CConstaterende datHaarlem
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Programmabegroting 2025-2029 (inclusief bijlagen)

gemeenteraad 4 november 2024, gemeente HaarlemBij agendapunt: Programmabegroting 2025-202942.432 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

Maar, voordat men iets kan zeggen over klimaatbestendigheid moet er een balans worden opgemaakt van de effecten van allerlei ontwikkelingen op de klimaatbestendigheid van een gebied. Aangezien er nog geen landelijk monitoringsinstrumentarium beschikbaar is, heeft Haarlem indicatoren gedefinieerd die een beeld geven bij “wat merken de inwoners” en “wat doet de gemeente Haarlem” op het gebied van Wateroverlast, Hitte, Droogte en Overstroming. In de duurzaamheidsbegroting worden deze indicatoren voor het eerst weergegeven, in het Jaarverslag 2024 worden de eerste resultaten van deze proefopstelling gepresenteerd. Met de vaststelling van het groenbeleidsplan ‘Haarlem gaat op groen!’ (2022/606659) zijn verschillende doelen gesteld op het gebied van een groene en klimaatbestendige stad en biodiversiteit in de stad. Van groot belang hiervoor zijn het aantal gemeentebomen in de stad. Er is een analyse uitgevoerd wat de baten van deze gemeentebomen zijn, in eerste instantie gefocust op koolstof/CO₂. In de komende periode zal ook gekeken worden naar de overige baten, zoals de positieve impact op de luchtkwaliteit. Brede welvaart In de afgelopen twee jaar heeft Haarlem stappen gezet om brede welvaart een plek te geven in de organisatie. Jaarlijks wordt de staat van de brede welvaart van Haarlem in het jaarverslag Programmabegroting 2025-2029

61

gepresenteerd, zo ook aankomend jaarverslag. Momenteel wordt nagedacht over de wijze waarop praktisch invulling gegeven kan worden aan brede welvaart, door middel van pilots wordt hier ervaring mee opgedaan. Begin 2025 zal er een gesprek plaatsvinden over de invulling van brede welvaart met de gemeenteraad. Verdieping: Gemeentelijke organisatie Jaarlijks wordt er naast het presenteren van de ontwikkelingen op de drie duurzaamheidsdoelstellingen een verdiepende analyse uitgevoerd op de gemeentelijke organisatie. CO₂ Prestatieladder Haarlem is in 2023 wederom gecertificeerd op niveau 3 van de CO₂-Prestatieladder. In 2023 bedroeg de totale emissie van de gemeentelijke organisatie bijna 1.552 ton CO₂. Dit is een reductie van 8,4% ten opzichte van 2018. Naar verwachting zal de Stichting Klimaatvriendelijke Aanbesteden & Ondernemen (SKAO) in het najaar van 2024 het nieuwe handboek publiceren voor de CO₂Prestatieladder. Na de publicatie hiervan zal in het Jaarverslag 2024 een voorstel worden gedaan voor de nieuwe ambitie op het vlak van de CO₂-Prestatieladder, vergelijkbaar met het oorspronkelijk beoogde niveau 5. Verbonden partijen Jaarlijks wordt ten behoeve van het jaarverslag een uitvraag gedaan bij de verbonden partijen over duurzaamheid.

In aanvulling hierop wordt in de programmabegroting een aanvullende analyse gedaan naar hetgeen de vennootschappen en coöperaties en gemeenschappelijke regelingen met een eigenstandige bedrijfsvoering (van plan zijn te) ondernemen op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord en circulair ondernemen. Op basis hiervan wordt geconcludeerd dat de vennootschappen en coöperaties en gemeenschappelijke regelingen activiteiten ondernemen op dit vlak, maar dat de wijze waarop en de focus varieert. In de duurzaamheidsbegroting wordt deze informatie gepresenteerd. Duurzaamheid begrotingsinstrumenten De gemeente beoogt duurzaamheid te versleutelen in de haarvaten van de beleids-, investerings- en besluitvormingsprocessen van de gemeente. De duurzaamheidsbegroting is daarmee breder dan alleen een document, het betreft een samenstel van een begrotingsdocument en -instrumenten ten bate van een effectief en kostenefficiënt klimaatbeleid. • Duurzaamheid in besluitvorming: sinds 1 maart 2022 wordt er een duurzaamheidsargument opgenomen in bestuurlijke nota’s. Er is een evaluatie uitgevoerd, welke gepresenteerd wordt in de duurzaamheidsbegroting. Hieruit blijkt dat er nog ruimte voor verbetering is, hier wordt komend jaar op ingezet.

• Duurzaamheid in investeringen: Haarlem is voornemens de score op het gebied van duurzaamheid van de gerealiseerde investeringen/projecten in de gebouwde omgeving en openbare ruimte inzichtelijk te maken en dit te registreren. Samen met de raamcontractpartners van de nieuwe raamcontracten is een duurzaamheidsmanagementplan opgesteld waarin negen kritische prestatie indicatoren (KPI’s) zijn vastgelegd, waarmee op de projecten getoetst kan worden in hoeverre de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen worden behaald. Verwacht wordt dat in 2025 kan worden gerapporteerd over de project-duurzaamheidsresultaten. • Circulaire Grondstoffenhub: een circulaire grondstoffenhub is een fysieke locatie waar materialen en grondstoffen die uit de openbare ruimte van Haarlem komen tijdelijk worden opgeslagen. In lijn met de ambitie van het Actieprogramma Circulaire Economie 2023-2025 (2023/317984) om in 2025 een circulaire grondstoffenhub te realiseren, investeert de gemeente actief in de ontwikkeling van deze hub. De gemeenteraad is door middel van een informatienota geïnformeerd over de realisatie van de circulaire materialenhub (2024/1370323). Programmabegroting 2025-2029

62

•

•

Stelpost Duurzaamheid: de stelpost Duurzaamheid wordt ingezet voor duurzaamheidsmaatregelen die op langere termijn worden terugverdiend door directe besparingen, milieuvoordeel, een langere levensduur en/of een restwaarde hebben aan het eind van de levensduur. In de afgelopen periode is de stelpost ingezet bij de vervanging van de sportvelden, waarbij kurk als opvulmateriaal is gebruikt ter vervanging van rubber en microplastics. Ook zijn er middelen gereserveerd voor de aanleg van stroomkasten voor duurzame evenementen. Revolverend Fonds Energiebesparing: het Revolverend Fonds Energiebesparing (RFE) is een reserve waarmee financiële belemmeringen weggenomen worden voor het doen van rendabele investeringen in duurzaamheid. Er wordt reeds gedoteerd aan de stelpost als gevolg van de investeringen in de straatverlichting, de bibliotheek en het verduurzamen van het vastgoed. Vanaf 2027 zullen er voor het eerst onttrekkingen plaatsvinden. Deze onttrekkingen hebben betrekking op de tweede tranche als onderdeel van de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed.

Doorontwikkeling Duurzaamheidsbegroting Er zijn al veel stappen gezet op verschillende niveaus op het gebied van duurzaamheid, zoals in beleid en in processen, hierdoor ligt er een goede basis. Voor de komende tijd ligt er nog een opgave om de overige thema’s van duurzaamheid uit te werken. De duurzaamheidsbegroting zal dan ook constant in ontwikkeling blijven.

Programmabegroting 2025-2029

63

Blokken

Acties

1)

De Duurzaamheidsbegroting geeft een objectief beeld van de voortgang richting duurzaamheidsdoelstellingen. Duurzaamheidsbegroting is een vast onderdeel van de Programmabegroting Monitoren en duiden voortgang energietransitie en CO₂ uitstoot (uit de klimaatmonitor) Monitoren middels indicatoren Haarlem in Cijfers ‘Duurzaamheid’ Rapporteren op voortgang MRA roadmap circulair inkopen Rapporteren op voortgang CO₂ prestatieladder

Duurzaamheidsbegroting: uitvoering, monitoring en verantwoording

Monitoren besluitvorming, implementatie van de maatregelen en voortgang

2)

Strategische planning en raamwerk

Duurzaamheid inbedden in de organisatie (& ketenpartners)

P&C cyclus: Integratie doelstellingen en indicatoren Duurzaamheid wordt als belangrijk afwegingscriterium meegenomen in beleids- en investeringsbeslissingen -

Nieuw beleid: Inzichtelijk maken van de bijdrage aan duurzaamheidsdoelstelling om CO₂ te reduceren en hoe dit te monitoren Gerealiseerde investeringen/projecten: duurzaamheidsscores berekenen Processen: o.a. door duurzaamheidsargument in bestuurlijke nota’s, en integreren in procesopdrachten Duurzaamheidstoets team adviseert i.h.k.v. duurzaamheidsthema’s

