5 Bijlage 4 Verslag Co-creatie schetsontwerp

Co-creatieverslag: Schetsontwerp Nieuwe Groenmarkt en Krocht Co-creatie van een bijzonder stuk binnenstad

Februari 2025

Open Kaart

co-creatie van de leefomgeving

Foto gemaakt door: Charlotte Bogaert

Inhoud • Context en opgave

p.4

• Methodiek en aanpak

p.8

• Veloop en hoogtepunten van de co-creatie

p.10

• Resultaat en onderbouwing

p.16

• Aanbevelingen en vervolg

p.21

• colofon p.24 • Bijlagen p.25

Foto’s van buurtcommité

2

Verslag van het co-creatieve ontwerpproces De buitenruimte van de Nieuwe Groenmarkt en Krocht wordt opnieuw ingericht. De afgelopen jaren zijn de randvoorwaarden voor deze ontwerpopgave duidelijker geworden én heeft zich een buurtcomité gevormd dat opriep om de plannen in co-creatie te maken; een nieuwe manier van werken voor de gemeente Haarlem. In 2024 is daadwerkelijk in co-creatie met een werkgroep en andere betrokkenen het schetsontwerp voor de herinrichting tot stand gekomen en gepresenteerd. Dit verslag geeft een weergave van het doorlopen proces en de uitkomsten.

Foto’s van het werkatelier 2 in april 2024 gemaakt door: Open Kaart.

3

Context en opgave De Nieuwe Groenmarkt en Krocht vormen samen een bijzondere stedelijke plek in het historische centrum van Haarlem. Het is onderdeel van de binnenstad, maar niet van het kernwinkelgebied. Met haar brede straatprofiel en relatief weinig commerciële voorzieningen is het een luwe plek in de levendige binnenstad. Om de betekenis van de plek echt goed te begrijpen is van belang te weten wat er achter de gevels gebeurt. Hier bevindt zich een unieke combinatie van functies van kleine ondernemingen, maatschappelijke opvang, weldadigheidsinstellingen en een kerk. Niet voor niets staat de Nieuwe Groenmarkt wel bekend als ‘sociale boulevard’. Het blijkt dat deze maatschappelijke kracht oude wortels heeft die helemaal teruggaan tot het ontstaan van de plek. Uit het cultuurhistorisch onderzoek door Vita Teunissen van bureau Steenhuis Meurs komt naar voren dat de plek ontstaan is in 1395 met de stichting van het Catherinaklooster aan de Nieuwe Groenmarkt en een Heilige Geesthuis aan de Krocht. Door de tijd heen hebben allerlei

foto bron: NHA Opgewerkt in kleur

4

door Risci van Beek

sociaal maatschappelijke initiatieven kleur en betekenis gegeven aan de plek. Van de Werkmansbakkerij die brood aanbood tegen kostprijs voor werklieden tot de eerste meisjes-HBS van Nederland in 1867. De oudste nog bestaande weldadigheidsinstelling is de Vincentiusvereniging uit 1850. Al die tijd waren de Nieuwe Groenmarkt en Krocht plekken waar zich een divers en dynamisch stedelijk leven afspeelde. De Nieuwe Groenmarkt was een openbare ruimte waarin verschillende functies samenkwamen, zoals ontmoeten, spelen, verblijven, water halen, ruimte voor kleine evenementen en ruimte voor markt. Op oude foto’s is te zien hoe druk het er kon zijn en ook hoe groen het kon zijn door de bomen. Met de intrede van de auto na de tweede wereldoorlog nam dit af en had de binnenstad te kampen met verkrotting. Actieve bewoners gingen in 1979 samenwerken met de gemeente in de projectgroep De

n voor

1964 Foto van de Nieuwe Groenmarkt ca. 1964 bron: NHA

5

Krocht. Hoewel er een poging is gedaan de straat autoluw te maken en te vergroenen heeft dit niet geleid tot een situatie die de buitenruimte zijn oude leven teruggaf. Wie er vandaag doorheen loopt voelt een stedelijke ruimte die prachtig kan zijn, maar met de huidige inrichting slechts een schaduw is van wat het kan worden. Sinds 2019 is het gebied autoluw, maar de inrichting van de straat is hier nooit op aangepast: het asfalt en de parkeerplekken liggen er nog. In een vorige fase is besloten dat er geen ondergrondse fietsenstalling meer zou komen. In 2023 besloot de gemeente, mede op basis van het buurtinitatief, tot een herinrichtingsaanpak doormiddel van co-creatie1. 1. bron: ambtelijke procesbeschrijving d.d. 17/10/23

