Bijlage 6 Rapportage tweede gespreksronde focusgroepen
Tekst van het document
Ipsos I&O rapportage
Monitoring pilot vrije openingstijden horeca Haarlem – eindmeting Interviews met stakeholders in juni 2024
www.ipsos-publiek.nl
Inhoudsopgave
Colofon
Inleiding
03
Rapportnummer
2024/191
Conclusies
05
Datum
29-08-2024
Belangrijkste bevindingen
08
Uitgevoerd door
Ipsos I&O
Impact op horeca
09
Projectleider
Ronnie Maathuis
Impact op nachtcultuur
11
Contactpersoon gemeente Haarlem
Hoang Vuong
Impact op overlast
12
Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
2
Inleiding Achtergrond & doelstelling
Onderzoeksopzet
De gemeente Haarlem heeft aangegeven dat er in Haarlem behoefte is aan een impuls van het nachtleven. De stad, met haar bloeiende dagcultuur, zou ook een diverse nachtcultuur verdienen. Per 1 juni 2023 is er daarom een pilot met vrije openingstijden voor de horeca gestart. Deelnemende zaken mogen daarbij zelf hun openingstijden bepalen.
Tussen 10 en 24 juni 2023 hebben er interviews met stakeholders plaatsgevonden, zowel fysiek op de kantoren van de gemeente als online via Microsoft teams en telefonisch. De gesprekken werden geleid door een onderzoeker van Ipsos I&O.
De gemeente wil via monitoring inzicht in hoeverre de vrije openingstijden bijdragen aan een verrijking van de nachtcultuur en wat het effect is op de openbare orde en het woon-, werk- en leefklimaat. Onderzoek onder de deelnemende horecaondernemers en andere stakeholders maakt onderdeel uit van de monitoring. De eerste gespreksronde vond plaats in juni 2023 net na de start van de pilot en ging over de verwachtingen van de ondernemers. Eén jaar later bespreken we hun ervaringen, aangevuld met die van andere stakeholders zoals de Nachtwacht Haarlem, politie en beveiligers. De inzichten dienen bij te dragen aan een goed geïnformeerde en onderbouwde beslissing van de gemeenteraad over het al dan niet voortzetten van de vrije openingstijden en, zo ja, in welke vorm.
Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
Overzicht geïnterviewden:
•
Deelnemende horeca: Bobbi Bar-Dancing, The Wolfhound Irish Bar & Kitchen, Brasserie van Beinum, Baja beach bar, Patronaat, Skatepark Haarlem, Tenminste Houtbaar, Toujours
•
Deelnemende horeca Smedestraat*: Kokonoches, Café Bugsy’s, Café Polo Bar, Café du Theatre, Café Stiel’s
•
Niet-deelnemende horeca: Locael Centraal; Café Studio / Café XO, Bruxelles / Menu Corridor / Café Colette / Jacobus Pieck Drink & Eetlokaal
•
Overige stakeholders: Nachtwacht Haarlem, Koninklijke Horeca Nederland (KHN), beveiligers van RAVO Security en HLM Security, politie Haarlem
* Als gevolg van een uitspraak van de voorzieningenrechter zijn de deelnemende zaken in de Smedestraat een groot deel van het jaar uitgesloten geweest van deelname aan de pilot. Inmiddels mogen deze zaken weer van de vrije openingstijden gebruik maken.
3
Conclusies beginmeting 2023 De pilot vrije openingstijden biedt de deelnemende horecaondernemers meer vrijheid en flexibiliteit bij het runnen van hun zaak. De ondernemers verwachten dat zij, met name door het belang dat de gemeente hecht aan leefbaarheid, zeker op korte termijn nog in beperkte mate van de vrije openingstijden gebruik zullen maken. De volledige potentie van vrije openingstijden zal wat hen betreft, onder voorwaarden, nog moeten blijken in andere seizoenen en rondom feestdagen en evenementen. 1. Context Haarlem
2. Aanloop naar de pilot
3. Eerste ervaringen pilot
4. Toekomst
Door de veranderingen in het woonklimaat en de demografie van Haarlem in de afgelopen jaren (minder studenten en meer jonge gezinnen), is er momenteel nauwelijks nog sprake van een nachtcultuur.
