheid nemen om ook tijdens transformatie/ renovatie voor voldoende aanbod zorg te dragen. We zien dat er ook kansen zijn om samenwerking tussen zorgorganisaties te versterken, bijvoorbeeld bij het tijdelijk gebruik van complexen in afwachting van verhuizing/renovatie, wellicht ook over de verschillende doelgroepen van zorg en ondersteuning heen. We willen met partijen nader verkennen of en welke mogelijkheden hier zijn. De gemeente neemt verantwoordelijkheid voor de beschikbaarheid en transformatie van vastgoed dat noodzakelijk is voor de uitvoering van een gemeentelijke wettelijke taak en niet op een ander manier tot stand komt, zoals kortdurende maatschappelijke opvang en een Domus Plus-voorziening. De gemeente neemt waar nodig ook verantwoordelijkheid voor het faciliteren van de huisvesting van welzijnsvoorzieningen als buurtkamers, huizen van de wijk en jongerencentra.

Voor de transitie naar wonen eerst en beschermd thuis is het nodig om met verschillende contractvormen (intermediaire verhuur, driehoekscontract, doelgroepcontract) de beweging te ondersteunen. Daarbij is in sommige gevallen noodzakelijk dat zorgaanbieders en corporaties een zeker risico accepteren. Een deel van de behoefte en opgave, met name op het gebied van ouderenhuisvesting bevindt zich buiten de sociale huur. Ontwikkelaars en beleggers die in Haarlem actief zijn willen een bijdrage leveren aan deze doelgroepen. Daarnaast zijn er ontwikkelende partijen die voor intensievere zorg en/of ouder-initiatieven willen en kunnen ontwikkelen. Waar mogelijk en wenselijk wordt samenwerking gezocht.

4.6 Matching We zien dat (woon)zorgorganisaties en particuliere initiatieven die op zoek zijn naar nieuwe woon- of verblijfsruimte op verschillende manieren zoeken naar mogelijkheden in Haarlem. Een aantal organisaties heeft reeds structurele 22

samenwerkingsrelaties met woningcorporaties, andere partijen kunnen geen of beperkt voet aan de grond krijgen. We willen deze matching tussen vragers en aanbieders van vastgoed beter (en beter afgewogen) tot stand brengen. Het gaat enerzijds om een afwegingskader voor het al of niet ondersteunen van een (ruimtelijk) initiatief, en de snelheid waarmee een initiatief de diverse procedures kan doorlopen. Anderzijds gaat het om de wens dat zorgpartijen zonder vastgoed bij de woonmogelijkheden die corporaties kunnen bieden op een afgewogen wijze aan bod kunnen komen. Gemeente en corporaties willen hierin tot nadere samenwerking komen en hebben afspraken gemaakt over de te doorlopen stappen. In de samenwerking vanuit werkgroep Thuis voor Iedereen krijgt dit nadere invulling en uitwerking. Daarnaast zien we dat er mogelijk kansen liggen om tussen zorgorganisaties onderling en met andere vastgoedpartijen tot samenwerking te komen. We willen komende jaren die kansen voor matching nader benutten, bijvoorbeeld door de onderlinge netwerken te versterken.

4.7 Communicatie en participatie bij huisvesting kwetsbare mensen in de wijk In een zorgzame, inclusieve wijk (zie 2.4) zijn alle inwoners welkom; mensen met verschillende achtergronden wonen en leven samen. Voor sommige mensen geldt dat zij door hun achtergrond, verleden of andere factoren kwetsbaarder zijn dan anderen. Denk daarbij aan mensen die te maken hebben met psychiatrische problemen, een (licht) verstandelijke beperking en/of een verslaving, mensen met een verleden in de jeugdzorg, dakloosheid of andere vormen van kwetsbaarheid en bestaansonzekerheid. Zij wonen zelfstandig - al dan niet met begeleiding - in de wijk of in een geclusterde woonvorm, waar begeleiding permanent aanwezig of oproepbaar is. Net als iedereen doen zij mee in de wijk, onderhouden sociale contacten en dragen bij aan het welzijn van een ander of van de buurt. Andersom kunnen bewoners die minder kwetsbaar zijn positief bijdragen aan het herstelproces van kwetsbare bewoners door contact te leggen of vrijwilligerswerk te doen, bijvoorbeeld in de vorm van 'maatjes-activiteiten'. Idealiter zijn individuele, kwetsbare bewoners en geclusterde woonvormen daarom welkom in de wijk: welcome-in-my-backyard (wimby) in plaats van not-in-my-backyard (nimby). Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

In een zorgzame wijk is het uitgangspunt dat alle mensen er bij horen. Toch kunnen omwonenden zich zorgen maken, en gaat het samenleven niet altijd vanzelf goed. Prettig samen leven en wonen in buurten is daarom een belangrijk uitgangspunt in het organiseren van zorg en welzijn in de wijk. Het gaat dan dus niet alleen meer om ondersteuning aan één individu, maar ook om de inzet op de sociale samenhang en sociale cohesie in de wijk. In alle gevallen is het van belang dat begeleiding die bewoners krijgen oog heeft voor het opbouwen van goede relaties tussen de bewoner en zijn of haar buren en buurt. Alleen in bijzondere gevallen (i.c. geclusterde woon- of verblijfsvormen waar de kans op overlast reëel is) worden specifieke afspraken gemaakt met omwonenden in de vorm van een beheerplan of convenant. Daarin moet onder andere geregeld zijn waar omwonenden terecht kunnen met een vraag, klacht of calamiteit. Ook de verdeling van verantwoordelijkheden tussen organisaties kan hier vastgelegd worden. Het is niet altijd wenselijk om omwonenden te informeren over, of te betrekken bij de huisvesting van mensen die begeleiding ontvangen. Iedere inwoner heeft een (grondwettelijk) recht op huisvesting en woningcorporaties, gemeenten en zorgaanbieders hebben een verantwoordelijkheid om die huisvesting te organiseren.

Deze partijen hebben óók de verantwoordelijkheid om de zorg en begeleiding zodanig te organiseren dat buren prettig samenleven. Alleen in bijzondere gevallen - i.c. geclusterde woon- of verblijfsvormen waar de kans op overlast reëel is of mensen komen wonen die wel wat extra steun van de omgeving kunnen gebruiken - zullen genoemde partijen omwonenden vooraf actief informeren en betrekken. Daarbij is het belangrijk dat partijen duidelijk maken waarover mensen alleen worden geïnformeerd, en waarover zij ook kunnen meedenken, meedoen en meebeslissen. Voor de gemeente is hierbij het in 2024 vastgestelde participatiebeleid leidend. Om de sociale samenhang tussen bewoners met verschillende achtergronden te bevorderen, zetten gemeente, woningbouwcorporaties, zorg- en welzijnspartijen verschillende interventies in. Het gaat dan bijvoorbeeld om activiteiten waarbij inwoners elkaar ontmoeten en activiteiten ondernemen, en om het bevorderen en stimuleren van initiatieven uit de wijk.