Foto gemaakt door buurt commité

6

Co-creatie opgave De opgave voor de Nieuwe Groenmarkt draait in de eerste plaats om het vergroenen en verblijfsvriendelijk maken van de buitenruimte. In de tweede plaats is het een sociale opgave die draait om het versterken van de band van gebruikers en omwonenden met de plek zodat er “gedeeld eigenaarschap en gezamenlijke verantwoordelijkheid” ontstaat.2 De herinrichting in co-creatie is een kans om de aanwezige betrokkenheid en het sociaal kapitaal te versterken en verzilveren. Echter omdat er in de aanloop naar het proces al initiatiefnemende bewoners zijn teleurgesteld en er een reeks incidenten rond overlast en drugsgebruik speelde, vraagt de co-creatie ook om een aanpak die ruimte biedt om gevoelige onderwerpen te bespreken en het onderlinge vertrouwen te herstellen. Andere aanpak dan gebruikelijk In het collegebesluit wordt gekozen voor co-creatie waarbij bewoners al bij de eerste ontwerpstappen worden betrokken. Dit is een andere aanpak dan gebruikelijk; normaal wordt pas met bewoners gesproken nadat er een formeel startbesluit is genomen. Om een startbesluit te kunnen nemen moet er echter al een schetsontwerp liggen. Binnen de reguliere procedures kunnen bewoners dus per definitie niet vanaf het begin meedenken. Voor deze aanpak is daarom een uitzondering gemaakt.

Het project is daarmee direct een experiment voor een nieuwe werkwijze die past binnen het ‘nieuwe democratie’- beleid van de gemeente.3

Foto van de startbijeenkomst in November 2023, gemaakt door Charlotte Bogaert.

2. bron: ambtelijke procesbeschrijving d.d. 17/10/23 3. bron: Beleidskader Participatie, Gemeente Haarlem 2024

7

Methodiek en aanpak De co-creatie van de Nieuwe Groenmarkt en Krocht is vanaf het begin aangepakt als een dialoog op verschillende schaalniveaus: met direct betrokkenen uit de straat en met de buurt als geheel. Om genoeg de diepte in te kunnen gaan is ervoor gekozen een werkgroep te formeren waarin bewoners, ondernemers en gemeente gezamenlijk intensief betrokken konden worden bij het ontwerpproces. Dit heeft een aanpak opgeleverd voor het maken van het schetsontwerp met twee brede buurtbijeenkomsten aan het begin en einde van de schetsontwerpfase en daartussen een excursie en twee werkateliers. Het buurtcomité, de belangrijkste initiatiefnemer vanuit de bewoners en gebruikers in de straat, was zich ervan bewust dat zij niet iedereen vertegenwoordigen. Daarom is gekozen om te starten met een brede bijeenkomst waarvoor de hele buurt werd uitgenodigd. Hier kon een zo breed en divers mogelijk beeld worden opgehaald waarmee duidelijk werd welke onderwerpen belangrijk zijn. Tevens konden zo mensen van buiten het buurtcomité ook aanhaken bij het proces.

Op basis van aanmeldingen tijdens de startbijeenkomst is een zo divers mogelijke werkgroep samengesteld met bewoners uit de Nieuwe Groenmarkt en Krocht en omgeving, alsmede met ondernemers en vertegenwoordigers van de maatschappelijke organisaties zoals Stem in de Stad, wijkcentrum Binnensteeds, de nieuwe gebruiker van de Groenmarktkerk (Re-connect) en de gemeente. Als ontwerpaanpak is gekozen voor drie stappen die tevens de agenda bepaalden van de ateliers: 1. Analyse van de plek en het bij elkaar brengen van ideeën 2. Maken van drie globale inrichtingsvarianten 3. Uitwerken van de voorkeursvariant

Het komen tot onderscheidende ontwerprichtingen werd nadrukkelijk in gezamenlijkheid gedaan op basis van wensen en ideeën uit de werkgroep met professionele ondersteuning van de gemeentelijke landschapsarchitect. Tevens is de werkgroep doorslaggevend geweest in het bepalen van de voorkeursvariant. De werkgroepateliers werden begeleid door Open Kaart.