Vrije openingstijden worden door de meeste ondernemers niet als dé oplossing gezien. Men verwachtte bij zichzelf weinig verandering en zag risico’s dat horeca met weinig expertise nu mogelijk ook zou gaan ondernemen in de nacht.
De pilot speelt in op de behoefte van de ondernemers aan meer vrijheid en flexibiliteit. Invulling uit zich echter tot dusver in slechts een extra weekend-uurtje of een extra laatste ronde doordeweeks.
Met name de ondernemers uit het centrum verwachten op korte termijn geen grote veranderingen door de pilot. Horeca zonder of met weinig omwonenden kan er wel al direct meer op inspelen.
Naast afschaling van toezicht en handhaving op straat, signaleren de ondernemers dat de gemeente relatief veel belang hecht aan leefbaarheid in het centrum en het tegengaan van (geluids)overlast.
De meeste ondernemers gaven zich op voor de pilot om later te kunnen bepalen in hoeverre zij de vrije openingstijden gaan inzetten. Het aanmeldproces verliep soepel.
De ondernemers kijken vooral eerst nog de kat uit de boom:
De meeste ondernemers zien (wel) kansen later in het jaar. Zoals ten aanzien van het winterseizoen, feestdagen voorafgaand aan een werkdag en rondom evenementen.
De ondernemers hebben behoefte aan (meer) vrijheid en flexibiliteit om te komen tot een gevarieerd aanbod van dag- en nachthoreca.
Een aantal ondernemers ondervindt grote hinder van de negatieve verwachtingen onder omwonenden als gevolg van de communicatie over de pilot.
Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
• Er staat nog geen grote groep (nieuwe) klanten klaar om te ontvangen, waar je ook je organisatie op moet inrichten. • Men is huiverig voor het (in perceptie van omwonenden) veroorzaken van extra overlast. • Juni betrof een relatief rustige, warme maand zonder events.
Zicht op continuïteit (ten aanzien van bedrijfsinvesteringen) en meer toezicht en handhaving zijn voor hen belangrijke voorwaarden voor het succes van vrije openingstijden op de langere termijn. 4
Monitoring pilot vrije openingstijden horeca Haarlem
Conclusies 2024
Conclusies eindmeting 2024 De gesproken stakeholders zijn voor continuering van de vrije openingstijden, hoewel het gebruik ervan in het centrum beperkt is, met name door de samenstelling van het uitgaanspubliek. Vrije openingstijden bieden vooral wat meer ondernemersvrijheid en lijken een positief effect te hebben op de straatoverlast. Bij de deelnemende uitgaansgelegenheden buiten het centrum zijn er eerste tekenen van een terugkerende nachtcultuur. 1. Impact op de horeca
2. Impact op de nachtcultuur
3. Impact op de overlast
De pilot biedt ondernemers meer vrijheid om ad hoc te ondernemen en zorgt naast wat extra omzet voor een comfortabelere uitloop tijdens uitgaansavonden.
Net als in de beginmeting geven de stakeholders aan dat Haarlem niet de demografie heeft om (ondanks vrije openingstijden) de nachtcultuur van een impuls te voorzien.
De meer gespreide uitloop door de pilot heeft volgens de stakeholders beperkt effect op de overlast op straat. Daarbij is door de tijdelijke uitsluiting van de Smedestraat voor hen het beeld onvolledig. Daarnaast moet ook de politie het effect van de pilot nog cijfermatig bevestigen aan de gemeente.
Echter, deelnemende zaken in het centrum maken weinig gebruik van de pilot vanwege de beperkte behoefte onder hun publiek. De tijdelijke uitsluiting van de Smedestraat heeft geleid tot een onvolledig beeld van de pilot. Voor de deelnemende zaken buiten het centrum droeg de pilot bij aan een concurrerender aanbod met daardoor een groter bereik en aantrekkende werking in de regio.
Daarnaast zien de stakeholders jongeren van onder de 18 als een groep waarvoor überhaupt weinig aanbod is, met negatieve gevolgen voor nachtelijke overlast op straat. Echter, de deelnemende zaken buiten het centrum zijn een voedingsbodem gebleken voor nieuwe en meer diverse initiatieven. Men ziet daar de eerste tekenen van een terugkerende nachtcultuur.
Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
Omtrent het thema overlast refereren de stakeholders vaak aan het grote belang dat de gemeente Haarlem zou hechten aan de leefbaarheid. Omwonenden zouden veel inspraak hebben. De stakeholders noemen het belang van een positiever frame van het Haarlemse uitgaansleven. 6
Suggesties vanuit de stakeholders Aan het einde van de gesprekken is de stakeholders gevraagd hoe zij de toekomst bezien en daaruit volgden enkele suggesties: •
Continueer de pilot / behoud vrije openingstijden voor de stad – in ieder geval een geheel jaar rond inclusief de Smedestraat.
•
Vorm een liberaler horecabeleid met minder strenge (terras)regels, inclusief een minder bureaucratisch vergunningenstelsel.
•
Bedenk een oplossing voor de doelgroep 16-17 om ook via die weg overlast te verminderen, denk bijvoorbeeld aan partnerships met de Patronaat dat graag voor deze doelgroep wat wil kunnen bieden.
•
Zorg als gemeente voor positieve communicatie over de Haarlemse horeca met een andere benadering van het thema ‘overlast’.
•
Maak snackbars onder voorwaarden van regulering en handhaving onderdeel van vrije openingstijden.
Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
7
Monitoring pilot vrije openingstijden horeca Haarlem
Belangrijkste bevindingen
1. Impact op de horeca
Vrije openingstijden bieden weliswaar meer ondernemersvrijheid maar worden beperkt ingezet De pilot biedt ondernemers bovenal meer vrijheid om ad hoc te ondernemen. Het is fijn om te weten dat je de mogelijkheid hebt zonder rekening te hoeven houden met wet- en regelgeving. Qua invulling en resultaat zijn er echter verschillen tussen de soorten deelnemende zaken.
Horeca centrum In lijn met 2023 heeft toepassing van vrije openingstijden zich voor de meeste horecazaken in het centrum beperkt tot een extra (half) uur op een weekendavond, een extra laatste ronde op een doordeweekse avond of tot meer mogelijkheden voor het organiseren van besloten feesten. Iets langer openblijven leidt tot wat extra omzet. Maar het voordeel is voor de ondernemers vooral dat je gastvrijer kunt zijn. Je laat je gasten hun drankje opdrinken en kan hen op een rustige, gecontroleerde manier naar huis laten gaan. Dit zorgt voor een comfortabelere, meer gespreide uitloop in de nachtelijke uren. De ondernemers wijten het weinige gebruik van de vrije openingstijden vooral aan de beperkte behoefte van het uitgaanspubliek, waarvoor geen latere sluitingstijden nodig zouden zijn dan dat de horeca al hanteerde. Echter, door de tijdelijke uitsluiting van de deelnemende horeca in de Smedestraat (als gevolg van een rechterlijke uitspraak) geeft men aan geen volledig beeld te hebben van de potentie van vrije openingstijden omdat die straat ‘het vlaggenschip’ van de nachtelijke horeca betreft. Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
Horeca buiten centrum Voor de ondernemers van horeca buiten het centrum is de positieve impact van de pilot aanzienlijk groter. Zij hadden voorheen met een sluitingstijd van 01:00 beperkere mogelijkheden (vs. 04:00/05:00 voor zaken in het centrum). Voor de zaken buiten het centrum droeg de pilot bij aan een concurrerender aanbod met daardoor een groter bereik en aantrekkende werking in de regio. Op deze manier slaagt Patronaat erin zich vaker te meten met feesten in steden als Amsterdam. En doordat feesten nu langer door kunnen gaan, ontstaat er bijvoorbeeld een betere aansluiting op de eerste trein in de ochtend en hangt men minder lang op straat. Restaurant
Restaurant Toujours heeft tot op heden nog niks met de pilot gedaan uit angst voor klachten van omwonenden. De verwachting is momenteel in het najaar van 2024 wat te gaan doen in de vorm van thema-avonden / late night dinners tot in de latere nacht. Dit zou naar eigen zeggen een uniek concept zijn voor Haarlem en Toujours is niet bekend met andere restaurants met vergelijkbare ambities. Momenteel ervaart het restaurant weinig overlast in de buurt. Toezicht en handhaving lijken onder controle te zijn. Bij de late night dinners is Toujours van plan zelf beveiligers regelen en gaat zij werken met reserveringen. 9
1. Impact op de horeca
Sommige zaken deden vooral niet mee aan de pilot omdat ze vinden dat Haarlem geen publiek heeft voor latere sluitingstijden Tijdens deze eindmeting heeft er een gesprek plaatsgevonden met enkele horecaondernemers die niet deelnemen aan de pilot. Zij noemden verschillende barrières die hun deelname in de weg stonden: •
•
Overbodig: Haarlem heeft geen publiek voor latere sluitingstijden dan wat de horecazaken hen voorheen al boden. Daarnaast zou het beter zijn om de gasten die nog tot laat uitgaan te concentreren in een kleiner aantal zaken waardoor het gevuld en gezellig blijft, in plaats van een kleine groep mensen over meerdere zaken te verspreiden. Zo vindt men ook dat restaurants buiten de beoogde doelgroep zouden moeten vallen.
