Bijlage 1 Actieprogramma Wonen en Zorg 2025-2030 Gewoon samen thuis

leven al complex genoeg is, en de ervaren gezondheid is lager dan in andere stadsdelen. Er zijn relatief veel laag geletterden, schuldenproblematiek en er is relatief vaker sprake van wantrouwen naar de overheid. Gesprekken stakeholders: Zorgaanbieders mensen met verstandelijke beperking (Philadelphia, Hartekamp Groep, SIG) De doelgroep mensen met een verstandelijke beperking (VB) is aan het vergrijzen; tegelijkertijd komt de doelgroep jongere VB'ers met een zwaardere zorgvraag er voor in de plaats. Gezien de zorgzwaarte van deze groep zijn zij moeilijker te huisvesten, zij hebben vaker ook verslavingsproblematiek. Het is lastig om geschikte locaties te vinden voor zorgorganisaties, en kleinschalige locaties zijn lastig te financieren; de ondergrens is een minimum van 24 wooneenheden voor een doelgroep met een lichtere zorgvraag. Voor een zwaardere doelgroep ligt dit minimum op 40 wooneenheden per locatie. Het is aantrekkelijker om te investeren in locaties waar wonen en zorg gescheiden zijn, dit kan ook voor de Wlz-doelgroep. Huisartsenkoepel Het meer zelfstandig gaan wonen van psychisch kwetsbaren heeft naar verwachting niet veel invloed op huisartsen, omdat contacten vaak via de GGZ verlopen. Vergrijzing en langer zelfstandig wonen van ouderen heeft wel veel effect. Grootste uitdaging is de huisvesting van huisartsen.

Aan de ene kant om überhaupt huisvesting te vinden, aan de andere kant om die huisvesting ook zo te spreiden dat deze aansluit bij de spreiding van kwetsbare ouderen. Hierover is goed contact met de gemeente, maar om op het juiste moment betrokken te zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen is een uitdaging. Maatwerk in Zorg Complexe doelgroepen binnen beschermd wonen hebben vaak belang bij een rustige omgeving; midden in een woonwijk kan extra uitdagingen met zich meebrengen voor zowel zorgverlener, inwoner als wijkbewoner. Woningen worden onder andere geselecteerd op nabijheid van zorgsteunpunten/dagbestedingslocaties. Piketdiensten moeten snel bij een inwoner kunnen zijn. Hierover zijn richtlijnen opgenomen in de contracten met de gemeente. Goed contact met de buurt wordt erg belangrijk gevonden, met name vanwege draagvlak in de wijk. Maatwerk in Zorg organiseert buurtbijeenkomsten en heeft ‘open 36

inloop’ in hun kantoren. Daarnaast wordt goed contact onderhouden met Buurts en met wijkagenten. Wooneenheden omklappen naar zelfstandige woningen is aantrekkelijk, maar heeft wel een aantal obstakels. Bij opleveren van de woning kunnen zich hoge kosten voordoen (vooral bij de zwaardere doelgroep waar ze mee te maken hebben); daarnaast vinden verhuurders dit vaak lastig/risicovol. Er wordt genoemd dat conflicterend beleid van de gemeente voor belemmeringen zorgen: het verkrijgen van vergunningen voor bijvoorbeeld woningsplitsen, bouwen/verbouwen en het wijzigen van een bestemmingsplan. Woongroep voor Indische Ouderen Pré Wonen heeft het complex gerealiseerd en is eigenaar. Het complex bestaat uit 27 sociale huurappartementen, een binnentuin en een gemeenschappelijke ruimte. De manier van samenwonen voorkomt in de beleving van Stichting Indische Ouderenraad Haarlem (SIOH) veel zorg, er wordt voor elkaar gezorgd, de mensen, contacten en alle activiteiten zorgen ervoor dat mensen lang vitaal blijven. De stichting organiseert met behulp van vrijwilligers veel activiteiten in de gemeenschappelijke ruimte, doet de administratie van donateurs en draagt kandidaten voor bij vrijkomende woningen. Er wordt voor gezorgd dat er een mix van bewoners is, zodat men voor elkaar kan blijven zorgen. Mensen kunnen zich opgeven als donateur van de stichting.