8

Figuur 1: co-creatie-aanpak uitgebeeld in ontwerpstappen enerzijds (blauw) en de betrokkenheid anderzijds (rood). Uiteindelijk is de slotbijeenkomst verplaatst naar oktober.

Co-creatie Co-creatie is de kunst van het samen creëren. Niet iedereen is ontwerper en houdt het potlood vast, maar iedereen kan wel op zijn of haar eigen manier bijdragen aan een goed ontwerp. Open Kaart ziet co-creatie als een dialoog waarbij de ontwerper al ontwerpend het gesprek aan gaat met een diverse groep van gebruikers die elk een eigen kijk hebben op de opgave, de kwaliteiten van een plek en de mogelijke oplossingsrichtingen. Bij iedere ontwerpstap ontstaan groepsgewijs nieuwe inzichten die vervolgens weer nieuwe reacties opleveren en zo het ontwerp verbeteren. Terwijl het ontwerp van globaal naar gedetailleerd gaat, ontwikkelt de dialoog zich van individuele zienswijzen naar een gemeenschappelijk visie. De kracht van co-creatie is dat vermeende tegenstellingen vaak op creatieve wijze opgelost kunnen met een derde weg. Of dat er op z’n minst wederzijds begrip ontstaat voor noodzakelijke keuzes. De cocreatie slaagt wanneer men niet door compromis maar in consensus tot een sterk ontwerp komt.

9

Verloop en hoogtepunten van de co-creatie Startbijeenkomst als herstart Omdat met name het buurtcomité al een lang proces achter de rug had, was de startbijeenkomst geen nulpunt, maar een herstart van het proces. De bijeenkomst was erg belangrijk om een gevoel te geven dat er weer gezamenlijk aan een plan gewerkt gaat worden. Mensen kregen de kans om de gemeente kritisch aan de tand te voelen over hoe ze betrokken zouden worden en wat er met hun inbreng gedaan zou worden. Ook werden de aanwezigen opgeroepen zich aan te melden voor de werkgroep zodat die daarna samengesteld kon worden. Een belangrijk moment tijdens de startbijeenkomst was het gesprek op en rond een levensgrote plattegrond van de Nieuwe Groenmarkt en Krocht. Bewoners, ondernemers en vertegenwoordigers van de organisaties konden op hun eigen adres staan en vertellen wat ze belangrijk vonden. Aanwezigen konden zich zo verplaatsen in elkaars perspectieven en een gedeeld beeld vormen van de opgave. Dit bracht een levendig gesprek teweeg waarin de nuance goed naar voren kwam tussen bijvoorbeeld ontmoeten en overlast in de straat, tussen het organiseren van activiteiten en evenementen en tussen betrokken zijn en verantwoordelijk zijn. Bovenal werd duidelijk dat veel mensen zich heel graag willen inzetten om tot een nieuwe inrichting te komen.

De startbijeenkomst resulteerde in een programma van wensen die als leidraad en toetssteen tijdens het proces werd gebruikt (zie bijlage 1).

Foto van de startbijeenkomst in November 2023, gemaakt door Charlotte Bogaert.

10

Foto van de excursie gemaakt door: Open Kaart.

Excursie en presentatie cultuurhistorische waarde Na de startbijeenkomst is de werkgroep samengesteld waarmee intensief gewerkt kon worden aan het ontwerp. De eerste stappen waren het organiseren van een excursie naar inspirerende voorbeelden en de presentatie van het cultuurhistorische onderzoek van Steenhuis Meurs. Beide hebben een belangrijke invloed gehad op de werkgroep en op de kwaliteit van het uiteindelijke schetsontwerp. Het cultuurhistorische onderzoek, gepresenteerd door Vita Teunissen in de Gravenzaal, bracht veel inzicht in het ontstaan van de Nieuwe Groenmarkt en Krocht en verklaarde deels ook de diepe betrokkenheid van burgers en maatschappelijke organisaties. Ook ontstond er in de werkgroep een sensitiviteit voor de cultuurhistorische sporen in de straat zoals de betekenis van de kerk in het straatbeeld en de verscheidenheid van oude en nieuwe gebouwen die de gevels kenmerken. De excursie bracht de werkgroep naar binnenstedelijke straten die ook als markt dienden in Leiden, Den Haag en Delft. De excursie hielp om abstracte aspecten als ruimtelijke kwaliteit, schaal en samenhang tastbaar en bespreekbaar te maken voor de werkgroepleden. De voorbeelden werden later veelvuldig gebruikt om bepaalde kwaliteiten te beschrijven die moeilijk onder woorden waren te brengen.

