Beantw art. 32 vragen van OPH en Trots Haarlem inzake vervolgnotitie mantelzorgen

Gemeente Haarlem

Raadsfractie OPH en Trots Haarlem t.a.v. Joyce Jacobz en Sander van den Raadt

Ons kenmerk Datum Afdeling Contact îelefoon E-mail

Mo/2025/820368 13 januari 2026 Maatschappelijke Ondersteuning R. R. van Loon 0646215127 rvanloon@haarlem.nl

Onderwerp: Schriftelijke vragen ex art. 32 van OPH en Trots Haarlem inzake vervolgnotitie mantelzorgen

Geachte mevrouw Jacobsz en heer Van den Raadt, Op 21 november 2025 heeft u vragen gesteld ex art. 32 RvO inzake vervolgnotitie mantelzorgen. Met deze brief geven wij antwoord op uw vragen. Daaraan voorafgaand benadrukt het college graag het volgende: in uw vragen hanteert u veelvuldig de term mantelzorg PGB. Dit is echter een begrip dat in het Haarlemse beleid, wet of regelgeving niet bestaat. Mantelzorgen is het onbetaald en langdurig zorg verlenen aan een naaste met een ziekte of beperking. Omdat mantelzorg per definitie onbetaald is en vanwege de aard op geen enkele manier als voorziening vanuit de gemeente verstrekt kan worden, is er ook geen PGB-mogelijkheid. Noch in het door de gemeenteraad vastgestelde Wmo beleidskader (de verordening) noch in de door het college vastgestelde uitvoeringsregels wordt de mogelijkheid van een PGB voor Wmo maatwerkvoorzieningen van welke aard dan ook ontmoedigd. Als iemand in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening, is het mogelijk om met een PGB zelf ondersteuning in te kopen, mits is vastgesteid dat iemand in staat is dit budget te beheren. Het is daarbij mogelijk dat deze ondersteuning geleverd kan worden door iemand uit het eigen (informele) netwerk. De enige voorwaarde die de gemeente stelt is dat deze persoon in staat is om adequate ondersteuning te leveren.

Hieronder zijn uw vragen steeds cursief weergegeven waarna het antwoord van het college volgt. Voor een compleet beeld van de context voegen wij uw brief bij deze antwoordbrief.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: MO/2025/820368 Telefoonnummer: 14 023 l www.haarlem.nl

1/9

1:Hebben de adviezen van de bezwaarschriftencommissie inmiddels geleid tot een aanpassing van de procedure zodat niet het gehele proces binnen Buurts plaats vindt en zo dit nog niet tot aanpassing heeft geleid hoe denkt het College hiermee om te gaan? Antwoord: Het coilege hecht grote waarde aan een zorgvuldig besluitvormingsproces. Hoewel er nog geen formeel oordeel lag dat er onvoldoende waarborgen voor een zorgvuldige besluitvorming in het oude werkproces zaten, heeft de gemeente er toch voor gekozen om dit proces aan te passen. Daarin vervult de gemeente actief haar vergewisplicht en neemt niet langer Buurts, maar de gemeente het uiteindelijke besluit over de toekenning. Er wordt in het werkproces in elke situatie met een open en kritische blik door de gemeente gekeken of het onderzoek correct is verlopen en of het tot een passend advies heeft geleid. Zo beoordeelt de gemeente of de onderzoeksactiviteiten duidelijk zijn beschreven en of het stappenplan van de Centrale Raad van Beroep is doorlopen1. Zo toetsen we bijvoorbeeld of de precieze hulpvraag is vastgesteld, of de beperkingen gedetailleerd in kaart zijn gebracht en of is vastgesteld welke ondersteuning in aard en omvang nodig is. Op basis van deze toets komt het ook voor dat een advies van Buurts wordt teruggelegd.