Als een appartement vrij komt, dan kijkt het bestuur wie van de wachtlijst in aanmerking komt voor de woning. Daarbij wordt ook gekeken naar wat mensen kunnen bijdragen aan de gemeenschap. De activiteiten stimuleren ook de overdracht van cultuur op de nieuwe generaties. De donateurs komen uit heel Nederland. De gemeenschappelijke ruimte bestaat uit drie appartementen die door de stichting worden gehuurd van Pré Wonen. Bewoners dragen hieraan bij via de stichting. Door middel van het vragen van een bijdrage voor activiteiten worden door de stichting aanvullende middelen opgehaald. Er is ook de mogelijkheid om de ruimte te verhuren aan mensen voor bijzondere gelegenheden. Huurdersorganisaties In relatie tot de waarde van gemengde en collectieve woonvormen is het Diakonesseplein is een goed voorbeeld van een prettige manier van samenleven voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Hier gaat vanuit de corporatie en zorgaanbieders veel aandacht naartoe. Het samenwonen van deze groep leidt tot solidariteit en begrip. Mensen met dezelfde achtergrond vinden het belangrijk om de Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

verbinding te houden met hun buren. Je moet in je budgettering opnemen dat er aandacht blijft vanuit welzijnspartijen voor plekken die dat nodig hebben. Succesvol kunnen samenwonen is afhankelijk van het type rugzakje dat je hebt. Er is een enorme behoefte aan gemeenschappelijke ruimtes. We moeten het stimuleren om een gemeenschap te vormen. Een gemeenschappelijke ruimte wordt als randvoorwaarde gesteld. Soms is de behoefte aan gemeenschappelijke ruimte niet bekend en is het dichtstbijzijnde buurthuis te ver. Bij elke buurtkamer hoort community building, dat hoeft niet per se een professional te zijn. De corporaties moeten hier vooral bij faciliteren. Voor het sociaal beheer kun je beter de organisaties die er al zijn sterker maken. Er wordt veel afgeschoven op mantelzorgers, vanuit een bezuinigende gedachte. Er zou veel winst gehaald kunnen worden uit het beter benutten van het netwerk van mantelzorgers en vrijwilligers. Bij kwetsbare complexen is het belangrijk dat er begeleiding is. Wees eerlijk over de risico’s. Het is belangrijk om ervaringsdeskundigen mee te nemen bij het gesprek met de buurt. Pro Senectute Pro Senectute is een landelijke opererende organisatie met 2 locaties in Haarlem: Spaar en Hout (Woonzorgarrangement met VPT) en Tussenhout (intramurale verpleegzorg).

Pro Senectute heeft eigen specialistische zorg in dienst, en delen van de zorg wordt via lokale partijen via Senectute geleverd. De huur van de wooneenheden in Spaar en Hout ligt tussen de 1200 en 1900 euro, bijkomende kosten zijn beperkt. De woningen zijn verouderd (gedeeld sanitair), en worden moeilijk verhuurbaar. Senectute zou willen vernieuwen maar heeft nog geen overeenstemming met de eigenaar. Senectute zou ook meer contact/uitwisseling met bewoners en organisaties in de omgeving van Spaar en Hout willen bewerktstelligen. Gesprekken bewoners en inwonerspeiling Reinaldahuis, 21 okotber 2024 Het Reinaldahuis dient als ontmoetingsplaats voor de buurt, ook voor bewoners die er niet wonen. Door de aanwezigheid van verschillende voorzieningen in het gebouw (zoals een fysiotherapeut) kunnen bewoners én bezoekers op de binnenplaats laagdrempelig met elkaar in contact komen. Deze gemeenschappelijke ruimte is daarom een belangrijke plek voor het opzoeken van ontmoeting en gezelligheid. Sommige bewoners vinden de openbaarheid van de gemeenschappelijke ruimte niet prettig, die zouden een meer beschermde gemeenschappelijke ruimte fijner vinden. Er 37