11

Atelier 1: het komen tot drie uitwerkingsrichtingen Van ideeën naar een streep zetten op papier is de moeilijkste stap. Het doel van het atelier was om vanuit de analyse van de plek en de eerste ideeën te komen tot verschillende uitwerkingsrichtingen. De landschapsontwerper van de gemeente kon daarmee aan de slag om drie uiteenlopende ontwerpvarianten te maken. In de discussies kwamen belangrijke begrippen naar boven zoals ‘speelruimte’. Hiermee werd niet zozeer bedoeld ‘ruimte voor een speeltuin’, maar de ruimte die er komt voor bewoners en gebruikers om er activiteiten te organiseren of spontaan iets met elkaar te doen. De drie uitwerkingsrichtingen werden als volgt omschreven: • Lange lijnen: De Nieuwe Groenmarkt en Krocht worden samengesmeed door een eenduidig en doorlopend straatprofiel, geïnspireerd op de Hooglandse Kerkgracht. • Snoer van plekken: Nieuwe Groenmarkt en Krocht krijgen een herkenbare inrichting waarbij de lange lijnen worden onderbroken door pleintjes en zitplekken. • Twee zijden: Deze variant speelt met het ongelijke straatprofiel, waarbij de statige kant van de kerk meer een pleinkant wordt en de lagere informele oostkant meer gericht is op bewegen.

Foto’s van het ontwerpatelier 1, gemaakt door: Charlotte Bogaert

12

Foto van het ontwerpatelier 2 gemaakt door: Open Kaart

Atelier 2: keuze van voorkeursvariant In het tweede atelier werden drie in maquette uitgewerkte ontwerpvarianten gepresenteerd. De varianten lieten zien hoe de ruimte op heel verschillende wijzen kon worden ingedeeld; veel bomen of juist meer laag groen, een slingerend pad in het midden of rijbanen uit elkaar gehaald, nadruk op de kerk of juist nadruk op kruispunten, etc. Om tot een gefundeerde keuze van een voorkeursvariant te komen zijn alle varianten eerst besproken op kwaliteiten en knelpunten. Daarna zijn deze kwaliteiten gewaardeerd door het geven van groene of rode stikkers. Hieruit bleek dat de variant ‘lange lijnen’, veruit het meest gewaardeerd werd. Met name vanwege het creëren van nieuw gebruiksoppervlak in het midden met een monumentale bomenrij die de zichtlijn naar de Krocht begeleidt. Aanmerkingen op de voorkeursvariant waren ten eerste dat de gevel van het kerkgebouw meer nadruk moest krijgen in het ontwerp doormiddel van open ruimte en markering in het materiaalgebruik. Ten tweede dat de activiteit achter de gevel meer voelbaar zou moeten kunnen zijn in de buitenruimte. Een nader uit te werken margestrook langs de gevels schept ruimte voor maatwerk zoals een bankje op de ene plek of juist groen op de andere. Lees het complete verslag in de bijlage 3