23

4.8 Governance en monitoring Bij wonen en zorg zijn naast bewoners in de eerste plaats woningcorporaties, zorg- en welzijnsaanbieders en de gemeente betrokken. Daarnaast zijn onder andere ontwikkelaars, beleggers, (wijk)ondernemers, huurdersverenigingen, onderwijs, politie, sportverenigingen, culturele instellingen en het zorgkantoor relevante partijen. De opgave voor beschermd wonen, maatschappelijke opvang en jeugdhulp is bovendien voor een belangrijk deel op regionaal niveau georganiseerd. Dat geldt overigens ook voor de woningbouwprogrammering en de woonruimteverdeling, op verschillende schaalniveaus (MRA, respectievelijk Zuid-Kennemerland/IJmond). Binnen de MRA is de opgave voor alle aandachtsgroepen in beeld gebracht en wordt op MRA niveau onderzocht welke afspraken gemaakt kunnen worden over de verdeling. Voor beschermd wonen, maatschappelijke opvang en jeugdhulp ligt het zwaartepunt van de governance op regionaal niveau. Voor de eerste twee domeinen (en enkele andere aandachtsgroepen) is daarnaast op het niveau van Haarlem een werkgroep Thuis voor Iedereen actief waarin de gemeente, woningcorporaties en Buurts elkaar regelmatig treffen. In de werkgroep wordt uitvoering gegeven aan de punten vanuit dit actieplan en de bestaande prestatieafspraken.

Bestuurlijke terugkoppeling vindt plaats aan het bestuurlijk overleg tussen gemeente en woningcorporaties (ad hoc aangevuld met Buurts). Voor langer zelfstandig wonen voor ouderen is er een stevige lokale, Haarlemse overlegstructuur met de Stadsdeal Ouderenhuisvesting als onderlegger. Hierin zijn naast de gemeente de drie grootste woningcorporaties, de drie grootste ouderenzorgaanbieders en Buurts vertegenwoordigd. Er is een Bestuurlijke Stuurgroep en een Werkgroep op beleidsniveau. Daarnaast zijn op deelonderwerpen nog tijdelijke werkgroepen actief. De monitoring van de realisatie van de woningbouwopgave vindt plaats via de rapportage woningbouw en via de jaarlijkse monitor van de prestatieafspraken. Het uitvoeringsprogramma (toegevoegd bij de definitieve versie) zal na twee jaar worden geactualiseerd en ter kennisname naar de raad worden gestuurd.

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

24

Bijlagen: Bijlage 1: Beleidsachtergrond Landelijke kaders en ontwikkelingen Nationale woon- en bouwagenda Het Rijk heeft in maart 2022 de Nationale Woon- en Bouwagenda vastgesteld, waarmee het Rijk de diverse woon- en bouwopgaven in samenhang met andere belangen wil aanpakken, financieren en monitoren. De agenda kent een aantal programma’s: Woningbouw, Betaalbaar wonen, Verduurzaming gebouwde omgeving, Leefbaarheid en veiligheid, Een thuis voor iedereen en Wonen en zorg voor ouderen. Meer dan voorheen neemt het Rijk hierbij de rol van normsteller en bewaker van nationale doelen die gerealiseerd dienen te worden. Het rijksprogramma Een thuis voor iedereen is erop gericht om de huisvesting van kwetsbare mensen (dak- en thuislozen, mensen die uitstromen uit een intramurale instelling, statushouders, sociaal-medisch urgenten, waaronder slachtoffers van huiselijk geweld) te verbeteren. Daarnaast richt het programma zich op de huisvesting van arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en studenten. Belangrijk uitgangspunt van het programma is een evenwichtige verdeling van kwetsbare groepen, en dat iedere gemeente daaraan bijdraagt door behoud en/of realisatie van voldoende sociale huurwoningen en toewijzing aan urgente groepen (fair share). Het rijksprogramma Wonen en zorg voor ouderen richt zich op de totstandkoming van voldoende geschikte woningen voor ouderen.

Het programma sluit aan bij het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor ouderen waarin het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) het voortouw neemt. Beschermd wonen en maatschappelijke opvang Andere relevante ontwikkelingen op het snijvlak van wonen en zorg zijn de ingezette doordecentralisatie van Beschermd Wonen en het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis. De doordecentralisatie betekent dat niet de centrumgemeenten Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

(waaronder Haarlem) maar iedere individuele gemeente zich in moet zetten voor inwoners die behoefte hebben aan Beschermd Wonen. De insteek hierbij is dat mensen met psychische problemen zoveel mogelijk ondersteuning thuis (ambulant) of in de eigen woonplaats kunnen ontvangen. Het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis stelt als ambitie om dakloosheid fors en structureel terug te dringen, aansluitend bij de verklaring van Lissabon5 om dakloosheid in 2030 te beëindigen. Inzet is om toe te werken naar afbouw van langdurige en grootschalige opvang en in plaats daarvan – met zo min mogelijk tussenstappen – toe te werken naar het bieden van een stabiele woonplek met – gescheiden daarvan – de juiste begeleiding. Regie op de volkshuisvesting Om door middel van wet- en regelgeving de regie op de volkshuisvesting te versterken is een wetsvoorstel Wet versterking regie volkshuisvesting in procedure gebracht6. In het wetsvoorstel is opgenomen dat gemeenten verplicht worden een volkshuisvestingsprogramma vast te stellen. Het volkshuisvestingsprogramma vervangt de (verplichte) woonvisie en wordt ondergebracht onder de Omgevingswet. Het woonzorgprogramma of de woonzorgvisie is een verplicht onderdeel hiervan, en bevat de lokale uitwerking van de nationale programma’s Een thuis voor iedereen en Wonen en zorg voor ouderen.

