Bijlage 2 - Actieprogramma Circulaire economie 2023-2025 Publieksversie
Tekst van het document
Actieprogramma Circulaire Economie 2023 t/m 2025 Publieksversie
Sociale transitie: Iedereen doet mee
Samenvatting In een circulaire economie kunnen grondstoffen steeds opnieuw gebruikt worden en wordt verspilling zo veel mogelijk voorkomen. We gebruiken grondstoffen voor voedsel, kleding en spullen, maar ook om te bouwen, reizen en wonen. De winning en verwerking van grondstoffen veroorzaakt 90% van het mondiale biodiversiteitsverlies, 90% van de waterschaarste en 50% van de broeikasgas emissies. Als iedereen dezelfde grondstofvoetafdruk als een gemiddelde Nederlander zou hebben zijn er op dit moment 3,6 aardbollen nodig. Dit moet anders.1 Als we geen vlees eten scheelt dit 66% van de impact die ons voedsel heeft op het klimaat.2 Een spijkerbroek minder scheelt 8000 liter water3 en het gebruik van een tweedehands telefoon scheelt 85% van de impact omdat er een telefoon minder geproduceerd hoeft te worden.4
Haarlem wil versnellen en opschalen Om in 2040 een circulaire stad te zijn is het nodig om te versnellen, intensiveren en op te schalen. Haarlem focust zich op vijf actielijnen: voedsel, textiel, consumptie goederen, bouw en eigen organisatie. Per actielijn is gedefinieerd waar het probleem zit, welke acties de meeste impact hebben en welke rol Haarlem pakt om een positieve bijdrage te leveren aan de circulaire transitie van de keten. Samen met de stad, de regio, het Rijk en Europa Circulariteit gaat over een hele keten. Deze systeem- en gedragsverandering houdt niet op bij de grenzen van Haarlem. Daar is samenwerking voor nodig: • H aarlem zet samen met de stad circulaire projecten op en stimuleert initiatieven en ondernemers om gezamenlijk te versnellen. • H aarlem is actief betrokken bij de inzet op circulaire economie vanuit de MRA, onder meer als bestuurlijk trekker. • C irculariteit is lastig te meten. In 2023 ontwikkelt het Rijk een landelijk monitoringskader waar Haarlem op zal aansluiten. • H aarlem heeft actieve samenwerkingsverbanden in Europa en intensiveert de inzet van lobby.
1 Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030, Rijksoverheid 2 Babette Porcelijn, De verborgen impact, 2016, Volt 3 Reshare, Denim Deal 4 Babette Porcelijn, De verborgen impact, 2016, Volt
Iedereen moet mee kunnen doen in de transitie naar een circulaire economie. Dit is niet vanzelf sprekend. Als we in het gebruik van onze grondstoffen binnen de grenzen van de aarde blijven maar grondstoffen daardoor niet voor iedereen toegankelijk zijn creëren we een nieuw probleem. Eerlijker omgaan met welvaart moet daarom een focuspunt zijn in een circulaire economie.
Doelen t/m 2025 Eigen organisatie
☑ Duurzaamheidsdoelen zijn opgenomen in de Duurzaamheidsbegroting
☑ 50% van de inkoop van producten, goederen en diensten is circulair
☑ 50% van de Grond Weg en Waterwerken (GWW) wordt circulair uitgevraagd ☑ Haarlem is gecertificeerd op trede 5 van de CO2-prestatieladder Bouw
☑ 20% van de woningbouw in de MRA is in Houtbouw gerealiseerd (Green Deal Houtbouw)
☑ 50% van externe bouwprojecten heeft inzichtelijke Financiële transitie: Brede Welvaart Onze huidige innovatiemodellen zijn gericht op snelle groei in plaats van systeemverandering. In een circulaire economie is er eerlijke handelingsruimte voor duurzaam en circulair onder nemen. Dit betekent onder andere dat we onze welvaart niet lang er meten met het Bruto Binnen lands Product, maar aan Brede Welvaart, met aandacht voor behoud van natuurlijke hulp bronnen en rechten voor mens en dier.