Polariserend: Meedoen aan de pilot zou extra olie op het vuur gooien van het vaak al verhitte debat met omwonenden. Men is huiverig voor de consequenties en gaat de strijd bij voorbaat uit de weg omdat men verwacht dat omwonenden eerder in het gelijk gesteld worden.
Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
•
Onvoldoende: Men ziet de pilot als wisselgeld en als goedmakertje dat haaks op het verdere strenge en complexe (vergunningen)beleid staat. Men pleit voor een meer liberale visie voor de horeca, inclusief een minder bureaucratisch vergunningenstelsel. Een veelgenoemd voorbeeld zijn de strenge terrasregels die haaks lijken te staan op vrije openingstijden als een handreiking van de gemeente.
•
Onduidelijk: Het zou onduidelijk en niet consistent richting gasten zijn als je varieert in sluitingstijden. Men denkt dat eenduidigheid beter werkt. Je wil ook geen valse verwachtingen scheppen.
10
2. Impact op de nachtcultuur
Huidige demografie Haarlem staat nachtcultuur in de weg maar nieuwe initiatieven buiten het centrum stemmen hoopvol De gesproken vertegenwoordigers van de Nachtwacht Haarlem en de Koninklijke Horeca Nederland onderschrijven – in navolging van de ondernemers in zowel 2023 als 2024 – dat een volwassen stad als Haarlem een bloeiende nachtcultuur verdient.
De stakeholders schetsen in deze eindmeting een vergelijkbaar beeld van de beperkte nachtcultuur ten opzichte van de beginmeting in 2023. Haarlem zou steeds minder een studentenstad zijn en veel concurrentie hebben van Amsterdamse clubs en van festivals. De concurrentie van festivals lijkt dit jaar alleen maar te zijn toegenomen volgens de stakeholders. Daarnaast bedient de Haarlemse horeca met mainstream, hippe horeca vooral dertigers en veertigers met jonge kinderen. Het is de samenstelling van het huidige uitgaanspubliek dat ondernemers in het centrum minder enthousiast maakt over de vrije openingstijden.
Een aanvullend inzicht in deze eindmeting is de observatie van de stakeholders dat Haarlem een grote groep jongeren kent van ongeveer 16 tot 18 jaar waarvoor het uitgaansaanbod beperkt is. Omdat veel horeca een 18+ beleid hanteert, valt deze groep veelal buiten de boot. De groep zorgt vervolgens voor overlast op straat door zich op te houden in het uitgaansgebied zoals de Smedestraat, wat tot een vertekend beeld zou leiden als het gaat over overlast van het uitgaanspubliek.
Maar een oplossing voor de doelgroep 16-17 jaar hoort volgens stakeholders ook bij een inclusief en volwaardig horeca-aanbod. Patronaat werpt zich op tot kweekvijver om deze doelgroep wegwijs te maken in het uitgaan en zij staat open voor initiatieven op dit vlak. Er moet worden vooruitgedacht daarin. Stakeholders zien daar een rol in maar ook een rol voor de gemeente.
Voor de zaken Patronaat, Skatepark en Tenminste Houtbaar ontstonden er door de pilot juist meer mogelijkheden om te ondernemen in de nacht. Naast het genereren van meer business zien de stakeholders de pilot ook als een voedingsbodem voor nieuwe en meer diverse initiatieven. Men ziet daarin de eerste tekenen van een opbloeiende nachtcultuur als tegenwicht van het verder eenzijdige uitgaansaanbod in de stad. De stakeholders benadrukken het belang van meer tijd zodat ondernemers, programmeurs en het publiek elkaar meer kan gaan vinden.
Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
11
3. Impact op de overlast
In perceptie kleine maar positieve impact op overlast Doordat deelnemende zaken door de pilot wat flexibeler omgaan met hun sluitingstijden, leidt dit volgens de stakeholders op uitgaansavonden tot een meer gespreide uitloop van gasten. Zo komt niet iedereen tegelijk om 04:00 op straat te staan. Maar omdat sommige zaken voorheen zelfs al eerder dichtgingen en enkele zaken een aparte nachtvergunning hadden voor late sluiting om 05:00, was er volgens sommige ondernemers en een beveiliger in Haarlem al sprake van een redelijk gespreide uitloop.
Alle betrokken partijen geven aan dat de relatie en de samenwerking tussen politie, handhaving, beveiliging en ondernemers goed is. Men informeert elkaar via korte lijnen en probeert naargelang capaciteit het toelaat zowel binnen als buiten de orde te handhaven. Over verplichte inzet van beveiliging in de nacht lopen de meningen uiteen. De ondernemers zien het in ieder geval als een eigen verantwoordelijkheid en geven aan zelf te kunnen bepalen of het noodzakelijk voor hun zaak is.
Daarnaast hanteren de deelnemende zaken de vrije openingstijden op redelijk vergelijkbare wijze. Hierdoor zijn volgens de stakeholders de verschillen met de oude situatie klein. Qua overlast op straat merkt men daarom weinig verschil. Daarbij is door de tijdelijke uitsluiting van de Smedestraat voor de stakeholders het beeld nog onvolledig omdat juist die straat in het verleden met de meeste overlast te kampen heeft gehad.
Negatief frame
Politie Haarlem erkent dat het effect van de pilot op de overlast momenteel nog lastig te duiden is. De indruk van het horecateam tot dusver is positief. Dit is echter een kwalificatie onder voorbehoud omdat de politie aangeeft haar indruk nog cijfermatig te moeten onderbouwen richting de gemeente. Deze cijfers waren op het moment van het interview nog niet beschikbaar.
Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
Omtrent het thema overlast refereren de ondernemers vaak aan het grote belang dat de gemeente Haarlem zou hechten aan de leefbaarheid. Dit blijkt net als in de beginmeting een heet hangijzer in de discussie. Volgens de ondernemers heeft een kleine groep omwonenden relatief veel inspraak.
Daarnaast heerst er volgens de ondernemers een negatief sentiment, mede gevoed door de (lokale) media, waarbij reuring op straat en stadsgeluiden teveel met overlast en onveiligheid geassocieerd worden. Om van vrije openingstijden een succes te maken, noemen ondernemers het belang van een positiever frame van het Haarlemse uitgaansleven. De gemeente zou wat hen betreft een belangrijke rol in communicatie hierover kunnen spelen.
12
3. Impact op de overlast
Snacken onder voorwaarden onderdeel van nachtelijk horeca-aanbod De ondernemers zien het weleens misgaan qua overlast wanneer verschillende doelgroepen ‘s nachts samenkomen bij snackbars na sluiting van de natte horeca. Waar de ondernemers in de beginmeting het eens waren over de uitsluiting van snackbars in de pilot, geeft men nu aan dat snackbars wellicht mee kunnen doen. Het kunnen snacken hoort nu eenmaal bij een volwaardig nachtelijk horeca-aanbod. Regulering en handhaving zien zijn daarbij wel als belangrijke voorwaarden, zoals met een verbod op alcoholverkoop en een verbod op afhalen na 01:00.
Monitor pilot vrije openingstijden horeca Haarlem - eindmeting
13
Monitoring pilot vrije openingstijden horeca Haarlem
Ipsos I&O Enschede
Ipsos I&O Amsterdam
Zuiderval 70
Piet Heinkade 55
Postbus 563
1019 GM Amsterdam
7500 AN Enschede
T (020) 308 48 00
T (053) 200 52 00
E nl-info-publiek@ipsos.com
E nl-info-publiek@ipsos.com
Amstelveenseweg 760
KvK-nummer 08198802
1081 JK Amsterdam