komen voornamelijk ouderen. Het zijn vooral mensen die komen en meedoen aan activiteiten. Bewoners zijn voornamelijk positief over de invulling van hun leven, het sociale contact en de aanwezige voorzieningen. Het sociale netwerk werd gezien als belangrijke bron voor ondersteuning. Bewoners zonder partner of kinderen ervaren veel steun uit het contact met mede bewoners. Uit de gevoerde gesprekken kwam naar voren dat gemengd wonen een oplossing kan zijn voor het mengen van verschillende leeftijdsgroepen, maar anderzijds kunnen verschillende leefstijlen tussen bewoners een belemmering vormen voor een gevoel van verbinding en sociale nabijheid. Een bewoonster vertelde over haar vorige wooncomplex: “Dat zag er daar heel mooi uit, alles nieuw, maar ik ben daar weggegaan omdat ik me eenzaam voelde. Als ik behoefte had aan een praatje was iedereen weg en aan het werk. Daarom ben ik hier gekomen”. Uit de gesprekken in het Reinaldahuis is voornamelijk naar voren gekomen dat de openbare gemeenschappelijke ruimte een positieve plek is waar inwoners (in en om het gebouw) op eigen initiatief elkaar kunnen ontmoeten; iets wat hen veel waard is.

Buurtwinkel Hof van Leijh, 22 oktober 2024 De buurtwinkel fungeert voor inwoners als plek om bij elkaar te komen; waar mensen een drempel kunnen ervaren om bij elkaar over de vloer te komen, biedt de buurtwinkel de mogelijkheid om (nieuwe) buurtbewoners te ontmoeten. Uit een aantal gesprekken bleek dat bewoners elkaar al heel lang vanuit de buurt kennen, maar niet persé elkaar thuis opzoeken. Ervaringen van bewoners waren dat de buurt (Haarlem Oost) heel erg is veranderd door de jaren heen. Zij ervoeren dat het gemeenschapsgevoel sterk is verminderd. Er werd genoemd dat mensen na enkele jaren weer snel verhuizen, zeggen elkaar geen gedag, begrijpen elkaar minder goed en hebben andere leefstijlen. Doordat de buurtwinkel niet open is in het weekend ervoeren bewoners een gemis aan dagbesteding op de weekenddagen. De buurt wordt als niet toegankelijk voor ouderen beschouwd. Er zijn weinig plekken voor ouderen om te ‘hangen’, en er zit veel hoogteverschil in de stoepen, waardoor het niet fijn rijden is met een scootmobiel of lopen met een rollator. Ook het kruispunt is te druk om over te steken. Buurthuis Da Vinci, 23 oktober 2024 Voor ouderen is toegankelijkheid en mobiliteit een belangrijk onderwerp. Dit lijkt een belangrijke factor te zijn in de tevredenheid van de woonsituatie.

Het gaat hierin niet alleen om zelfstandig kunnen zijn in dagelijkse bezigheden, maar ook om het gemak sociaal contact te kunnen opzoeken of ontvangen. Fysieke belemmeringen in en om het wooncomplex zijn voor inwoners verhuisredenen, en vormen daarnaast ook een Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

bedreiging voor de maatschappelijke gezondheid. Een gesproken inwoner gaf hierover een tekenend voorbeeld: “De buurt is niet rolstoelvriendelijk, de bestrating is slecht en hobbelig, hoeken en randen te scherp of te stijl en er zijn gaten in de weg. Ik heb laatst een val gemaakt door zo’n gat en nu heb ik mijn ribben en goede hand gekneusd. Ik kan nu veel minder zelf.” Wanneer inwoners meer ondersteuning nodig hebben wordt gekeken naar het eigen sociale netwerk. Veel inwoners hebben wel contact met een buurtbewoner, maar het ontvangen van mantelzorg is niet voor iedereen een voor de hand liggende optie. Maatregelen om dit te vergemakkelijken worden door inwoners gewaardeerd. In dit kader kan bijvoorbeeld gedacht worden aan logeerkamers in een wooncomplex waar naasten voor een korte periode kunnen logeren. Daarnaast, om ontmoeting in de directe woonomgeving te stimuleren, zijn gemeenschappelijke ruimtes van belang. Indien hier geen sociale programmering aanwezig is, zijn het vrijwilligers en actieve bewoners die de gemeenschappelijke ruimte daadwerkelijk een functie geven in het bevorderen van sociale cohesie en gemeenschapsgevoel. Gesprek met actieve bewoners Hof van Leijh mei 2024 Bewoners vinden het fijn om in Hof van Leijh te wonen.

