Bijlage 1 03 Adviesrapport Stipo
Tekst van het document
Een nieuwe toekomst voor Centrum Schalkwijk Een visie op de sociaal-maatschappelijke voorzieningen
Eindrapport juli 2024
Juli 2024
STIPO, team voor stedelijke ontwikkeling, werkt aan betere steden. Samen met de gebruikers richten we ons op: Langdurige kwaliteit ademend met de wensen van de tijd, de ziel van de plek met onderscheidend vermogen waarin mensen willen blijven investeren, gelaagdheid voor meervoudig en divers gebruik voor een eerlijke en inclusieve stad, publieke kwaliteit met de openbare ruimte als plek voor interactie en de plinten als de kapstok van de omgeving, eigenaarschap van de mensen, ondernemers en gebruikers van de plek.
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
Voor meer informatie: www.stipo.nl
1
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Proces 2. Hoe is het nu? 3. Visie 4. Ankers van Leven 5.1 Het sportanker 5.2 Het Cultuuranker 5.3 De Bibliotheek 5.4 Circulaire Hub 5.5 Gezondheid 5.6 Onderwijs 5.7 Eetcultuur 5.8 Het huidige bibliotheekgebouw 6. Conclusie & aanbevelingen Bijlagen
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
2 3 4 5 6 8 9 11 13 14 15 16 17 18 19 21
2
1.
Introductie
Schalkwijk telt ca. 36.000 inwoners1 en bestaat uit vier wijken: Europawijk (10.000 inwoners), Boerhaavewijk (9.000 inwoners), Meerwijk (9.000 inwoners) en Molenwijk (8.000 inwoners). In Schalkwijk heeft ongeveer 48% een Nederlandse, 39% een niet-Westerse en 13% een Westerse achtergrond. De rijkdom van culturen is uniek voor Haarlem (65% Nederlands, 18% niet-Westers en 17% Westers). De groene wijk bestrijkt een kwart van het oppervlak van Haarlem.
De ambitie is om in Centrum Schalkwijk - naast een fors woonprogramma en commerciële voorzieningen - een aantrekkelijk palet aan sociaal maatschappelijke voorzieningen te realiseren dat van positieve betekenis is voor de huidige en toekomstige bewoners en een positieve bijdrage levert aan de ontwikkeling van het stadsdeel. Het doel is om een toekomstbestendig stadsdeel centrum te maken voor iedere Schalkwijker, dat ontmoeting stimuleert, sociale veiligheid biedt en een fijn woongebied is.
De komende jaren wordt er veel ontwikkeld in Schalkwijk. De wijk groeit daarbij naar bijna 50.000 inwoners. Rondom de nieuwe en bestaande woningen wordt er hard gewerkt aan de realisatie van voorzieningen op sociaal, gezondheids- en cultureel gebied en commerciële en werkvoorzieningen. Gemeente Haarlem werkt nauw samen met verschillende partijen om te zorgen dat de voorzieningen goed aansluiten bij de behoeften van de bewoners van Schalkwijk.
Onderzoeksvragen
Ook het verouderde en noodlijdende winkelcentrum Schalkwijk wordt de komende jaren vernieuwd tot een modern en aantrekkelijk stadsdeelcentrum waar het prettig wonen, werken, winkelen, sporten, en ontspannen wordt. Er worden in totaal zo’n 3.000 woningen toegevoegd. De ontwikkeling van dit nieuwe centrum gaat in drie stappen. Het eerste deel van Centrum Schalkwijk is met ca 300 woningen, twee supermarkten, diverse (vers) winkels, horeca, een parkeergarage en een nieuwe bioscoop reeds in gebruik. Het tweede deel aan de zuidzijde (voorheen o.a. de Blokker en de V&D) wordt vanaf 2024 gerealiseerd. Hier zijn ca. 1.200 woningen, de bibliotheek en ruimte voor diensten, kantoren, horeca en een sportschool voorzien.
De gemeente Haarlem heeft STIPO gevraagd om het kwantitatieve programmamodel, gebaseerd op de voorzieningen studie en referentienormen uit 2022, nader onder de loep te nemen en kwalitatief te beoordelen. De vragen die voorliggen zijn: ●
Kunnen we komen tot een kwalitatieve analyse van de bovengenoemde inventarisatie, getoetst aan de behoeftes van interne, maar ook externe partijen en belanghebbenden;
●
met als doel een realistisch, haalbaar sociaal-maatschappelijk voorzieningen programma op te stellen, passend bij de huidige en toekomstige bewoners en de sociaal maatschappelijke uitdagingen in de wijk;
●
daarbij ook innovatieve organisatiemodellen in acht te nemen om met lokale helden en eigenaars te bouwen aan een ‘future-proof’ Centrum Schalkwijk.
Voor het derde en laatste deel van de transformatie is een masterplan in ontwikkeling, onder leiding van de gemeente, in samenwerking met Rijnboutt. Het masterplan gaat laten zien hoe dit deel van Centrum Schalkwijk er in de toekomst uit gaat zien en hoe de verdeling voorzieningen, woningen en openbare ruimte is. Dit masterplan is in de tweede helft van 2024 gereed voor inspraak.
1
Haarlem.in.cijfers.nl
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
3
2.
Proces
De analyse is uitgevoerd door STIPO in opdracht van de gemeente Haarlem. Het proces is tot stand gekomen in overleg met de gemeente. We hebben in de afgelopen periode de volgende stappen gezet: ●
Intake & inrichten proces
November ‘23
●
Observaties Schalkwijk en Centrum Schalkwijk
November ‘23
●
Analyse beleids- en projectdocumentatie
December ‘23
●
Interviews interne betrokkenen
December - januari ‘24
●
Interviews externe betrokkenen
Januari - februari ‘24
●
Expertsessie Maatschappelijke voorzieningen
Februari ‘24
●
Terugkoppel sessie incl. de Stad op Ooghoogte
Maart ‘24
●
Analyse: van oorspronkelijk programmamodel
Maart - mei ‘24
naar een realistisch, haalbaar voorzieningen programma ●
Ateliersessie
April ‘24
●
Concept eindadvies
Mei ‘24
●
Eindadvies
Juli ‘24
Zie bijlage 1 voor de lijst van gesprekspartners. We hebben veel waardevolle input gehaald uit de levendige interviews met bevlogen professionals, ondernemers, initiatiefnemers en ambtenaren. De uitkomsten van deze interviews hebben we naast eerdere studies en de beschikbare beleids- en projectdocumentatie gelegd, waaruit onze visie voor het voorzieningenprogramma is gevolgd. STIPO’s kernwaarden geven kleur aan onze blik en hebben invloed op de uitkomsten. Meer over onze kernwaarden is te lezen op https://stipo.nl/onze-visie/.
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
4
2.
Hoe is het nu?
Op 1 januari 2024, telde Schalkwijk 36,513 inwoners. Daarvan heeft ongeveer 48% een Nederlandse, 39% een niet-Westerse en 13% een Westerse achtergrond. De rijkdom van culturen is uniek voor Haarlem (65% Nederlands, 18% niet-Westers en 17% Westers). In Boerhaavewijk en Meerwijk heeft bijna de helft van de inwoners een niet-westerse migratieachtergrond. 19% van de inwoners is 65 jaar of ouder; dit is vergelijkbaar met Haarlem als geheel2. Veel Schalkwijkers voelen zich verknocht in de wijk. Uit de gesprekken, beleidsdocumenten, bijeenkomsten en de observaties komt een cultureel divers stadsdeel naar voren met uitdagingen, maar vooral ook met veel energie, initiatief en kansen. Er wordt met trots over Schalkwijk gesproken. Men vindt het fijn wonen en werken in een cultureel-rijk en groen stadsdeel. Het Spaarne, de parken en de plassen bieden ruimte aan recreatie en vergroten het woonplezier.