13

Uitwerking voorkeursvariant Met deze concrete keuze kan de voorkeursvariant worden uitgewerkt tot schetsontwerp. Hierbij waren er nog veel zaken die uitgezocht moesten worden zoals waar de vuilcontainers zouden komen en waar het aantal benodigde fietsparkeerplekken zou passen. Tegelijkertijd was een interne bespreking van het voorlopige schetsontwerp belangrijk. Er was namelijk voor een andere route gekozen waardoor er niet vooraf al een schetsontwerp voorgelegd was aan de afdelingen of wethouder. Het plan moest intern draagvlak hebben om het kans van slagen te geven. Er is enthousiast gereageerd en het schetsontwerp kon gepresenteerd worden. Buurtpresentatie Schetsontwerp Bij de presentatie van het schetsontwerp op 3 oktober 2024 konden belangstellenden letterlijk door de plannen lopen. De toekomstige straatindeling was op de vloer getekend. Ook was er van het ontwerp een maquette en een digitaal 3D-model gemaakt. De lof én de kritische noten kwamen niet alleen uit het publiek, maar ook vanuit de werkgroepleden, waardoor de uitkomst geloofwaardig en doordacht werd overgebracht. Het schetsontwerp kon op veel waardering rekenen van de aanwezigen. Volgens de gemeentelijk ontwerpers was de kwaliteit van dit plan niet gehaald bij een traditioneel ontwerpproces.

De op- en aanmerkingen die bij het ontwerp werden geplaatst worden meegenomen in de volgende fase en zijn vastgelegd in het verslag van de bijeenkomst in bijlage 5. De volgende fase betreft Voorlopig Ontwerp -fase, waarin het schetsontwerp technisch zal worden uitgewerkt door het ingenieursbureau Sweco.

14

Foto’s van de presentatie van het schetsontwerp in november 2024 gemaakt door: Charlotte Bogaert en Open Kaart

15

Resultaat en onderbouwing De co-creatie heeft tot een integraal schetsontwerp geleid dat recht doet aan de wensen en ideeën zoals opgehaald bij de startbijeenkomst en de werkgroep. Het ontwerp kenmerkt zich door de voorkeur voor een monumentale inrichting die past bij het cultuurhistorische karakter van de Nieuwe Groenmarkt en Krocht en de binnenstad als geheel. De belangrijkste inspiratie hiervoor was het voorbeeld van de Hooglandse Kerkgracht in Leiden. Daar treft men een vergelijkbare buitenruimte aan waarbij een middenstrook met een dubbele bomenrij de rijbaan in tweeën deelt en zo een monumentale open ruimte creëert die samenhang en rust brengt als tegenhanger van een zeer gevarieerd gevelbeeld. Achter deze keuze schuilt een grondige afweging op basis van de aspecten die al in het programma van wensen zijn genoemd. We noemen de belangrijkste: Vergroening De plek verandert van een stenige kale ruimte naar groene verblijfsruimte door toevoeging van bomen, door de parkachtige inrichting bij de Krocht en door de ruimte voor geveltuinen langs de gevels.

Blik door de maquette van het schetsontwerp vanuit de richting van de Zijlstraat naar de Krocht. Foto gemaakt door Open Kaart.

16

Verkeersveiligheid Het opsplitsen van de rijbaan maakt oversteken voor voetgangers gemakkelijker en overzichtelijker. Beleving van de vorm Het langgerekte druppelvormige profiel van de middenstrook met kromming maakt de bijzondere vorm van de Nieuwe Groenmarkt beter zichtbaar en voelbaar in de buitenruimte. Ontmoetingsruimte tegenover ontmoetingsplekken Er is gekozen voor ontmoetingsruimte met maximale sociale controle in plaats van losse ontmoetingsplekken. Zo weinig mogelijk vaste zitplekken in de middenstrook, maar ruimte voor bewoners om er met flexibele inrichting activiteiten te organiseren. Zo creëert het tegelijk gastvrije verblijfsruimte én kan er grip op overlast gehouden worden. Balans in rust en reuring Het schetsontwerp vindt de balans tussen rust en reuring. Er is ruimte voor de uitwijk van een deel van de zaterdagmarkt en incidenteel een klein geluidsarm evenement. Het faciliteert echter geen grote evenementen of voortdurend intensief gebruik. Wat betreft horeca versterkt het de kop aan de Zijlstraat als plek van reuring, maar zet het juist in op meer rustige voorzieningen aan het uiteinde bij de Krocht. Diversiteit zichtbaar maken De margestrook langs de gevels kan verschillend worden ingevuld in overleg met en beheerd door de direct aangrenzende bewoner of eigenaar.

