Achtergronddocument Coronapeiling jeugd 2021

Coronapeiling Jeugd 2021 Achtergronddocument & vragenlijst

1

Coronapeiling Jeugd De Coronapeiling Jeugd 2021 van GGD Kennemerland is een grootschalig vragenlijstonderzoek naar gezondheid, welzijn, leefstijl en de gevolgen van de coronacrisis onder middelbare scholieren die naar school gaan in GGD-regio Kennemerland. In dit document vindt u achtergrondinformatie over de Coronapeiling Jeugd. De resultaten van het onderzoek vindt u op www.gezondheidsatlaskennemerland.nl Heeft u vragen of opmerkingen over de Coronapeiling Jeugd of over dit achtergronddocument, dan kunt u contact opnemen met Kirsty van der Geest, projectleider, of met epidemiologen Adriëtte Oostvogels of Resi Cluitmans. Dit kan via 023-5159500 (receptie GGD Kennemerland) of via epi@ggdkennemerland.nl.

1. Aanleiding voor de Coronapeiling Jeugd De coronacrisis heeft impact op iedereen en zeker ook op jongeren. In het najaar van 2019, dus vóór ‘Corona’, heeft GGD Kennemerland de Gezondheidsmonitor Jeugd uitgevoerd onder leerlingen van klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs. Hieruit bleek onder andere dat ruim de helft van de leerlingen zich (zeer) vaak gestrest voelde, en dat 14% risico liep op eenzaamheid. Bij zowel de gemeenten, de scholen als de GGD rees de vraag of, en in welke mate, dit is toegenomen sinds de coronacrisis, en welke andere gevolgen de crisis heeft voor het welzijn, de gezondheid en leefstijl van leerlingen. Via de Coronapeiling Jeugd heeft de GGD onderzocht hoe het nu met de jongeren gaat en hoe de beperkingen hun leven beïnvloeden.

2. Onderzoeksopzet en respons 2.1 Procedure en Onderzoeksgroep In december 2020 heeft GGD Kennemerland scholen voor Voortgezet Onderwijs in de GGDregio uitgenodigd om mee te doen aan de Coronapeiling Jeugd. In totaal hebben 15 scholen meegedaan, dit is bijna de helft van de uitgenodigde scholen. Gekozen is voor een onderzoeksopzet die zo min mogelijk belastend was voor de scholen. Op 21 januari 2021 ontvingen de deelnemende scholen van de GGD een e-mail met alle informatie om de Coronapeiling Jeugd op hun school uit te voeren. Het verzoek aan de scholen was om twee aparte e-mails uit te sturen, één naar de ouders/verzorgers van al hun leerlingen, de ander naar alle leerlingen zelf. De e-mail voor de ouders/verzorgers bevatte een toelichting op het onderzoek en de link naar de vragenlijst. De leerlingen ontvingen van school een e-mail met een toelichting op het onderzoek en het verzoek de vragenlijst thuis in te vullen. De link naar de vragenlijst dienden ze van hun ouders/verzorgers te ontvangen. Als ouders de link deelden met hun kind, beschouwde GGD Kennemerland dat als expliciete toestemming van de ouder/verzorger. Deze toestemming was nodig omdat de leerlingen minderjarig (kunnen) zijn.

2

Een week na de eerste mailing naar de scholen hebben de scholen waarvan nog weinig/geen leerlingen een vragenlijst hadden ingevuld, van de GGD een herinnering ontvangen. Leerlingen konden de vragenlijst invullen tot en met 10 februari 2021. Gedurende de onderzoeksperiode was er een lockdown, met voor de meeste leerlingen digitaal onderwijs. Daarnaast gold vanaf 23 januari een avondklok vanaf 21.00 uur. Respons In totaal hebben 1.995 leerlingen een vragenlijst ingevuld die bruikbaar was voor analyse. Door de gehanteerde werkwijze (thuis invullen, link naar de vragenlijst via de ouders) is de respons per school veel lager dan bij de klassikale afname van de Gezondheidsmonitor Jeugd. Ook leidt deze werkwijze naar verwachting tot een selectievere respons (zie par. 3.2). Bijlage 1 geeft een overzicht van de achtergrondkenmerken van de groep leerlingen die heeft meegedaan aan de Coronapeiling Jeugd. 2.2 Privacy Bij de opzet en uitvoering van de Coronapeiling Jeugd heeft de GGD de privacy beschermd zoals in de wetgeving beschreven (Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en Uitvoeringswet AVG). Alle verzamelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk behandeld en verwerkt. De gegevens zijn alleen voor statistische doelen gebruikt. In de statistische informatie zijn persoonlijke gegevens nooit te herkennen.

Meer informatie over de privacyaspecten van het onderzoek is opgenomen in de Privacyverklaring Coronapeiling Jeugd GGD Kennemerland 2021, op te vragen via epi@ggdkennemerland.nl. 2.3 Vragenlijst De coronapeiling is uitgevoerd via een korte Nederlandstalige, digitale vragenlijst waarin middelbare scholieren (12-18 jaar) konden aangeven hoe het met hun gezondheid, welzijn en leefstijl is, en hoe de coronacrisis hun leven beïnvloedt. Bijlage 2 van dit Achtergronddocument bevat de vragenlijst. Voor een deel bevat deze dezelfde vragen als in de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019. Een ander deel van de vragen is gebaseerd op Coronapeilingen van GGD Noord Oost Gelderland en GGD Twente. Naar aanleiding van een pilot onder 16 middelbare scholieren die buiten de regio naar school gaan zijn vervolgens nog enkele aanpassingen en aanvullingen op de vragenlijst gemaakt. Tips en adviezen voor jongeren Het kan zijn dat leerlingen vragen of problemen hebben door de coronacrisis. Aan het einde van de vragenlijst was een overzicht opgenomen van waar zij terecht kunnen voor betrouwbare en deskundige informatie.

3. Verwerking en analyse van de gegevens De gegevens zijn geanalyseerd met het statistische pakket SPSS voor Windows, versie 26. 3.1 Opschoning van de data Respondenten die alleen de eerste vragen over achtergrondkenmerken hebben ingevuld maar verder op de meeste inhoudelijke onderwerpen geen antwoord hebben gegeven, zijn verwijderd uit het databestand.

3

3.2 Representativiteit De gehanteerde werkwijze (thuis invullen, link naar de vragenlijst via de ouders) heeft niet alleen geleid tot een relatief lage respons, maar ook is te verwachten dat deze selectiever is dan bij de klassikale afname van de Gezondheidsmonitor Jeugd. Bijlage 1 geeft weer hoe de groep deelnemers is samengesteld. Hier is bijvoorbeeld te zien dat er meer meisjes dan jongens hebben meegedaan, en naar verhouding meer havo-vwo leerlingen dan bij de Gezondheidsmonitor Jeugd. Dit laatste heeft voor een deel te maken met dat ook klas 5 en 6 hebben meegedaan aan de Coronapeiling Jeugd. Er heeft geen weging van de data naar achtergrondkenmerken plaatsgevonden, maar de uitkomsten zijn wel weergegeven voor verschillende achtergrondkenmerken apart. Echter, ook los van deze achtergrondkenmerken is de groep deelnemers geen perfecte afspiegeling van de middelbare scholieren in Kennemerland. De resultaten van dit onderzoek kunnen daardoor niet zonder meer vertaald worden naar de gemiddelde scholier, maar geven wel een indicatie. 3.3 Rapportages Over de resultaten van de Coronapeiling Jeugd zijn de volgende rapportages gemaakt, die bijna allemaal worden gepubliceerd in de Gezondheidsatlas Kennemerland (www.gezondheidsatlaskennemerland.nl):  Rapportage GGD-regio Kennemerland.  Gemeenterapportages, voor gemeenten waar minimaal 50 deelnemers wonen.

 Schoolrapportages voor de deelnemende scholen met voldoende deelnemers (niet openbaar). Regioresultaten De regioresultaten bevatten alle deelnemers aan de Coronapeiling Jeugd. Deze leerlingen zitten allemaal op school in Kennemerland. 95% van hen woont ook in GGD-regio Kennemerland, 5% woont buiten de regio. Vergelijking met Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 Waar mogelijk zijn in de rapportages de resultaten van de leerlingen van klas 2 en 4 van de Coronapeiling Jeugd 2021 gelegd naast de resultaten van de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 (aan deze GM Jeugd 2019 deden alleen klas 2 en 4 mee). De vergelijkingen met uitkomsten van de GM Jeugd 2019 moeten met enige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd, omdat het in de Coronapeiling gaat om kleine aantallen en een andere wijze van afname. Waar de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 klassikaal op school is ingevuld, is de Coronapeiling Jeugd thuis ingevuld. Zoals eerder beschreven leidde dit tot een kleiner aantal deelnemers en een selectievere groep invullers. Kleine aantallen Als een onderwerp voorkomt bij minder dan 5 scholieren, en/of als minder dan 30 leerlingen de vraag over het betreffende onderwerp hebben beantwoord, is het percentage niet weergegeven. De aantallen zijn in beide gevallen te klein om een betrouwbare schatting te geven.

4

4. Dankwoord Het uitvoeren van dit project kon niet zonder de hulp en medewerking van velen, die wij hier graag willen bedanken. Allereerst willen we alle leerlingen bedanken die de tijd hebben genomen om de vragenlijst in te vullen, en dat naast het vele andere beeldschermwerk dat ze al hebben in deze tijden! Ook willen we hun ouders/verzorgers bedanken voor hun medewerking door de link naar de vragenlijst door te sturen naar hun kind. Ook zonder de inzet van alle deelnemende scholen was dit onderzoek niet mogelijk geweest, daarvoor onze dank! Daarnaast bedanken we onze collega’s binnen de VRK/GGD: allereerst Janwillem Meijer voor het bouwen van de digitale vragenlijst, met alle geduld en uitzoekwerk dat daarvoor nodig was. Ook een woord van dank voor Nienke Koorn en Caroline van Zalen, voor alle praktische hulp en adviezen bij het regelen van alle privacyaspecten rondom dit onderzoek. Verder danken we alle andere VRK/GGD collega’s binnen en buiten ons team Advies & Onderzoek, voor het meedenken, sparren en adviseren over onderdelen van dit onderzoek. Tot slot richten we ons tot de epidemiologen van de GGD’en Noord Oost Gelderland en GGD Twente, hun Coronapeilingen waren voor ons een voorbeeld en stimulans om ons eigen onderzoek uit te voeren. Dank voor de inspiratie en het delen van jullie voorbeelden!

5

Bijlage 1: Achtergrondkenmerken onderzoeksgroep

Aantal deelnemers Coronapeiling Jeugd 2021 Kennemerland, naar woongemeente en achtergrondkenmerken * Woongemeente

Aantal

Percentage

Beverwijk Bloemendaal Haarlem Haarlemmermeer Heemskerk Heemstede Velsen Uitgeest ** Zandvoort ** Buiten GGD-regio ** Onbekend ** Totaal deelnemers

142 68 592 618 123 81 243 10 25 92 1 1.995

7% 3% 30% 31% 6% 4% 12% 1% 1% 5% 100%

Jongen (%) 51% 46% 42% 41% 41% 40% 49%

Meisje (%) 49% 53% 56% 59% 58% 61% 49%

Klas 1&2 (%) 37% 35% 41% 44% 39% 42% 34%

Klas3&4 (%) 38% 40% 38% 40% 33% 36% 35%

Klas 5&6 (%) 25% 25% 21% 16% 29% 22% 31%

Vmbo (%) 21% 16% 34% 32% 14% 15% 15%

Havo/Vwo (%) 79% 84% 66% 68% 86% 85% 85%

43%

56%

41%

38%

21%

29%

72%

* De optelsom van de percentages kan afwijken van 100%, door afronding en het weglaten van enkele weinig voorkomende antwoordcategorieën in deze tabel (geslacht en/of onderwijssoort ‘anders’) **Geen nadere uitsplitsing wegens te kleine aantallen en/of niet relevant voor dit onderzoek

6

Bijlage 2: Vragenlijst Coronapeiling Jeugd GGD Kennemerland 2021

Toelichting bij de vragenlijst in dit document: De vragenlijst voor leerlingen is digitaal en ziet er anders uit dan hieronder. Alléén de vraag over toestemming ouders is voor de leerlingen verplicht om te beantwoorden. ________________________________________________________________________________ Beste leerling, Deze vragenlijst gaat over hoe het met jou gaat tijdens de coronacrisis. Fijn dat je aan dit onderzoek wilt meedoen. Belangrijke tips voordat je de vragenlijst invult:    

Er zijn geen goede of foute antwoorden. Het gaat om jouw mening en jouw ervaringen. Het is belangrijk dat je alle vragen beantwoordt, ook al vind je het soms moeilijk om een antwoord te geven. Dit onderzoek is vertrouwelijk. Dat betekent dat aan jouw antwoorden geen naam of adres gekoppeld kan worden. Niemand komt dus te weten wat jij hebt ingevuld. Let goed op de tijdsaanduiding in de vragen. Soms gaat een vraag over de afgelopen week, soms over de afgelopen 4 weken, soms over een andere periode.

Veel succes!

1.

Heb je toestemming van je ouders om mee te doen met deze vragenlijst? Als je de link naar deze vragenlijst van je ouders hebt gekregen, ziet de GGD dat als toestemming  Ja  Nee [ naar einde vragenlijst]

2.

Op welke school zit je?

3.

In welke klas/leerjaar zit je?  1  2  3  4  5  6

7

4.

Welk soort onderwijs volg je? Je mag meer dan één antwoord geven.  Vmbo-b (basis)  Vmbo-k (kader)  Vmbo-g (gemengd)  Vmbo-t (theoretisch, mavo)  Havo  Vwo (atheneum, gymnasium)  Ander soort onderwijs

5.

Hoe oud ben je?  12 jaar of jonger  13 jaar  14 jaar  15 jaar  16 jaar  17 jaar  18 jaar of ouder

6.

Ben je een jongen of een meisje?  Jongen  Meisje  Anders

7.

Wat zijn de 4 cijfers van je postcode? We bedoelen het huisadres waar je de meeste tijd woont. [ als postcode binnen Kennemerland, dan door naar vraag 9]

8.

Wat is je woonplaats? We bedoelen de woonplaats waar je de meeste tijd woont. ____ [opklapscherm keuze uit woonplaatsen]

9.

Bij wie woon je de meeste dagen van de week? Je mag één antwoord geven.  Bij mijn ouders samen  Ongeveer de helft van de tijd bij mijn ene ouder en de helft van de tijd bij mijn andere ouder (co-ouders)  Bij mijn moeder en haar partner  Bij mijn vader en zijn partner  Alleen bij mijn moeder  Alleen bij mijn vader  Bij anderen (bijv. pleegouders, andere familie, internaat)  Ik woon op mezelf

8

10. Hebben jullie thuis moeite om rond te komen met geld?

Met thuis bedoelen we het gezin waar je de meeste tijd woont  Nee, geen enkele moeite  Nee, geen moeite maar we moeten wel opletten  Ja, enige moeite  Ja, grote moeite 11. Hoe is over het algemeen je gezondheid?

    

Zeer goed Goed Gaat wel Slecht Zeer slecht

12. Hoe gelukkig voel je je meestal?

13. Hoe vond je het op school vóór de lockdown van december?

    

Hartstikke leuk Leuk Gaat wel Niet leuk Vreselijk

14. Op wat voor manier heb je les gehad in de afgelopen week?

  

Les op school [ naar vraag 17] Digitale/online lessen thuis Een combinatie van lessen op school en digitale/online lessen thuis

15. Hoe vind je school, nu je thuis lessen volgt??

    

Hartstikke leuk Leuk Gaat wel Niet leuk Vreselijk

9

16. Wat vind je van deze stellingen?

1. 2.

3. 4. 5.

6.

Ik begrijp de leerstof even goed nu ik lessen digitaal aangeboden krijg. Ik kan bij iemand terecht als ik de leerstof niet goed begrijp (bijvoorbeeld een ouder, docent of klasgenoten). Ik ben tevreden over de begeleiding van mijn mentor in deze tijd. Ik ben tevreden over de begeleiding van docenten in deze tijd. Ik heb de juiste middelen om thuis mijn schoolwerk te kunnen doen (bijv. laptop, tablet of computer). Door het thuis volgen van school loop ik achter met mijn schoolwerk.

Helemaal mee oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal mee eens





























































17. Hoe goed slaap je over het algemeen?

   

Heel goed Redelijk goed Niet zo goed Helemaal niet goed

18. Hieronder staan een aantal uitspaken over jouzelf en je relaties. Geef voor iedere uitspraak

aan hoe juist ze voor jou is.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Ik heb het gevoel dat ik goed kan opschieten met de mensen in mijn omgeving. Ik mis gezelschap. Ik voel me niet alleen. Ik heb het gevoel dat ik tot een groep van vrienden behoor. Ik heb met niemand meer een sterke band. Ik heb het gevoel dat niemand met mij wil omgaan. Ik voel me afgezonderd van anderen. Ik kan gezelschap vinden, wanneer ik dat wil.

Helemaal mee oneens

Mee oneens

Niet mee eens, niet mee oneens

Mee eens

Helemaal mee eens











 

 

 

 

 































 

 

 

 

 

10

19. Hoe vaak ben je de laatste 3 maanden gepest via internet, social media of mobiele

telefoon? Bijvoorbeeld dat iemand je heeft uitgescholden of bedreigd via social media, of gemene roddels of vervelende foto’s of filmpjes van je heeft verspreid.  Nooit  Minder dan 2 keer per maand  2 of 3 keer per maand  Ongeveer 1 keer per week  Meerdere keren per week 20. Hoe vaak voel je je gestrest?

Kruis op elke regel één vakje aan. Nooit Ik voel me gestrest door school of huiswerk Ik voel me gestrest door mijn situatie thuis (zoals zorgen, problemen of ruzies thuis) Ik voel me gestrest door eigen problemen (zoals mijn gezondheid, ruzies met andere jongeren, geheimen of schulden) Ik voel me gestrest over wat anderen van me vinden Ik voel me gestrest door alles wat ik moet doen (school, huiswerk, sociale media, bijbaantje, sporten etc.)

Soms

Vaak

Zeer vaak



Bijna nooit 















































21. Is de stress die je voelt van invloed op je lichamelijke of geestelijke gezondheid?

Bijvoorbeeld: slecht slapen, hoofdpijn, buikpijn, prikkelbaar, paniekaanvallen, hyperventilatie, depressieve gevoelens  Ja, heel erg  Ja, een beetje  Nee  Ik voel geen stress 22. De volgende vragen gaan over hoe je je de laatste vier weken hebt gevoeld. Wil je bij elke

vraag het antwoord geven dat het beste aansluit bij hoe je je hebt gevoeld?

Voelde je je erg zenuwachtig? Voelde je je kalm en rustig? Voelde je je neerslachtig en somber? Voelde je je gelukkig? Zat je zo erg in de put dat niets je kon opvrolijken?

Voortdurend

Meestal

Vaak

Soms

Zelden

Nooit





























































11

23. Wat heb je het afgelopen jaar meegemaakt?

Je mag meerdere antwoorden geven.  Ik ben in quarantaine geweest door vakantie in oranje of rood gebied  Ik ben in quarantaine geweest door contact met iemand die COVID-19 (corona) had  Ik heb COVID-19 (corona) gehad  Ik heb in het ziekenhuis gelegen door COVID-19 (corona)  Iemand die belangrijk voor mij is, heeft COVID-19 (corona) gehad  Iemand die belangrijk voor mij is, heeft in het ziekenhuis gelegen door COVID-19 (corona)  Iemand die belangrijk voor mij is, is overleden aan COVID-19 (corona)  Geen van deze antwoorden 24. Welke veranderingen in jouw leven heb je door het coronavirus ervaren?

Je mag meerdere antwoorden geven.  Mijn ouders zijn meer thuis  Werkloosheid van (een van) mijn ouders  Zorgen over werk / inkomen van mijn ouders  Zorgen over mijn bijbaan / inkomen  Mijn ouders kunnen mij goed helpen met mijn schoolwerk  Ik heb meer tijd voor leuke dingen en hobby's  Ik heb leuk online contact met mijn vrienden  Ik leer minder dan op school  Ik kan mijn schoolwerk niet maken  Er is thuis meer ruzie  Het is thuis minder gezellig  Ik mis mijn vrienden  Iets anders wat hier niet staat  Geen veranderingen 25. Geef voor de onderstaande onderwerpen aan hoe deze voor jou veranderd zijn door de

coronacrisis? Sinds de coronacrisis: Meer Beweeg ik / sport ik Kijk ik naar een beeldscherm (mobiel, tablet, computer, laptop, TV) Game ik Gebruik ik social media (Tik Tok, Snapchat, Instagram, Facebook) Drink ik alcohol Rook ik Eet en drink ik ongezond Ben ik bang Voel ik mij depressief Voel ik mij eenzaam Heb ik stress Verveel ik mij Heb ik iets om naar uit te kijken Breng ik tijd door met mijn ouders Breng ik tijd door met mijn broers/zussen Breng ik fysiek tijd door met mijn vrienden Breng ik online of telefonisch tijd door met mijn vrienden

                

Even Minder veel                                  

Niet van toepassing                 

12

26. Wat heb je het meest gemist sinds de coronacrisis in Nederland?

Je mag meerdere antwoorden geven.  Afspreken met familie  Afspreken met vrienden  Naar school gaan  Meedoen met mijn sportclub, sportvereniging of sportschool  Meedoen aan een andere vereniging, club of les (bijv. muziekles of toneel)  Mijn bijbaan  Uitjes (bijvoorbeeld zwembad, winkelen of naar de bioscoop)  Anders  Ik heb niets gemist 27. Ben je bang dat jij (opnieuw) ziek wordt door het coronavirus?

 Ja  Nee 28. Ben je bang dat jouw familie of vrienden (opnieuw) ziek worden door het coronavirus?

 Ja  Nee 29. Op welke plek ben je bang om besmet te raken door het coronavirus?

Je mag meerdere antwoorden geven.  Thuis  Bij familie thuis  Bij vrienden thuis  Supermarkt  Winkels  School  Sportvereniging of andere vereniging  Anders  Ik ben niet bang om besmet te raken 30. Ben je bang om iemand anders te besmetten met het coronavirus?

 Ja, heel erg  Ja, een beetje  Nee 31. Wat vind je van de maatregelen van de regering op dit moment tegen de verspreiding van

het coronavirus?  Er zijn te weinig maatregelen  Er zijn genoeg maatregelen  Er zijn te veel maatregelen 32. Wat vind je van de volgende stelling:

“Ik vind het belangrijk dat jongeren zich aan de maatregelen houden”  Helemaal oneens  Mee oneens  Neutraal  Eens  Helemaal eens 13

33. Tot slot willen we graag weten of je behoefte hebt aan hulp

Meerdere antwoorden mogelijk  Nee, ik heb geen hulp nodig  Ja, ik heb hulp nodig bij huiswerk  Ja, ik heb hulp nodig omdat het thuis nu niet zo fijn is  Ja, ik zou met iemand willen praten  Ja, iets anders, namelijk …

Dankjewel voor het invullen van de vragenlijst! Wil je nog meer kwijt? Dat kan hieronder.

[Eindscherm voor alle leerlingen:]

Als je nog vragen, zorgen of angsten hebt is het goed om te praten met iemand die je vertrouwt.  Misschien kun je praten met je ouders of andere familieleden? Een vriend of vriendin? Je mentor of een vertrouwenspersoon van school?  Er zijn ook organisaties met wie je kan bellen of chatten en die met je kunnen meedenken of gewoon even met je kunnen praten.  www.instagram.com/vraaghetcharlie: aan elke school is een jeugdverpleegkundige verbonden om een luisterend oor te bieden. Je kunt haar bereiken via de chat op Instagram. Ook is een afspraak op een GGD-locatie mogelijk. Tel.nr 023-17891777 of frontoffice@vrk.nl.  www.jouwGGD.nl: wij kunnen elke dag met je chatten om je vragen te beantwoorden. De chat is geopend tussen 14:00 – 22:00 uur en in het weekend van 18:00 – 20:00 uur.  De Kindertelefoon: 0800 – 0432 (ook via chat) voor alles wat je bezighoudt. Ze zijn elke dag beschikbaar van 11:00 tot 21:00 uur. De Kindertelefoon is voor iedereen tot 18 jaar.  MIND: bereikbaar via telefoon, chat, WhatsApp en mail van maandag t/m vrijdag van 9:00 tot 18:00 uur. De professionals waar je contact mee hebt staan voor je klaar en maken psychische problemen bespreekbaar.  Zorg goed voor jezelf: In deze tijd kan het lastig zijn om voldoende te bewegen of gezond te eten. Probeer zo gezond mogelijk te leven, dan werkt je afweersysteem het beste.

Via deze website vind je tips over hoe je je gezond kan voelen.

14

COLOFON Uitgave: GGD Kennemerland Advies & Onderzoek Maart 2021

Website:

Contact: Kirsty van der Geest (projectleider, Adviseur Publieke Gezondheid) Resi Cluitmans (epidemioloog) Adriëtte Oostvogels (epidemioloog) Carli Verheijen (Adviseur Publieke Gezondheid) epi@ggdkennemerland.nl

www.ggdkennemerland.nl www.gezondheidsatlaskennemerland.nl

15