Verbonden partijen: het stimuleren van duurzaamheid bij de verbonden partijen

3)

Begrotingsvoorbereiding, doorontwikkeling van de duurzaamheidsbegroting

Revolverend Fonds Energiebesparing (RFE) en Stelpost Duurzaamheid faciliteren en ondersteunen duurzaamheidsmaatregelen Duurzaamheidsbegroting Circulariteit meetbaar maken en indicatoren definiëren o Inzicht in grond- en afvalstromen Eigen organisatie o Volgen implementatie Grondstoffenplan (werking circulaire grondstoffenhub en duurzaamheidsmonitor GWW) De mate van een klimaatbestendige stad inzichtelijk maken Roadmap Circulair Inkopen: de stap maken van input naar impact CO₂ prestatieladder: gecertificeerd zijn op trede 5 in 2025 (of het equivalent van trede 5 zoals opgenomen in de verwachte herziening van het Handboek CO₂ prestatieladder) Doorontwikkelen datagedreven werken in het kader van de energietransitie, circulariteit, klimaatadaptatie en Brede Welvaart, met als doel deze te ontsluiten in de Haarlemse datasystemen Brede Welvaart Invulling geven aan het toepassen van het instrumentarium van brede welvaart in bestuurlijke besluitvorming Volgen van en aansluiten bij landelijke en Europese ontwikkelingen

Besluitvorming: De raad: • Neemt kennis van de ontwikkelopgave en van het opgestelde raamwerk ten behoeve van de duurzaamheidsbegroting en stemt in met het ondernemen van de hierin opgenomen activiteiten en opgave in het kader van duurzaamheid.

Programmabegroting 2025-2029

64

Deel 2 Programma's

Programmabegroting 2025-2029

65

2.1 Inleiding programma's In dit deel van de Programmabegroting 2025-2029 wordt het beleid voor 2025 toegelicht. De opbouw van de programmateksten volgt een vaste structuur die hieronder wordt verklaard. Allereerst zijn de zeven programma’s gegroepeerd in drie clusters: Sociaal, Fysiek en Burger en bestuur. Elk cluster begint met een clustertekst waarin de context van het cluster wordt gegeven, de onderliggende programma’s worden benoemd en de hoofdkoers van het cluster wordt toegelicht. Ook staan hier standaard lopende zaken en belangrijke ontwikkelingen binnen het cluster en de onderliggende programma's. Vervolgens worden de onderliggende programma’s verder uitgediept volgens de volgende indeling: • Een overzicht van de behandelende commissies (raad), portefeuilles (bestuur) en afdelingen (ambtelijk); • De doelenboom. Deze brengt de samenhang in beeld tussen de programmadoelstelling, de beleidsvelden en de hieraan gekoppelde doelen en prestaties en bijbehorende producten; • De programmadoelstelling; • De kaderstellende beleidsnota’s. Deze zijn (vrijwel) allemaal voorzien van de corresponderende nummers uit het Bestuurlijk Informatie Systeem (BIS) en daarmee als pdfdocument via een link te openen; • De beleidsvelden.

Per beleidsveld worden de doelen omschreven (wat willen we bereiken), de prestaties die Haarlem nastreeft (wat gaan we ervoor doen) en de bijbehorende effect- en prestatie-indicatoren; • De financiën van het programma. Doelen, prestaties en bijbehorende indicatoren zijn overzichtelijk in een schema (de doelenboom) gepresenteerd. Effectindicatoren hebben betrekking op doelen. Prestatie-indicatoren hebben betrekking op prestaties. R/S in de tabel staat voor resultaten uit voorgaande realisatiejaren en streefwaarden voor komende jaren. Bij nieuwe indicatoren waarbij nog geen nulmeting voor handen is wordt aangegeven dat nulmeting nog plaats moet vinden en dat de streefwaarden daarom nog een (ruwe) inschatting zijn. Doelen en prestaties zonder indicatoren In navolging van de aanbevelingen van de Duisenberg Light methode op de Jaarstukken 2019 zijn in bijlage 5.3 toelichtingen opgenomen waarom voor sommige doelen en prestaties geen indicator geformuleerd is. Hierin is ook opgenomen hoeveel doelen en prestaties geen indicator hebben. Landelijk verplichte indicatoren (BZK) Naast de door gemeente Haarlem zelf geformuleerde indicatoren zijn ook de landelijk verplichte indicatoren opgenomen onder de verschillende programma’s, daar waar deze het beste tot hun recht komen. Deze indicatoren zijn herkenbaar aan de toevoeging 'BZK' (naar het ministerie dat deze heeft opgesteld).

Ook is een link in het pdf-document opgenomen naar het dashboard van 'Waar staat je gemeente', waarop deze indicatoren voor alle gemeenten zijn gepubliceerd. Via dit dashboard kunnen online vergelijkingen worden gemaakt met andere gemeenten of landelijke cijfers. De belangrijkste vergelijkingen zijn ook opgenomen in bijlage 5.2 Benchmark indicatoren. Hier is Haarlem in grafieken weergegeven ten opzichte van vergelijkbare gemeenten in Nederland. De verplichte indicatoren worden op het online dashboard met regelmaat geactualiseerd of met terugwerkende kracht gecorrigeerd. Het is zodoende mogelijk dat deze indicatoren in deze begroting afwijken van de actuele situatie op het dashboard. In deze Programmabegroting 2025-2029 zijn deze indicatoren opgenomen, zoals deze op 1 augustus 2024 op het dashboard zijn gepubliceerd. In deze begroting zijn alleen cijfers voor hele jaren opgenomen, terwijl op het dashboard soms ook halfjaarcijfers worden gepubliceerd. Programmabegroting 2025-2029

66

Inwonerspeiling De gemeente Haarlem voert aan het eind van elk kalenderjaar onderzoek uit onder inwoners, waarbij hun mening wordt gevraagd over verschillende onderwerpen. Doordat veel van deze vragen meerdere jaren worden herhaald kunnen trends in de tijd worden onderscheiden. Daarmee zijn deze uitkomsten bruikbaar als indicator in de begroting en het jaarverslag. Alle uitkomsten van dit onderzoek worden gepubliceerd op het platform Haarlem in Cijfers, onder de tegel ‘Inwonerspeiling’. Dit betreft een openbare gegevensbron die naast medewerkers van de gemeente en ingewijden ook door inwoners en andere geïnteresseerden geraadpleegd wordt. Verband tussen doelen, prestaties en middelen (producten) De raad heeft meerdere malen aangegeven dat zij meer inzicht wenst in de samenhang tussen doelen, prestaties en middelen, onder andere bij monde van de Duisenbergrapporteurs. Het college heeft toegezegd om de productenraming onderdeel te maken van de doelenbomen om zo het inzicht voor de raad te vergroten. Aan de hand van de productenraming zijn sinds de begroting van 2023 de verschillende producten op beleidsveldniveau toegevoegd aan de doelenboom van het desbetreffende programma (inclusief saldo van de baten en lasten). Zoals in eerdere reacties aangegeven is er geen lineair verband tussen de prestaties en producten.

Daarom is gezocht naar de best passende samenhang tussen producten en prestaties. Hierbij is gekozen om de volledige productenraming te koppelen aan prestaties en zijn alle producten nu in de doelenbomen verwerkt. Het kan voorkomen dat een product is gekoppeld aan meerdere prestaties. In dat geval wordt het totaal saldo van het product tussen haakjes weergegeven.

Programmabegroting 2025-2029

67

Cluster Sociaal

Programmabegroting 2025-2029

68

Inleiding en context Het cluster Sociaal gaat over de brede ondersteuning aan alle Haarlemmers. Deze ondersteuning kan bestaan uit jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning, opvang wonen en herstel, participatie, werk, inkomensondersteuning, armoedebestrijding en schulddienstverlening. De belangrijkste wetten van waaruit dit wordt georganiseerd zijn de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Jeugdwet, Participatiewet, de Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie en Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening. Vanuit het coalitieakkoord ‘Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad’ werkt Haarlem aan een sociale, inclusieve, betrokken en gezonde stad. Haarlem is eind 2022 gestart met invulling geven aan brede welvaart. Brede welvaart omvat alles wat inwoners van waarde vinden, waaronder zaken als gezondheid, milieu en leefbaarheid. De verschillende aspecten kunnen tegenstrijdig zijn en moeten dan tegen elkaar worden afgewogen. Haarlem werkt eraan de effecten van besluiten op brede welvaart inzichtelijk te maken. Haarlem zorgt ervoor dat een sterke sociale basis, inzet op preventie én zorg en ondersteuning voor (kwetsbare) inwoners goed georganiseerd zijn. Met als doel dat inwoners bestaanszekerheid en gelijke kansen hebben en zo gezond mogelijk zijn. De gemeente investeert daarbij ongelijk voor gelijke kansen.