Het wetsvoorstel geeft verder aan dat regionale afstemming verplicht is, en dat het woonzorgprogramma de basis vormt voor (prestatie)afspraken met woningcorporaties en zorgorganisaties. Aandachts- en urgente groepen Het Rijk is voornemens om een aantal urgente groepen wettelijk vast te stellen. In het wetsvoorstel is opgenomen dat gemeenten in de regio afspraken moeten maken over de toewijzing van deze urgente groepen, zodat er sprake is van evenwichtige verdeling over de regio. Een aantal van de (nieuwe) wettelijke groepen zijn in de vigerende huisvestingsverordening reeds opgenomen als urgente groep. Mantelzorgers en 5 In de Declaration on Combatting Homelessness die op 21 juni 2021 door de 27 EU

lidstaten is ondertekend, is opgenomen dat in 2030 niemand meer onvrijwillig op straat mag slapen omdat er geen veilige opvang is, het verblijf in opvanghuizen zo kort mogelijk moet duren, dakloze mensen die een zorginstelling, detentie of ziekenhuis verlaten passende huisvesting moeten krijgen, huisuitzettingen moeten worden voorkomen en niemand uit huis mag worden gezet zonder dat er een alternatief wordt geboden. 6 Het wetsvoorstel is in maart 2024 aan de Tweede Kamer aangeboden.

25

mantelzorgontvangers, sociaal-medisch urgenten, en mensen die te maken hebben gekregen met huiselijk geweld (vrouwenopvang) komen in aanmerking voor een urgentie waarmee zij zelf met voorrang een andere woning kunnen vinden. Statushouders en mensen die met begeleiding uitstromen uit de maatschappelijke opvang of beschermd wonen, klinische geestelijke gezondheidszorg, jeugdzorg en forensische zorg (volgens de afspraken uit het Pact voor Uitstroom), kunnen via directe bemiddeling met voorrang een woning toegewezen krijgen. Het huidige kabinet heeft in het hoofdlijnenakkoord opgenomen dat er een verbod komt om statushouders voorrang te geven. Integraal Zorg Akkoord Of mensen nu zelfstandig thuis wonen of in een intramurale zorgomgeving, overal dient zorg en ondersteuning passend te zijn. Door alle zorgpartijen in Nederland (inclusief zorgverzekeraars, zorgkantoren, Rijk en gemeenten) is daarvoor het Integraal Zorg Akkoord (IZA) ondertekend. Doel van dit akkoord is de zorg in Nederland toegankelijk, betaalbaar en van voldoende kwaliteit te houden. Daartoe wordt onder andere ingezet op gezondheid en welzijn (preventie) en het beter organiseren van zorg en ondersteuning in de thuissituatie. Het IZA hangt samen met andere landelijke programma’s en akkoorden, zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Hervormingsagenda Jeugd.

Regionale kaders en ontwikkelingen Metropoolregio Amsterdam (MRA): koploperprogramma Onderdeel van het rijksprogramma Een thuis voor iedereen is het werken met zogenaamde koploperregio’s. Vooruitlopend op wetgeving wordt in de koploperregio’s gestart met het uitvoeren van diverse acties uit het programma. De MRA was een van de koploperregio’s waarvoor een programma is opgezet. In 2023 is voor de MRA regio de verdeling over de regio van de in het programma benoemde aandachtsgroepen in beeld gebracht en kennis en ervaring tussen gemeenten en regio’s uitgewisseld. In 2024 is het koplopersprogramma vanuit het Rijk beëindigd. Binnen de samenwerking van de MRA wordt nu toegewerkt naar afspraken om tot evenwichtige en evenredige verdeling van aandachtsgroepen te komen.

Metropoolregio Amsterdam (MRA): Woondeal Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

In maart 2023 hebben gemeenten en provincies die deel uitmaken van de MRA met het Rijk een Woondeal gesloten. In de Woondeal bundelen de krachten van de verschillende overheidslagen zich met als doel om voldoende (betaalbare) woningen te behouden en te realiseren in de regio. Partijen hebben afspraken gemaakt over verantwoordelijkheden, inspanningen, de kwantitatieve en kwalitatieve opgaven (tot 2030) en de randvoorwaarden die gelden om die opgaven te realiseren. In de Woondeal is opgenomen dat iedere gemeente streeft naar 30% sociale huur in de woningvoorraad, en dat gemeenten die hieronder zitten betekenisvolle afspraken maken om naar deze voorraad toe te groeien. Dit moet helpen de opgaven die zijn geformuleerd onder het programma Een thuis voor iedereen tot stand te brengen. In de Woondeal zijn daarnaast de opgaven voor woningbouw voor ouderen en verpleegzorgplekken geagendeerd. Afspraak is dat de gemeenten in hun woonzorgprogramma’s of woonzorgvisies aandacht besteden aan de woon-, zorg- en ondersteuningsbehoeften van ouderen. Zuid-Kennemerland/IJmond: regionale woonzorgopgave De gemeenten in Zuid-Kennemerland/IJmond werken samen in het kader van het regionaal Woonakkoord 2021-2025 Samen bouwen aan een toekomstbestendige regio. Een van de thema’s is de huisvesting van doelgroepen.

Afgelopen periode hebben gemeenten in Zuid-Kennemerland/IJmond met de zorginstellingen en provincie toegewerkt naar een regionale woonzorgopgave. Deze is rond de zomer van 2024 in alle colleges vastgesteld, waaronder in Haarlem. Zuid-Kennemerland/IJmond: jeugdhulp Op het gebied van jeugdhulp werken de gemeenten in Zuid-Kennemerland/IJmond nauw samen. Een van de thema’s is de transformatie van de residentiële jeugdhulp, waarin op een nieuwe manier zorg en kleinschalig wonen wordt vormgegeven ter verbetering van de kwaliteit en effectiviteit. In het Toekomstperspectief afbouw JeugdzorgPlus regio Zuid-Kennemerland en IJmond staat deze opgave beschreven. De regionale inzet draagt bij aan een dekkend zorglandschap op de schaalgrootte van Noord-Holland, zoals verwoord in het bovenregionale plan Een Thuis voor Noordje en in de visie Open Driemilieusvoorzieningen; op weg naar kleinschalige woonvormen. Zuid-Kennemerland/IJmond/Haarlemmermeer: ontwikkelingen Opvang, Wonen en Herstel Regionale samenwerking rond beschermd wonen, maatschappelijke opvang en vrouwenopvang vindt plaats op het niveau van Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer. Haarlem is centrumgemeente voor deze taken, hetgeen betekent 26