Sociale en fysieke uitdagingen Ten opzichte van de rest van Haarlem hebben relatief veel inwoners van Schalkwijk een laag inkomen, hun bestaanszekerheid is niet vanzelfsprekend. Fysieke en mentale gezondheid, sociale veiligheid en bestaanszekerheid zijn dan ook belangrijke beleidsspeerpunten van de gemeente. Om Schalkwijkers gelijke kansen te bieden, is een passend aanbod van maatschappelijke en sociale voorzieningen cruciaal. Uit de gesprekken met de externe betrokkenen blijkt dat de wijk zich kenmerkt door veel actieve bewoners en maatschappelijke organisaties. Met hun energie, creativiteit en ondernemerschap bereiken ze mensen die dat hard nodig hebben. Het is belangrijk het bestaan en de kracht van deze bewoners en organisaties te erkennen en hen blijvend te faciliteren. “Onze opgaven voor Schalkwijk voor de komende jaren zijn: het goede behouden, het gebied aanpassen aan veranderende omstandigheden, sociale aspecten zoals 2
toekomstperspectief en mentale en fysieke gezondheid verbeteren, ondersteuning geven waar dat nodig is en vertrouwen geven aan de inwoners.” (Uit gebiedsopgave Schalkwijk 2023 - 2026)
Noodlijdend Het winkelcentrum Schalkwijk is niet meer wat het ooit geweest is. Naar die tijd kijken sommige gesprekspartners met weemoed terug. Nu is het vooral een winkelcentrum voor de snelle boodschap, met voldoende fastfood aanbod voor rondhangende jeugd, maar onvoldoende interessante plekken om te verblijven en elkaar te ontmoeten. Daarvoor wordt uitgeweken naar de binnenstad van Haarlem, Hoofddorp en voor aansluiting met de diverse culturele achtergronden in Schalkwijk, zelfs naar Beverwijk. De huidige samenstelling van functies in Centrum Schalkwijk is eenzijdig en het centrum kampt met leegstand. De winkelfunctie is te dominant. Er is geen goede balans tussen werken, wonen en maatschappelijke en culturele functies. Invulling van leegstaande panden biedt tijdelijk een oplossing voor aantrekkingskracht, banen en levendigheid. Zo is de Wereldmuziekschool een belangrijke trekker, heeft jongerenorganisatie Triple ThreaT kunnen groeien op verschillende plekken en is recent Kringloopwarenhuis de Snuffelmug ook geland.
Multifunctioneel stadsdeelcentrum Doordat het winkelcentrum niet een passend voorzieningenaanbod heeft, blijven Schalkwijkers vooral gericht op hun eigen wijken en komen ze nauwelijks met elkaar in contact. De transformatie van Centrum Schalkwijk is reeds ingezet. De nieuwe supermarkten en o.a. de luxe bakker bieden een welkome afwisseling. De nieuwe bioscoop Kinepolis heeft nog uitdaging om met een aantrekkelijk aanbod een divers publiek aan te trekken, maar de potentie is er. In de tweede fase zijn 1244 woningen, de bibliotheek en ruimte voor diensten, kantoren, horeca en een sportschool voorzien.
Haarlem.incijfers.nl
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
5
3.
Visie
Fase 3 vormt het sluitstuk van de ontwikkeling van het hoogwaardig, multifunctioneel stadsdeelcentrum. De ambitie van de gemeente `Haarlem is om - naast een fors woonprogramma en commerciële voorzieningen - een aantrekkelijk palet aan maatschappelijke voorzieningen te realiseren dat van positieve betekenis is voor de huidige en toekomstige bewoners en daarmee een positieve bijdrage levert aan de ontwikkeling van Schalkwijk. Het doel is om een toekomstbestendig stadsdeel centrum te maken voor iedere Schalkwijker, dat ontmoeting stimuleert, sociale veiligheid biedt en een fijn woongebied is. Om dit te realiseren, zijn een aantal overkoepelende ingrediënten van cruciaal belang, zo blijkt uit alle gesprekken die we gevoerd hebben.
nieuwe bewoners en huidige bewoners, mensen met verschillende bestedingspatronen en mensen met verschillende dag- en nachtritmes: allemaal hebben ze straks een motief om naar Centrum Schalkwijk te gaan. Er is bijvoorbeeld behoefte aan een diverser aanbod, kwalitatief goede horeca, ruimte voor preventie en gezondheid, werk, speelruimte, betere toegankelijkheid, betaalbare huur, ruimte voor culturele expressie en sport en een kwalitatief goede (en groene) buitenruimte. Je welkom voelen heeft ook te maken met iets zien wat je herkent, qua gevoel, uiterlijk, geur, smaak. Dat je eigen identiteit erkend wordt en daar ook ruimte voor is, bijvoorbeeld door een gebedsruimte te faciliteren of dat in de architectuur en inrichting tot uiting laten komen. Dit geldt niet alleen voor de invulling van de sociaal- maatschappelijke voorzieningen, maar ook voor het winkel- en horeca aanbod.
Een plek voor iedere Schalkwijker In totaal worden er straks zo’n 3.000 woningen toegevoegd aan Centrum Schalkwijk. Met 3.000 huishoudens kan Centrum Schalkwijk gezien worden als een wijk op zichzelf. Echter Centrum Schalkwijk mag niet een wijk op zichzelf worden. Het wordt door de gesprekspartners uit de wijken gezien als een centrale plek voor heel Schalkwijk, met een buurt overstijgende functie. Dit is een kans, maar ook een uitdaging. Naast dat het nieuwe stadsdeelcentrum een fijn woongebied zal moeten zijn, zal het zijn best moeten doen om de overige Schalkwijkers welkom te heten en de verbinding aan te gaan met deze bewoners. Schalkwijkers hebben veel te bieden: doorzettingsvermogen, creativiteit, culturele rijkdom, ideeën. Tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen: behoefte aan werk en werkervaring, eenzaamheid, bestaanszekerheid. Om een positieve bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van Schalkwijk, zal iedere Schalkwijker zich straks in het nieuwe stadsdeelcentrum welkom moeten voelen en iets in het centrum vinden wat een positieve bijdrage levert aan de eigen of gezamenlijke situatie. Dat betekent iets voor de voorzieningen. Het aanbod in buitenruimte, winkels, horeca, cultuur en sport moet beter gaan aansluiten op de diversiteit en koopkracht van de Schalkwijker. Schalkwijkers van alle leeftijden, met diverse culturele achtergronden,
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
6
Faciliteer ontmoeting In elk gesprek komt de behoefte aan een centrale plek voor ontmoeting naar voren. Mensen komen elkaar alleen tegen in de wijk waar ze wonen - Meerwijkers ontmoeten Meerwijkers en Molenwijkers ontmoeten Molenwijkers. Hier zijn ontmoetingsplekken, huizen van de wijk, een buurtsupermarkt of een sportschool. Als je de wijk uitgaat, dan is dat naar Haarlem Centrum of naar Hoofddorp, waar de kans op ontmoeting met mede-Schalkwijkers klein is. Maar de wens om zich onder Schalkwijkers te mengen is er wel. Schalkwijkers met eenzelfde doel, ambitie of vraag, maar ook Schalkwijkers waarvan je kan leren of die hulp nodig hebben.
”Geef Schalkwijk de kans om te worden wat het wil zijn.”(Aydin Kahraman)
Het nieuwe stadsdeelcentrum moet gaan functioneren als een buurt (met 3.000 nieuwe huishoudens) en een buurt-overstijgende kern, waar je voorzieningen vindt waar je behoefte aan hebt, maar waarvoor je eigenlijk niet je eigen wijk zou willen verlaten. Voorzieningen waar je terecht kan met een hulpvraag, voor een specifieke interesse of voor werk. Er ontstaan verschillende redenen om in het stadsdeelcentrum zijn: sporten, boodschappen, koffie drinken, wonen, koken, zangles, een boek lenen. Door deze verschillende redenen te voorzien, trekken diverse Schalkwijkers naar het centrum en wordt (spontane) ontmoeting gefaciliteerd. ●
●
●
●
Faciliteer lokaliteit en maak het mogelijk voor lokale ondernemers om hier een winkel of een horecavoorziening te vestigen. Maak dit mogelijk door afwisseling in korrelgrootte en huurniveaus. Bouw niet voor leegstand. Zorg ervoor dat bestaande partijen, die nu al een begrip zijn in het centrum, behouden blijven (bijvoorbeeld Triple ThreaT en de Wereldmuziekschool) of mee gaan doen (bijvoorbeeld Kinepolis). Houdt bij de invulling en vormgeving van de openbare ruimte (materialisatie, geur, kleur, smaak) rekening met de diversiteit van leefstijlen en culturen van de bezoekers. Zorg voor een goede bereikbaarheid en toegankelijkheid. Maak goede verbindingen met de aanliggende wijken en zorg voor duidelijke entrees.
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
7
4.
Ankers van Leven
Om dit te faciliteren stellen wij ons voor dat voorzieningen min of meer geclusterd in het nieuwe centrum structuur georganiseerd gaan worden. Hierdoor ontstaan er zogenaamde Ankers van Leven. De volgende uitgangspunten zijn van belang:
Met het toevoegen van ca. 3.000 huishoudens komt ook een noodzaak voor het creëren van extra plek voor kinderopvang en basisonderwijs.