Na de oplevering is een deel van hen, op initiatief en met ondersteuning van Elan Wonen gaan werken om de contacten tussen alle bewoners te versterken, activiteiten te ontwikkelen en problemen in het gebouw of in het samen wonen snel te verhelpen. Wat het lastig heeft gemaakt is dat er bij mensen die met een zorgindicatie in Hof van Leijh zijn komen wonen er soms problemen waren die niet met begeleide bewoner opgelost konden worden. Het was dan niet duidelijk welke organisatie kon worden benaderd om de zorgen te uiten en/of problemen op te lossen. Dat maakt het samenwonen soms erg lastig. Bij nieuwe projecten zou het wenselijk zijn om van één of een beperkt aantal en bekende zorgorganisaties uit te gaan waarmee nadrukkelijker contact kan worden gelegd. Mantelzorgende buurtbewoner, september 2024. Er zijn grenzen wat je als buur kan bijdragen aan de zorg voor mensen uit de straat buurt, het is prima om wat hulp te verlenen om achtervang bij alarm te zijn bijvoorbeeld, of een oogje in het zeil te houden, boodschapje te doen. Maar de grens ligt bij wel fysieke verzorging, dat kan je niet bij een buur neerleggen. Het is duidelijk dat met de tekorten in de zorg we het anders moeten gaan doen, dit vraagt bewustzijn van ons allemaal. Het is ook belangrijk dat zorgprofessionals bij de intake direct contact opnemen met de mensen uit de buurt die mee kunnen helpen en kijken.

Om dit op te bouwen is tijd nodig, het is belangrijk dat mensen langer in een straat of 38

buurt wonen, en dat er allerlei aanleiding is om samen met iets bezig te zijn, elkaar te ontmoeten. Er zullen voor de toekomst ook heel veel meer vrijwilligers nodig zijn, ook bij de verpleeghuizen, ook/juist om te zorgen dat bewoners ondersteund worden, ook/juist voor primaire zaken zoals eten en drinken. We zouden meer in moeten zetten voor vrijwilligerswerk ook juist in deze tehuizen en andere woonvormen

Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

39

Bijlage 6: Begrippenlijst Actualisatie Spelregels Woningbouw 2023: Deze nota is een vervolg op de nota ‘Kaders en instrumenten sociale huur en middensegment’ die eind 2018 door de gemeenteraad van Haarlem is vastgesteld. Uitgangspunt van deze nota was om de grip op de woningmarkt de vergroten door het stellen van spelregels het inzetten van instrumentarium voor de realisatie van het gewenste woningbouwprogramma in de sociale huur en het middensegment. Beschermd Wonen (BW): Beschermd Wonen is voor volwassenen met psychische of psychosociale kwetsbaarheid die 24 uur per dag hulp nodig hebben. Deze mensen verblijven in een intramurale woonvorm waarbij zorg en wonen aan elkaar verbonden zijn. Dit betekent dat de cliënten hier alleen kunnen wonen zolang zij zorg ontvangen van de Beschermd Wonen locatie. Mensen in een Beschermd Wonen instelling worden bijvoorbeeld geholpen met het indelen van hun dag of het omgaan met verslaving. Beschermd Thuis (BT): Beschermd Thuis is de beweging waarbij cliënten met psychische of psychosociale kwetsbaarheid zo veel mogelijk geholpen worden vanuit hun eigen woning in de wijk. De zorg wordt zo georganiseerd dat hulpverleners 24 uur per dag hulp van dezelfde aard als bij Beschermd Wonen kunnen verlenen aan cliënten. Hierbij behouden cliënten hun sociale netwerk in de wijk, waardoor de kans op herstel vergroot.