dat zij de rijksmiddelen hiervoor ontvangt en de taken uitvoert namens, en in afstemming met de andere gemeenten. De eerder genoemde doordecentralisatie van beschermd wonen krijgt in onze regio gestalte door de oprichting van een gemeenschappelijk orgaan. Door middel van dit orgaan wordt deze taak per 2024 door de gemeenten gezamenlijk uitgevoerd. Voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang heeft in 2024 een aanbesteding plaatsgevonden. Middels deze aanbesteding is een duidelijker scheiding van wonen en zorg gerealiseerd. Daarnaast wordt ingezet op een gezamenlijke ontwikkelagenda voor de spreiding en beschikbaarheid van voldoende passende huisvesting voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Met het beleidskader en uitvoeringsprogramma Opvang, wonen en herstel wordt in Zuid-Kennemerland/IJmond en Haarlemmermeer gewerkt aan vier speerpunten: • Versterken van preventie • Verbeteren van ondersteuning op maat • Vergroten tijdelijke en structurele woonoplossingen • Realiseren van stabiele uitstroom Met name het derde speerpunt overlapt met het Actieprogramma wonen en zorg. Een urgent aandachtspunt is de druk op de maatschappelijke opvang. Dat komt enerzijds doordat centrumgemeente Haarlem een ruimhartig opvangbeleid onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) heeft gehanteerd.

Anderzijds blijkt het lastig om mensen die wel kunnen uitstromen ook snel te laten uitstromen. Door middel van een nieuwe verordening is beleid en regelgeving vastgesteld om de reikwijdte van de toegang tot de maatschappelijke opvang te beperken, andere groepen op andere manieren te huisvesten en de huidige populatie in de opvang te laten uitstromen. Een andere relevante ontwikkeling is het Pact voor Uitstroom in de regio ZuidKennemerland/IJmond. Doel van dit pact is het bevorderen van de uitstroom van inwoners uit intramuraal verblijf naar zelfstandig wonen met begeleiding, maar de afspraken kunnen ook gebruikt worden om instroom te voorkomen. Het betreft afspraken tussen zorg- en welzijnsaanbieders, woningcorporaties en gemeenten. In 2024 zijn verschillende maatregelen doorgevoerd om de toewijzing van woningen te versnellen.

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

Tot slot zijn er plannen voor een nieuwbouwlocatie in Haarlem voor de huidige 26 plekken voor de vrouwenopvang in Kennemerland. Die 26 plekken zijn op dit moment verdeeld over een locatie in Haarlem met 14 plekken en 12 satellietwoningen in de IJmond. De vrouwenopvang biedt opvang en hulp aan mishandelde of met mishandeling bedreigde vrouwen en hun eventuele kinderen. Het zijn vrouwen die zich in een ernstige crisissituatie bevinden en te kampen hebben met psychosociale en relationele problemen als gevolg van lichamelijk, geestelijk en of seksueel geweld, waar veiligheid voorop staat. Daarnaast zijn er ook plekken beschikbaar voor mannelijke slachtoffers met eventuele kinderen. De Huisvestingswet regelt dat alle gemeenten urgentie moeten verlenen aan slachtoffers van geweld die in de opvang verblijven (artikel 12). Gemeenten mogen hier niet van afwijken en geen bindingseisen stellen. Uitstroom uit een de opvang kan dus naar alle gemeenten. Desalniettemin stagneert de uitstroom, waardoor een wachtlijst ontstaat bij de instroom. Centrumgemeente Haarlem heeft met centrumgemeenten Alkmaar en Zaanstad en de Blijf Groep afgesproken de uitstroom te gaan monitoren en verbeteringen door te voeren.

Lokale kaders en ontwikkelingen Woonvisie Haarlem en uitvoeringsagenda 2021-2025: Samen Doorbouwen aan een duurzaam (t)huis In de woonvisie zijn de doelstellingen verwoord ten aanzien van beschikbaarheid, betaalbaarheid, duurzaamheid, doelgroepen en leefbaarheid. In de uitvoeringsagenda is opgenomen welke maatregelen genomen worden om de doelstellingen te bereiken. Voor starters, ouderen, jongeren, studenten, woonwagenbewoners, vitale beroepsgroepen en internationals zijn opgaven, uitgangspunten en te ondernemen activiteiten vastgesteld. De woonvisie heeft een looptijd tot eind 2025. In 2025 wordt een volkshuisvestingsprogramma opgesteld. Het college heeft hiertoe een startnotitie aan de raad aangeboden. Afspraken met partners Op basis van de woonvisie zijn prestatieafspraken gemaakt voor de periode 2021 tot en met 2025 met de Haarlemse woningcorporaties en huurdersorganisaties voor alle in de woonvisie opgenomen aandachtsvelden. Voor sommige onderdelen zijn aanvullende afspraken gemaakt, waaronder de afspraken met corporaties en ouderenzorgorganisaties in de vastgestelde Stadsdeal ouderenhuisvesting (inclusief uitvoeringsagenda), het Actieplan woonwagenstandplaatsen en het Convenant 27

uitstroomregeling pact (regionaal). Daarbij is nadrukkelijk ook gekeken naar de verbinding met welzijn en zorg. Actieplan Housing First Een belangrijke lokale ontwikkeling in het kader van Opvang, wonen en herstel is de uitvoering van het in 2023 vastgestelde Actieplan Housing First. Doel van het actieplan is de instroom en verblijfsduur in de maatschappelijk opvang zoveel mogelijk te beperken. Dakloze inwoners worden zo veel mogelijk op basis van eigen regie ondersteund in hun herstel. Het actieplan kent vier actielijnen: • Versterken van de bestaande praktijk van Housing First • Koplopersgroep voor een nieuwe aanpak om instroom in de maatschappelijke opvang te voorkomen • Breder toepassen van de principes van Housing First in de aanpak van dakloosheid • Uitbreiden van woonvariaties voor dakloze mensen Met name de vierde actielijn is tevens opgenomen in het Actieprogramma wonen en zorg. Stadsdeal ouderenhuisvesting Het Haarlemse college heeft in 2021 samen met de woningcorporaties en ouderenzorgorganisaties in Haarlem de kwantitatieve en kwalitatieve opgaven voor ouderenhuisvesting vastgesteld in de Stadsdeal ouderenhuisvesting: Een fijn (t)huis voor nu en later. Sindsdien wordt in gezamenlijkheid, en in lijn met een uitvoeringsagenda, toegewerkt naar de totstandkoming van de opgaven.

