6 Bijlage 5 Advies Erfgoed m.b.t. bestaande gymzaal

Advies m.b.t. de oude gymnastiekzaal met zijvleugels van de vroegere openbare ‘Dubbele school’ aan de Noormannenstraat 1 in de Slachthuisbuurt Concept 4 februari 2025 Erfgoed adviseert om de oude gymzaal van de vroegere ‘Dubbele school’ aan de Noormannenstraat in de Slachthuisbuurt aan te wijzen als gemeentelijk monument. De gymzaal biedt vanwege zijn bijzondere architectuur, geschiedenis en herinneringswaarde een uitgelezen kans om de locatie weer te maken tot de stedenbouwkundige en maatschappelijke sluitsteen van de buurt die het eens was.

Aanleiding De directe aanleiding is de voorgenomen herontwikkeling van het ensemble waar de gymzaal onderdeel van is. De huidige eigenaar, Elan Wonen, is in gesprek met de gemeente Haarlem over verkoop van het ensemble aan de gemeente, die de herontwikkeling wil realiseren. Op dit moment heeft het ensemble de functie van buurtcentrum De Hamelink. De belangrijkste gebruiker is Basisschool De Talenten, een school voor rooms-katholiek basisonderwijs. De gemeente wil op deze locatie een Integraal Kind Centrum (IKC) vestigen.

Architectuur en situatie De gymzaal (met zijvleugels) is het enige restant van het oorspronkelijke schoolgebouw uit 19271928. Dit was een zogeheten openbare lagere ‘Dubbele school’: het gebouw huisvestte twee aparte scholen, elk met zijn eigen schoolplein. Het trapeziumvormige grondvlak van de ‘Dubbele school’ bestond uit twee vleugels van elk twee lagen aan weerszijden van de speelplaats van de ene school; de vleugels kwamen samen bij het kopgebouw aan het kruispunt Noormannenstraat-Karolingenstraat-Graafschapstraat. Aan dit kruispunt lag in de oorspronkelijke situatie de speelplaats van de andere school. De oude gymzaal sluit het eerste speelterrein aan de achterzijde af. Het kopgebouw en de vleugels zijn in 1984-1985 afgebroken en vervangen door een nieuw schoolgebouw met één bouwlaag.

Bijzondere waarde voor de Slachthuisbuurt Vanwege de ligging aan het kruispunt in het hart van de Slachthuisbuurt vormde de ‘Dubbele school’ zowel stedenbouwkundig als maatschappelijk de sluitsteen van de buurt: hier kwamen de belangrijkste straten samen, hier gingen de meeste kinderen uit de buurt naar school. Deze kenmerken geven zowel de locatie als de school zelf een zeer belangrijke waarde. Omdat de ‘Dubbele school’ voor de rest is afgebroken is de oude gymzaal de enige tastbare herinnering aan de bijzondere betekenis die deze school had voor de Slachthuisbuurt gedurende ongeveer 75 jaar. Grote cultuurhistorische waarde voor Haarlem Maar de gymzaal heeft ook een cultuurhistorische waarde, die uitstijgt boven de Slachthuisbuurt. De school werd ontworpen door de bekende stadsarchitect ir. P.F. de Bordes. De Bordes maakte de bouwplannen van een groot aantal scholen in Haarlem, zoals De Wilgenhoek aan de Wilgenstraat (1930), naast andersoortige gemeentelijke projecten als zwembad de Houtvaart, huizencomplexen, dienstgebouwen, bruggen en straatmeubilair. Veel van zijn gebouwen staan op de gemeentelijke monumentenlijst; de Houtvaart is zelfs een rijksmonument. De Bordes was een begaafde architect die van tijdgenoten veel waardering kreeg vanwege het gebruikscomfort van zijn ontwerpen en de moderniteit van zijn karakteristieke stijl.

Hij was een architect met een eigen, herkenbaar handschrift geïnspireerd door contemporaine voorbeelden als W.M. Dudok, F.L. Wright en de Amsterdamse School. Deze architectuurhistorische kwaliteit vormt een belangrijke reden voor de aanwijzing van veel van zijn projecten als beschermd monument. Wanneer de ‘Dubbele school’ nog had bestaan was het gebouw vrijwel zeker een gemeentelijk monument, inclusief de gymzaal. De gymzaal heeft de tand des tijds wonderwel doorstaan: de gevels zijn vrijwel onveranderd, inclusief de raam- en deurkozijnen, hoewel de ramen gedeeltelijk zijn dichtgezet. Ditzelfde geldt voor de zijvleugels, waarin onder meer de directiekamer ligt. Ook het interieur heeft nog veel oorspronkelijke onderdelen behouden, zoals tegelwerk, hang- en sluitwerk en houten afwerkingen. Alles bij elkaar opgeteld is de gymzaal een zeer herkenbaar, architectonisch hoogwaardig overblijfsel van een unieke Haarlemse school.

Vertrekpunt voor de herontwikkeling en nieuwbouw De gymzaal biedt, mét de aanpalende ruimten, een grote kans om als vertrekpunt te dienen bij de herontwikkeling en nieuwbouw tot IKC. De ligging aan de speelplaats, de grote binnenruimte, de degelijke constructie en de sfeervolle architectuur geven hier veel aangrijpingspunten voor. Het huidige schoolgebouw uit de jaren tachtig is gedateerd en te klein voor de nieuwe functie. Daarbij kunnen de specifieke ruimtelijke structuur van het ensemble en de karakteristieke architectuur van de gymzaal als inspiratie dienen bij het ontwerpen van de nieuwbouw. De gymzaal vormt in dat geval de ideale schakel met de aangrenzende en omringende bebouwing van de Slachthuisbuurt. Kortom, er is alle aanleiding om van de herontwikkelde locatie opnieuw de maatschappelijke en stedenbouwkundige sluitsteen van de Slachthuisbuurt te maken, die de ‘Dubbele school’ eens was. Team Erfgoed / wdw