Meervoudige trekkers We vertalen de prioriteiten naar meervoudige Ankers van Leven: een Sportanker, een Cultuuranker, de bibliotheek en een circulaire hub. Het programma voor onderwijs en zorg noemen we apart.
Zorg voor meervoudigheid & kruisbestuiving: meerdere functies per meter Zorg voor afwisseling van dag- en avondritmes & wonen in de plint Zorg voor lokaliteit: behoud en trek lokale ondernemers aan met betaalbare meters Benut bestaande meters beter: kijk breder dan fase 3. Niet alles kan en hoeft hier. Zorg voor samenhang met de vier omliggende wijken, zodat de voorzieningen in de wijken bestaansrecht houden en steviger kunnen worden
De behoefte aan ruimte voor jongeren en jeugd verdelen we over verschillende locaties, om recht te doen aan de diversiteit van deze doelgroep. In 2040 telt Schalkwijk zo’n 48.000 inwoners. Uitgaande van de Amsterdamse norm komen we op 528 m2 voor jeugden jongerenwerk in Schalkwijk. Een deel hiervan (80m2) wordt ingezet om Hattrick een plek te geven in de herontwikkeling van de Floris van Adrichemlaan. Dat betekent dat er 450 m2 overblijft voor Centrum Schalkwijk in het sportanker en het cultuuranker.
Ankers van Leven zijn meervoudige trekkers met zowel maatschappelijke als commerciële doelstellingen. Hier zijn diverse functies geclusterd en spreken verschillende gebruikers aan. Het zijn levendige plekken, van belang voor de sociale kwaliteit, ontmoeting en leefbaarheid van het gebied en functioneren als belangrijke sociaal-maatschappelijke dragers van het gebied. Zoals vroeger de Hema, V&D en C&A een dergelijke functie vervulden.
Tot slot geven we advies ten aanzien van de Eetcultuur (eten verbindt!) en het huidige bibliotheekgebouw, gebaseerd op behoeftes en kansen die benoemd zijn in de interviews en de expertsessie.
● ● ● ● ●
Uit de interviews komen duidelijke prioriteiten aan soorten voorzieningen naar voren. Er is in Schalkwijk nu al grote behoefte aan ruimte voor: ● ● ● ● ● ●
Cultuur Sport Welzijn & Zorg Werkgelegenheid Jongeren en jeugd Groen
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
In de volgende hoofdstukken geven we per onderdeel een kwalitatieve beschrijving, inclusief een overzicht van vierkante meters gebruiksoppervlak per programmaonderdeel en referenties. 1. Sport: een anker met wijkoverstijgende stadsfunctie 2. Cultuur: een anker met wijkoverstijgende cultuurfunctie 3. Bibliotheek: een anker met sociale wijkfunctie 4. Circulaire hub: anker voor circulariteit en werk 5. Gezondheid: zorgvuldig ingepaste plek voor gezonde leefstijl, preventie en zorg 6. Onderwijs: zorgvuldig ingepaste plek voor een integraal kindcentrum en kinderopvang 7. Eetcultuur 8. Het huidige bibliotheekgebouw: broedplaats en incubator, plek voor sociale en culturele innovatie.
8
5.1 Het sportanker Het sportanker beslaat een oppervlakte van 11.175m2 met een openbare sportkantine en een laagdrempelige entree. Het sportanker is een plek met een stads- en wijkoverstijgende sportfunctie waarin ruimte wordt geboden aan: ● ● ● ●
een nieuw zwembad: 6.868 m2 een nieuwe sporthal met sportzalen: 4.612 m2 een fysiotherapeut: 100 m2 Plek voor jongeren en/of jongerenwerk: 175 m2
De Spaarnehal en het Boerhavebad zijn aan vervanging toe. Het samenvoegen van deze functies met sportzalen, horeca en medische voorziening in één multifunctioneel sportcentrum maakt dubbelgebruik en kruisbestuiving mogelijk en betekent een enorme aantrekkingskracht voor Centrum Schalkwijk
de straat i.v.m. toezicht, de juiste verlichting, afvalbakken en vandalisme-proof materialen. Vooraf kunnen er afspraken gemaakt worden over beheer, daar moeten ook de jongeren en jongerenwerkers bij betrokken worden.
Triple ThreaT In de nabijheid van het sportanker wordt een plek voorzien om Triple ThreaT te behouden in het centrum. Deze sociale onderneming biedt met succes een scala aan (urban) sport en culturele activiteiten aan een groeiende groep jongeren uit Schalkwijk aan en daarmee is het van belang om Triple ThreaT te behouden in Centrum Schalkwijk. Triple ThreaT geeft aan ca. 950 - 1100 m2 nodig te hebben nabij de sporthal om in het nieuwe centrum de basketbal en andere activiteiten voort te zetten.
De afmetingen van het zwembad zijn gebaseerd op gegevens van de gemeente Haarlem. De sporthal bestaat uit een volwaardige sporthal met scheidingswanden voor multifunctioneel gebruik (zaalvoetbal, basketbal, gym), inclusief kleedruimtes, bergruimte etc. (4000m2). Van deze sporthal kunnen in de avonden en in de weekenden de sportverenigingen, inclusief Triple ThreaT, gebruik maken en doordeweeks overdag scholen, senioren en overige sportaanbieders. Daarnaast adviseren we kleinere sportzalen (totaal 1000m2) voor diverse gebruikers uit de wijk, die betaalbare sporten (gym, judo, yoga, kickbox, dans etc.) aanbieden aan specifieke doelgroepen zoals Islamitische vrouwen en meiden of ouderen die zich geen duur sportschoolabonnement kunnen veroorloven of zich daar niet thuis voelen. De gebruikers van deze zalen kunnen huur afdragen voor het gebruik. In het sportanker komt ook ruimte voor een medische voorziening gericht op sport(blessures) (fysiotherapeut). In het sportanker voorzien we eveneens een eigen plek voor jongeren, via Buurts. Dit kan een plek worden voor jongeren, die zich niet thuis voelen bij het concept van Triple ThreaT. Positioneer een jongerenplek niet té dicht bij woonhuizen, ter voorkoming van overlast van geluid, scooters, afval. Let bij deze plekken vooral op goede zichtlijnen vanuit
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
“Zorg ervoor dat de huidige local heroes behouden blijven”
9
Referenties
Sporten en bewegen in de buitenruimte
Multifunctioneel Centrum Doelum, Renkum
In het gebied gaat sporten en bewegen ook plaatsvinden in de buitenruimte: Zien bewegen, doet bewegen. Dit is een generieke ambitie voor Centrum Schalkwijk. In Amsterdam gaat men uit van 1 m2 per woning voor sport in de openbare ruimte3. Dat gebeurt rondom het nieuwe sportcomplex, op andere plekken in het centrum, maar ook aan de groene randen rondom het stadsdeelcentrum en indien mogelijk langs de Europavaart. De openbare ruimte moet uitnodigen om te bewegen. Allereerst door mensen te verleiden en het makkelijk te maken om te wandelen of te fietsen via veilige, ruime en aantrekkelijke langzaam verkeer routes richting het hart van het stadsdeelcentrum en met wandel- of beweegroutes langs en door het centrum.
Doelum is een complex in Renkum, bestaande uit een breed scala aan sportfaciliteiten inclusief zwembad, een multifunctionele theaterzaal, kantoorruimte en bij dat alles een prima horecaservice. Een grote variatie aan verenigingen en organisaties vindt in Doelum zijn plek en werkt én ontspant hier samen. www.doelum.nl
Orestadt Streethall, Kopenhagen, Denemarken Een sportfaciliteit van 1700 m2 met ruimte voor diverse sporten en sportclubs. 24/7 open voor omwonenden en scholen. Met buurtkamer en zalen voor verschillende sporten.