Grensvlakken met andere beleidsvelden Het Actieprogramma wonen en zorg gaat over wonen, zorg en (individuele) ondersteuning. Op het niveau van visie en opgave worden deze beleidsvelden verbonden met relevante aangrenzende beleidsvelden: Sociale basis De sociale basis omvat alle ondersteuning aan en activiteiten voor inwoners die dat in hun eigen leefomgeving nodig hebben en actief willen zijn. Het gaat bijvoorbeeld om hulp bij het invullen van formulieren, opvoedondersteuning, jongerenwerk, voorlichting op scholen, ontmoetingsactiviteiten, maatjesprojecten, speeltuinwerk, praktische diensten (vervoer, klussen) en het bieden van waardevol werk. De sociale basis omvat tevens het faciliteren en ondersteunen van inwoners die iets voor een ander willen betekenen zoals bewonersinitiatieven, vrijwilligers, mantelzorgers, Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

lotgenoten en ervaringsdeskundigen. Ondersteuning in de sociale basis is vrij toegankelijk en laagdrempelig. De uitvoering en ondersteuning van activiteiten in de sociale basis is in Haarlem ondergebracht bij één organisatie: Buurts. Voor ouderen draagt een sterke sociale basis bij aan wonen in inclusieve, levensloopbestendige wijken. Dat wil zeggen: wijken waar oud en jong samen leven, waar je als oudere regie over je leven houdt en deel blijft uitmaken van de samenleving, waar eenzaamheid geen kans krijgt. Waar je prettig kunt blijven wonen in je eigen wijk, ook als je ouder wordt en (meer) zorg nodig hebt. Wijken met een woonomgeving die bijdraagt aan de gezondheid en het welbevinden, die je in staat stelt om met behoud van kwaliteit van leven je dagelijkse activiteiten te kunnen doen en die ook in de toekomst waardig wonen mogelijk maakt. Voor mensen met psychische kwetsbaarheid draagt de sociale basis bij aan het voorkomen van zwaardere zorg en onzelfstandig wonen, een ‘zachte landing’ in de wijk bij uitstroom uit een intramurale woonvoorziening, en maatschappelijk draagvlak bij omwonenden. Maatschappelijke voorzieningen Voor passende woonzorgarrangementen is ook de beschikbaarheid en spreiding van locaties van maatschappelijke voorzieningen relevant.

Op het (investerings)programma van een deel van deze voorzieningen heeft de gemeente directe of indirecte invloed, zoals onderwijshuisvesting, sportlocaties of wijkcentra en andere welzijnsvoorzieningen. Op de beschikbaarheid en spreiding van andere voorzieningen heeft de gemeente geen of weinig invloed, zoals gezondheidscentra/ huisartsen. Hiervoor vindt afstemming plaats met externe belanghebbenden. Omgevingsvisie Wanneer de concept-wet Versterking regie volkshuisvesting wordt vastgesteld zullen gemeenten een verplicht volkshuisvestingsprogramma moeten vaststellen onder het gesternte van de Omgevingswet. Het programma zal aansluiten bij de in de omgevingsvisie benoemde identiteit (oog voor elkaar), visie (inclusieve en sociale stad) en benoemde integrale opgaven (waaronder: versterken aantrekkelijke woon- en werkstad voor iedereen, versterken sociaal weefsel en gezonde stad). In het beleidshuis van de Omgevingswet krijgt het een plek onder het thema mengen en verdichten. Alhoewel onder de Omgevingswet het vaststellen van programma’s een bevoegdheid van het college is, is het uitgangspunt dat, vanwege het kaderstellende karakter, de gemeenteraad een nadrukkelijke rol krijgt bij vaststelling van zowel het 28

actieprogramma wonen en zorg als het volkshuisvestingsprogramma. Uiteraard zal op enigerlei wijze ook moeten worden voldaan aan de vereisten vanuit de Omgevingswet ten aanzien van digitaliseren.

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

29

Bijlage 2: Overzicht bestaande plancapaciteit ouderenhuisvesting nieuwbouw

Locatie

intramuraal (netto toevoeging)

geclusterd geclusterd (netto zorggeschikt/WLZ toevoeging) wonen (netto toevoeging)

60

ontwikkel-zone

stadsdeel

fase

Sportweg

Orionweg

Noord

3

20

Schoterhof

Overig

noord

4A

82

Delftplein westelijke kavel

Overig

Noord

3

St Jacob in de Hout

Overig

ZW

3

Middengebied fase 2

OZZW

ZW

3

Janskliniek

overig

Centrum

3

30

Beatrixplein 3-4

overig

Oost

3

32

Schalkwijk centrum fase 3

Europaweg

Schalkwijk

3

Molenburg

Overig

Schalkwijk

3

Schalkwijk Midden fase 2 (Rootz)

Europaweg

Schalkwijk

3

40

Hof van Jacob

overig

Schalkwijk

1A

50

50

268

190

bestaande plancapaciteit

totaal

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

50 100

29 60 19 80

20

9

273

30

Bijlage 3: Uitgangspunten gemengd wonen Op basis van de ervaringen bij gemengde woonprojecten in Haarlem (Hof van Leij, Dijkzichtlaan) en lessen bij gemengde woonprojecten elders in het land (project gemengd wonen: lessen uit de praktijk van de Hogeschool Utrecht, Rapport sociaal beheer in geclusterde woonvormen van Ecorys), zijn door gemeente, drie woningcorporaties, Buurts en zorgorganisaties de volgende gezamenlijke uitgangspunten opgesteld. 1. Gemengd wonen projecten zijn projecten waarin verschillende groepen mensen doelbewust en in georganiseerd verband samen wonen, contact onderhouden en soms ook gezamenlijk activiteiten ondernemen. In gemengde woonprojecten wonen reguliere huurders samen met mensen bewoners die (tijdelijk) ondersteuning nodig hebben. In veel ‘gewone’ wooncomplexen is er ook sprake van een mix aan doelgroepen, de term gemengd wonen-complex wordt gebruikt voor complexen waarbij extra wordt ingezet op ondersteuning en community building. 2. Gemengd wonen projecten voorzien in een behoefte van bewoners (zowel van hen die begeleiding ontvangen als van hen die dat niet hebben), dragen bij aan sociaal welbevinden van bewoners, het waarderen van sociaal contact, het gevoel niet alleen te wonen, en aan laagdrempelige onderlinge hulp. Gemengde woonprojecten werken preventief.