Het belang van bewustwording Zonder bewustwording geen gedragsverandering. Om de transitie te laten slagen hebben we iedereen nodig. Haarlem neemt ondernemers, bewoners en samenwerkingspartijen mee om draagvlak te creëren om als maatschappij veranderingen door te voeren ten behoeve van de leefbaarheid van de samenleving.
materiaalstromen
☑ Werken aan grondstoffenhub met onderhoudspartners ☑ Realisatie circulaire bouwmarkt i.s.m. ondernemers uit de regio Textiel De gemeente heeft 30% van de Haarlemmers en ondernemers bereikt via projecten en campagnes over een circulaire textielketen:
☑ Minder textiel en van betere kwaliteit ☑ Meer hergebruik en recycling ☑ Meer gescheiden inzameling van textiel Voedsel De gemeente heeft 30% van de Haarlemmers en ondernemers bereikt via projecten en campagnes overeen circulair voedselsysteem:
☑ Meer plantaardig voedsel ☑ Zo lokaal mogelijk produceren en consumeren ☑ Voorkomen en verminderen van voedselverspilling Consumptiegoederen De gemeente heeft 30% van de Haarlemmers en ondernemers bereikt via projecten en campagnes over een circulaire consumptiemaatschappij:
☑ Bewust en lokaal consumeren ☑ Hergebruik van spullen ☑ Aandacht voor repareren, delen, ruilen en lenen
Actieprogramma Circulaire Economie | 2023 t/m 2025
2
Eigen organisatie: Op weg naar een duurzame organisatie
In een duurzame organisatie wordt duurzaamheid bij elke beleids- en investeringsbeslissing meegewogen (energietransitie, circulaire economie, klimaatadaptatie).
Doel 2025
Acties 2023 t/m 2025 Duurzaamheidsdoelen worden onderdeel van de Duurzaamheidsbegroting: ☑ Bij elke beleids- en investeringsbeslissing wordt duurzaamheid meegewogen
Acties 2023 t/m 2025
☑ Duurzaamheidsdoelen zijn opgenomen in de Duurzaamheidsbegroting
☑ 50% van de inkoop van producten, goederen en diensten is circulair
☑ Milieu afdruk en CO2-afdruk van het fysieke domein wordt bepaald
☑ 50% van de Grond Weg en Waterwerken (GWW) wordt circulair uitgevraagd
☑ Milieubelasting wordt gekwantificeerd bij projecten
☑ Haarlem is gecertificeerd op trede 5
☑ De organisatie wordt opgeleid via het leerprogramma Duurzaamheid Intensiveren circulariteit in eigen bedrijfsvoering:
van de CO2-prestatieladder
☑ Inkoop van producten, goederen en diensten wordt 50% circulair uitgevraagd (MRA afspraak)
Grondstoffen worden lokaal verwerkt en hergebruikt: ☑ Haarlemse stadsbomen worden zoveel mogelijk hoogwaardig en waar mogelijk lokaal verwerk
Leerprogramma Duurzaamheid:
☑ Gebruik van circulaire verkeersborden wordt opgeschaald (start kenaupark)
Circulaire principes subsidies:
☑ Er wordt gebruikt gemaakt van moeilijk recyclebaar plastic voor straatmeubilair, dit doet de gemeente vanuit inkoop voor minstens één project (MRA afspraak)
☑ Circulaire principes worden opgenomen bij het toekennen van subsidies
Wat is een duurzame organisatie?
Samenwerking en kennisdeling 2023 t/m 2025:
☑ 100% circulaire inkoop
☑ Haarlem versterkt positie binnen landelijke netwerken
☑ Duurzaamheid is onderdeel van de begroting en investeringsbeslissingen
☑ Structurele landelijke en Europees gerichte subsidiestrategie op het gebied van circulariteit
☑ Bedrijfsvoering is circulair
☑ Verbonden partijen hebben een rapportageplicht over hun duurzaamheidsdoelen
☑ Haarlemse grondstoffen worden lokaal (her)gebruikt
☑ Haarlem leert van Europese voorbeelden en implementeert deze waar mogelijk
Actieprogramma Circulaire Economie | 2023 t/m 2025
☑ Meer lokaal en plantaardig voedsel, inzet op 65% plantaardig en 35% dierlijk ☑ Invoer herbruikbare bekers, zo lokaal mogelijk ☑ Keukenafval wordt gescheiden en lokaal verwerkt ☑ Verbeteren afvalscheiding op eigen locaties
3
Bouw: Op weg naar een circulaire bouweconomie
In een circulaire bouweconomie wordt voorzien in de behoefte aan huisvesting en infrastructuur zonder daarbij de draagkracht van de aarde te overschrijden. Er wordt naar de hele keten gekeken. Uitputting van grondstoffen, CO2-uitstoot, vervuiling en biodiversiteitsverlies in de tijd of elders wordt hierin ook meegerekend.