Daarnaast leent de openbare ruimte zich ook goed voor actieve sport. De inrichting moet passend zijn voor de diverse groepen, ook kinderen, jongeren en ouderen. Informele sport- en speelelementen zoals bankjes, plantenbakken en trappen lenen zich goed voor 'stedelijke' sporten als bootcamp, skaten en freerunning. In Haarlem is freerunning een populaire sport. Het brengt levendigheid en elementen in de openbare ruimte kunnen tegelijkertijd een (esthetische) functie hebben en als sportelement gebruikt worden. Aan te raden is om tijdens het ontwerp van de buitenruimte input te vragen van deze groep potentiële gebruikers, evenals de meiden van Schalkwijk die hun eigen specifieke wensen hebben voor de inrichting van buitenruimte. Ook formele sportvoorzieningen (zoals een basketbalveld, het beoogde Cruijf Court in het Roosje Vosplantsoen, padel en sporttoestellen in de openbare ruimte) zijn van belang. Om dergelijke plekken goed en veilig te laten functioneren is een goede programmering belangrijk. Eén plek voor jongeren is niet toereikend, omdat deze in de praktijk slechts een klein, vaak overlastgevend deel van de jongeren bedient. Onderzoek laat zien dat jongeren, en specifieker meiden, bij de keuze voor een plek om elkaar ontmoeten, kijken naar de veiligheid en een gezellige sfeer. Combineer diverse sportmogelijkheden.
Dit trekt verscheidene doelgroepen aan en zorgt voor reuring. Formele sportvoorzieningen zijn ook denkbaar boven op gebouwen.
3
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
Amsterdamse Referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen, 2018.
10
5.2 Het Cultuuranker
verschillende groepen uit Schalkwijk, zoals theater, muziek, comedy, spoken word, storytelling, dans, dichtkunst en alle mogelijke cross-overs daartussen.
Het cultuuranker beslaat een oppervlakte van 2.500 m2 met horeca, een podium, zalen en oefenruimtes. Het cultuuranker is een plek met een wijkoverstijgende cultuurfunctie, waar ruimte wordt geboden aan: ● ● ●
een cultuurpodium met ruimte voor een grotere (500pp) en een kleinere (200pp) zaal, inclusief productieruimtes: 1.500 m2 kleinere (repetitie)zalen en werkruimtes voor lokale culturele ondernemers, zoals de Wereldmuziekschool, inclusief een opnamestudio en een DJ booth: 500 m2 Een café / foyer, daar waar mogelijk geintegreerd met het cultuurpodium en de zalen: 500 m2
Schalkwijk verdient een plek voor culturele uitwisseling. In deze wijk met een grote diversiteit aan culturele achtergronden, is er grote behoefte aan een (eigen) cultuurpodium. Een plek waar de culturele diversiteit gevierd kan worden, waar Schalkwijkers zelf of in groepsverband cultuur kunnen beoefenen en uiten en waar eveneens de grotere culturele instellingen van Haarlem incidenteel kunnen programmeren. In Schalkwijk zijn allerlei plekken waar culturele uitwisseling plaatsvindt, maar dit gebeurt decentraal en onzichtbaar voor velen. Er vindt geen kruisbestuiving plaats tussen verschillende culturele initiatieven en zelforganisaties, terwijl dit juist kansrijk en nodig is. Een centraal cultuurpodium, met een toegankelijk en laagdrempelig karakter kan deze kruisbestuiving faciliteren en tegelijkertijd bewoners van verschillende culturele achtergronden naar het winkelcentrum trekken.
Cultuurpodium & horeca Het cultuurpodium biedt plek aan een grotere (500pp) en een kleinere (200pp) zaal en krijgt een centrale plek in Centrum Schalkwijk. De zalen zijn multifunctioneel, met uitschuifbare tribunes en te huur voor diverse culturele instellingen en buurtorganisaties. Van belang dat ze geschikt en aantrekkelijk zijn voor diverse uitingen en voor de
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
Het cultuurpodium krijgt een toegankelijke, gezellige foyer in de vorm van een horecagelegenheid met ruime openingstijden. Gerund door een culturele horecaondernemer, is dit de plek waar je komt om een drankje te drinken, om wat werk te doen, om naar een voorstelling te gaan of even bijkomt van een repetitie. In deze ruimte kunnen eveneens exosities, lichtere live optredens plaatsvinden of afgehuurd worden voor feesten en partijen. In Haarlem Schalkwijk ontbreekt het aan een plek voor nachtcultuur. Om hier ruimte voor te bieden, zullen er in het cultuurpodium ook af en toe concerten of feesten moeten kunnen plaatsvinden. Het is de wens om hier in het ontwerp rekening mee te houden en de behoefte aan een horeca categorie 5 duidelijk mee te nemen.
11
Wereldmuziekschool en zaalhuur
Referenties
In het cultuurpodium reserveren we plek voor repetitiezalen en werkruimtes (500 m2). Hier kunnen lokale culturele groepen samenkomen om te repeteren, vergaderen en nieuwe ideeën te vormen. Er lijkt ook behoefte te zijn aan een opnamestudio en een DJ oefenruimte, waar met name jongeren uit Schalkwijk graag gebruik van willen maken.
Fifth, Eindhoven
De verschillende zalen worden verhuurd aan lokale culturele ondernemers, o.a. de Wereldmuziekschool. Al jaren geeft de Wereldmuziekschool kleur aan Schalkwijk met muziekles voor kinderen, jeugd, volwassenen en ouderen en repetitieruimte voor bandjes, koren en orkesten. Bij de muziekschool komen wekelijks ruim 750 mensen uit Schalkwijk en daarbuiten. Het is van belang om de muziekschool op een centrale plek in Schalkwijk te behouden en kan heel goed gecombineerd worden in het cultuuranker. De Wereldmuziekschool geeft aan ca. 300 m2 nodig te hebben voor 6 kleine en 1 grote oefenruimten. Hier is dubbelgebruik mogelijk. Stel een culturele kwartiermaker aan, die de exploitatie en de organisatie (in combinatie met de horeca) voor zijn of haar rekening neemt. Om geluidsoverlast te voorkomen is het van belang dat de verschillende ruimtes geluidsdicht uitgevoerd worden.
Kinepolis
Fifth is een restaurant en een bar en een podium voor jazz, soul en funk in Eindhoven. www.fifthnre.com.
Podium Mozaiek, Amsterdam Podium Mozaïek is een theater met café-restaurant in Amsterdam West, gevestigd in de voormalige Pniëlkerk aan de Bos en Lommerweg. Het programma van Podium Mozaïek is voor jong en oud en biedt theater, muziek, comedy, spoken word, storytelling, dans en alle mogelijke cross-overs daartussen. Podium Mozaiek biedt tevens repetitieruimte en zaalhuur voor werk, congressen en feesten. www.podiummozaiek.nl
De programmering van de nieuwe Kinepolis kan beter afgestemd worden op het cultureel diverse publiek van Schalkwijk. Maak interculturele programmering mogelijk.
“De Wereldmuziekschool moet blijven - trekt ook veel jongeren.”
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
12
5.3 De Bibliotheek De nieuwe bibliotheek is reeds in ontwikkeling in fase 2. De bibliotheek fungeert, in combinatie met zaalverhuur, werk- en studieplekken, leeszaal en meemaakpodium steeds meer als een huiskamer in de wijk. De nieuwe bibliotheek lijkt extra ruimte te hebben ten opzichte van het huidige ruimtegebruik in het huidige gebouw. We adviseren om deze extra ruimte (ca. 400 m2) mede te gebruiken als een ‘Huis van de Wijk’- voorziening. Dit past bij een bibliotheek met een sociale wijkfunctie, dat een divers publiek aantrekt. Gericht op contact met bewoners, contact tussen bewoners en op maatschappelijk initiatief nodigen deze plekken uit tot actief zijn en meedoen, wederkerigheid en wijkbetrokkenheid. Op gezette tijden kunnen de wijkteams, een wijksteunpunt, een informatiepunt digitale overheid of eventueel indien mogelijk een gemeenteloket voor heel specifieke diensten (bijvoorbeeld het aanvragen van een nieuw rijbewijs of paspoort, waarvoor bewoners nu naar het centrum van Haarlem moeten) landen in de flexibel indeelbare ruimtes van de bibliotheek. De bibliotheek, in combinatie met het Huis van de Wijk, wordt zo een centrale plek voor ontmoeting, ondersteuning, ontwikkeling en doorverwijzing met ruime openingstijden. Een laagdrempelige koffiecorner gecombineerd met de leestafel, zorgt voor levendigheid en kan de drempel om binnen te lopen verlagen.
Door gezamenlijk gebruik te maken van zaalruimte en het meemaakpodium, faciliteren we meervoudigheid en kruisbestuiving en is er ruimte om samen iets te doen, te maken of voor elkaar te kunnen betekenen, zoals omschreven in het Huisvestingsplan Gewoon in de Wijk (okt. ‘23).