Het idee van de nader uit te werken margestrook is direct verbonden aan de wens om bewoners en organisaties in de straat meer ruimte en controle te geven over de ruimte aan hun gevel en zodoende de buitenruimte kleur te geven, passend bij wat er achter de gevel gebeurt. Eén van de ideeën was bijvoorbeeld om gepersonaliseerde ‘deurmatten’ te maken met creatieve klinkerpatronen. Blikvangers De Groenmarktkerk is het meest karakteristieke gebouw aan de Nieuwe Groenmarkt. In het schetsontwerp krijgt de gevel extra nadruk door een onderbreking in het bestratingsmateriaal met een natuursteensoort én door markering met twee afwijkende bomen in de middenstrook.

17

Naast de kerk als blikvanger, kunnen er nog meer kleine blikvangers komen. Zo is er in het schetsontwerp een waterpomp te zien en is ook in atelier 2 het idee ontstaan om een object op scharnierpunt van Nieuw Groenmarkt en Krocht te plaatsen. Dit zijn ideeën die in de volgende fasen verder uitgewerkt moeten worden. Aansluiting Nieuwe Groenmarkt met de Krocht en de Zijlstraat De bestrating van de Nieuwe Groenmarkt loopt over in de Krocht om een subtiele eenheid te ervaren. Tegelijk zorgt de nieuwe inrichting voor onderscheidende, maar aanvullende karakters. De Nieuwe Groenmarkt als statige laan met bomen, die uitkomt in een meer rustige parkachtige ruimte met lage begroeiing. Als kers op de taart steekt de middenstrook een klein beetje de Zijlstraat in voor een mooie aankondiging van de Nieuwe Groenmarkt die ook het karakter van de Zijlstaat als wandelgebied benadrukt. Voor meer inzicht in de afwegingen zie verslag van atelier 2 in bijlage 3.

Foto’s van ontwerpatelier 2 gemaakt door: Open Kaart.

18

aat

25

Smedestraat

2

ljo

ris

st

ra

at

Lan

ge M

48

Kru

arga

iss

reth

tra

at

astr

46

Ba

rte

Krocht

4/RD 4/ZW

2/RD

1/RD 1/ZW

t traa

12 D 12/R

8/RD

4

10A 10B

10 10C

2

12A

W 4/Z 4C

8A

6A/RD

6

8

kt

3/R D

Zoe

cht

2/Z 2C W

tes

6

Kro

4t/m RD

mar

6

roen we G Nieu

5

10

8B

8

1A 1B

1

3B

14

10/RD 10/ZW

3A

3

12

29

31

35

14 37A 37B

1A

Elleboo

Kromme

1B

3A

gsteeg 6

39 41 18 18A 43

20 20A

45/47 47G

49

22 22A

51 51A

24 24/RD 19 25

Nieuwe Groenmarkt

53

24A

24B 24E

65 65/RD

67 67A

26

61 61A

59 59E

71

69

75

77

75A

79 t/m 81

83

Zijlstraat

63

Zijlst

raat

78

76

82

84 84A

86 86/RD

88 88B

90 t/m 92

94

70 t/m 74

64

66 66/RD

W 68/Z 68B

1A 1J

0 1 2 3 4 5

10

25

Schetsontwerp Nieuwe Groenmarkt & Krocht - oktober 2024

Ontwerptekening van het schetsontwerp zoals gepresenteerd op 3 oktober 2024

19

20

Aanbevelingen vervolg Op de fase ‘schetsontwerp’ volgen de fases ‘voorontwerp’ (VO) en ‘definitief ontwerp’ (DO). Parallel aan deze fases loopt ook de politieke besluitvormingsprocedure met inzage-, zienwijze- en bezwaarmogelijkheden. Hierbij is het van belang dat de co-creatie en de wettelijke inspraak goed op elkaar afgestemd worden. De gemeente Haarlem heeft ingenieursbureau Sweco opdracht gegeven om deze fases uit te werken. Dat betekent heel praktisch dat er andere mensen aan gaan werken. Het is belangrijk dat de resultaten van de schetsontwerpfase goed geborgd worden en dat de werkgroepleden betrokken kunnen blijven. Hiervoor gelden de volgende aanbevelingen: Continuïteit in het proces De co-creatie vond nadrukkelijk plaats in de fase schetsontwerp, maar is niet afgelopen tijdens de volgende twee fasen. De tijdsinvestering en betrokkenheid van de werkgroep scheppen de verwachting dat het schetsontwerp zo wordt uitgewerkt dat de werkgroep betrokken kan blijven en waar nodig mee kan denken. Belangrijk hiervoor is: • Dat er continuïteit blijft in het proces, bijvoorbeeld doordat projectleider en procesbegeleider vaste aanspreekpunten blijven voor de werkgroep. • Dat de gemeentelijke ontwerper van het schetsontwerp betrokken blijft in de aansturing van Sweco.