Doel 2025
Acties 2023 t/m 2025
Acties 2023 t/m 2025
☑ 20% van de woningbouw in de MRA is in Houtbouw gerealiseerd (Green Deal Houtbouw)
☑ 50% van externe bouwprojecten heeft inzichtelijke materiaalstromen
Haarlem start en intensiveert samenwerkingen en projecten:
☑ Werken aan grondstoffenhub met
☑ Haarlem verstevigt netwerk met koplopers ☑ Haarlem gaat uit van het convenant Toekomstbestendige woningbouw MRA. Dit convenant werkt samen met het ‘nieuwe normaal’ van Cirkelstad
☑ Realisatie circulaire bouwmarkt i.s.m. ondernemers uit de regio
☑ Haarlem gaat in eigen bouwopgaven uit van het convenant Toekomstbestendige woningbouw MRA. Voor eigen projecten streven we naar niveau Goud. Voor projecten van derden streven we naar minimaal niveau Zilver
Haarlem voert campagne om een circulaire consumptiemaatschappij te stimuleren
☑ Circulair verbouwadvies wordt onderdeel Duurzaam Bouwen Loket
onderhoudspartners
☑ Gemeente en corporaties verdiepen samen de mogelijkheden voor circulair bouwen om aan te sluiten bij de landelijke ambitie van 50% minder grondstoffen in 2030. Er wordt ervaring opgedaan in de projecten Bavodorp en Rozenprieel
Haarlemmers aanzetten tot actie:
Stimuleren circulaire verbouwing inwoners:
Circulaire bouwmarkt: ☑ Verkennen mogelijkheden circulaire bouwmarkt met materialen voor ondernemers
Gezamenlijke grondstoffenhub: ☑ Afspraken gemaakt met nieuwe onderhoudspartners over hergebruik van materialen waarin we werken aan het realiseren van een gezamenlijke hub voor grondstoffen
Wat is een circulaire bouweconomie?
Samenwerking en kennisdeling 2023 t/m 2025:
☑ Materiaalstromen zijn inzichtelijk om hergebruik mogelijk te maken
☑ Deelname regionaal netwerk Cirkelstad, leernetwerk convenant Houtbouw en het convenant Toekomstbestendige woningbouw MRA
☑ Gebruik circulaire bouwmaterialen en grondstoffen, zo lokaal mogelijk
☑ Deelname MRA werkgroepen Circulaire gebiedsontwikkeling, Klimaatbestendig beheren en het platform Bouwen en Wonen
☑ Hergebruik en recycling van materialen en grondstoffen
☑ Haarlem leert van Europese voorbeelden en implementeert deze waar mogelijk
☑ Vervoer materialen is CO2-neutraal
Actieprogramma Circulaire Economie | 2023 t/m 2025
4
Textiel: Op weg naar een circulaire textielketen
In een circulaire textielketen worden materialen hoogwaardig (her)gebruikt. Arbeidsomstandig heden in productielanden zijn sterk verbeterd en productie en verwerkingsprocessen zijn schoon.
Doel 2025
Acties 2023 t/m 2025
30%
Acties 2023 t/m 2025
De gemeente heeft 30% van de Haarlemmers en ondernemers bereikt via projecten en campagnes over een circulaire textielketen:
☑ Minder textiel en van betere kwaliteit ☑ Meer hergebruik en recycling ☑ Meer gescheiden inzameling van textiel Haarlem start en intensiveert samenwerkingen en projecten:
Meer inzameling en hergebruik van textiel: ☑ Van 4 naar 8 kilo per inwoner ☑ Samenwerking met Continuering Afvalscheiding (CAS)
☑ Uitbreiding Koplopergroep Circulair Textiel ☑ Lokale en regionale uitwerking van de Uitgebreide Producenten verantwoordelijkheid (MRA)
☑ Haarlem zoekt naar aansluiting binnen de MRA op het gebied textielsortering en -verwerking (binnen de huidige contracten met partners)
Haarlemmers aanzetten tot actie:
Wat is een circulaire textielketen?
Samenwerking en kennisdeling 2023 t/m 2025:
Haarlem voert campagne om een circulaire textielketen te stimuleren
☑ Minder textiel
☑ Deelname Haarlem aan de MRA werkgroep Circulair Textiel
☑ Betere kwaliteit voor een lange levensduur
☑ Haarlem start lobby i.s.m. partners en de MRA om bedrijven in de textielketen te bewegen naar circulair werken
☑ Zo lokaal mogelijk produceren en consumeren ☑ Meer hergebruik, inzameling en recycling van textiel
Actieprogramma Circulaire Economie | 2023 t/m 2025
5
Voedsel: op weg naar een circulair voedselsysteem
Doel 2025
Acties 2023 t/m 2025
Haarlem start en intensiveert samenwerkingen en projecten: ☑ Uitbreiding koplopergroep Circulaire Restaurants ☑ Haarlem Food Future, mogelijke start voedselraad. ☑ Op landelijk en Europees niveau: City Deal Duurzame en Gezonde Voedselomgeving en EU Cities 2030
In een circulair voedselsysteem produceren en consumeren we voedsel binnen de draagkracht van de aarde. Het productieproces, het transport en het verpakken van voedsel, horen hier ook bij.
30%
De gemeente heeft 30% van de Haarlemmers en ondernemers bereikt via projecten en campagnes overeen circulair voedselsysteem:
☑ Meer plantaardig voedsel ☑ Zo lokaal mogelijk produceren en consumeren ☑ Voorkomen en verminderen van voedselverspilling
Afval voorkomen en reduceren: ☑ Samenwerking met het programma Continuering Afvalscheiding (CAS)
Acties 2023 t/m 2025
Stadslandbouw stimuleren: ☑ Streven naar behoud van stadslandbouwlocaties. Nieuwe initiatieven worden gestimuleerd en bij ruimtelijke ontwikkelingen meegenomen, met een focus op de randen van de stad. Tijdelijke locaties worden waar mogelijk omgezet naar locaties voor onbepaalde tijd
Meer plantaardig: ☑ Geen reclame meer voor vlees in Haarlem wanneer huidige contracten aflopen (start 2024)
Haarlemmers aanzetten tot actie:
Wat is een circulair voedselsysteem?
Samenwerking en kennisdeling 2023 t/m 2025:
Haarlem voert campagne om een circulair voedselsysteem te stimuleren
☑ Minder dierlijke producten, meer plantaardig
☑ Haarlem deelt kennis en ervaring met ondernemers, kennisinstituten en overheden
☑ In Nederland produceren en consumeren
☑ Haarlem zet lobby en belangenbehartiging in voor 0% BTW op groente en fruit
☑ Voedselverspilling tegengaan
☑ Haarlem werkt aan een sterkere lobby richting het Rijk om plantaardig voedsel te stimuleren ☑ Haarlem leert van Europese voorbeelden en implementeert deze waar mogelijk
Actieprogramma Circulaire Economie | 2023 t/m 2025
6
Consumptiegoederen: Op weg naar een circulaire consumptiemaatschappij
Consumptiegoederen zijn alle spullen die we consumeren. Zoals de inrichting van je huis, elektronica, gereedschap en huishoudelijke apparaten.
Doel 2025
Acties 2023 t/m 2025
30%
Acties 2023 t/m 2025
De gemeente heeft 30% van de Haarlemmers en ondernemers bereikt via projecten en campagnes over een circulaire consumptiemaatschappij:
☑ Bewust en lokaal consumeren ☑ Hergebruik van spullen ☑ Aandacht voor repareren, Haarlem start en intensiveert samenwerkingen en projecten:
delen, ruilen en lenen
☑ Impact ondernemers en platform Haarlemse winkels ☑ Stimuleren deeleconomie, zoals de speelgoedbank en BUUV
Oprichten Ambachtsnetwerk: ☑ Kringloopcontainer op het milieuplein i.s.m. Spaarnelanden ☑ Inzameling van boeken, elektronica, speelgoed en textiel via de recycletas i.s.m. Continuering Afvalscheiding (CAS) ☑ Reparatiemogelijkheden worden in de stad zichtbaar gemaakt en uitgebreid ☑ Ingezamelde spullen en grondstoffen worden lokaal hergebruikt
Haarlemmers aanzetten tot actie:
Wat is een circulaire consumptiemaatschappij?
Samenwerking en kennisdeling 2023 t/m 2025:
Haarlem voert campagne om een circulaire consumptiemaatschappij te stimuleren
☑ Minder spullen
☑ Start lobby richting het Rijk om de uitgebreide producenten verantwoordelijkheid (UPV) uit te breiden en materialen en grondstoffen op te nemen in de ecodesign-richtlijn van Europa
☑ Repareer, deel, leen, ruil of tweedehands ☑ Producten zijn circulair geproduceerd en herbruikbaar ☑ Lokaal en bij impact ondernemers
Actieprogramma Circulaire Economie | 2023 t/m 2025
7
Colofon Het Actieprogramma Circulaire Economie 2023 t/m 2025 is opgesteld door de gemeente Haarlem Fotografie: o.a. door Pixabay, Shutterstock Vormgeving: Sander Schaper, Studio Swanink (mits anders aangegeven) Contact: circulair@haarlem.nl
Actieprogramma Circulaire Economie | 2023 t/m 2025
8