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
Beheer, exploitatie en huismeesterschap kan door Bibliotheek Zuid-Kennemerland, Buurts en een sociaal-ondernemende horeca ondernemer gezamenlijk worden gedragen. Er zal overleg opgestart moeten worden tussen Bibliotheek Zuid-Kennemerland en Buurts, gefaciliteerd door de Gemeente Haarlem, om de potentiële samenwerking hiervoor goed af te stemmen.
“Laten we een huiskamer maken waar iedereen zich welkom voelt, niet alleen iemand met een hulpvraag.” Referenties Huiskamer van Heteren (Gelderland) De Huiskamer van Heteren is een gezamenlijk initiatief van Bibliotheek Gelderland Zuid, de gemeente Overbetuwe en de Provincie Gelderland en inwoners om dichter bij de burgers te komen, om ze op een persoonlijke wijze, in een huiselijke sfeer, van advies te kunnen dienen. Er is een Dorps servicepunt, een bibliotheek en een horeca. https://huiskamervanheteren.nl/ Huis van Eemnes (Eemnes) Het Huis van Eemnes is een plek waar Eemnessers, lokale verenigingen, bedrijven, maatschappelijke en welzijnsorganisaties en de gemeente samenkomen en zich welkom voelen. Het gebouw biedt plek aan een professionele horeca instelling, zaalhuur, sportvoorzieningen, de bibliotheek en wijkteams en steunpunten. https://huisvaneemnes.nl/
13
5.4 Circulaire Hub Lokale initiatieven als Kringloopwarenhuis Snuffelmug en MooiZooi zijn een begrip in Schalkwijk. Zij dragen significant bij aan een duurzame toekomst waar hergebruik en circulariteit centraal staat. Ze helpen afvalstromen te beheren en te verminderen en geven producten een tweede leven of als waardevolle grondstoffen voor nieuw te produceren materiaal. MooiZooi prikkelt de fantasie en boort artistiek talent aan voor de vele mogelijkheden voor materiaal dat anders op de afvalberg belandt. Snuffelmug bewijst met de tijdelijke plek in het winkelcentrum dat het een breed publiek aantrekt en een sociale meerwaarde biedt.
“Er is behoefte aan plek voor maatschappelijke ondernemingen met circulaire ambities, ambacht en maakbedrijven. Daar moet het huurniveau op aangepast worden.”
Beide initiatieven bieden dagbesteding en leer-/werktrajecten voor mensen die om fysieke en/ of psychische redenen de aansluiting met de gewone arbeidsmarkt missen. Zin- en waardevol werk geeft zelfvertrouwen. De sociale en duurzame nut van deze initiatieven is niet te onderschatten in Schalkwijk met relatief veel mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, een smalle beurs of overige sociaal maatschappelijke uitdagingen. We adviseren deze initiatieven te behouden in Centrum Schalkwijk en te combineren met ruimtes voor maak- en ambachtsbedrijven en met commerciële bedrijfsruimte (inclusief co-working concepten). Er ontstaat een anker voor circulariteit en werk, een hub voor duurzaamheid en vernieuwing, die werkgelegenheid en leer-, werktrajecten biedt voor verschillende doelgroepen. Er kan hier een passende daghoreca landen, die eveneens plek voor waardevol werk biedt. ● ● ● ● ●
Snuffelmug: 800 m2 (magazijn elders) MooiZooi: 500 m2 (magazijn elders) Maak- en ambacht bedrijfjes: 800 m2 (betaalbare huur) Kantoor/bedrijfsruimte incl co-working concepten: 2.000 m2 Horeca: 500 m2 (betaalbare huur)
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
Referenties ● ● ● ●
https://snuffelmug.nl/ https://mooizooi.nl/ www.retuna.se/english www.browniesanddownies.nl
14
5.5
Gezondheid
Op dit moment staat de ruimte voor (eerstelijns)zorg in Schalkwijk onder druk. Er zijn onvoldoende huisartsen, met onvoldoende spreiding. Met een toename van het aantal inwoners stijgt ook de behoefte aan zorg. Het plaatsen van een zorgcentrum (ZOED) in Centrum Schalkwijk lijkt dan ook voor de hand liggend. Met de uitdagingen op het gebied van gezonde leefstijl en beweging, kan dit een plek worden gericht op een gezonde leefstijl, preventie en zorg. In verband met de bereikbaarheid en het aantal verkeersbewegingen van en naar de ZOED adviseren we een dergelijk zorgcentrum aan de randen van het centrum te positioneren. Ter voorkoming van de veelal blinde plinten bij zorgcentra, adviseren we een meerlaags centrum, met entree en apotheek op de begane grond en de spreek- en behandelruimtes op de verdieping. In de ZOED kan behalve een huisartsenpraktijk ook een breed scala aan zorgaanbieders landen, zoals een Centrum voor Jeugd en Gezin, praktijkverpleging, logopedie, dietist, verloskundigepraktijk, Welzijn op recept etc.
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
15
5.6
Onderwijs
In totaal worden er straks zo’n 3.000 woningen toegevoegd aan Centrum Schalkwijk. Op basis van de gegevens van beleidsadviseurs onderwijs adviseren we om een Integraal Kind Centrum zorgvuldig in het plan te passen. In totaal worden er circa 3.000 woningen toegevoegd aan Centrum Schalkwijk. In totaal zal het aantal inwoners in Schalkwijk groeien van ca. 36.000 nu naar ca 50.000 straks. Op basis van deze aantallen is de verwachting dat dit zal leiden tot een groei van het aantal leerlingen in het basisonderwijs in Schalkwijk. Een aantal leerlingen zal op de reeds bestaande scholen in het stadsdeel terecht kunnen. Het is belangrijk om een goede analyse te maken van het totaal aantal beschikbare kindplaatsen in Schalkwijk. Een deel van de leerlingen zal in en nabij Centrum Schalkwijk komen wonen. Een thuisnabije basisschool en/of integraal kindcentrum (IKC) zal kunnen voorzien in een toenemende behoefte aan basisonderwijs rondom Centrum Schalkwijk. Deze zou plaats moeten kunnen bieden voor circa 400 leerlingen basisonderwijs. Het genormeerd ruimtebudget voor een dergelijke omvang is 2.212 m2 BVO. Voor de kinderopvang wordt gerekend met 4 x 16 kindplaatsen met een ruimtebehoefte van totaal 400 m2 BVO. De buitenschoolse opvang behoeft geen eigen ruimte, maar maakt gebruik van de onderwijsruimten in school. Dit resulteert in een totale ruimtebehoefte van 2.612 m2 BVO.
Dit programma kan gelaagd worden gerealiseerd. Het is in het kader van de IKC-vorming wel gewenst dat de kinderopvang gehuisvest is bij de onderbouw van de school. Daarnaast is het van belang om voldoende buitenruimte voor sporten en bewegen op te nemen. Voor zowel het basisonderwijs als de kinderopvang geldt een norm van 3m2 per kind. Voor het basisonderwijs een buitenruimte van 1.200 m2 en een afgesloten buitenruimte voor de kinderopvang van 192 m2, om veiligheid te borgen en ervoor te zorgen dat kinderen niet weg kunnen lopen. Voor de fietsenstalling houden we rekening met 300 m2 (75% leerlingen per fiets en 1 m² per fiets).
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
Een tweede (commerciële) kinderopvang (500m2) kan aan de andere kant van het centrum geplaatst worden, om bereikbaarheid voor gezinnen te voet en te fiets te vergroten.
Indien een school of IKC wordt gehuisvest in Centrum Schalkwijk, is het van belang dat rekening wordt gehouden met een aantal aspecten: ● Zorg ervoor dat de nieuwe school niet alleen kinderen van nieuwe bewoners gaat plaatsen. Zorg uitdrukkelijk voor menging met kinderen uit de omgeving. Dit betekent iets voor de positionering, de ingangen en de bereikbaarheid van de school, vooral te fiets en lopend. ● Kinderen willen graag vrij en veilig kunnen spelen, ook na schooltijd. In een stadsdeel centrum met hoge dichtheid is het een uitdaging om hier een goede plek voor te vinden, aangezien er ook rekening gehouden moet worden met de andere doelgroepen en voorzieningen in de omgeving. Indien er gekozen wordt voor spelen op het dak zal extra veel zorg besteed moeten worden aan vergroening, geluid(soverlast), (bal)veiligheid en toegankelijkheid na schooltijd. ● Schoolvoorzieningen worden over het algemeen na schooltijd en in het weekend niet benut. Ook in Schalkwijk zijn er veel onderwijs meters die onvoldoende worden benut. Er moet beter nagedacht worden over meervoudigheid van het schoolgebouw. De ruimte kan toegankelijk gemaakt worden voor organisaties uit het sociale domein of zelforganisaties. Dat moet vooraf vastgelegd worden met het schoolbestuur.