Een Thuis voor Iedereen: Het programma ‘Een thuis voor iedereen’ is het 2e van de 6 programma's onder de Nationale Woon- en Bouwagenda. Dit programma heeft als doel te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor alle aandachtsgroepen met een evenwichtige verdeling over gemeenten met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding. Geclusterde woning: Een woning die onderdeel uitmaakt van een woonvorm waarbij bewoners van eenzelfde doelgroep in nabijheid van elkaar wonen. Het Ministerie van VWS hanteert een definitie van minimaal 12 woningen met een gemeenschappelijke ruimte. Dit kunnen grondgebonden en gestapelde woningen zijn, huur- én koopwoningen, met gedeelde voorzieningen of individueel. Het type woning is afhankelijk van de doelgroep maar wordt gekenmerkt door de nabijheid van andere woningen en een gemeenschappelijke ruimte. Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

Intramuraal verblijf: Verblijf in een instelling waar cliënten onafgebroken verblijven en zorg ontvangen. Het gaat om zorg in een verpleeghuis, instelling voor gehandicapten of voor mensen met langdurige psychische problemen. Kleinschalige woonvoorzieningen (kwv): In een kleinschalige woonvoorziening wonen kinderen met complexe problemen. Zij worden begeleid door een klein team van pedagogisch medewerkers. De focus ligt op het zo gewoon mogelijk leven. Zo staat de woonvoorziening in een woonwijk en is de woning niet 'gesloten’. De jongeren gaan naar school, familie en sport. Mantelzorgwoning: Een mantelzorgwoning is een zelfstandige woning op het terrein van een eigen huis, of op het terrein van de woning van degene die wordt verzorgd. Mantelzorgwoningen kunnen in een tuin geplaatst worden of via een uitbouw worden gerealiseerd. Mantelzorgurgentie: Met een mantelzorgurgentie kunnen mensen voorrang krijgen op een sociale huurwoning om mantelzorg te krijgen of te verlenen. Aan het verkrijgen van mantelzorgurgentie zijn strenge eisen verbonden. Regels en voorwaarden over mantelzorgurgentie staan opgenomen in de huisvestingsverordening. Nationaal Actieplan Dakloosheid: Het Nationaal Actieplan Dakloosheid zet in op een paradigmashift in de manier waarop we kijken naar en omgaan met dakloosheid.

Het plan stelt de ambitie om dakloosheid in Nederland fors en structureel terug te dringen, waarmee aangesloten wordt bij de Verklaring van Lissabon om dakloosheid in 2023 te beëindigen. Nultredenwoning: Een woning zonder trappen, waarbij alle voorzieningen gelijkvloers zijn. De woning is intern en extern toegankelijk. Dat betekent dat vanuit de woonkamer de keuken, het toilet en de badkamer en ten minste één slaapkamer zonder traplopen te bereiken zijn. Extern toegankelijk wil zeggen dat de woonkamer van de woning of woonruimte vanaf de straat te bereiken is zonder traplopen. Pact voor Uitstroom: Het Pact voor Uitstroom is een samenwerkingsverband tussen 27 partijen – bestaande uit gemeenten, corporaties en zorg- en welzijnspartijen – in Zuid-Kennemerland/IJmond, waarbij gezamenlijk wordt gewerkt aan een succesvolle uitstroom van cliënten uit de Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Hierbij wordt gewerkt aan passende uitstroom voor cliënten, op redelijke termijn, met de 40