• Dat Sweco op verschillende momenten bereid is om de voortgang te bespreken met de werkgroep en ten minste één keer het resultaat kan presenteren in een gezamenlijk georganiseerde buurtbijeenkomst. • Dat indien er grote wijzigingen noodzakelijk zijn, de werkgroep de kans krijgt om mee te denken over passende oplossingen. • Dat de werkgroep betrokken zal worden bij keuzemomenten voor specifieke elementen zoals: boomsoorten en omvang, zitplekken, fietsenrekken, verlichting enz.

Rol werkgroep De rol van de werkgroep verandert van actief meedenken over de uitgangspunten en ontwerpafwegingen naar de rol van kwaliteitsbewaker. De werkgroep weet goed waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt en kunnen daarom goed beoordelen of de achterliggende motieven in de uitwerking goed uit de verf komen.

Foto: Nieuwe Groenmarkt buurt BBQ in 2022 gemaakt door: buurtcommité

21

Hierbij is een belangrijke afspraak dat bij grote wijzigingen de werkgroep op de kortst mogelijke termijn wordt betrokken om geïnformeerd te worden én mee te denken. Naast de rol van kwaliteitsbewaker ligt er nog een rol in de uitwerking van twee deelopgaven die hieronder nader worden toegelicht. Uitwerkingsopgave Er zijn verschillende onderdelen in het ontwerp die nader moeten worden uitgewerkt. Veel daarvan betreffen technische uitwerking die één op één door het ingenieursbureau kunnen worden opgepakt. Een aantal deelopgaven vraagt echter om nadere afstemming met de buurt of met specifieke bewoners. De margestrook: • Nader overleg met de werkgroep moet uitwijzen wat gewenste invullingsmogelijkheden zijn voor deze strook langs de gevels. • Dit moet ook nader afgestemd worden met de betreffende eigenaren van de gevels. Uiteindelijk moet duidelijk worden welk draagvlak er is voor beheer en gebruik van de margestrook. • Hoe dit technisch aansluit op het ontwerp van de buitenruimte moet door Sweco en de gemeente uitgezocht worden.

Vormgeving blikvangers Het waterpunt op de kruising van Nieuwe Groenmarkt en Zijlstraat kan een betekenisvolle blikvanger van de straat worden. Moet het een klassiek uiterlijk hebben of juist iets eigentijds? Het is aan de werkgroep om hier nadere invulling aan te geven en na te denken hoe en door wie het verder vormgegeven kan worden. Basisvoorzieningen zoals aansluiting op waterpunt en ruimte voor fundering kunnen al uitgewerkt worden door Sweco en gemeente. Wat is er mogelijk op het scharnierpunt van de Nieuw Groenmarkt en Krocht. Hoe kan hier iets passends voor worden bedacht dat overgang tussen bij ruimtes markeert? Ook hierbij is het gepast de werkgroep te betrekken.

22

Afstemming co-creatie en inspraakprocedure en besluitvorming De co-creatie van het ontwerp en de formele inspraakprocedure staan los van elkaar. Iedere belanghebbende heeft wettelijke inspraakrechten en kan uiteindelijk bezwaar maken tegen de plannen. De geldt ook voor de mensen die actief meegewerkt hebben aan de co-creatie. Belangrijk is dat de inspraakmomenten en de uiteindelijke besluitvorming in de raad hand in hand gaan met de betrokkenheid van werkgroep en buurt. Aanbevelingen hierbij zijn: • Voorkom een informatieachterstand van de werkgroep. Zorg daarom dat voordat producten formeel ter inzage worden gelegd of in besluitvorming gaan, deze eerst zijn gedeeld met de werkgroep. • Laat de werkgroep meekijken en meedenken bij de verwerking van de input uit de inspraak. De werkgroep kan de (uiteraard geanonimiseerde) feedback goed duiden en helpen inschatten hoe hier op gepaste manier rekening mee te houden in het ontwerp.