2: ls hetjuist dat de gemeente Haarlem stelt dat een mantelzorger geen familielid mag zijn? Antwoord: De gemeente Haarlem heeft nooit gesteld dat een mantelzorger geen familielid mag zijn. lntegendeel, zoals benoemd in de informatienota Mantelzorgen in balans 2 die onlangs in de commissie Samenleving is besproken is het college zich ervan bewust dat mantelzorg ontstaat uit een persoonlijke band en langdurig zorgen voor een naaste met een ziekte of beperking betekent, zoals een partner, ouder, kind, familielid, vriend of buur. 3: ls hetjuist dat het college de mantelzorg PGB met deze voorwaarde nagenoeg ofgeheel buiten werking stelt? Antwoord: Zoals in de inleidende tekst reeds beschreven is het niet duidelijk naar welke voorwaarden met deze vraag wordt verwezen. Mantelzorgen is het onbetaald en langdurig zorg verlenen aan een naaste met een ziekte of beperking. Omdat mantelzorg per definitie onbetaald is en nooit vanuit de gemeente verstrekt kan worden, is er ook geen PGB-mogelijkheid. Er is dus ook geen beleid waarmee PGBaanvragen voor mantelzorg buiten werking zijn gesteld. Er bestaan verschillende voorzieningen om mantelzorgers te ontlasten, juist omdat mantelzorg niet afdwingbaar is en soms taken met zich meebrengt die (te) zwaar zijn.

Naast het gemeentelijk aanbod via de Wmo (vanuit de algemene voorzieningen of maatwerkvoorzieningen) worden mensen die mantelzorgen ook vanuit zorgorganisaties, welzijnsorganisaties, scholen en werkgevers ondersteund.

Verordening maatschappelijke ondersteuninp pemeente Haarlem, Artikel 2.3, Stappenplan Centrale Raad van Beroep voor het Wmo onderzoek 2 Mantelzorgen ¡n balans, september 2025

Nota

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: Mo/2025/820368 Telefoonnummer: 14 023 l www.haarlem.nl

2/9

Samen zorgen zij voor een netwerk van ondersteuning, zodat mensen die mantelzorgen zorgtaken kunnen volhouden en/of combineren met andere verantwoordelijkheden. 4: betekent dit concreet dat ons gemeentelijk beleid EIGEN REGIE, VEERKRACHT EN PARTICIPAT/E centraal stelt? Antwoord: Dit zijn inderdaad waarden die ook passen en centraal staan in de Wet maatschappelijke ondersteuning en het gemeentelijk beleid hierop. 5: Hoe komt het dat mantelzorg PGB en PGB in het algemeen, waarin de elementen eigen regie, veerkracht en participatie een belangrijke rol spelen staan wordt ontmoedigd, dan wel niet als mogelijkheid wordt genoemd, vanuit de voorlichtende rol van de gemeente en Antwoord: Zoals volgt uit de inleiding en verdere toelichting bij vraag 3, bestaat een mantelzorg PGB niet en worden PGBs in het algemeen ook niet ontmoedigd. Als iemand in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening, is het mogelijk om met een PGB zelf ondersteuning in te kopen. Het is daarbij ook mogelijk dat deze ondersteuning geleverd kan worden door iemand uit het eigen (informele) netwerkt. De enige voorwaarde die de gemeente stelt is dat deze persoon in staat is om adequate ondersteuning te leveren. Over deze mogelijkheid informeert het college actief. Bijvoorbeeld in de PGB-folder, in de verordening in gebruikelijke taal op de website van de gemeente en op de website van Buurts.