“Maak geen school alleen voor de nieuwe bewoners, zorg voor menging!” (Ruud Barnhoorn)
16
5.7 Eetcultuur De grote diversiteit van Schalkwijk betekent ook een grote diversiteit van smaken, geuren en ingrediënten. Uit de interviews blijkt dat het eenzijdige winkel en horeca aanbod veel bewoners een doorn in het oog is. Sommigen zijn erg blij met het aanbod van de kwaliteitsslager, een goede bakker en de nieuwe supermarkten, maar de opties om gezellig uit eten te gaan, te lunchen of internationale levensmiddelen te kopen zijn heel beperkt. En het aanbod van fastfood is te groot. Horeca-ondernemer Aydin Kahraman strijdt al jaren om zijn plannen voor een Foodhal op het Californiëplein te realiseren. Zijn plannen zijn opgenomen in Fase 2 van de ontwikkeling en de vergunning is inmiddels aangevraagd. In de Foodhal zullen verscheidene culinaire ondernemers maaltijden bereiden en versproducten verkopen. Een grote kans voor Centrum Schalkwijk want: Eten verbindt!
nieuw leven ingeblazen worden en Schalkwijkers en ‘nieuwe’ Haarlemmers een plek bieden om ervaring op te doen en zich te ontwikkelen en mensen van uiteenlopende achtergronden met elkaar in verbinding te brengen. De community van de Wereldkeuken en de zelforganisaties zien kans voor een dergelijke plek op deze locatie, mits dat in de businesscase in te passen is.
Toko’s en internationale levensmiddelen In het hart van het nieuwe stadsdeelcentrum landen straks nieuwe supermarkten en winkels. Hier moeten ook winkels met versproducten komen, met een afwisseling geuren en smaken. Te denken valt aan een notenbar, een Aziatische toko, een Noordafrikaanse buurtsupermarkt, kaasboer, mediterane delicatessenzaak of een visboer. Met diverse supermarkten nabij, zullen deze winkels een divers publiek aantrekken en elkaar kunnen versterken.
Echter, de huidige opzet en invulling van het Californiëplein maken het lastig hier een levendige, gezellige plek van te maken met de sportschool aan 1 zijde (wat een grotendeels dode plint oplevert) en een grote mono-functionele horecabestemmingen aan de andere zijde. Het plein is nu groot en erg versteend. De plek verdient verzachting, intimiteit, lokaliteit, met kleine horecazaken met een afwisseling in dag- en avondritmes. Aan de noordkant richt de toekomstige Foodhal zich naar de bioscoop en ten westen richting de nieuwe bibliotheek. Daar zou een terras in de zon met kleinere horecazaken en eventueel ruimte voor een buurtkeuken een fijne verblijfsplek kunnen opleveren. Hier zou ook een gezellige wekelijkse markt met versprodukten, passend bij de lokale eetculturen, op zijn plek zijn.
Referenties buurtkeuken
Eten verbindt
www.restovanharte.nl
In Europawijk, Boerhaavewijk, Meerwijk en Molenwijk wordt in de buurthuizen samen gekookt en samen gegeten. In Centrum Schalkwijk kan dit opgeschaald worden om mensen te verbinden, talenten zichtbaar te maken en te ontplooien - juist op deze centrale plek. Met een professionele keuken en een aangrenzend restaurant nabij de nieuwe bibliotheek, kan de restaurant- en cateringactiviteit van Stichting Wereldkeuken weer
https://abeautifulmess.nl/
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
www.wereldkeukenhaarlem.nl
17
5.8
Het huidige bibliotheekgebouw
Wanneer het nieuwe bibliotheekgebouw klaar is, zal het huidige gebouw leeg komen te staan. Het gebouw is eigendom van de gemeente en dat biedt kansen om hier een broedplaats te vestigen. In Haarlem is er een tekort aan ateliers voor kunstenaars. Tegelijkertijd zijn er in Schalkwijk veel initiatieven voor sociale innovatie en maatschappelijke impact. We adviseren om dit gebouw te zijner tijd te transformeren tot sociale incubator en culturele broedplaats voor creatieve ondernemers, kunstenaars en sociale innovatie. Ook jongeren kunnen hier terecht voor startersbegeleiding en groei.
“Wij hebben de kans gehad om stap voor stap te groeien naar de onderneming die we nu zijn. Ik hoop dat lokale startende ondernemingen van nu ook nog die mogelijk krijgen.” (Okrah Donkor) Per 1 januari 2025 komt een groot deel van Woonzorgcentrum Schalkweide in Boerhaavewijk leeg. Eind 2024 zijn alle bewoners en faciliteiten verhuist naar de nieuwe locatie Hof van Jacob. Momenteel wordt door gemeente, Sint Jacob en Meurkens en Meurkens onderzocht hoe dit gebouw tijdelijk (max. 10 jaar) kan worden geëxploiteerd als Multifunctionele Buurtbroedplaats voor o.a. wonen, werken, cultuur en ontmoeting. Schalkweide kan daarmee een belangrijke incubator zijn voor deze broedplaats in het huidige bibliotheekgebouw, maar ook voor de ontwikkeling van het Cultuuranker dat in Centrum Schalkwijk wordt gerealiseerd.
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
18
6.
Conclusie & aanbevelingen
In onderstaande tabel worden de conclusies samengevat.
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
19
Aanbevelingen
Kwartier maken en orgware
Het duurt nog lang voordat het nieuwe stadsdeelcentrum klaar en bewoond is. In de tussentijd kan er veel gedaan worden om toe te werken naar het doel: “een toekomstbestendig stadsdeelcentrum voor iedere Schalkwijker dat ontmoeting stimuleert, sociale veiligheid biedt en een fijn woongebied is”.
Ga direct aan de slag met het organiseren van de ankers.
We zetten hier onze aanbevelingen op een rij: ● Placemaking: start nu al met het testen van wat werkt en niet werkt en maak leegstaande winkels en openbare ruimte tijdelijk beschikbaar voor organisaties die passen bij het uiteindelijke concept en/of kunnen zorgen voor levendigheid in het huidige centrum. Wees een partner en help hen bij wat zij nodig hebben. Dat hoeft de gemeente niet alleen te doen, dat kan samen met de CVvE Centrum Schalkwijk. ● Bibliotheek: De plannen voor de nieuwe bibliotheek zijn volop in ontwikkeling. Er moet snel geschakeld worden om een samenwerking tussen de bibliotheek en Buurts op gang te brengen en de ideeen in het ontwerp van de nieuwe bibliotheek in te passen. ● Participatie en co-creatie: Zoek actief contact met de bestaande zelforganisaties en moskeeën in Schalkwijk. Zij kunnen een belangrijke rol spelen bij het vormen van de nodige coalities en samenwerkingsverbanden, die nodig zijn om de genoemde ankers (met name het cultuuranker, de bibliotheek en deeetcultuur) te laten slagen. Zij willen graag betrokken worden. ● Leefomgeving en buitenruimte: Betrek inwoners, zorgprofessionals, welzijnswerkers en buurtsportcoaches bij de planvorming voor de gezonde leefomgeving en buitenruimte.
Betrek vooral ook jongerenwerkers én jongeren bij de inrichting van locaties en ontmoetingsplekken voor jongeren, zodat deze plekken de meeste kans van slagen hebben en jongeren graag op deze plekken willen zijn en ontmoeten en zich ook verantwoordelijk voelen voor behoud van deze plek.
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
●
●
●
●
Organiseer de maatschappelijke, culturele, welzijn, zorg en betaalbare functies en leg deze, waar mogelijk inclusief huurniveaus, vast in het omgevingsplan. Gesprekken met de huidige eigenaren hierover kunnen al opgestart worden en er dient een instrumentarium ontwikkeld te worden voor regie en sturing op de “juiste organisatie / onderneming op de juiste plek”. Dat kan via het hanteren van een maatschappelijke grondprijs of via het opzetten van een plintenorganisatie of een gebiedscoalitie, waarin eigenaren, ondernemers, huurders en bewoners vertegenwoordigd zijn. In een plintenorganisatie verhuren eigenaren de plinten voor een gemiddeld huurniveau, zodat er bij de verhuur van plinten een mix van commerciële en betaalbare huur mogelijk is. We adviseren hier kennis en expertise over in te winnen, bijvoorbeeld bij Stadkwadraat, die hier inmiddels veel ervaring in heeft ontwikkeld of de coalitie Ruimte voor werk. Start met het bouwen van het cultuurprogramma. Stel een cultuurscout of aanjager aan, die alle culturele initiatieven en wensen in kaart brengt, eigenaarschap inventariseert en gaat bouwen aan een levensvatbaar cultuurmodel. Investeer in de relatie met lokale culinaire ondernemers. Ga op zoek naar de juiste concepten, die passen bij de versmarkt en de foodhall. De gewenste sfeer en aanbod ontstaat niet vanzelf. Stel hiervoor een straat- of plintmanager aan.
Blijf in actief contact met de lokale helden en betrek hen actief bij de vervolgfases.
20
Bijlagen Bijlage 1: Gesprekken en interviews Interne gesprekken
Externe gesprekken
●
Thijs Delisse - Gebiedsmanager Schalkwijk
●
Frank van den Hoff - Gebiedsmanager Schalkwijk, Buurts
●
Laura Bakema - Gebiedscoördinator Schalkwijk
●
Okrah Donkor - Triple ThreaT
●
Michel de Graaf - Verbinder Schalkwijk
●
Mohamed el Mesbahe - Hattrick
●
Judith den Hartog - Beleidsadviseur Maatschappelijke Ondersteuning
●
●
Wouter Bouman - Beleidsadviseur Maatschappelijke Ondersteuning
Mirjam Rentema - Programmamaker Cultuur en Sociaal Domein, Bibliotheek Zuid-Kennemerland
●
Saskia Augustin - Beleidsadviseur Maatschappelijke Ondersteuning
●
Tom Wielart - Snuffelmug
●
Michiel Lems - Beleidsadviseur Sport
●
Alice Taylor - MooiZooi
●
Geert Boots - Beleidsadviseur Sport
●
Annemarie Visser - MooiZooi
●
Barbara Böhne - Beleidsadviseur Cultuur & Vastgoed
●
Hein Pijnenburg - Wereldmuziekschool
●
Nadia Vriend - Beleidsadviseur Economie
●
Taninja Ninphuak - Jongerenwerker, Buurts
●
Jan Willem Duker - Beleidsadviseur Maatschappelijke Ondersteuning
●
Rob Mors - Gezondheidscentrum Schalkwijk
●
Mariet Christiaans - Beleidsadviseur Sociaal Domein
●
Albert Hoogland - CVvE Centrum Schalkwijk
●
Esther Oortwijn - Beleidsadviseur Jeugd
●
Mahad Saed Ahmed - Stichting Somaliërs Haarlem en Omgeving (SSHO)
●
Tijn Wierda - Beleidsadviseur Jeugd
●
Mohamed Mounji - Stichting Samen Haarlem
●
Anco van der Veen - Woningbouw coördinator
●
Riet Ooms - Wijkraad Molenwijk
●
Martine de Graaf - Beleidsadviseur Wonen
●
Yvonne van Schie - Wijkraad Europawijk
●
Krijno van Vugt - Beleidsadviseur Onderwijshuisvesting
●
Ruud Barnhoorn - Twijs
●
Jasper de Jong - Planoloog
●
Aydin Kahraman - Ondernemer Foodhall Schalkwijk
●
Michiel van der Lugt - sr Stedenbouwkundige
●
Stascha Nelis - Programmamanager Huisvesting Maatschappelijke vz.
●
Inge van Gansewinkel - Programmamanager Nachtcultuur
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
21
Bijlage 2: Expertsessie Aanwezigen: ●
Stascha Nelis - Programmamanager Gemeente Haarlem
●
Michael Kaldenhoven - Projectmanager Centrum Schalkwijk
●
Michiel van der Lugt - Stedenbouwkundige Gemeente Haarlem
●
Willemijn Enders - Stedenbouwkundige Gemeente Haarlem
●
Ingrid Hamer - Verbinder Schalkwijk
●
Anco van der Veen - Woningbouw coördinator Gemeente Haarlem
●
Tijn Wierda - Beleidsadviseur Jeugd Gemeente Haarlem
●
Yodit Jacob - Projectleider Sociaal Wijkaanpak Meerwijk
●
Runoe Lenting-Jogi - Accountmanager Bedrijven Gemeente Haarlem
●
Okrah Donkor - Triple ThreaT
●
Mohamed el Mesbahe - Hattrick
●
Bram Kraefft - Meemaakpodium, Bibliotheek Zuid-Kennemerland
●
Tom Wielart - Snuffelmug
●
Monique Dekker - Snuffelmug
●
Hein Pijnenburg - Wereldmuziekschool
●
Rick van der Vlugt - Jongerenwerker, Buurts
●
Rob Mors - Gezondheidscentrum Schalkwijk
●
Mohamed Mounji - Stichting Samen Haarlem
●
Riet Ooms - Wijkraad Molenwijk
●
Yvonne van Schie - Wijkraad Europawijk
●
Ruud Barnhoorn - Twijs
●
Christine Leenman - Stichting Culturele Activiteiten Schalkwijk (SCAS)
●
Lisanne Schut - Cultuurcoach, Hart Haarlem
●
Elissa Bos - Buurts
●
Judith den Hartogh - gemeente Haarlem
●
Wouter Bouman - gemeente Haarlem
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
●
Lisette van Rhijn - STIPO
●
Minouche Besters - STIPO
●
Olga Sowa - STIPO
●
Frederique Huls - STIPO
22
Bijlage 3: Verslag expertsessie maatschappelijke voorzieningen Centrum Schalkwijk Woensdag 28 februari 2024
Na aan tafels te hebben gesproken, presenteerde elk groepje hun opmerkingen, ideeën en belangrijke punten die ze mee wilden geven aan de hand van de poster die gemaakt hadden. Hieronder volgt een samenvatting van de posters en presentaties per tafel en thema.
Wat heeft Schalkwijk nodig? Met ambtenaren, ondernemers, organisaties en bewoners uit Schalkwijk hebben we gesproken over: Wat heeft Schalkwijk nu nodig? Wat is er al en wat mist er? Wat moet er gebeuren als er straks meer dan 2500 woningen bij komen? Wat mag ECHT NIET vergeten worden? Lisette van Rhijn van STIPO presenteerde tijdens de expertsessie van 28 februari de eerste bevindingen op basis van alle gesprekken. Expertsessie Bij de expertsessie waren professionals, ondernemers en betrokken bewoners uit Schalkwijk. Zij kennen Schalkwijk het best. Daarnaast waren er ambtenaren van de gemeente Haarlem van verschillende beleidsterreinen. Aan vier tafels spraken de experts en ambtenaren over wat ze gehoord hadden in de presentatie. Dat deden ze door zich te verplaatsen in verschillende Persona’s uit Schalkwijk: ●
Wat spreekt je aan?
●
Wat mis je?
●
Wie of wat hebben we hiervoor nodig?
Elke tafel richtte op een eigen thema: Tafel 1: Wijkeconomie Tafel 2: Centrumvoorzieningen Tafel 3: Culturele uitwisseling Tafel 4: Bewegen en gezondheid
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
Tafel 1: Wijkeconomie Wat spreekt je aan? ●
De woorden “geur”, “gevoel” en “kleur”
●
Verschillende functies: maak het multifunctioneel!
●
Ruimte voor bewonersinitiatieven: Een Hart van de Wijk 3.0; Open; Stedelijk karakter
●
Diverse identiteiten: diversiteit als kracht “voor en door de Schalkwijker”
●
Behouden van EXTRA buurtvoorzieningen in de wijken: Huisarts +++, Wijkoverstijgend
●
Bibliotheek +++, ook met wijkteam, Huiskamer dichtbij
●
Toegankelijk en betaalbaar voor iedereen
●
Onderwijs: kleinschalig, behouden wat er is, langer open en meervoudig gebruik
Wat mis je? ●
Niet alleen plekken en voorzieningen voor de Schalkwijker, ook voor de rest van Haarlem
●
Maak de voorzieningen flexibel, aanpasbaar in tijd.
23
●
Een gebedsruimte / stilteplek / rust: multireligieus / voor meerdere doelgroepen
●
Mogelijkheid om zelf te programmeren: plekken die niet “af” zijn.
●
Zorg ook voor plek voor werk/werkgelegenheid. Het moet geen slaapstad worden.
●
GROEN! - verblijfsruimte, gezond; zitplekken; kunst; water; spelen voor jong/oud; moestuinen; schaduw/zon; wind/regen/water; bomen
Wie/wat hebben we nodig?
