Beantwoording raadsvragen Art 32 van PvdD en GLH inzake Demonstratierecht

Raadsfracties Partij van de Dieren en GroenLinks Haarlem t.a.v. Jacqueline van den Broek en Jasper Drost

Ons kenmerk Datum Afdeling Contact Telefoon E-mail

VH/2024/1875109 23 oktober 2024 Veiligheid en Handhaving J. Lubbers 023-5113815 jlubbers@haarlem.nl

Onderwerp: Antwoordbrief raadsvragen Art. 32 van PvdD en GLH inzake Demonstratierecht

Geachte mevrouw van den Broek en de heer Drost, Op 2 oktober 2024 heeft u vragen gesteld aan het college ex art. 32 RvO inzake het demonstratierecht naar aanleiding van de uitspraak van de rechtbank Noord-Holland over de last onder dwangsom opgelegd aan een aantal demonstranten van Extinction Rebellion. Het college heeft geen bevoegdheid bij het reguleren van demonstraties. De burgemeester heeft als zelfstandig bestuursorgaan de exclusieve bevoegdheid om voorschriften en beperkingen te stellen, aanwijzingen te geven en in een uiterst geval een demonstratie te beëindigen. Vanuit deze redenatie geef ik daarom als burgemeester antwoord op deze vragen. Hieronder is uw vraag steeds cursief weergegeven waarna het antwoord volgt. Voor een compleet beeld van de context voegen wij uw brief bij deze antwoordbrief. 1.

Erkent de burgemeester dat hier een foute inschatting is gemaakt om ‘ last onder dwangsom’ op de leggen aan demonstranten van Extinction Rebellion?

Antwoord: Nee. Ik ben ervan overtuigd dat het opleggen van een last onder dwangsom aan demonstranten die weigeren gevolg te geven aan een opdracht tot beëindiging van een demonstratie of een aanwijzing een rechtmatige maatregel is. Dat is ook reden dat ik hoger beroep heb ingesteld tegen de uitspraak van de rechtbank die de last onder dwangsom als onrechtmatig beoordeeld heeft. 2.

Heeft de burgemeester voldoende kennis van het demonstratierecht, waaronder niet alleen nationale, maar ook internationale wet- en regelgeving (Internationaal Verdrag inzake Burgeren Politieke Rechten van de Verenigde Naties en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens)?

Antwoord: Ja.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: VH/2024/1875109 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

1/5

3.

Is het de burgemeester het met ons eens dat demonstraties altijd getoetst worden aan de mensenrechten? Hoe wordt hier uitvoering aan gegeven?

Antwoord: Het recht op betoging is geborgd in de Grondwet en Europese verdragen en vervolgens in de Wet openbare manifestaties gereguleerd. Het opleggen van voorschriften en beperkingen aan demonstraties en het geven van opdrachten tot beëindiging geschiedt altijd met in achtneming van deze wettelijke kaders. 4.

Laat de burgemeester zich extern adviseren door deskundigen op gebied van demonstratierecht?

Antwoord: Ja, ik laat me regelmatig door deskundigen adviseren. 5.

Heeft de burgemeester een persoonlijke mening die strijdig is met dit recht?

Antwoord: Nee. 6.

In hoeverre houdt de burgemeester rekening bij het nemen van een maatregel proportionaliteit in het oog?

Antwoord: Bij ieder besluit dat ik neem, kijk ik heel goed naar de ingrijpendheid van het besluit, de mate waarin rechten worden aangetast en de noodzaak van het besluit, zodat ik een evenredig besluit neem. 7.

Is het een collegebesluit geweest om de lasten onder dwangsom op te leggen? Of is het college op een andere manier betrokken bij deze besluitvorming?

Antwoord: Nee, de burgemeester is het enige bestuursorgaan dat bevoegd is demonstraties te reguleren. In dit geval heb ik gebruik gemaakt van de bevoegdheid om een last onder dwangsom op te leggen. 8.

Op welke juridische basis is dit besluit tot stand gekomen?

Antwoord: Dit besluit is genomen op grond van artikel 125 van de Gemeentewet in combinatie met artikel 5:32 van de Algemene wet bestuursrecht, ter handhaving van opdracht tot beëindiging van een demonstratie als bedoeld in artikel 8 van de Wet openbare manifestaties. 9.

Is deze gang van zaken een incident of is het burgemeester voornemens dit instrument vaker in te zetten?

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: VH/2024/1875109 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

2/5

Antwoord: Ik heb vaker besloten een last onder dwangsom op te leggen aan demonstranten die meerdere malen een aanwijzing of opdracht tot beëindiging van de demonstratie hebben genegeerd. Of in de toekomst opnieuw gebruik wordt gemaakt van de last onder dwangsom is afhankelijk van de uitspraak in hoger beroep van de Raad van State. 10. Hoe gaat het college ervoor zorgen dat er niet opnieuw onterechte beperkingen meer worden opgelegd aan organisatoren en demonstranten? Antwoord: Het college heeft geen bevoegdheid ten aanzien van het al dan niet opleggen van beperkingen aan demonstranten. Ik maak als burgemeester alleen gebruik van mijn bevoegdheid als ik dat noodzakelijk acht in het belang van de doelcriteria (gezondheid, verkeer en het bestrijden en voorkomen van wanordelijkheden) vanuit artikel 2 van de Wet openbare manifestaties. 11. Is de burgemeester bekend met het rapport ‘ demonstratierecht onder druk’ van Amnesty International uit 2022? Antwoord: Ja. 12. Is de burgemeester bereid om de aanbevelingen uit dit rapport (voor zover van toepassing) op te volgen? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Ik heb uitvoerig contact gehad met Amnesty International over dit rapport. Naar aanleiding hiervan zijn een aantal voorschriften aangepast. 13.

In hoeverre zijn de wensen van demonstranten leidend? Worden deze actief gefaciliteerd? Antwoord: Op grond van vaste jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens hebben demonstranten in beginsel het recht om zelf het tijdstip, de plaats en de vorm van hun manifestatie te kiezen. De burgemeester legt bij demonstraties alleen aanwijzingen of beperkingen op als dat noodzakelijk is in het belang van het verkeer, ter bescherming van de gezondheid en het voorkomen of bestrijding van wanordelijkheden 14. Is het college het ermee eens dat het voorafgaand af willen dekken van alle risico’ s in gaat tegen het uitgangspunt van een vreedzaam protest? Antwoord: Ja en in Haarlem gebeurt dat ook niet.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: VH/2024/1875109 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

3/5

15. Is het college het eens dat er geen dieren zoals politiehonden en politiepaarden bij demonstraties zouden moeten worden gebruikt omdat dit in strijd is met het dierenwelzijn en het natuurlijke gedrag van deze dieren? Antwoord: Nee. 16. Is het college bereid om hierover in gesprek te gaan met de politie en onderzoek te bevorderen naar inzet van alternatieve vormen van oproerbeheersing zonder gebruik van dieren? Antwoord: Zie antwoord vraag 15.

Volgens het rapport ‘ Demonstreren, een schurend grondrecht ’ van de Nationale Ombudsman is het de kern van het demonstratierecht dat een overheid zich tot het uiterste moet in 17. Is de burgemeester bekend met dit rapport? Antwoord: Ja. 18. Heeft de burgemeester in het geval van de demonstranten van Extinction Rebellion deze inspanning geleverd? Waaruit bestond die inspanning? Antwoord: Ja. Extinction Rebellion heeft de afgelopen jaren in Haarlem regelmatig gedemonstreerd. Deze demonstraties waren zeer divers van aard. Zo is er bijvoorbeeld sprake geweest van demonstratieve blokkades van de Paviljoenslaan, van een protestmars door de binnenstad maar ook van zogenoemde ‘die ins’ op het Stationsplein en tal van andere varianten. Er is steeds op basis van de situatie inspanning geleverd om deze demonstraties voortgang te laten hebben en een eventuele negatieve impact op de Haarlemse samenleving te beperken. 19.

Is de burgemeester bereid om zijn handelen met betrekking tot het opleggen van de last onder dwangsom door een onafhankelijke partij met kennis van demonstratierecht te laten evalueren, om lessen te kunnen trekken en in de toekomst op een correcte manier om te gaan met demonstraties? Antwoord: Met het instellen van hoger beroep heb ik de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland, gevraagd een rechtsoordeel te vellen over de vraag of de

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: VH/2024/1875109 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

4/5

oplegging van een last onder dwangsom wegens het niet naleven van een opdracht tot beëindiging van een demonstratie rechtmatig is. Hoogachtend,

drs. J. Wienen Burgemeester van Haarlem

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: VH/2024/1875109 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

5/5