Er is sprake van inclusie, mensen uit de marge van de samenleving en/of met een beperking zijn welkom en er is opening voor contact. Gemengde woonprojecten dragen bij aan meer doorstroming en zelfstandig wonen voor mensen die uitstromen uit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Gemengde woonprojecten dragen bij aan draagvlak in buurt en wijk (van Not in my backyard naar Welcome in my backyard). 3. Doelgroepen die onder de ‘begeleide’ groep vallen zijn mensen die eerder dak- of thuisloos waren, mensen die psychisch kwetsbaar zijn of mensen met een verstandelijke beperking. 4. Bij iedere nieuwbouwontwikkeling wordt door de woningcorporatie de afweging gemaakt welke mix aan doelgroepen passend is, en of een gemengd wonenconcept geschikt is voor de betreffende locatie. Vanuit de behoefteraming komt naar voren dat er aanvullende behoefte is aan minimaal 75 woningen voor de benoemde doelgroepen in gemengde wooncomplexen.

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

5. Voor bestaande complexen worden in voorkomende gevallen afspraken gemaakt tussen partijen over een andere mix aan doelgroepen en inzet op zorg/ondersteuning en community building. 6. De gewenste complexgrootte van gemengde wooncomplexen is tussen de 30 en 120 woningen. 7. De gewenste verhouding in een complex is 30% begeleid en 70% niet begeleide bewoners. Het is gewenst dat begeleiding plaatsvindt vanuit één zorgpartij. 8. Gedeelde woonruimte/gemeenschappelijke ruimte is noodzakelijk voor community building. De gedeelde ruimte kan ook worden gecombineerd met een buurtfunctie, maar maakt wel onderdeel uit van het gebouw. Het ontwerp van het gebouw nodigt ook buiten de gemeenschappelijke ruimte uit tot ontmoeting. 9. Het uitgangspunt is dat begeleide bewoners zoveel mogelijk een vast huurcontract krijgen of dat hier naar toe wordt gewerkt. Jongerencontracten, intermediaire huurcontracten (via zorgorganisatie) of driehoekscontracten blijven evenwel mogelijk. 10. De toewijzing van woningen aan niet-begeleide bewoners vindt in principe plaats via het aanbodmodel van Woonservice. Het willen/kunnen leveren van een bijdrage aan de community kan een aanvullend selectiecriterium zijn. De toewijzing vraagt om maatwerk bij het te ontwikkelen complex, en om aanvullende regelgeving binnen de huisvestingsverordening.

Toewijzen van woningen aan begeleide bewoners vindt doorgaans plaats via zorg/ondersteunende organisatie. Gemeente, corporaties en zorgorganisatie maken per complex vooraf afspraken hierover. 11. Het communitymodel met de inzet vanuit professionals en de bewoners vraagt om een sociaal beheermodel en bijbehorende afspraken. Aan de hand van de ervaringen aan de Athenestraat wordt bezien of/welke algemene afspraken voor andere projecten meegenomen kunnen worden.

31

Bijlage 4: Uitvoeringsprogramma

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

32

Actie

Kosten

Dekking

Jaar van uitvoering

PROGRAMMERING HUISVESTING (incl. woonvariatie, collectieve woonvormen en matching)

OUDERENHUISVESTING (LANGER ZELFSTANDIG WONEN) Doorga a n met toevoegen va n nul tredenwoni ngen i n l i jn met de bes ta a nde pl a nca pa ci tei t (wa a rmee de opga ve va n 4.720 nul tredenwoni ngen voor ouderen wordt i ngevul d). De bes ta a nde ri chtl i jn voor nul tredenwoni ngen i n de Ha a rl ems e s pel regel s voor woni ngbouwontwi kkel i ng zo nodi g na der a a npa s s en/ui twerken. Tot 2040 toevoegen va n mi ni ma a l 200 ni euwe gecl us terde woni ngen vri je s ector huur. Tot 2040 toevoegen va n 150 gecl us terde woni ngen voor ouderen i n de koops ector. Tot 2040 toevoegen va n 460 gecl us terde woni ngen voor ouderen i n de s oci a l e huur. Vers terken va n de s a menredza a mhei d i n bes ta a nde ges el ecteerde compl exen (a cti vi tei ten, communi ty bui l di ng; voorbeel d: Joha n Li mpers hof). Onderzoek a l gemene fi na nci ël e ka ders voor gemeens cha ppel i jke rui mte bi j gecl us terde woni ngen (regi ona a l ). In de bes ta a nde woni ngvoorra a d (rond woonzorgcentra ) de mogel i jkhei d va n het ontva ngen va n gepl a nde en ongepl a nde Wl z-zorg vers terken (bi jvoorbeel d i n De Roos en de Bl i nkert).

regul i er 2025-2040

regul i er

2025

regul i er regul i er

2026 2025

regul i er 2025-2030 regul i er 2025-2031 PM PM

Ri jks s ubs i di e 2025-2026 a a nda chts groepen KN2026 2025 regul i er 2025

regul i er 2025-2030 regul i er 2025-2040 s ubs i di eregel i ngen 2025-2040 va nui t Ri jk PM KN2026 2025-2030

€ 25.000

s ubs i di e zorgka ntoor

2025

PM

SPUK DOS

2025

Tot 2040 rea l i s a ti e ui tbrei di ng va n toegekende verpl eeghui s ca pa ci tei t (279 pl a a ts en) vi a bes ta a nde pl a nnen en eventueel a a nvul l ende l oca ti e i n Ha a rl em-Noord.

Wl z 2025-2040

Wa a r mogel i jk meewerken a a n behoud va n vol doende bes chi kba re verpl eeghui s ca pa ci tei t ti jdens de tra ns forma ti e va n bes ta a nde verpl eeghui s compl exen (regi e l i gt bi j zorgka ntoor en zorgorga ni s a ti es ). Tot 2040 247 zorgges chi kte woni ngen toevoegen i n de ni euwbouw (mi ddenhuur), bi j voorkeur i n de omgevi ng va n woonzorgcentra . Verkennen mogel i jkheden vers terkte i nzet va n verhui s coa ch.