●
Er ligt een kans om Schalkwijk ook voor breder Haarlem bekend te maken: wat zijn de trekkers voor de rest van de stad? Wat worden de Ankers van leven? Hoe gebruiken we ook de buitenruimte?
●
Plek voor ontmoeting diverse groepen (film, Kinepolis, ondernemers)
●
Ondernemers zelf actief: Inspelen op behoefte, Hoe activeer je de juiste mensen?
●
Aandacht voor de ambachten: fietsenmaker, meubels, naaiatelier, mode en repair (hier ligt ook druk op vanwege nieuwe wetgeving)
●
Huidige Schalkwijkers en etnische groepen moeten mee vorm geven -> niet “over” hen beslissen
●
●
Onderwijsbesturen -> hebben een andere mindset nodig!
Aandacht voor mensen met een (fysieke of psychische) beperking, zorg voor prikkelvrij aanbod ondernemers)
●
●
woningcorporaties
Werk is ook beweging: organiseer ook andere activiteiten op sportplekken (buiten taalles, voorlezen, bieb)
●
‘Zelf’-organisaties, Vrijwilligers, Bewonersinitiatieven, Creatievelingen, kunstenaars, filosofen, Sociale ondernemingen! (zoals Snuffelmug)
●
Er zijn hele sterke gemeenschappen, met kwetsbare sterke vrouwen
●
●
Bedrijven + ondernemers investeerders
Zorg voor “onaffe” plekken voor jongeren
●
●
Regie: sturing
Zoek de verbinding op, tussen initiatieven en ondernemers. Zorg voor een springplank voor ontwikkeling voor ondernemers, bewoners en initiatieven
●
Diverse gelaagde huurniveaus, Branchering
●
Er is ook een sociaal ondernemers model zonder subsidie mogelijk
●
Doe een rondje langs de garageboxen in Schalkwijk
Aan de tafel zat veel betrokkenheid, vanuit verschillende organisaties. Als je iedereen zo bij elkaar brengt ontstaat er iets. Wat zijn eigenlijk de parels van Schalkwijk? Niet iedereen weet dat eigenlijk. Erkenning dat dit een puzzel is: niet iedereens hele droom komt uit, maar we hebben wel een waardevolle bijdrage geleverd. Erkenning geven aan identiteit (bijvoorbeeld: gebedsruimte), vanuit het vertrouwen dat mensen vanuit die identiteit zelf ontmoeting zoeken. En sommige mensen ook niet, die hebben geen behoefte aan ontmoeting. Dus er moet naast reuring, ook rust zijn. Tafel 2: Centrumvoorzieningen ●
Tafel 3: Culturele uitwisseling ●
In heel Schalkwijk zijn allerlei plekken waar uitwisseling plaatsvindt, maar allemaal decentraal en we weten niet van elkaar wat er gebeurt.
●
Er is kruisbestuiving nodig tussen de culturele voorzieningen. Culturele voorzieningen moeten de wanden openen, naar buiten treden.
●
Mooi als er vierkante meters voor cultuur in het centrum is.
●
We hebben een cultuuraanjager nodig, die het eigenaarschap kan onderzoeken. Zodat er zodra er m2 gerealiseerd kan worden, we meteen weten wat we nodig hebben. We missen een aanjager / netwerker: iemand die inventariseert en verder kan opbouwen wat er al is.
●
Dat alle initiatieven de kans krijgen om grote evenementen te organiseren een paar keer per jaar, dat daar plek voor is.
Welke voorzieningen horen bij een centrumgebied als Centrum Schalkwijk? Wat worden de trekkers?
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
24
●
Cultuurinstanties op een plek. Grote vraag naar ruimte, ook buiten de gevestigde namen.
○
Dus geef ruimte voor bewoners om hun eigen invulling te geven aan sport.
●
Plek voor vrouwen: Vrouwencentrum? Meidencentrum?
○
Maar houdt de sportclubs en organisaties in de buurt voor begeleiding en organisatie.
Tafel 4: Bewegen en gezondheid ●
Er is behoefte aan een plek die verschillende soorten bewoners aanspreekt.
●
Multifunctionele ruimte / anders kijken naar de ruimte: Gebruik de schoolruimte na schooltijd (dit gebeurt al veel)
●
Breng welzijn dichterbij
●
Meer zorg en welzijnsvoorzieningen onder één dak: daar is betaalbare ruimte voor nodig
●
Makkelijke doorverwijzing van buurtinitiatieven / ondersteuning naar zorg voor preventie
●
Gezondheid is niet saai! Combineer zorgvoorzieningen met buurtvoorzieningen op de begane grond: maak het zichtbaar en toegankelijk.
●
Naast ruimte voor officiële bedrijven en organisaties, moet er ruimte zijn waar kleine (sport)initiatieven zich kunnen ontwikkelen, zoals Triple ThreaT en Hattrick dat gedaan hebben.
●
●
Zorg voor 4 soorten prijsniveaus: ○
Laagst: buurtbewoners die iets kleins organiseren
○
Iets hoger: beginnende buurtinitiatieven
○
Hoger: maatschappelijke/sociale organisaties en ondernemers
○
Hoogst: commerciële ondernemers
Jongeren en ouderen sporten steeds minder bij verenigingen: ○
Traditionele sportclubs zijn niet altijd divers, daar is voor veel bewoners geen herkenning.
○
Maar als er plek is waar bewoners kunnen sporten wanneer zij dat willen en waar zij anderen kunnen zien sporten, sluiten ze zich soms na verloop van tijd wel aan.
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
●
Multifunctionele ruimte voor sportorganisaties, maar ook eigen ruimte, waar je eigenaarschap hebt/voelt.
●
Breng ondernemers bij elkaar en Zorg voor kruisbestuiving
●
Een plek waar de verschillende sportclubs, met verschillende culturen, elkaar tegenkomen. MAAR OOK: een plek alleen voor de eigen organisatie, eigen groep, waar je je terug kan trekken en ontwikkelen, waar je je welkom voelt.
●
Benut de talenten van bewoners en zorg voor kruisbestuiving.
●
Zorg dat er iemand de leiding / organisatie op zich neemt om initiatieven en ondernemers te helpen en stimuleren. Iemand met energie, tijd, kennis van Schalkwijk en die echt de leiding kan geven en het geheel kan aanjagen
●
Wees ambitieus: creëer genoeg ruimte voor grotere evenementen. Zorg dat er genoeg ruimte is voor een uiteenlopende programmering die aantrekkelijk is en ruimte biedt voor heel Haarlem, niet alleen Schalkwijk.
●
Een plek voor jongeren moet meer zijn dan een traditioneel jeugdhonk: het moet echt een plek voor en door jongeren zijn.
●
Vergrijzing moet niet worden vergeten: ouderen moeten ook bewegen.
●
In Schalkwijk is weinig plek voor sport in de buitenruimte, vooral voor de leeftijd 15 tot 16 jaar. De Krajicek Playground en Cruyff Court staan onder druk. Nu wordt er gebruik gemaakt van de buitensport plekken in Oost
●
Zorg juist voor sport in openbare ruimte
25
Bijlage 4: Geraadpleegde documenten en bronnen ●
Huisvestingsplan Gewoon in de Wijk; Buurts en Gemeente Haarlem, afdeling MO. Oktober 2023
●
Economische visie Haarlem. Mei 2020
●
Uitwerking Toekomst winkelcentrum Schalkwijk, DTNP. September 2020
●
Haalbaarheidsonderzoek Bibliotheek Schalkwijk, Gemeente Haarlem. Januari 2022
●
Diverse teksten van beleidsafdelingen, Gemeente Haarlem
●
Omgevingsvisie Haarlem 2045, Gemeente Haarlem.
●
Voorzieningenstudie Europawegzone, Gemeente Haarlem. Februari 2022
●
Ruimtelijke programmatische verkenning Centrum Schalkwijk, Gemeente Haarlem. Oktober 2023
●
Behoefte Maatschappelijke Voorzieningen Haarlem, Gemeente Haarlem. December 2022
●
Gebiedsanalyse Haarlem Schalkwijk, Gemeente Haarlem. December 2020.
●
Centrum Schalkwijk, Programmamodel 13, Gemeente Haarlem. September 2023
●
Visie Wonen in Schalkwijk Centrum fase 3 en verder, Gemeente Haarlem. November 2023
●
Podcast serie van de Schalkwijk debatten
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
26
STIPO – Amsterdam. Rotterdam. Milaan. Athene
27