Als de inwoner kiest voor een PGB dan is het wel een voorwaarde dat deze in staat is om het budget te beheren. Dit wordt gedaan door middel van een PGB-vaardigheidstoets. 6: js hetjuist dat de keuze voor mantelzorg-PGB niet aan mantelzorgers wordt voorgelegd, terwijl dit juist een uitdrukkelijke wens is van de Mantelzorg klankbordgroep? Antwoord: Zoals al toegelicht bij vraag 3, is een mantelzorg PGB geen voorziening vanuit cle Wmo. ln de Klankbordgroep Mantelzorg is recentelijk wél besproken dat er zorgen leven over bestaande PGBindicaties en recente heronderzoeken. 7: Hoe komt het dat cliënten met chronische c.q. aangeboren aandoeningen en primafunctioneren met inkoop eigen zorg en ondersteuning dankzij de PGB deze PGB blijken te moeten bevechten (bezwaarschriftenprocedures, rechtszaken)? Antwoord: Recentelijk zijn veel mensen die al jarenlang een PGB hebben gesproken door een Wmo-consulent van de gemeente of een medewerker van Buurts. Dit wordt een herbeoordeling genoemd en heeft als doel om inzicht te krijgen of de inwoner goede ondersteuning krijgt. Hierbij wordt onder meer gekeken of de ondersteuning bijdraagt aan het bereiken van de doelen die destijds zijn gesteld en of er wellicht aanpassingen nodig zijn. Veel van deze herbeoordelingen waren met inwoners die jaren geleden een ¡ndicatie vanuit de gemeente hadden ontvangen en sindsdien niet meer waren

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: Mo/2025/820368 Telefoonnummer: 14 023 l www.haarlem.nl

3/9

gesproken. Dit waren soms lastige gesprekken, omdat het voor inwoners vaak voor de eerste keer was dat er gevraagd werd naar de effectiviteit van de ondersteuning. Vervotgens is op basis van deze onderzoeken gekeken naar de noodzaak tot voortzetting. Het is vervelend dat sommige inwoners ervaren hebben dat ze een PGB-indicatie moeten bevechten. Het coilege vindt het echter belangrijk om bij inwoners die een maatwerkvoorziening ontvangen (in natura of in PGB-vorm) periodiek te kijken of de geboden ondersteuning nog passend is, of de beoogde doelen behaald worden, of de ondersteuning van goede kwaliteit is en of het verstrekte buciget terecht besteed wordt. 8: Hoeveel bezwaarschriften heeft de gemeente Haarlem in 2023, 2024 en 2025, tot heden, ontvangen met betrekking tot aanvragen PGB en hoeveel rechtszaken zijn er ter zake ¡n de genoemde jaren gevoerd? Antwoord: Onderstaande tabel geeft inzicht in het aantal bezwaren en beroepen met betrekking tot PGB. Jaar

Aantal bezwaren PGB

Aantal (hoger) beroepen PGB

2023

6

0

2024

11

2025

32

De verklaring van de stijging in 2025 Iigt voornamelijk in de uitvoering van het project PGB Huishoudelijke ondersteuning herbeoordelingen. Daarin zijn 153 PGB-herbeoordelingen geweest en behoorlijk wat indicaties beëindigd. 9: In hoeverre is er ruimte voor zorgorganisaties, die geen /id of onderaannemer zijn bij consortium Buurts, om maatwerk en vraaggerichte ondersteuning te verrichten vanuit de WMO? Antwoord: Buurts is in Haarlem de opdrachtnemer van de opdracht Gewoon in de Wijk die de hele sociale basis, de wijkteams en begeleiding bevat. Buurts heeft met deze opdracht de ruimte gekregen om zelf passend aanbod in te richten op het gebied van redzaamheid en meedoen. Dit doen zij zelf of samen met door hen te selecteren partners en deze ondersteuning is veelal in de vorm van een algemene voorziening beschikbaar. Zoals al toegelicht bij het antwoord op vraag 1 doet Buurts onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte van een inwoner en adviseert hierover. Als de gemeente op basis van dit advies besluit dat iemand het best gebaat is bij een maatwerkvoorziening in de vorm van Aanvullende ondersteuning én PGB vaardig is dan kan iemand zelf bij andere zorgorganisatie ondersteuning inkopen. Op die wijze is er ruimte voor andere zorgorganisaties om ondersteuning vanuit de Wmo te bieden.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: MO/2025/820368 Telefoonnummer: 14 023 www.haarlem.nl

4/9

10: Als die ruimte er is, kan maatwerk en vraaggerichte ondersteuning dan in zowel Zorg in Natura (ZIN) als in de vorm van Persoonsgebonden Budget (PGB) plaats vinden? Gaarne een toe/ichting bij uw antwoord. Antwoord: Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 9: Buurts heeft met de opdracht Gewoon in de Wijk de ruimte om zelf passend aanbod in te richten. Dit doet Buurts zelf of met door hen te seiecteren onderaannemers. Zorg in Natura organiseert Buurts zelf. Als iemand in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening én PGB-vaardig is dan kan iemand zelf ondersteuning inkopen. 11: Wat maakt dat de begrote middelen in 2025, tot heden, voor PGB worden onder besteed? Antwoord: lnwoners met een PGB-indicatie hebben zelf de ruimte om met het voorafvastgestelde PGB-budget ondersteuning in te kopen. ln de praktijk zien we dat niet iedereen het volledige budget gebruikt. Dit komt bijvoorbeeld omdat er bij de budgetbepaling uit wordt gegaan van een bedrag per week, maar doordat mensen op vakantie gaan of ziek zijn, er weken ziin dat het PGB-budget niet gebruikt wordt.

12: Welke ervaring is er opgedaan met de middelen van het Rijk voor domein overstijgend samenwerken en welke concrete resultaten zijn bereikt met hoeveel rijksmiddelen, hoeveel mensen zijn bereikt en welke resultaatmeting is toegepast met welke uitkomst? De gemeente Haarlem zit vanuit de regio bij één van de 38 netwerken in het land die deelnemen aan deze domeinoverstijgende samenwerking. De resultaten worden landelijk gemonitord en geëvalueerd, waarbij de resultaten in 2026 bekend zullen worden. De tussenrapportage is openbaar en liet zien dat de eerste resultaten bemoedigend waren (lichte daling in zorggebruik en ervaren druk), maar wel met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd moeten worden en nog niet significant zijn. Voor goed onderbouwde uitspraken was een langere onderzoeksperiode noodzakelijk, waarin deelnemers over een langere termijn worden gevolgd. 13: Op grond van welke metingstechniek is door het college geconstateerd dat 1 op de 5 mantelzorgers is overbelast? Antwoord: De gemeente Haarlem voert jaarlijks een inwonerspeiling uit onder een representatieve groep Haarlemmers. Van de respondenten die in deze peiling aangeven mantelzorg te verlenen geeft 18% aan (zeer) vaak overbelast te zijn door de mantelzorg. Zie hiervoor ook: lnwonerspeiling (Omnibus) Zorg en ondersteuning - Haarlem.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: lVO/2025/820368 Telefoonnummer: 14 023 l www.haarlem.nl

5/9

14: Wat gaat het College doen om de verborgen mantelzorgers op te sporen? Antwoord: Voor het coliege is vroegsignalering van inwoners met zware mantelzorg taken essentieel. Mantelzorgers worden in de huidige uitvoeringspraktijk op verschillende manieren bereikt. Niet alleen via de gemeente of Buurts, maar ook via een breed netwerk van samenwerkingspartners en partijen zoals werkgevers, huisartsen, ziekenhuizen, thuiszorgorganisaties, andere zorgpartijen, sportverenigingen en de bibliotheek. Het is belangrijk dat op aJ deze plekken bekend is welke ondersteunïng voor mantelzorgers beschikbaar is en dat mensen snel en goed worden begeleid naar de juiste plek. Buurts en Tandem spelen hierin een belangrijke rol, maar niet als enige partijen. Ook via bijvoorbeeld schulddienstverlening van de gemeente worden mantelzorgers geïdentificeerd. 15: Wat gaat het College aan de opgespoorde mantelzorgers vragen en wat gaat de gemeente voor ze doen? Antwoord: Het is het college niet helemaai duidelijk wat met deze vraag bedoeld wordt en met welk doel een mantelzorger bevraagd wordt. Op het moment dat het gaat om een individuele vraag zie dan de werkwijze bij vragen 1, 3 en 9.

16: ls het te verwachten dat overbelaste mantelzorgers ook nog de deur uit kunnen voor een aanbodgerichte activiteit naast de tijd die zorg vraagt? Antwoord: Hier kan het college geen antwoord op geven, dit hangt volledig van de individuele omstandigheden, mogelijkheden en behoefte van de mantelzorger af. Wel is er in Haarlem is een breed scala aan respijtvoorzieningen beschikbaar voor mantelzorgers die er tussen uit willen. Dat kan gaan om een vrijwilliger die thuis oppast, structurele dagbesteding of logeeropvang 17:Kan mantelzorg aan een naaste ook via PGB geregeld worden en is er dan sprake van informele zorg via de WMO/PGB? Antwoord: Mantelzorg is niet afdwingbaar en soms zijn er inderdaad taken die de mantelzorger te boven gaan. ln die gevallen is er een breed ondersteuningsaanbod in Haarlem beschikbaar om de mantelzorger te ontlasten of om ondersteuning van de mantelzorger over te nemen. Dat komt niet alleen vanuit de Wmo (algemene voorzieningen of maatwerkvoorzieningen), maar is een gezamenlijke verantwoordeiijkheid van verschillende partijen ¡n de Haarlemse samenleving, zoals eerder bij vraag 3 uiteengezet.

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: Mo/2025/820368 Telefoonnummer: 14 023 l www.haarlem.nl

6/9

Als iemand in aanmerking komt voor ondersteuning in de vorm van een maatwerkvoorziening, is het ook mogelijk om deze ondersteuning met een PGB zelf in te kopen. Dit mag bij een professionele dienstverlener zijn (formeel), maar ook bij iemand uit uw omgeving (informeel). Zolang deze maar adequate ondersteuning kan leveren van goede kwaliteit. 18: Waarom werkt de gemeente hierzelfniet actiefen ook informerend aan mee, gelet op de genoemde belasting en kwetsbaarheid van de mantelzorger? Antwoord: Het college probeert inwoners breed te informeren over het ondersteuningsaanbod in Haarlem om overbelasting van mantelzorgers te voorkomen. Zo informeert de gemeente inwoners op de eigen website over de mogelijkheden van mantelzorgondersteuning. Daarnaast wordt er ook geïnformeerd op de websites van Tandem, Buurts en Helpen Zorgen Voor ondersteuningsvragen die in aanmerking komen voor een maatwerkvoorziening informeert het college inwoners ook actief over de verstrekkingsmogelijkheden. Hierbij worden inwoners ook actief gewezen op de mogelijkheid om met een PGB zelf ondersteuning in te kopen bij iemand uit de eigen omgeving (een informele ondersteuner), bijvoorbeeld in de PGB-folder, in de verordening in gebruikelijke taal op de website van de gemeente en op de website van Buurts. Als iemand kiest voor een PGB dan wordt er wel een PGB-vaardigheidstoets gedaan.

19: Wordt met het verschuiven van individuele ondersteuning naar groepsgerichte ondersteuning het uitgangspunt, de opdracht, van Gewoon in de Wijk verlaten met dit aanbod? Antwoord: Het uitgangspunt van vraaggericht werken wordt hiermee niet verlaten en met de verschuiving van individuele ondersteuning naargroepsgerichte ondersteuning wordt erjuist invulling gegeven aan het uitgangspunt vraaggericht werken. Het bieden van collectieve oplossingen voor individuele hulpvragen van groepen inwoners ziet de gemeente als een essentieel onderdeel om binnen de opdracht en de beschikbare middelen inwoners hulp en ondersteuning te kunnen blijven bieden. Daarom wordt er ingezet op collectiviseren. Collectiviseren is het in collectief verband voorkomen en oplossen van veelvoorkomende soortgelijke individuele ondersteuningsvragen van bewoners. Dat doen we omdat we ervan overtuigd zijn dat het samen delen, bespreken en oplossen van ondersteuningsvragen in veel gevallen effectiever is en duurzamer, doordat bewoners elkaar ontmoeten en versterken. Uit het cliëntervaringsonderzoek blijkt ook dat de inwoners deze ondersteuning als goed en effectief ervaren. Waar nodig is individuele begeleiding nog altijd mogelijk, maar is het niet meer de norm.

Gr32g ons kenmerk vermelden bij uw re3ctie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: MO/2025/820368 Telefoonnummer: 14 023 l www.haarlem.nl

719

20: Herkent het college in het groepsgerichte aanbod het risico dat niet ofonvoldoende toegekomen wordt aan het gericht ondersteunen van individuele vragen? Antwoord: Nee, groepsgericht aanbod is geen antwoord op álle ondersteuningsvragen. Er is daarom altijd ruimte en de mogelijkheid voor individuele ondersteuning, wanneer dat nodig en het best passend is. ln de praktijk zien we ook dat er nog heel veel inwoners hulp krijgen in de vorm van individuele ondersteuning en vaak wordt er ook een combinatie van individuele ondersteuning en groepsgerichte ondersteuning ingezet. 21: welke blijvende garanties geeft u voor een toereikend aanbod van individuele, vraaggerichte, zorg? Antwoord: Zowel groepsgericht- als vraaggericht ondersteuningsaanbod is onderdeel van de opdracht Gewoon in de Wijk. 22: Herkent het College ¡n hetfunctioneren van Buurts het uitgangspunt vraaggericht werken en zo, ja kunt u dat met voorbeelden staven? Antwoord: Het is het college niet helemaal duidelijk wat u verstaat onder vraaggericht werken, maar in het functioneren van Buurts herkennen wij zeker vraaggericht werken. Zoals ook toegelicht bij vraag 19 wordt er vraaggericht gewerkt in het kader van collectiviseren, maar ook binnen de individuele begeleiding is vraaggericht werken een belangrijk uitgangspunt.

Zo wordt de vraag van een inwoner gezamenlijk in kaart gebracht, waardoor er ruimte is om bij de eigen oplossingen van inwoners aan te sluiten. ln het collectiviseren en groepsaanbod krijgt vraaggericht werken vorm in de gebiedsgerichte aanpak. Hierbij wordt uitgegaan van de behoefte en mogelijkheden per gebied in plaats van alleen een stedelijke aanbod van partijen. Buurts werkt bijvoorbeeld met de ABCD-methodiek om inwoners met dezelfde vragen aan initiatieven in de wijk aan elkaar te koppelen. Er zijn verschillende voorbeelden waarin Buurts goed invulling heeft gegeven aan vraaggericht werken. Zo heeft 8uurts verschillende individuele vragen kunnen beantwoorden met collectief aanbod zoals een: Turkse vrouwengroep, wandelgroep, mannengroep, bijeenkomsten positieve gezondheid, buurtplaatsen geldzorgen en een filosofiegroep. Verder heeft Tandem bijvoorbeeld in Haarlem Noord een aantal bijeenkomsten georganiseerd in samenwerking met een VoZP en een

Graag ons kenmerk vermelden bij uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: Mo/2025/820368 Telefoonnummer: 14 023 l www.haariem.nl

8/9

moskee. Ook is in samenwerking met de Passant en de NVA een café gestart voor partners van mensen met autisme, omdat hier vraag naar was en zijn er ook cafés voor ouders gestart naar aanleiding van vragen. 23: Wanneer worden de vier logeerplekken in Aerdenhout in gebruik genomen? Antwoord: Het precieze tijdspad is nog onbekend, omdat de locatie ook nog verbouwd moet worden. We verwachten hier begin 2026 meer duidelijkheid over te kunnen geven. 24: Gaat het college zich inzetten om ook één ofmeerdere locatie aan te wijzen met een zorgbestemming en draagvlak in de buurten/wijken? Antwoord: Het is het college niet duidelijk wat u met deze vraag bedoelt, maar we gaan ons niet inzetten om een extra logeerhuis te realiseren in Haarlem. Het college verwacht met het nieuwe logeerhuis en het al bestaande aanbod voldoende te hebben om de vraag aan te kunnen.

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris,

de burgemeester,

mr. C.M. Lenstra

drs.J.Wienen

Graag ons kenmerk vermelden bíj uw reactie. Postadres: Postbus 511, 2003 PB Haarlem

Kenmerk: MO/20251820368 Telefoonnummer: 14 023 l www.haarlem.nl

9/9