Wl z 2025-2040

Informa ti evoorzi eni ng voor (gecl us terde) woonvormen voor ouderen i n de regi o vers terken. Voorra ngs regel i ngen voor ouderen bui ten de s oci a l e s ector (koop, vri jes ector huur) onderzoeken. Afs l ui ten va n een convena nt Woni nga a npa s s i ngen Wmo (gemeente en corpora ti es ) met a a nda cht voor s cootmobi el en en a ndere vervoers voorzi eni ngen met a ccu's

BESCHERMD THUIS Rea l i s a ti e va n een Domus Pl us voorzi eni ng. Na der i n beel d brengen en houden va n het a a nbod (l oca ti es ) va n Bes chermd Wonen en Bes chermd Thui s gecl us terde woonvormen i n Ha a rl em (en de regi o Zui dKennemerl nd/IJmond/Ha a rl emmermeer) (i ncl i efus terde Toevoegen ava n 28 Bes chermd Thui s pl ekken i n us gecl vorm, bi j voorkeur i n een gemengd wonen project. Bes chi kba a r ma ken va n 25 Bes chermd Thui s pl ekken i n ges pi kkel de vorm (vi a Pa ct?) Pi l ot gemengd wonen Athenes tra a t ui tvoeren, wa a ronder rea l i s a ti e va n gemeens cha ppel i jke rui mte, communi ty Di a kenhui s weg gemengd wonen Met het Zorgka ntoor en zorga a nbi eders overl eggen over de opga ve voor bes chermd wonen op grond va n de Wl z.

s ubs i di eregel i ngen 2025-2040 va nui t Ri jk PM

PM

2025

€ 50.000

s ubs i di e zorgka ntoor regul i er

2025

regul i er

2025

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

WONEN EERST Het mogel i jk ma ken va n wonen eers t a l s regul i ere werkwi jze € 200.000 voor i nwoners di e hi ervoor i n a a nmerki ng komen (na eva l ua ti e ti jdel i jke urgenti eregel i ng). Rea l i s eren va n 50 gecl us terde woni ngen/woonvormen voor de doel groep Wonen Eers t (bi j voorkeur i n gemengd wooncompl exen), i n ni euwbouw of bes ta a nd. Ui twerken va n ka dera fs pra ken i n rel a ti e tot de s a menwerki ng bi j gemengd woonprojecten. Ui tvoeren va n de na dere a na l ys e va n vra gers (mens en met Pa ct-bes chi kki ng), bi jpa s s end woona a nbod en opl os s i ngen i n Ka ns en benutten voor 'Ti jdel i jk onder da k' en ''bi jzonderbewoond'' projecten. Verbeteren va n de ui ts troomregel i ng Pa ct voor Ui ts troom. Verkennen mogel i jkheden Pa rents hous e. Rea l i s ti e Ska eve Huze VERSTANDELIJKE EN LICHAMELIJKE GEHANDICAPTEN Behoud va n het hui di ge a a nta l woonpl ekken voor mens en met een vers ta ndel i jke beperki ng. Behoud va n het a a nta l rol s toel woni ngen. Met zorga a nbi eders de eventuel e tra ns forma ti eopga ve na der i n beel d brengen en bes preken wel ke gevol gen di t heeft voor het corpora ti ebezi t en de pos i ti e va n pa rti jen bi j de rea l i s a ti e va n ni euwe s oci a l e huurwoni ngen.

Afs pra ken ma ken ten behoeve va n voorra ng voor mens en met een Wmo-i ndi ca ti e met een hoger i nkomen voor s oci a l e huurwoni ngen.

Acti epl a n Hous i ng 2025-2026 Fi rs t regul i er 2025-2030

KN2026 2025-2026 regul i er

2025

regul i er 2025-2030 regul i er regul i er regul i er

2025 2026 2026

Wl z 2025-2030 regul i er 2025-2030 regul i er 2025-2030

regul i er

2026

2025

33

JEUGD Ops tel l en regi ona l e vi s i e en s tra tegi e voor de rea l i s a ti e en s prei di ng va n kwv's , i ncl us i ef de rea l i s a ti e va n een kwv i n Ha a rl em. Behoud va n vol doende grotere woni ngen onder de a ftoppi ngs grens voor gezi nnen.

OVERKOEPELEND regul i er 2025-2026

regul i er

2026

ZORGZAME WIJKEN Identi fi ceren en benutten ka ns en voor de ontwi kkel i ng va n PM zorgza me wi jken bi j l opende wi jka a npa kken. Identi fi ceren en benutten ka ns en voor de ontwi kkel i ng va n zorgza me wi jken bi j De buurt a l s ecos ys teem. Identi fi ceren en benutten ka ns en voor de ontwi kkel i ng va n PM zorgza me wi jken bi j de gebi eds geri chte ui twerki ng va n de s ta ds dea l ouderenhui s ves ti ng. Sta ds breed i ntens i veren va n de toepa s s i ng va n de ABCDPM methodi ek voor s terke gemeens cha ppen, i n s a mens pra a k met het progra mma Vers terken Loka l e Democra ti e. Sturen op toepa s s i ng va n de ri chtl i jnen i n het Ha ndboek Inri chti ng Openba re Rui mte voor de i nri chti ng va n de openba re rui mte ten behoeve va n toega nkel i jkhei d, bewegen en ontmoeten. Sturen op toepa s s i ng va n de ri chtl i jnen i n het gemeentel i jk omgevi ngs bel ei d voor de na bi jhei d va n voorzi eni ngen en de toega nkel i jkhei d va n openba re gebouwen verwerken. Zorgza me wi jken meenemen i n de ui twerki ng va n de € 100.000 Regi odea l MRA Wes t. Zorgza me Wi jks ca n (en vervol g) i n één na der te bepa l en wi jk € 100.000 i n Ha a rl em.

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

KN2026 2025-2030 regul i er 2025-2026 KN2026 2025-2026

KN2026 2025-2026

Ni euwe pres ta ti ea fs pra ken met corpora ti es Aa npa s s en hui s ves ti ngs verordeni ng Heri jken regel gevi ng bi j woni ngdel en / hos pi ta verhuur In beel d brengen fi na nci ël e regel i ngen va n het Ri jk m.b.t. wonen en zorg Bus i nes s ca s e preventi ef i nves teren Vers terken s a menwerki ng zorga a nbi eders bi j ontwi kkel i ng en tra ns forma ti e va n va s tgoed Ma tchi ng vra a g en a a nbog va s tgoed voor wonen en zorg Aa npa k Wel kom i n de wi jk

Werkgroep Een Thui s voor Iedereen Werkgroep Sta ds dea l Ouderenhui s ves ti ng Bes tuurl i jke Stuurgroep Sta ds dea l Ouderenhui s ves ti ng Actua l i s eren ui tvoeri ngs progra mma wonen en zorg

regul i er 2026 regul i er 2025-2026 regul i er 2026 regul i er 2025 € 15.000

ui tvoeri ngs kos ten regul i er

€ 15.000 pm

ui tvoeri ngs kos ten 2025-2030 regi ona a l 2026 i nnova ti ebudget bes chermd wonen regul i er 2025-2030 ui tvoeri ngs kos ten 2025-2030 regul i er 2025-2031 regul i er 2027