juiste ondersteuning in de wijk. Regionaal Actieplan Dakloosheid: Het Regionaal Actieplan Dakloosheid (RAD) gaat over de veranderstrategie van de regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer ten aanzien van de beweging van opvang naar wonen eerst. Aan de hand van zes leidende principes zet het Nationaal Actieplan Dakloosheid in op het terugdringen en beëindigen van dakloosheid. De RAD gaat in op de huisvestingsopgave die de transformatie van opvang naar huisvesting met zich meebrengt. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo): De Wet maatschappelijke ondersteuning is de wet die gemeenten de verantwoordelijkheid geeft om ervoor te zorgen dat haar bewoners zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. De wet regelt dat gemeenten zorg aan huis financieren aan mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. Dit kan bijvoorbeeld gaan om begeleiding en dagbesteding, ondersteuning om de mantelzorger tijdelijk te ontlasten, een plaats in een beschermde woonomgeving voor mensen met psychische kwetsbaarheid, opvang bij huiselijk geweld of dakloosheid. Wet langdurige zorg (Wlz): De Wet langdurige zorg regelt zware, intensieve zorg voor kwetsbare ouderen, mensen met een handicap en mensen met een psychische aandoening. Deze mensen hebben geen perspectief op herstel. Dit kan gaan om bijvoorbeeld kwetsbare ouderen, mensen met een handicap en mensen met een psychische aandoening.

Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) bepaalt of iemand in aanmerking komt voor de Wlz. Met een Wlz-indicatie kunnen mensen terecht in een verpleeghuis, een instelling voor mensen met een handicap of een ggz-instelling. Mensen kunnen er ook voor kiezen om thuis te blijven wonen met intensieve zorg (Volledig Pakket Thuis (vpt), Mobiel Pakket Thuis (mpt) of Persoons Gebonden Budget (pgb). De woning moet hier dan wel geschikt voor zijn. Het zorgkantoor beoordeelt hiervoor de thuissituatie.

Wonen Eerst: Wonen Eerst is een van de actielijnen van het Nationaal Actieplan Dakloosheid. Wonen Eerst is een beweging die uitgaat van een afbouw van de maatschappelijke opvang. Wonen Eerst gaat uit van de gedachte dat iemand het beste kan herstellen van een situatie op een vaste woonplek met de juiste hulp. WOZO Programma: Het WOZO (Wonen en Zorg voor Ouderen) is een beleidsprogramma van het Ministerie van VWS dat gaat over de maatschappelijke beweging om een omslag te maken in het organiseren van ondersteuning en zorg voor ouderen in een vergrijzende samenleving. De omslag richt zich op het organiseren van zorg en ondersteuning aan huis die ervoor zorgt dat ouderen zo lang en gezond mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Zorggeschikte woning: Zorggeschikte woningen zijn in de definitie van het Rijk zelfstandige rolstoelgeschikte, nultredenwoningen die onderdeel zijn van een geclusterde woonvorm. Om alle vormen van Wlz-zorg te kunnen leveren, zijn deze wooneenheden en het woongebouw rolstoelgeschikt, met voldoende manoeuvreerruimte; een ruime badkamer, voldoende brede gangen en toegangsdeuren. Zorgverzekeringswet (Zvw): De zorgverzekeringswet regelt dat iedere inwoner van Nederland recht heeft op zorg vanuit het basispakket (en dat iedereen die in Nederland woont of werkt verplicht is een zorgverzekering af te sluiten).

Dit kan bestaan uit een behandeling, dienst of een product. Wijkverpleging (zorg in de eigen omgeving) valt doorgaans onder dit basispakket, en wordt dus vergoed vanuit het basispakket.

Wet versterking regie op de volkshuisvesting: Het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting zorgt ervoor dat overheden weer kunnen sturen op hoeveel, waar en voor wie zij gaan bouwen. Deze wet zorgt voor de wettelijke verankering van alles wat er op het gebied van volkshuisvesting in gang is gezet. Deze wet maakt expliciet dat overheden samen voor voldoende woningen moeten zorgen. Doel van de wet is voldoende woningen bouwen voor de juiste doelgroepen, met kortere procedures en een eerlijke verdeling. Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

41

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, [Kies datum]

Tekst: [Naam], Fotografie: [Naam], Ontwerp: [Naam], Drukwerk: [Naam] ________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl Gemeente Haarlem - Maatschappelijke Ondersteuning en Wonen

42