Onder andere door extra in te zetten op de wijkaanpak Meerwijk en de Haarlemse Alliantie Kinderarmoede. Een voorbeeld: het Rijk heeft geld beschikbaar gesteld om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners te verhogen in wijken waar dat hard nodig is (Regiodeal ‘MRA West beter in balans’). Bij de ondersteuning die de gemeente biedt is de beweging naar ‘de voorkant’ nog steeds leidend: het zoveel mogelijk voorkomen van een vraag naar zorg of ondersteuning door zelf- en samenredzaamheid en preventie. Hiervoor is een sterke sociale basis een belangrijke randvoorwaarde. Deze beweging staat onder druk, doordat de beleidsvrijheid en beschikbare financiën vanuit het Rijk worden ingeperkt. Zo worden de middelen voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) na 2026 waarschijnlijk niet gecontinueerd en het is onzeker of de middelen voor het Integraal Zorgakkoord (IZA) wel gecontinueerd worden. Daarnaast is de trend dat er steeds meer vraag is naar zwaardere vormen van ondersteuning, die bovendien langer duurt. De betaalbaarheid en beschikbaarheid (krapte aan personeel) van zorg en ondersteuning, maar ook re-integratie, staan onder druk. Haarlem is ervan overtuigd dat de beweging naar de voorkant de juiste is en blijft investeren in een sterke sociale basis en preventie.

De gemeente zal zich maximaal inspannen om dit te agenderen bij de Rijksoverheid via landelijke strategische tafels, zoals de Metropoolregio Amsterdam, Vereniging Nederlandse Gemeenten en Stedennetwerk G40.

Onderliggende programma's Het cluster Sociaal bestaat uit drie programma’s: Programma 1: Maatschappelijke participatie is gericht op zelfredzaam zijn en regie over het eigen leven hebben. Het programma gaat ook over een goede start, gelijke kansen in het onderwijs en het behalen van een startkwalificatie. En over minder gezondheidsverschillen, sociale samenhang, het hebben van een netwerk en over advies en ondersteuning als iemand zelf minder regie heeft. Programma 2: Ondersteuning en zorg is gericht op voorzieningen voor jeugd en volwassenen. Die voorzieningen zorgen dat iedereen zoveel mogelijk mee kan doen in de samenleving vanuit eigen

Programmabegroting 2025-2029

69

kracht. Waar nodig zijn er voorzieningen met verblijf. Programma 3: Werk, inkomen en schulden is gericht op het bieden van een tijdelijk financieel vangnet en toeleiding naar werk, scholing of participatie, om vanuit eigen kracht zelfredzaam te zijn in de samenleving. Haarlemmers met een laag inkomen of met schulden worden ondersteund.

Hoofdkoers Gewoon in de Wijk Gewoon in de Wijk is de aanpak waarbij inwoners van Haarlem laagdrempelig en passend ondersteuning kunnen vinden en kunnen meedoen aan activiteiten die bijdragen aan hun welzijn of de leefbaarheid van de wijk. De gemeente en Buurts delen de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de ondersteuning en de kostenbeheersing. De speerpunten zijn mentale gezondheid van jongeren, dementievriendelijke stad en geldzorgen en rondkomen. 2025 is het derde jaar van deze opdracht en hierin zullen collectieve voorzieningen en de gebiedsgerichte aanpak nog meer vorm krijgen. Maatschappelijke opvang Het Rijk heeft de ambitie om dakloosheid in 2030 opgelost te hebben (Landelijk Actieplan Dakloosheid Eerst een Thuis). Opvangvoorzieningen worden afgebouwd en er wordt ingezet op ondersteuning in de eigen leefomgeving (uitvoeringsprogramma Opvang, Wonen en Herstel 20232027 (2023/0485433)). In 2025 wordt ingezet om bij de instroom in de opvang gelijk een perspectief op uitstroom te bieden. De gemeente werkt samen met Buurts en de woningcorporaties aan de pilot Housing First (2023/820207). Hierin krijgt een beperkte groep dakloze mensen direct een woning om te voorkomen dat ze de opvang instromen of om de verblijfsduur sterk te beperken. De begeleiding wordt door het wijkteam in samenwerking met een gespecialiseerde partner geboden.

Bewegen en sport Vanaf 2025 start de implementatie van het uitvoeringsplan beweegvriendelijke omgeving. Speelgelegenheden en sportplekken in de openbare ruimte worden opgeknapt. De gemeente stimuleert sporten en bewegen, door ook laagdrempelig sportaanbod voor kwetsbare groepen te organiseren. In de ontwikkelzones wordt de openbare ruimte zo ingericht dat het uitnodigt tot sporten en bewegen. In Centrum Schalkwijk wordt een tijdelijke basketbalvoorziening gemaakt en de aanleg van Skatepark ’t Landje in het centrum start. Samen met de sportverenigingen wordt gewerkt aan een veiliger en inclusiever sportklimaat en meer verbinding met maatschappelijke organisaties in de wijk. Het college gaat een Meerjaren Investeringsplan opstellen voor de binnensportaccommodaties, op basis van een onderzoek naar de toekomstige behoefte. Dit plan wordt in 2026 voorgelegd aan de gemeenteraad. In 2025 wordt gewerkt aan een nieuwe sporthal in Schalkwijk, een turnhal in Noord en twee sportzalen, in Oost en Zuid-West en aan zwembaden in Schalkwijk (inpassing) en Noord (aanbesteding). De renovatie en verduurzaming van zwembad de Houtvaart start naar verwachting ook in 2025. Er wordt gestart met een pilot kunstgrasvelden: circulair, biobased, klimaatbestendig en energiepositief.

Opvang asielzoekers en opvang Oekraïners Asielzoekers die in Nederland asiel aanvragen hebben recht op een humane opvang in afwachting van een beslissing op de aanvraag. Haarlem draagt haar deel bij aan de opvang van asielzoekers zoals de Spreidingswet dat voorschrijft. Dit aantal zal naar verwachting in 2025 flink oplopen. De gemeente verwacht in de zomer van 2025 het pand Kruisstraat 30-32 in gebruik te nemen voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Programmabegroting 2025-2029

70

Diversiteit en inclusie De komende jaren wordt actief ingezet op de sociale veiligheid en inclusie van alle Haarlemmers. Veel organisaties in Haarlem zetten zich hier actief voor in. Haarlem wil in 2025 het aantal betrokken partners uitbreiden en de samenwerking verstevigen. Zichtbaarheid en bewustwording zijn belangrijke onderdelen van het antidiscriminatiebeleid. Voorbeelden hiervan zijn een jaarlijkse KetiKoti viering en aandacht voor het koloniaal verleden. Haarlem is Regenboogstad, maar de verwachting is dat de Rijksmiddelen voor regenboogsteden zullen vervallen. Onderwijs In het coalitieakkoord is de ambitie geformuleerd om ongelijk te investeren voor gelijke kansen. De gemeente onderzoekt samen met het onderwijs of succesvolle interventies uit het Haarlemse Programma Onderwijsmiddelen (NPO) (2023/1363010) structureel gemaakt kunnen worden. De Rijksregeling Verrijkte schooldag maakt het mogelijk dat kinderen die dit hard nodig hebben een integraal aanbod van educatie, sport, cultuur, welzijn en kinderopvang krijgen. De financiering hiervan wijzigt en Haarlem onderzoekt hoe dit aanbod behouden kan blijven. Kinderopvang is belangrijk voor kansengelijkheid. Haarlem groeit en er is meer kinderopvang nodig.

Door krapte op de arbeidsmarkt en een gebrek aan locaties is dat een uitdaging en de gemeente spant zich in om meer plaatsen voor- en vroegschoolse educatie (VVE) samen met de partners toch te kunnen realiseren. Haarlem werkt, samen met maatschappelijk partners aan verbetering van basisvaardigheden (taal, rekenen en digitaal) bij alle leeftijden. Er wordt daarvoor een nieuw regionaal beleidsplan ‘aanpak laaggeletterdheid’ opgesteld voor 2025-2028. De gemeente zet in 2025 intensiever in op schoolverzuim, thuiszitters, voortijdig schoolverlaten en jongeren in kwetsbare posities. Dit gebeurt door sterkere verbindingen met het gelijkekansenbeleid, passend onderwijs, jeugdpreventie/hulp, toeleiding naar de arbeidsmarkt, aanpak van jeugdwerkloosheid en dagbesteding. In 2025 wordt naar verwachting het wetsvoorstel van School naar Werk wettelijk ingevoerd en zal de regionale uitvoering verder ontwikkeld worden. Onderwijshuisvesting Ook in 2025 worden projecten uitgevoerd om de onderwijshuisvesting te vernieuwen en te renoveren, conform het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (BIS). Ook de capaciteit wordt uitgebreid als gevolg van de groei van Haarlem, die met name in Schalkwijk plaatsvindt. De middelen van het Rijk voor het vernieuwen van schoolgebouwen schieten al jaren tekort.

Haarlem trekt in 2025 met andere gemeenten en de VNG op, om dit onder de aandacht van het Rijk te houden. Samen met het onderwijs en de regiogemeenten wordt gewerkt aan voldoende capaciteit voor alle leerlingen die nieuwkomersonderwijs volgen. Het aantal leerlingen daarvoor is sterk toegenomen. Er wordt gestart met de nieuwbouw voor de Internationale Taalklas voor primair onderwijs. Voorbereidingen voor een permanente huisvesting van de Internationale Schakelklas voor voortgezet onderwijs worden geïntensiveerd. Ook wordt samen met de scholen gewerkt aan het vergroenen van meer schoolpleinen. Jeugdpreventie en -hulp De wachttijden in de jeugdhulp zijn lang. De mentale gezondheid is bij te veel jongeren niet goed en er is stresstoename bij hen (Gezondheidsmonitor 2023). Daarom is het nodig zoveel mogelijk problemen, of verzwaring daarvan, te voorkomen. Dit moet gebeuren in de sociale basis, in de jeugdhulp het voorveld genoemd. Haarlem wil daarom verder investeren in de sociale basis, maar de beschikbare budgetten van het Rijk groeien niet of onvoldoende mee met de toenemende vraag. In 2025 onderzoekt de gemeente of er extra budget voor preventieve maatregelen beschikbaar kan worden gesteld. Programmabegroting 2025-2029

71

Haarlem werkt met regiogemeenten, aanbieders (consortia) en andere partners aan de transformatie van de jeugdhulp, op basis van de regionale ontwikkelagenda/programmaplan. De aanpak sluit aan bij de Hervormingsagenda Jeugd en Toekomstscenario jeugd en gezinsbescherming. Het contractmanagement wordt regionaal uitgevoerd en er wordt beleidsmatig samengewerkt. Deze samenwerking wordt versterkt en geformaliseerd in een gemeenschappelijke regeling, vooruitlopend op een wettelijke verplichting. Het lukt Haarlem en de aanbieders tot op heden jeugdigen die niet (meer) thuis kunnen wonen, te plaatsen in ‘zo thuis mogelijke’ zorgalternatieven in plaats van in de gesloten jeugdhulp, die in 2030 beëindigd moet zijn. De opbouw van deze alternatieven blijft een uitdaging door meerkosten, de geringe beschikbaarheid van vastgoed en het maatschappelijk draagvlak. Vanaf 2025 wordt de aanpak van huiselijk geweld omgevormd naar regionale veiligheidsteams. Dit is een traject dat meerdere jaren zal duren en grote veranderingen zal meebrengen voor betrokken partijen en waarvan de financiering nog onduidelijk is. Inkomen en werk Haarlem wil het aantal uitkeringsgerechtigden laag houden en zo mogelijk verminderen. De gemeente zet in op het begeleiden van kwetsbare mensen en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Statushouders wordt een combinatie van Nederlands leren en een vorm van werk of participatie geboden. Voor kwetsbare mensen die langdurig in de bijstand zitten wordt ruimhartig loonkostensubsidie, jobcoaching en de praktijkroute ingezet. Met het regionaal project Verbetering uitvoering banenafspraak is hiermee een start gemaakt. Ook experimenteert Haarlem samen met haar partners in de wijkaanpak Meerwijk met een andere werkwijze om een groep inwoners die langdurig in de bijstand zit naar werk te begeleiden. Ook worden ondernemers gestimuleerd meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een plek te geven. De fundamentele herziening van de Participatiewet (spoor 1) gaat naar verwachting 1 januari 2025 in. Haarlem heeft geanticipeerd op de wijzigingen door bijvoorbeeld de verruiming van de bijverdienof giftengrens en het versterken van het vakmanschap. Ook gaat Haarlem in 2025 verder met het programma Simpel Switchen, wat de belemmeringen in de beweging tussen verschillende vormen van participatie zoveel mogelijk probeert weg te nemen. Het participatiebedrijf Spaarne Werkt heeft een belangrijke rol in het bieden van werk aan mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Het proces om een gezonde balans te krijgen tussen passend werk voor een kwetsbare doelgroep en de kosten loopt door in 2025.

In de arbeidsmarktregio werkt Haarlem samen met gemeenten en maatschappelijk partners aan een goed functionerende en toekomstbestendige arbeidsmarkt in de regio. Daarvoor is de regionale strategische arbeidsmarktagenda 2023-2027 (2023/1245685) gemaakt. Onderdeel daarvan is het in 2024 geopende werkcentrum. Dit wordt de komende jaren doorontwikkeld. Minimabeleid en Schulddienstverlening De landelijke aanpak basisdienstverlening schuldhulpverlening moet de komende jaren het aantal mensen dat duurzaam schulden oplost verdubbelen. Haarlem heeft deze aanpak grotendeels al ingevoerd en breidt dat de komende jaren uit. De eerste effecten van de verruiming van het minimabeleid naar 130% van de bijstandsnorm zijn inmiddels zichtbaar. In 2025 wordt verder ingezet op een optimaal bereik van deze doelgroep door gerichte campagnes en door de uitvoering van de minimaregelingen wijkgerichter te doen.

Programmabegroting 2025-2029

72

Het bestrijden van kinderarmoede is en blijft een speerpunt van het beleid en is in 2024 A-dossier geworden van de gemeenteraad. De gemeente heeft samen met de Haarlemse Alliantie tegen Kinderarmoede de ambitie om stappen te ondernemen, zodat Haarlem in 2030 geen kinderarmoede meer kent. In 2025 en verdere jaren worden de volgende doelen nader uitgewerkt: gelijke kansen voor kinderen, ondersteunen en versterken van het gezin, verbeteren van de gemeentelijke dienstverlening en het bevorderen van de fysieke en mentale ontwikkeling van kinderen. Vanaf 2021 heeft de gemeente een intensieve taak gekregen in de hersteloperatie voor ouders die zich als gedupeerden van de Kinderopvangtoeslagaffaire hebben gemeld. Haarlem biedt in ieder geval tot en met 2027 aanvullende hulp als het gaat om de gezinssituatie, geldzorgen en eventuele schulden, werk, gezondheid en/of opvoeding van de kinderen. Handhaving met zorg Met de invoering van de Jeugdwet en de Wmo 2015 is de gemeente verantwoordelijk geworden voor zowel de uitvoering van zorgtaken als voor de kwaliteit en de rechtmatigheid daarvan. Toezichthouders rechtmatige zorg houden zich bezig met het voorkomen en bestrijden van zorgfraude. Op basis van meldingen en signalen stellen de toezichthouders rechtmatige zorg onderzoeken in naar mogelijke zorgfraude.

Programmabegroting 2025-2029

73

Doelenboom Programma 1 ‘Maatschappelijke participatie’ Beleidsveld

1.1 Onderwijs

Doel

Effectindicator % leerlingen dat voortijdig het VO- en MBO-onderwijs verlaat (BZK)

1101 Onderwijsbeleid (€ 4.896)

Aantal leerplichtigen dat niet op school staat ingeschreven (BZK)

Uitvoeren ‘Vervolgaanpak bestrijding voortijdig schooluitval’

1102 Leerplicht regionaal (€ 731)

% projecten dat gestart is conform het jaartal dat in het SHO is opgenomen

Uitbreiden en (ver)nieuwbouw schoolgebouwen

1103 Onderwijshuisvesting (€ 15.910)

Aantal leerplichtigen dat ongeoorloofd afwezig is (BZK)

Voldoende onderwijsvoorzieningen

% niet wekelijkse sportende inwoners t.o.v. totaal aantal inwoners van 19 jaar en ouder (BZK)

1.2 Sport

Product

Uitvoeren onderwijskansenbeleid

Meer kansen voor de jeugd in het onderwijs en peuteropvang

Meer Haarlemmers sporten of bewegen

Prestatie

% kinderen (4 – 11) dat lid is van een sportvereniging % volwassenen (19 – 64) dat voldoende beweegt

Het oordeel van Haarlemmers over gemeentelijke sportaccommodaties

Haarlemmers doen mee in de samenleving

% inwoners dat niet voldoende contacten heeft of meer contacten zou willen

Meer kansen in het onderwijs voor volwassenen

% volwassenen dat formele educatie volgt om de eigen taalvaardigheid te verbeteren

Haarlemmers zetten zich in voor elkaar en voor hun buurt, wijk of stad

% Haarlemmers dat vindt voldoende ruimte te krijgen om ideeën en initiatieven te realiseren % Haarlemmers dat vrijwillige inzet pleegt % mantelzorgers dat aangeeft (zeer) vaak overbelast te zijn

% kinderen dat deelneemt aan peuteropvang met voorschoolse educatieprogramma % jongeren dat school voortijdig verlaat Aantal stage- en leerwerkplekken Aantal gestarte (ver)nieuwbouw- en uitbreidingsprojecten schoolgebouwen Aantal deelnemers van 4 -18 jaar aan sportactiviteiten

Uitvoeren van beweeg- en sportprogramma’s, ook voor kwetsbare groepen

1201 Sportbeleid (€ 12.921)

Zorg voor voldoende en goed onderhouden sportaccommodaties

1202 Sportaccommodaties (€ 4.069)

% goed onderhouden sportaccommodaties

1201 Sportbeleid (€ 12.921)

% Haarlemmers dat vindt dat er voldoende gratis buitensport mogelijkheden zijn

1302 Sociale basis (€ 26.638)

Aantal unieke deelnemers Waardevol Werk binnen Gewoon in de Wijk

1303 Sociaal wijkteams (€ 9.336)

Aantal unieke inwoners binnen ‘Gewoon in de Wijk’ dat ondersteund wordt op het gebied van sociale contacten

1302 Sociale basis (€ 26.638)

Aantal deelnemers dat een diploma/ certificaat heeft behaald bij formele educatie

1302 Sociale basis (€ 26.638)

Aantal gematchte vrijwilligers binnen Gewoon in de Wijk

1303 Sociaal wijkteams (€ 9.336)

Aantal nieuw gestarte initiatieven met facilitering binnen Gewoon in de Wijk

Aantal deelnames van (kwetsbare) inwoners van 18+ aan sportactiviteiten

% ouderen (65+) dat voldoende beweegt Haarlemmers zijn tevreden over sportvoorzieningen

Prestatie-indicator

Stimuleren van bewegen en sporten in de openbare ruimte Zorg voor kwalitatief voldoende ondersteuning t.b.v. het hebben van voldoende sociale contacten Zorg voor kwalitatief voldoende ondersteuning t.b.v. een zinvolle daginvulling die bijdraagt aan de ontwikkeling van het arbeidsvermogen Uitvoeren beleid taalonderwijs aan volwassenen

Zorg voor kwalitatief voldoende ondersteuning t.b.v. 1) vrijwillige inzet, 2) mantelzorgers en 3) realisatie van initiatieven

% Haarlemmers dat aangeeft een duurzaam sociaal netwerk te hebben % Haarlemmers dat aangeeft zich beperkt te voelen vanwege 1) lichamelijke of 2) psychische gezondheidsredenen % Haarlemmers dat aangeeft in het dagelijks leven beperkt te worden in het omgaan met instanties.

Zorg voor 1) voldoende ondersteuning lichamelijk of 2) psychisch functioneren

1302 Sociale basis (€ 26.638)

Aantal inwoners met ondersteuning 1) psychisch of 2) lichamelijk functioneren

Zorg voor voldoende ondersteuning t.b.v. omgang met instanties

1303 Sociaal wijkteams (€ 9.336)

Aantal inwoners met ondersteuning omgang met instanties

Haarlemmers ervaren een goede gezondheid

% Haarlemmers dat de eigen gezondheid (zeer) goed noemt

Zorg voor voldoende ondersteuning t.b.v. ervaren gezondheid

Haarlemmers voelen zich verbonden

% Haarlemmers dat aangeeft dat Haarlemmers met verschillende achtergronden plezierig met elkaar omgaan

Zorg voor voldoende ondersteuning t.b.v. inclusie

Versterken preventieve ondersteuning ouders

% Haarlemse gezinnen dat zelfstandig verder kan

Versterken zelfredzaamheid ouders door voorlichting en ondersteuning CJG

1.3 Sociale basis Haarlemmers worden niet belemmerd in functioneren

1301 Publieke gezondheid (€ 4.933) 1303 Sociaal wijkteams (€ 9.336)

Aantal inwoners met ondersteuning lichamelijke en geestelijke gezondheid

1302 Sociale basis (€ 26.638) 1303 Sociaal wijkteams (€ 9.336) 1304 CJG (€ 10.947)

Aantal (nieuw) bereikte kinderen, gezinnen en jongeren door CJG % Haarlemmers dat het CJG kent

Programma 1 Maatschappelijke participatie Commissie (Coördinerende) Portefeuilles

Samenleving Zorg, Welzijn, Volksgezondheid, Jeugd, Onderwijs, Sport, Ouderen Jeugd, Onderwijs, Sport en Maatschappelijke Ondersteuning

Afdeling(en)

Programmadoelstelling (missie) De gemeente stimuleert zoveel mogelijk de zelfredzaamheid van Haarlemmers. Het is van belang dat inwoners, waar mogelijk, de regie voeren over hun eigen leven, meedoen in de maatschappij en voelen dat zij erbij horen. Hiervoor zijn goede algemeen toegankelijke voorzieningen nodig, vooral op het gebied van welzijn, onderwijs, sport en gezondheid. Aan de inwoners die daar behoefte aan hebben, biedt de gemeente advies en ondersteuning. Op deze manier draagt de gemeente bij aan de mate waarin elke Haarlemmer, ongeacht beperking of kwetsbaarheid, kan meedoen, en wil daarmee de inzet van (zwaardere) zorg voorkomen.

Kaderstellende beleidsnota's • • • • • • • • • • • • • • •

Actualisatie Beleidsnota Onderwijskansenbeleid Haarlem (2023/1791184) Kansrijke start (2022/543854) Integraal Uitvoeringsplan Sportaccommodaties 2018 t/m 2028 ‘Sport aan zet’ (2018/15838) Toekomstig extra areaal buiten- en binnensportaccommodaties (2017/223989) Vaststellen geactualiseerde Investeringsagenda binnensport 2019-2022 (2019/237490) Agenda voor de Sport 2020+ (2020/91566) Meerjarenbeleidsplan 2023 t/m 2026 Gemeenschappelijke Regeling (GR) Schoolverzuim en Voortijdig Schoolverlaten (VSV) van de RMC-regio Zuid-Kennemerland en IJmond (2023/76231) Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2023 – 2038 (2023-9349) Samen voor Jeugd Haarlem (2019/293272) Regionaal Meerjarenplan Aanpak Verbeteren Lage Basisvaardigheden (2021/37602) Uitnodiging tot Inschrijving Gewoon in de Wijk (2022/53240) Samen Gezond in Kennemerland 2021-2028 (2021/0212250) Nota Mantelzorg(er) in Balans (2019/144253) Transformatieprogramma Sociaal domein 2018-2020 (2018/432318) Actieplan Haarlem Regenboogstad 2023-2026 (2022/1586146)

Beleidsvelden Beleidsveld 11 Onderwijs Wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor doen? BV 11

Onderwijs

Doel

Meer kansen creëren voor de jeugd in het onderwijs en de peuteropvang

Effect Voortijdig schoolverlaters: het percentage van het totaal aantal leerlingen (12-23 jaar) dat voortijdig, dat wil indicator zeggen zonder startkwalificatie, het vo- en mbo-onderwijs verlaat (Ingrado t/m 2016 en Verzuimloket Dienst Uitvoering Onderwijs/OCW, 2018)(BZK). Het voorlopige percentage van het schooljaar 2021-2022 is gepubliceerd. Vanwege de gevolgen van corona in de schooljaren 2020-2022 zijn de cijfers niet goed vergelijkbaar. R/S

5,0%

2,4%

2,0%

2,1%

2,2%

2,3%

1,9%

1,7%

1,7%

1,7%

1,7%

1,7%

(2008)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Programmabegroting 2025-2029

75

Effect Relatief verzuim: het aantal leer- of kwalificatieplichtige jongeren dat wel staat ingeschreven op een school, indicator maar ongeoorloofd afwezig is, per 1.000 leerlingen (Ingrado, t/m 2017 en Dienst Uitvoering Onderwijs/OCW, 2018) (BZK). De gegevens van het schooljaar 2023-2024 zijn nog niet gepubliceerd. R/S

29

27

20

20

25

17

30

25

23

23

23

23

(2014)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Effect Absoluut verzuim: het aantal leerplichtige jongeren tussen de 5 en 16 jaar of jongeren van 16 of 17 jaar die indicator vallen onder de kwalificatieplicht, dat niet is ingeschreven op een school en ook niet is vrijgesteld van de inschrijvingsplicht, per 1.000 leerlingen (Ingrado, t/m 2017 en Dienst Uitvoering Onderwijs/OCW, 2018) (BZK). De gegevens van het schooljaar 2023-2024 zijn nog niet gepubliceerd. R/S

0,4

1,2

1,8

1,2

0,7

0,3

1

1

1

1

1

1

(2014)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie De gemeente maakt gelijke kansen voor de jeugd in het onderwijs mogelijk zoals beschreven in de actualisatie beleidsnota Onderwijskansen (2023/1791184). Dit gebeurt in samenwerking met partners in de stad, zoals peuteropvang met een voorschools educatieprogramma, (passend) onderwijs met een vroegschools educatieprogramma en een Verrijkte Schooldag, Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en andere zorg- en welzijnsinstellingen. Prestatie Het percentage kinderen dat deelneemt aan peuteropvang met een voorschoolse educatieprogramma als indicator percentage van de totale geïndiceerde groep VE- kinderen (Toeleidingsmonitor Dimensional Insight). R/S

80%

85%

75%

64%

72%

67%

70%

70%

70%

70%

70%

70%

(2017)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie In opdracht van het bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Schoolverzuim en Voortijdig Schoolverlaten zorgt het RBL Leerplein ook voor het voorkomen en bestrijden van voortijdig schoolverlaten door jongeren tot en met 23 jaar, zoals beschreven in het meerjarenbeleidsplan 2023 t/m 2026 Gemeenschappelijke Regeling (GR) Schoolverzuim en Voortijdig Schoolverlaten (VSV) van de RMC-regio Zuid-Kennemerland en IJmond (2023/76231). Dit gebeurt in samenwerking met alle betrokken schoolbesturen van het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs, re-integratie- en dagbestedingspartners in Haarlem en de regio. Prestatie Het percentage jongeren tot 23 jaar dat voortijdig school heeft verlaten, onderverdeeld naar vooropleiding indicator (vmbo, vmbo-t, havo, vwo), vavo en mbo niveaus 1 t/m 4 als percentage van het totaal aantal VSV jongeren van 12 tot 23 jaar (gemeentelijke registratie CAReL). De gegevens van het schooljaar 2023-2024 zijn nog niet gepubliceerd R/S

VO

77

103

nnb

85

85

80

80

80

80

vavo

16

15

nnb

30

25

25

25

25

25

mbo

436

498

nnb

380

370

370

370

370

370

Totaal

529

616

nnb

500

500

500

500

500

500

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

VO

15%

18%

nnb

17,20% 17,70% 16,80% 16,80% 16,80% 16,80%

vavo

3%

6%

nnb

6,10%

mbo

82%

76%

nnb

76,80% 77,10% 77,90% 77,90% 77,90% 77,90%

5,20%

5,30%

5,30%

5,30% 530,00%

Prestatie Het aantal stage- en leerwerkplekken ter versterking van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt indicator (Gemeentelijke registratie CAReL) R/S

Doel

30

115

90

44

113

101

115

115

115

115

115

115

(2012)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Voldoende goed onderhouden van onderwijsvoorzieningen

Effect Het percentage projecten dat gestart is conform het jaartal dat in het Strategisch Huisvestingsplan 2019-2022 indicator (SHO) (2019/842178) en SHO 2023-2038 (2023/9349), opgenomen is. R/S

-

-

-

70%

70%

75%

80%

80%

80%

80%

80%

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Programmabegroting 2025-2029

76

Prestatie De gemeente werkt samen met de schoolbesturen voor primair en voortgezet onderwijs aan de uitbreiding en (ver)nieuwbouw van schoolgebouwen, zoals beschreven in het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 20192022 (2019/842178) en SHO 2023-2038 (2023/9349). Prestatie Het aantal gestarte (ver)nieuwbouw- en uitbreidingsprojecten schoolgebouwen (Jaarlijks indicator Onderwijshuisvestingsplan 2024 (2023/1832155) (Gemeentelijke registratie). R/S

7

2

6

5

4

8

3

6

4

4

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Beleidsveld 12 Sport Wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor doen? BV 12

Sport

Doel

Meer Haarlemmers sporten of bewegen

Effect Percentage niet-wekelijkse sporters t.o.v. het totaal aantal inwoners van 19 jaar en ouder (GGD indicator Gezondheidsmeter, CBS en RIVM, vierjaarlijks en eenmalig extra in 2022 vanwege corona) (BZK). R/S

40%

-

43%

-

39,0%

-

42%

-

40%

-

40%

-

(2012)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Effect Het percentage kinderen van 4-11 jaar dat lid is van een sportvereniging (GGD Gezondheidsmeter, vierjaarlijks). indicator R/S

79%

-

-

-

82%

-

-

-

84%

-

-

-

(2014)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Effect Het percentage volwassenen (19-64 jaar) dat voldoende beweegt (GGD Gezondheidsmeter in samenwerking indicator met CBS en RIVM, vierjaarlijks en eenmalig in 2022 vanwege corona). Beweegrichtlijnnorm is 2,5 uur per week matig intensief bewegen, verspreid over meerdere dagen. R/S

63%

-

64%

-

54,0%

-

65%

-

60%

-

60%

-

(2016)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Effect Het percentage ouderen (65+) dat voldoende beweegt (GGD Gezondheidsmeter in samenwerking met CBS en indicator RIVM, vierjaarlijks en eenmalig extra gemeten in 2022 vanwege corona). Beweegrichtlijn is 2,5 uur per week matig intensief bewegen, verspreid over meerdere dagen. R/S

37%

-

46%

-

44%

-

47%

-

47%

-

47%

-

(2016)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie De gemeente voert sport- en beweegprogramma's uit en gebruikt de kracht van sport voor kwetsbare groepen binnen het Sociaal domein, zoals genoemd in de nota Agenda voor de Sport 2020+ (2020/915663). Dit gebeurt in samenwerking met sportverenigingen, jongerenwerk, onderwijs, zorg- en welzijnsinstellingen en SportSupport die namens de gemeente breedtesport activiteiten organiseren. Prestatie Het aantal deelnames van 4–18 jaar aan door de gemeente aangeboden sportactiviteiten (SportSupport). indicator R/S

3.316

4.072

5.322

8.938

5.000

8.000

8.000

8.000

8.000

8.000

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Het aantal deelnames van (kwetsbare) inwoners ouder dan 18 jaar aan door de gemeente aangeboden indicator sportactiviteiten (SportSupport). R/S

410

343

411

472

680

619

600

625

650

675

700

700

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Programmabegroting 2025-2029

77

Doel

Haarlemmers zijn tevreden over sportvoorzieningen

Effect Oordeel Haarlemmers over gemeentelijke binnen- en buitensportaccommodaties, sporthallen, zwembaden en indicator gymzalen in Haarlem (rapportcijfer) (Inwonerspeiling). R/S

7,5

7,7

7,8

7,6

7,4

7,4

>7,6

˃7,6

˃7,6

˃7,6

˃7,6

˃7,6

(2015

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie De gemeente zorgt voor voldoende en goed onderhouden sportaccommodaties, zoals beschreven in het Integraal Uitvoeringsplan Sportaccommodaties 2018 t/m 2028 Sport aan zet (2018/15838), in de nota Toekomstig extra areaal buiten- en binnensportaccommodaties (2017/227826) en de Stand van zaken Investeringsagenda binnensport 2019-2022 (2019/237490). Dit gebeurt in samenwerking met sportverenigingen en SRO die namens de gemeente de sportaccommodaties beheert en onderhoudt. Prestatie Het percentage goed onderhouden sportaccommodaties (Registratie SRO). indicator R/S

93%

94%

95%

95%

95%

99%

95%

95%

95%

95%

95%

95%

(2014)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Stimuleren van bewegen en sporten in de openbare ruimte. Prestatie Het percentage Haarlemmers dat vindt dat er in hun omgeving voldoende gratis/vrij toegankelijke voorzieningen indicator zijn om buiten te sporten (Inwonerspeiling). R/S

60%

59%

60%

60%

63%

64%

65%

66%

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Beleidsveld 13 Sociale Basis Wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor doen? BV 13

Sociale basis

Doel

Haarlemmers doen mee in de samenleving

Effect Percentage inwoners dat niet voldoende contacten heeft of meer contacten zou willen (Inwonerspeiling). indicator R/S

29%

29%

42%

38%

26%

28%

<25%

<25%

<25%

<25%

<25%

<25%

(2017)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Zorg voor kwalitatief voldoende ondersteuning t.b.v. het hebben van voldoende sociale contacten. Prestatie Aantal unieke inwoners binnen ‘Gewoon in de Wijk’ dat ondersteund wordt op het gebied van sociale contacten indicator (registratie Buurts). R/S

-

-

-

-

-

638

>638

>638

>638

>638

>638

>638

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Zorg voor kwalitatief voldoende ondersteuning t.b.v. een zinvolle daginvulling die bijdraagt aan de ontwikkeling van het arbeidsvermogen. Prestatie Aantal unieke deelnemers Waardevol Werk binnen Gewoon in de Wijk (registratie Buurts). indicator R/S

Doel

-

-

-

-

-

628

650

650

650

650

650

650

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Meer kansen in het onderwijs voor volwassenen

Effect Percentage volwassenen dat formele educatie volgt om de eigen taalvaardigheid te verbeteren. Het percentage indicator van 2022 betreft een nulmeting (registratie TopTaal). R/S

-

-

-

-

2%

2%

2%

3%

3%

3%

3%

3%

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Programmabegroting 2025-2029

78

Prestatie Uitvoeren beleid taalonderwijs aan volwassenen. Prestatie Aantal deelnemers dat een diploma/certificaat heeft behaald bij formele educatie. Het percentage van 2022 indicator betreft een nulmeting (registratie TopTaal). R/S

Doel

303

350

320

350

340

350

360

360

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Haarlemmers zetten zich in voor elkaar en voor hun buurt, wijk of stad

Effect Percentage Haarlemmers dat vindt voldoende ruimte te krijgen om ideeën en initiatieven te realiseren indicator (Inwonerspeiling). R/S

-

38%

43%

41%

45%

46%

40%

>50%

>50%

>50%

>50%

>50%

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Effect Percentage Haarlemmers dat vrijwillige inzet pleegt (Inwonerspeiling). indicator R/S

48%

50%

43%

43%

44%

43%

>50%

>50%

>50%

>50%

>50%

>50%

(2017)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Effect Percentage mantelzorgers dat aangeeft (zeer) vaak overbelast te zijn (Inwonerspeiling). indicator R/S

16%

14%

12%

13%

21%

19%

<12%

<12%

<12%

<12%

<12%

<12%

(2017)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Effect Percentage Haarlemmers dat aangeeft een duurzaam sociaal netwerk te hebben (Inwonerspeiling). indicator R/S

-

-

-

-

93%

94%

>90%

>90%

>90%

>90%

>90%

>90%

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Zorg voor kwalitatief voldoende ondersteuning t.b.v. 1) vrijwillige inzet, 2) mantelzorgers en 3) realisatie van initiatieven. Prestatie Aantal gematchte vrijwilligers door Gewoon in de Wijk (registratie Buurts). indicator R/S

-

-

-

-

-

9.000

10.000 >10.000 >10.000 >10.000 >10.000 >10.000

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Aantal nieuw gestarte bewonersinitiatieven met facilitering binnen Gewoon in de Wijk (registratie Buurts). indicator R/S

Doel

-

-

-

-

-

111

125

125

125

125

125

125

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Haarlemmers worden niet belemmerd in functioneren.

Effect Percentage Haarlemmers dat aangeeft zich beperkt te voelen vanwege lichamelijke gezondheidsredenen indicator (Inwonerspeiling). R/S

-

-

-

-

21%

19%

<25%

<25%

<25%

<25%

<25%

<25%

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Effect Percentage Haarlemmers dat aangeeft zich beperkt te voelen vanwege psychische gezondheidsredenen indicator (Inwonerspeiling). R/S

-

-

-

-

17%

18%

<25%

<25%

<25%

<25%

<25%

<25%

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Effect Percentage Haarlemmers dat aangeeft in het dagelijks leven beperkt te worden in het omgaan met instanties indicator (Inwonerspeiling). R/S

-

-

-

-

6%

6%

<8%

<8%

<8%

<8%

<8%

<8%

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Programmabegroting 2025-2029

79

Prestatie Zorg voor voldoende ondersteuning (1) lichamelijk of (2) psychisch functioneren. Prestatie Aantal inwoners met ondersteuning 1) psychisch of 2) lichamelijk functioneren (registratie Buurts). indicator R/S

-

-

-

-

-

646

>646

>646

>646

>646

>646

>646

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Zorg voor voldoende ondersteuning t.b.v. omgang met instanties. Prestatie Aantal inwoners met ondersteuning omgang t.b.v. met instanties (registratie Buurts). indicator R/S

Doel

-

-

-

-

-

966

>966

>966

>966

>966

>966

>966

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Haarlemmers ervaren een goede gezondheid.

Effect Percentage Haarlemmers dat de eigen gezondheid (zeer) goed noemt (Inwonerspeiling). indicator R/S

75%

74%

73%

74%

73%

75%

>74%

>74%

>74%

>74%

>74%

>74%

(2017)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Zorg voor voldoende ondersteuning t.b.v. ervaren gezondheid. Prestatie Aantal inwoners met ondersteuning lichamelijke en geestelijke gezondheid (registratie Buurts). indicator R/S

Doel

-

-

-

-

-

774

>774

>774

>774

>774

>774

>774

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Haarlemmers voelen zich verbonden

Effect Percentage Haarlemmers dat aangeeft dat Haarlemmers met verschillende achtergronden plezierig met elkaar indicator omgaan (Inwonerspeiling). R/S

-

41%

41%

51%

44%

47%

>45%

>45%

>45%

>45%

>45%

>45%

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Zorg voor voldoende ondersteuning t.b.v. inclusie.

Doel

Versterken preventieve ondersteuning ouders.

Effect Percentage Haarlemse gezinnen dat zelfstandig verder kan doordat hun zelfredzaamheid is versterkt (registratie indicator CJG Kennemerland) . R/S

-

82%

85%

96%

83%

84%

83%

83%

83%

83%

83%

83%

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Versterken zelfredzaamheid ouders door voorlichting en ondersteuning CJG. Prestatie Aantal (nieuw) bereikte kinderen, gezinnen en jongeren door het CJG. Vanaf 2022 vindt deze registratie plaats indicator via gebruik van een Vinkapp bij enkele advies- en informatievragen. Hierdoor is de registratie van het bereik van CJG per 2022 aanzienlijk vergroot. R/S

-

2.354

2.673

1.579

7.059

7.489

7.059

>7.059

>7.059

>7.059

>7.059

>7.059

(2018)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Prestatie Percentage Haarlemmers dat het CJG kent (Inwonerspeiling). indicator R/S

28%%

30%

30%

30%

32%

32%

33%

33%

33%

33%

33%

33%

(2017)

(2019)

(2020)

(2021)

(2022)

(2023)

(2024)

(2025)

(2026)

(2027)

(2028)

(2029)

Programmabegroting 2025-2029

80

Financiën 1 Maatschappelijke participatie Progr. Bel. veld

Maatschappelijke participatie

11 12 13

Lasten (exclusief reserves) Onderwijs Sport Sociale Basis Totaal lasten

30.640 15.637 46.799 93.076

31.889 17.151 54.294 103.334

31.299 17.955 55.950 105.205

28.625 18.642 55.589 102.856

11 12 13

Baten (exclusief reserves) Onderwijs Sport Sociale Basis Totaal baten

-12.281 -1.395 -2.161 -15.837

-10.020 -881 -2.043 -12.944

-9.762 -965 -4.095 -14.823

Saldo (exclusief reserves) Onderwijs Sport Sociale Basis Totaal saldo

18.360 14.242 44.638 77.239

21.869 16.269 52.252 90.390

248 -1.209 76.278

Rekening 2023

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 na wijz.

Begroting 2028

Begroting 2029

28.608 18.107 52.987 99.703

29.557 18.583 51.510 99.649

30.709 18.796 51.491 100.996

-8.797 -915 -3.733 -13.445

-8.886 -832 -1.733 -11.451

-8.978 -832 -1.296 -11.106

-8.978 -832 -1.296 -11.106

21.537 16.990 51.855 90.382

19.828 17.728 51.856 89.411

19.723 17.275 51.255 88.252

20.578 17.751 50.214 88.543

21.731 17.963 50.195 89.890

50 -943

50 -50

50 -50

50 -50

50 -50

50 -50

89.497

90.382

89.411

88.252

88.543

89.890

Baten -10.020 -9.762 258

Saldo 21.869 21.537 -331

tableCell1

11 12 13 tableCell4

Toevoegingen aan reserves tableCell13 Onttrekkingen aan reserves tableCell19

Totaal saldo incl. reserves

Analyse saldo beleidsveld 11 Onderwijs 11 Onderwijs Bijgestelde begroting 2024 (exclusief reservemutaties) Begroting 2025 (exclusief reservemutaties) Verschil

Lasten 31.889 31.299 -589

1.1 Onderwijs Toelichting lasten

bedrag

v/n

De geraamde lasten (exclusief mutaties reserves) zijn in 2025 € 0,6 miljoen lager dan in 2024.