€ 90.000

2026 2026

regul i er 2025-2027

regul i er

2026

Regi odea l 2025-2028 Regi odea l 2025-2028

34

Bijlage 5: Participatieverslag en analyse inwonerspeiling In aanloop naar het schrijven van het Actieprogramma Wonen en Zorg is er een participatiestrategie opgesteld en uitgevoerd. In dit verslag wordt uiteengezet hoe deze strategie eruit heeft gezien en wat de belangrijkste opbrengsten waren uit het traject. Stakeholderanalyse In het nieuwe Haarlemse participatiebeleid wordt afstand gedaan van de participatieladder en wordt gesproken over ‘meeweten, meedenken, meedoen en meebeslissen’. In het participatietraject voor het actieprogramma is gekozen voor een gecombineerde aanpak van ‘meeweten’, ‘meedenken’ en ‘meedoen’. Het zwaartepunt in het participatietraject is echter komen te liggen op ‘meedenken’. Bijna alle stakeholders zijn via gesprekken en overleggen gevraagd mee te denken over wonen en zorg.

terugkomen in het actieprogramma, zoals zelfredzaamheid, samenredzaamheid, voorzieningen etc. Om duiding te geven aan deze cijfers zijn in aanvulling hierop gesprekken gevoerd met bewoners in drie verschillende buurthuizen. Analyse Haarlem in Cijfers Uit de gemeentelijke data zijn cijfers gedestilleerd die betrekking hebben op wonen en zorg, voornamelijk vanuit de inwonerspeiling, ingedeeld naar stadsdeel en vervolgens met elkaar vergeleken. In aanvulling hierop zijn de Haarlemse gebiedsverbinders gevraagd op de cijfers te reflecteren en zijn bijzonderheden aangevuld. Hieronder wordt per stadsdeel kort een profiel geschetst met de opvallendste thema’s die wonen en zorg betreffen.

Gesprekken met stakeholders De gesprekken met stakeholders zijn ingedeeld naar groep; zo is het gesprek met alle corporaties en zorgaanbieders over dezelfde doelgroep in gezamenlijkheid gevoerd. Met corporaties, Buurts en zorgaanbieders zijn vanuit de samenwerking in gezamenlijkheid uitgangspunten en opgaven opgesteld (zoals de opgave ouderenhuisvesting en uitgangspunten voor gemengd wonen). Met de regiogemeenten is in gezamenlijkheid de regionale opgave voor ZuidKennemerland/IJmond ontwikkeld en vastgesteld; de vertaling naar lokale programma's is op regionale ambtelijke overleggen besproken. Bijzondere partijen als Woongroep Lieflijk Indië voor Indische ouderen en zorgpartij Pro Senectute zijn apart benaderd. De gesprekken zijn gevoerd naar aanleiding van de vastgestelde startnotitie, en de daarin opgenomen thema's. Gedurende de gesprekken is gebruik gemaakt van een gespreksleidraad, afgestemd op de betreffende stakeholder, waarbij onder andere is gevraagd naar welke knelpunten de stakeholders ervaren met betrekking tot het realiseren van wonen en zorg en of er aanvullende ideeën zijn voor het actieprogramma. De gesprekken zijn ingedeeld in sessies voor de zorgpartijen, welzijnspartijen, woningbouwcorporaties, bijzondere woonvormen en marktpartijen.

Afbeelding 1 geeft per wijk het aantal bewoners met één of meer Wmo-voorzieningen aan (en die dus een vorm van ondersteuning ontvangen). Stadsdeel Schalkwijk, Haarlem Oost en Delftwijk in Noord kleuren hierbij donkerblauw, wat een hoger aantal zorgbehoevende bewoners betekent.

Bewonersgesprekken in buurthuizen en inwonerspeiling Voor het betrekken van het bewonersperspectief is beroep gedaan op de uitkomsten van de inwonerspeiling die jaarlijks wordt gedaan door de gemeente over thema’s die

Centrum Dit stadsdeel heeft het kleinste percentage corporatiewoningen, waarvan slechts een klein deel geschikt is (rollator door- en toegankelijk) (3,4%). Mensen zijn hier relatief

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

35

zelfredzaam en hebben een groot sociaal vangnet. Zuidwest Dit stadsdeel kent het grootste percentage koopwoningen en na het centrum het laagste percentage corporatiewoningen. Wel is een relatief groot deel van de woningen geschikt (20%). Bewoners zijn relatief zelfredzaam. Het percentage bewoners dat aangeeft dat zij hulp kan vragen aan buurtbewoners is voor Zuidwest het hoogst van de stadsdelen (44%). Oost Stadsdeel Oost heeft samen met Schalkwijk het hoogste percentage corporatiewoningen (47,5%). Een relatief groot deel (20,5%) van de woningen is geschikt. Het heeft een hoog percentage bewoners dat wordt beperkt door zijn/haar lichamelijke gezondheid (23%), een relatief hoog percentage heeft een langdurige ziekte of aandoening (51%) en een relatief hoog percentage wordt beperkt door zijn/haar mobiliteit (11%). Bewoners hebben hier samen met Schalkwijk een minder groot sociaal vangnet dan in de andere stadsdelen. Dit stadsdeel heeft het hoogste percentage bewoners dat bekend is met het sociaal wijkteam (37%). Noord Dit stadsdeel heeft het hoogste percentage kinderen en jongeren tot en met 20 jaar (24,1%). Het percentage geschikte woningen ligt lager dan in de andere stadsdelen (15,8%). Het sociaal vangnet van bewoners is hier groot, een relatief groot deel van de bewoners kan hulp vragen aan vrienden (77%) of mensen in de buurt (41%).

Het percentage van bewoners dat bekend is met het sociaal wijkteam is hier het laagst (20%). Delftwijk is echter een wijk in Noord die veel kwetsbare bewoners kent. Schalkwijk Stadsdeel Schalkwijk kent een relatief laag gemiddeld bruto jaarinkomen per inwoner en er wonen relatief veel ouderen. Het percentage van mensen met een migratieachtergrond van buiten Europa ligt hier bijna twee keer hoger dan in de andere stadsdelen (43%). Bijna de helft van de woningen is corporatieverhuur (48,6%), maar het hoogste percentage geschikte woningen ligt in Schalkwijk (29,1%). Het percentage bewoners dat wordt beperkt door zijn/haar lichamelijke gezondheid ligt hier samen met Oost hoger dan gemiddeld (23%). Het percentage dat hulp kan vragen aan mensen uit de buurt ligt hier het laagst in vergelijking met de andere stadsdelen (35%). Een relatief hoog percentage is bekend met het sociaal wijkteam (36%). Het beeld is dat er minder aandacht voor hulp aan anderen in de wijk is omdat het eigen Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen