Beantwoording artikel 32 vragen Actiepartij Verplaatsing De Zonnevechter

Raadsfractie Actiepartij T.a.v. de heer Van Leeuwen

Ons kenmerk Datum Afdeling Contact Telefoon E-mail

ECDW/2025/410055 8 april 2025 Economie, Cultuur, Duurzaamheid en Wonen A. Nieuwendijk 0614954606 anieuwendijk@haarlem.nl

Onderwerp: Beantwoording artikel 32 vragen Actiepartij Verplaatsing De Zonnevechter

Geachte heer Van Leeuwen, Op 18 maart 2025 heeft u vragen gesteld ex art. 32 RvO inzake de op 11 maart 2025 door het college van B&W vastgestelde informatienota betreffende “Plan van aanpak verplaatsing De Zonnevechter”. Met deze brief geven wij antwoord op uw vragen. Hieronder is uw vraag steeds cursief weergegeven waarna het antwoord van het college volgt. Wij hebben de commissie Ontwikkeling op 19 maart jongstleden via een Raadsinformatiebrief geïnformeerd dat de gemeente inmiddels contact heeft met meerdere erfgenamen en dat we sowieso met het vervolg terugkomen naar de commissie Ontwikkeling. Contact met de erven of zaakwaarnemer van Arthur Spronken 1. Heeft het college na bespreking van de opinienota in de raadscommissie d.d. 7 september 2023, in aanloop naar de informatienota van 11 maart 2025, alsnog contact gezocht en gehad met de erven van de kunstenaar, danwel met diens eventuele zaakwaarnemer, over het voornemen tot verplaatsing van het kunstwerk? Antwoord: Sinds 2022 heeft de gemeente één van de erfgenamen van Arthur Spronken herhaaldelijk contacteerd, met een uitnodiging tot een inhoudelijk gesprek over een eventuele verplaatsing. Echter het contact met de familie is, naar nu blijkt ten onrechte, onderhouden via één erfgenaam. Deze erfgenaam was eerder betrokken bij de gesprekken tussen de gemeente en de kunstenaar.

Er is zowel via brief als mail contact geweest met de betreffende erfgenaam in de aanloop naar de opinienota 2023, welke na vaststelling door het college direct aan hem is toegezonden. Tevens is er telefonisch contact geweest. Dit heeft niet geleid tot een inhoudelijke reactie. Nadien is er geen contact geweest. Sinds 19 maart zijn we in contact met andere erfgenamen en met een aantal van hen is inmiddels een gesprek ingepland.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: ECDW/2025/410055 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

1/6

2. Zo ja, wat was de strekking van hetgeen besproken en hoe luidt het standpunt van de erven/zaakwaarnemer met betrekking tot verplaatsing? Als in aanloop naar de opinienota in 2023 schriftelijke correspondentie is gevoerd, ontvangen wij graag een afschrift. Antwoord: Zie antwoord op vraag 1. 3. Zo nee, waarom is dit contact er niet geweest? Antwoord: Er is tussen de bespreking van de opinienota uit 2023 en de informatienota van 11 maart 2025 geen aanvullend contact geweest met de erfgenamen. Eerdere pogingen om contact te leggen, in aanloop naar de opinienota, zijn herhaaldelijk zonder reactie gebleven. Daarom was besloten om eerst verder onderzoek te doen en daarna nog een keer te proberen om in contact te komen met de erfgenamen om te informeren over het voorgenomen besluit. 4. Is het college het met Actiepartij eens dat het standpunt van de erven / zaakwaarnemer moet worden meegewogen bij een eventueel besluit tot verplaatsing? Antwoord: Ja Consultatie kunstwereld 5.

Is het college het met Actiepartij eens dat opdrachtverlening en -aanvaarding primair was gericht op realisatie van een kunstwerk voor de Grote Markt (dus niet voor een waterpartij)? Antwoord: De kunstenaar kreeg opdracht “tot het maken van een beeld geplaatst in een te ontwerpen bak met waterpartij en te plaatsen op de kruising van twee lijnen, gevormd door doortrekking van de noordgevel van de Vishal en de westgevel van de Vleeshal”. 6. Is het besluit tot verplaatsing ter toetsing voorgelegd aan kunsthistorici, vertegenwoordigers van Frans Hals Museum en/of vertegenwoordigers uit de bredere kunst- en museumwereld? Antwoord: Ja, in 2011 adviseerde de adviescommissie collectie Kunst in de Openbare Ruimte het college een nieuwe locatie te zoeken, in lommerrijke omgeving op water, en het beeld te verplaatsen. De adviescommissie bestond in 2011 uit de volgende deskundigen: Directeur 37PK, Conservator kunstcollectie Provincie Noord-Holland en Conservator Teylers Museum. De adviescommissie Kunst in de Openbare Ruimte adviseerde in 2022 opnieuw het kunstwerk te verplaatsen. De commissie was toen als volgt samengesteld: Directeur 37PK, artistiek directeur Kunstfort Vijfhuizen, een Haarlemse kunstenares en een medewerker van de Kunstwacht.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: ECDW/2025/410055 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

2/6

7. Zo ja, wie zijn geconsulteerd? Wat was hun advies? Antwoord: Zie antwoord op vraag 6 8. Zo nee, is het college het met Actiepartij eens dat een brede consultatie in de kunstwereld een minimaal vereiste is om te beoordelen of verplaatsing van een kunstwerk van een overleden kunstenaar recht doet aan (de bedoelingen achter) het kunstwerk, alsmede om de betekenis van het kunstwerk in de huidige tijd te duiden? Antwoord: Zie antwoord op vraag 6 9. Mocht er geen contact mogelijk zijn geweest met de erven, noch met een eventuele zaakwaarnemer, is het college het met Actiepartij eens dat een consultatie in de kunstwereld een waardevolle, zelfs noodzakelijke stap is om tot een betere, geobjectiveerde besluitvorming te komen? Antwoord: Het college is van mening dat de adviezen van de adviescommissie Kunst in de Openbare Ruimte voldoende zijn. Rechtzaken 10.

Wat waren naar inzicht van het college de toenmalige juridische blokkades ten aanzien van de wens om het kunstwerk te verplaatsen en in hoeverre doen die juridische blokkades vandaag de dag niet nog steeds ter zake? Graag ontvangen wij afschriften van de diverse gerechtelijke uitspraken in de zaken tussen gemeente Haarlem en de heer Spronken.

Antwoord: De rechter was in 1990 van oordeel dat “weliswaar onder omstandigheden een overeenkomst als de onderhavige [kan] meebrengen dat de kunstenaar zich in redelijkheid niet kan verzetten tegen een wijziging in de uitvoering van de oorspronkelijke conceptie, met name voor wat betreft de situering, doch van zodanige omstandigheden is i.c. niet gebleken”. De afgelopen jaren hebben we opnieuw een zorgvuldige afweging gemaakt van de belangen van de gemeente enerzijds en de (auteursrechtelijke) belangen van de kunstenaar anderzijds. Deze afweging hebben we in een opinienota over de toekomst van de Zonnevechter aan de commissie Ontwikkeling voorgelegd. Het college houdt ook rekening met veranderende jurisprudentie in de afgelopen 34 jaar. En daartoe hebben we inmiddels een aanvullend advies bij de Stadsadvocaat opgevraagd.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: ECDW/2025/410055 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

3/6

Zie in de bijlage de samenvatting van de uitspraak in tweede aanleg (Hof van Den Bosch). 11.

Is het college het met Actiepartij eens dat, de eerdere verloren rechtszaken in ogenschouw nemende, een besluit tot verplaatsing juridisch zeer delicaat is en niet kan worden genomen zonder een stevige juridische onderbouwing?

Antwoord: Ja 12.

Wat maakt dat het college van oordeel is dat verplaatsing nu wel haalbaar is en, ten opzichte van eerdere rechtszaken, welke nieuwe juridische inzichten heeft zij daarbij?

Antwoord: Zie antwoord op vraag 10 13.

Is er juridisch advies ingewonnen, bijvoorbeeld bij de stadsadvocaat? Zo ja, zien wij graag een afschrift van dit advies (alsmede de door gemeente bij opdrachtverlening gestelde juridische vragen). Zo nee, waarom is dit besluit zonder extern juridisch advies genomen?

Antwoord: Er is voorafgaand aan de opinienota en informatienota een juridische analyse gemaakt binnen de gemeente. Zoals gemeld in antwoord op vraag 10 is er een juridisch advies aangevraagd bij de Stadsadvocaat. Dit zullen wij betrekken als wij u informeren over het vervolg van de Zonnevechter zoals aangekondigd in de Raadsinformatiebrief van 19 maart. 14.

Indien er van de zijde van de erven / zaakwaarnemer geen contact mogelijk is geweest, acht het college het aannemelijk dat dat het gevolg kan zijn van de herhaalde rechtszaken die in het verleden zijn gevoerd? (Met andere woorden: zouden de erven misschien hun vertrouwen in gemeente Haarlem kunnen zijn verloren, wellicht proces-moe zijn?)

Antwoord: Door het uitblijven van een inhoudelijke reactie van de erfgenaam waarmee de gemeente in contact stond, kon niet bepaald worden wat het standpunt van de betrokkenen was.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: ECDW/2025/410055 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

4/6

15.

Mocht het tot een rechtszaak komen, is dan de gemeenteraad of het college hierin partij?

Antwoord: Binnenkort vindt alsnog het gewenste overleg plaats met (enkele van) de erfgenamen. Het college loopt niet vooruit op de uitkomsten of een mogelijke rechtszaak. De rechtspersoon, de gemeente Haarlem, is in een eventuele rechtszaak de partij. Bestuurlijke besluitvorming 16.

Klopt het dat het besluit tot opdrachtverlening (aan de kunstenaar) alsmede plaatsing van zijn kunstwerk op De Grote Markt een besluit is geweest van de toenmalige gemeenteraad?

Antwoord: Nee dat klopt niet, in een brief van 5 oktober 1966 heeft het college van B&W de opdracht verstrekt aan de kunstenaar tot het maken het kunstwerk, ter plaatsing op de Grote Markt. 17.

Is het college het met Actiepartij eens dat een besluit tot verplaatsing op grond van alleen een bij de Kadernota te nemen besluit over de financiële aspecten à 146.000 euro bestuurlijk onvolledig en onverantwoord is, want voorbij gaat aan juridische, kunsthistorische, praktische en overige aspecten van een eventuele verplaatsing?

Antwoord: In de opinienota 2022/1696502 zijn meerdere aspecten, waaronder artistiek-inhoudelijke en financiële aspecten, aan de commissie Ontwikkeling voorgelegd. Uiteindelijk beslist de raad om het benodigde budget beschikbaar te stellen bij de Kadernota. 18.

Is het college het met Actiepartij eens dat een besluit tot verplaatsing op grond van een daaraan vooraf uitgesproken voorkeur door de meerderheid van de raadscommissie in 2023 bestuurlijk onvolkomen is, aangezien niet een raadscommissie maar uiteindelijk de gemeenteraad hierover in de volle breedte dient te beslissen?

Antwoord: Nee. Het college heeft hiertoe de bevoegdheid. In de opinienota is namelijk aangegeven dat wanneer de meerderheid van de commissie een voorkeur uitspreekt voor verplaatsing van het kunstwerk naar een nieuwe locatie, de volgende stap is dat de voorkeursvariant wordt uitgewerkt. De beoogde verplaatsing is in de informatienota 2025/219197 nader uitgewerkt. Zoals ook in de informatienota is vermeld vindt een (eventuele) verplaatsing van de Zonnevechter pas in 2026 plaats. Wij hebben de commissie Ontwikkeling op 19 maart jongstleden via een Raadsinformatiebrief geïnformeerd dat de gemeente inmiddels contact heeft met meerdere erfgenamen en dat we sowieso met het vervolg terugkomen naar de commissie Ontwikkeling.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: ECDW/2025/410055 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

5/6

19.

Is het college het met Actiepartij eens dat een besluit tot verplaatsing niet mogelijk is zonder dat de raad zich naast de financiële aspecten, tevens kan vergewissen van de juridische, praktische, kunsthistorische en eventueel overige aspecten?

Antwoord: In de opinienota 2022/1696502 zijn onder andere de artistiek-inhoudelijke en financiële aspecten aan de commissie Ontwikkeling voorgelegd. 20.

Wat zijn de overwegingen van het college om de gemeenteraad niet een separaat raadsbesluit te laten nemen waarin de raad niet alleen kennis van maar ook verantwoording voor de juridische, kunsthistorische, praktische en eventuele overige aspecten van de verplaatsing neemt, waarna vervolgens bij de Kadernota dit raadsbesluit alleen nog financieel behoeft te worden bekrachtigd.

Antwoord: In de opinienota 2022/1696502 zijn meerdere aspecten, waaronder artistiek-inhoudelijke en financiële aspecten, aan de commissie Ontwikkeling voorgelegd. De besluitvorming over het beschikbare budget door de raad vindt plaats bij de bespreking van de Kadernota. 21. Is het college bereid langs de lijnen als in deze vragen aan de orde gekomen, alsnog een separaat, volwaardig raadsbesluit voor te bereiden met inbegrip van naast de financiële, tevens de juridische, kunsthistorische, praktische1 en eventueel overige aspecten? Antwoord: Binnenkort gaan wij eerst in gesprek met enkele van de erfgenamen. In deze gesprekken willen wij nagaan of er nog aanvullende zaken spelen die meegenomen moeten worden in de belangenafweging. Zoals gezegd komen we met het vervolg terug naar de commissie Ontwikkeling. Hoogachtend,

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris,

de burgemeester,

mr. C.M. Lenstra

drs. J. Wienen

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: ECDW/2025/410055 Telefoonnummer: 14 023 | www.haarlem.nl

6/6