-589

v

Meerjarenraming 2024-2028 In de vorige meerjarenraming werd met lagere lasten gerekend

-938

v

Voortgangsrapportage 2024/Kadernota 2025 Opdracht Gewoon in de Wijk Indexatie Kadernota 2025

228 321

n n

Begroting 2025 Geactualiseerde kostenverdeling begroting 2025 Meicirculaire 2024 Geactualiseerde kapitaallasten begroting 2025

247 -314 -144

n v v

11

n

Diverse verschillen < € 100.000.

Programmabegroting 2025-2029

81

1.1 Onderwijs

bedrag

v/n

De geraamde baten (exclusief mutaties reserves) zijn in 2025 € 0,3 miljoen lager.

258

n

Meerjarenraming 2024-2028 In de vorige meerjarenraming werd met lagere baten gerekend

474

n

Begroting 2025 Invullen stelpost KN25 € 2 mln. reëel en offensiever ramen i.a.n. PB25

-166

v

Diverse verschillen < € 100.000.

-50

v

Toelichting baten

Analyse saldo beleidsveld 12 Sport 12 Sport Bijgestelde begroting 2024 (exclusief reservemutaties) Begroting 2025 (exclusief reservemutaties) Verschil

Lasten 17.151 17.955 805

1.2 Sport

Baten -881 -965 -84

Saldo 16.269 16.990 721

bedrag

v/n

De geraamde lasten (exclusief mutaties reserves) zijn in 2025 € 0,8 miljoen hoger dan in 2024.

805

n

Voortgangsrapportage 2024 / Kadernota 2025 Indexatie Kadernota 2025 Geactualiseerde kapitaallasten Voortgangsrapportage 2024 / Kadernota 2025

740 155

n n

Begroting 2025 Geactualiseerde kapitaallasten begroting 2025

-87

v

Diverse verschillen < € 100.000.

-3

v

bedrag

v/n

De geraamde baten (exclusief mutaties reserves) blijven in 2025 nagenoeg gelijk.

-84

v

Diverse verschillen < € 100.000.

-84

v

Toelichting lasten

1.2 Sport Toelichting baten

Analyse saldo beleidsveld 13 Sociale Basis 13 Sociale Basis Bijgestelde begroting 2024 (exclusief reservemutaties) Begroting 2025 (exclusief reservemutaties) Verschil

Programmabegroting 2025-2029

Lasten 54.294 55.950 1.655

Baten -2.043 -4.095 -2.052

Saldo 52.252 51.855 -397

82

1.3 Sociale Basis Toelichting lasten

bedrag

v/n

De geraamde lasten (exclusief mutaties reserves) zijn in 2025 € 1,7 miljoen hoger dan in 2024.

1.655

n

Meerjarenraming 2024-2028 In de vorige meerjarenraming werd met lagere lasten gerekend

-984

v

Begroting 2024 Aanvulling Budgetoverheveling digitale transformatie Sociaal domein

-198

v

Voortgangsrapportage 2024 / Kadernota 2025 Opdracht Gewoon in de Wijk Huisvestingsplan Gewoon in de Wijk MRA baten Programmabudget Transformatie Sociaal domein Opvangkosten Oekraïense vluchtelingen 2024 Indexatie Kadernota 2025 Bestemmingsvoorstellen resultaat jaarrekening 2023

-228 175 -100 -305 1.730 -425

v n v v n v

Begroting 2025 Geactualiseerde kostenverdeling begroting 2025 Bijstelling begroting Veiligheidsregio Kennemerland Formatie voor de uitvoering van het Integraal Zorgakkoord Bijstellen begroting voor GALA en IZA uitgaven

-571 142 334 2.000

v n n n

85

n

1.3 Sociale Basis Toelichting baten

bedrag

v/n

De geraamde baten (exclusief mutaties reserves) zijn in 2025 € 2,1 miljoen hoger dan in 2024.

-2.052

v

Meerjarenraming 2024-2028 In de vorige meerjarenraming werd met lagere baten gerekend

287

n

Voortgangsrapportage 2024 / Kadernota 2025 MRA baten Programmabudget Transformatie Sociaal domein

100

n

Begroting 2025 Formatie voor de uitvoering van het Integraal Zorgakkoord Bijstellen begroting voor GALA en IZA uitgaven

-437 -2.000

v v

-2

v

Diverse verschillen < € 100.000.

Diverse verschillen < € 100.000.

Reservemutaties per programma Reservemutaties

Toevoegingen

Onttrekkingen

Mutatie 2025

50

50

Reserve Duurzame sportvoorzieningen

50

50

Programmabegroting 2025-2029

83

Investeringen programma IP nummer

Omschrijving

77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 77.01 81.06 81.06 81.27 81.27 81.27 81.28 81.28 81.28 81.30 81.30 JGD.01 JGD.02 JGD.03 SPRT.03 SPRT.04 SPRT.05 SPRT.08

Hamelinkschool aankoop grond en bouwrijp maken JOP 2020 De Verbeelding JOP 2020 IKC Valeo (gedekt uit huurinkomsten) JOP 2020 IKC Valeo (vm. Wadden Boerhaave) JOP 2020 Zonnewijzer uitbreiding, gymzaal en IKC JOP 2023 Renovatie HMS JOP 2024 Prof. Dr. Van Gilseschool JOP 2025 Coornhert renovatie JOP 2025 Liduina Timorstraat renovatie JOP 2025 Lindeboom JOP 2025 Spaarneschool JOP 2025 Vrije school Kleverpark locatie: Wouwermanstraat SHO 2023 Beatrixplein ITK SHO 2023 Focus semi-permanent gebouw SHO 2023 IBKC De Talenten SHO 2025 ISK Renovatie veld Kon. HFC Vervanging grassportvelden United Davo verplaatsbare kleedkamers Vervanging kleedaccommodaties Kon. HFC Vervanging kleedkamers buitensport Stelpost verrekening sportaccommodaties Vervanging sportvelden: onderbouw Vervanging sportvelden: toplagen Binnen- en buitensportaccommodaties Turnhal Jaap Edenlaan Scoda Plein skatepark ('t Landje) *** Roosje Vospad, playground Speeltuingebouw Theemsplein Sport in de openbare ruimte Sportzaal Beatrixplein Zwembad noord Zwembad De Houtvaart renovatie en installaties Totaal bruto investeringen ***: investering met een (gedeeltelijke) subsidie/bijdrage, zie bijlage 5.1

Investering 2025 1.000 950 1.000 3.840 6.514 4.000 3.430 100 100 350 150 70 100 140 270 439 77 282 600 814 955 107 255 3.539 1.760 5.632 679 252 500 250 250 300 1.000 38.706

Risico's Er is één risico met financieel gevolg geïdentificeerd binnen programma 1, dit risico is terug te vinden in bijlage 5.10 en leidt tot een benodigde weerstandscapaciteit van € 1,4 miljoen.

Programmabegroting 2025-2029

84

Doelenboom Programma 2 ‘Ondersteuning en zorg’ Beleidsveld

2.1 Voorzieningen volwassenen

Doel

Haarlemmers kunnen zo zelfstandig mogelijk functioneren en thuis wonen

Effectindicator

Prestatie

Product

Prestatie-indicator

% Haarlemmers dat aangeeft in het dagelijks leven beperkt te worden vanwege de woonsituatie

2101 Vervoersvoorz. (€ 6.641)

Aantal cliënten maatwerkarrangementen Wmo (BZK)

% Haarlemmers dat aangeeft in het dagelijks leven beperkt te worden in het voeren van een huishouden

2102 Woonvoorzieningen (€ 2.367)

Aantal unieke inwoners met een voorziening hulp bij het huishouden

2103 Huishoudelijke onderst. (€ 17.912)

Aantal unieke inwoners met een woonvoorziening

2104 Begeleiding en dagbest. (€ 7.716)

Aantal unieke inwoners met een voorziening Beschermd Wonen

2106 Overige voorz. volw. (€ 4.981)

Aantal unieke inwoners met een vervoersvoorziening

% Haarlemmers dat aangeeft in het dagelijks leven beperkt te worden in het verrichten van algemene dagelijkse levensverrichtingen

Verstrekken materiële – en immateriële voorzieningen

% Haarlemmers dat aangeeft in het dagelijks leven beperkt te worden in het zich buitenshuis verplaatsen

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14678158/2