Zicht door de Nieuwe Groenmarkt, vanaf de Krocht richting Zijlstraat. Foto gemaakt door Open Kaart.

23

Open Kaart

co-creatie van de leefomgeving

Februari 2025

In opdracht van: Gemeente Haarlem en Buurtcomité Herinrichting In samenwerking met de werkgroep Nieuwe Groenmarkt en Krocht: Bernadette, Cecile, Daan, Diantha, Edwin, Fenja, Gina, Hans, Huib, Jorine, Marco, Marjoleine, Maurice, Micha, Michael, Peter, Petra, Ricsi

Team Open Kaart: Jurrian Arnold Pieter Graaff

contact: jurrian@deopenkaart.nl 06-51841884 www.deopenkaart.nl

24

Bijlagen 1. Verslag startbijeenkomst - januari 2024

2. Verslag Atelier 1 - maart 2024

3. Verslag Atelier 2 - mei 2024

4. Bijlage Verslag Atelier 2 - mei 2024

5. Verslag presentatie schetsontwerp - oktober 2024

25

26

co-creatie van de leefomgeving

Open Kaart

Januari 2024

Een balans van hoe bewoners en andere gebruikers de Nieuwe Groenmarkt en Krocht ervaren en welke wensen er zijn voor een nieuwe inrichting

Verslag startbijeenkomst Nieuwe Groenmarkt en Krocht

1

2

fotografie: Charlotte Bogaerts

Bijlage 1: Verslag startbijeenkomst - januari 2024

De Startbijeenkomst

3

fotografie: Open Kaart

Randen geven kleur aan de plek

van de plek? Mensen liepen naar plekken toe waar ze een specifieke situatie

een paar cafés, een buurtcentrum, paramedische zorg en een kerk. Wat er op deze plekken gebeurt en de mensen die hierop af komen geven kleur aan de buitenruimte en maken het een heel sociale plek. Op de trappen voor de grote kerk wordt dit vaak goed zichtbaar.

maken voor de herinrichting en verbetering van de twee straten. Tijdens

de bijeenkomst heeft bureau Open Kaart geluisterd en opgehaald welke

verschillende ervaringen en ideeën er zijn voor de plek. In dit verslag zijn de

geluiden geordend en wordt het meegegeven als input voor het ontwerptraject.

4

en Krocht. Naast woningen zijn er maatschappelijke organisaties, winkels,

De startbijeenkomst op 30 november 2023 had als doel een gezamenlijk begin

rekening mee gehouden moet worden.

wel aan dat dit heel bepalend is voor het huidige karakter. Men vindt dat hier

en Krocht. Ook wie nog niet uitgebreid bekend is met de geschiedenis voelt al

Veel mensen zijn geïnspireerd door de historie van de Nieuwe Groenmarkt

Historie van de plek

Men waardeert ook de mix van voorzieningen rond de Nieuwe Groenmarkt

konden uitleggen zoals het stallen van fietsen of een oversteekplek.

de straat, welke problemen zien zij en welke ideeën hebben ze voor de toekomst

oase. Een beschutte plek waar het relatief rustig is.

net buiten de drukke straten van de binnenstad ligt wordt het ervaren als een

De straat vormt daarmee in potentie ook een ontmoetingsplek. Omdat deze plek

adres staan en vertelden hoe zij de straat ervaren: wat vinden zij zo mooi aan

en betrokkenen bij de verschillende organisaties in de straat gingen op hun eigen

wijkt een paar keer per jaar de zaterdagmarkt uit naar de Nieuwe Groenmarkt.

Voor de bezoekers was het stratenpatroon maar al te goed herkenbaar. Bewoners

om een plein te zijn. Dit maakt het mogelijk om er iets organiseren en daarom

straat en een plein in zit. Het is duidelijk een straat, maar tegelijk breed genoeg

De Nieuwe Groenmarkt heeft een bijzondere vorm, namelijk één die tussen een

Bijzondere vorm en plek in de stad

maakt deze plek bijzonder en uniek?

Wat waarderen mensen aan de Nieuwe Groenmarkt en Krocht en wat

Kwaliteit

Groenmarkt en de Krocht.

het decor van de startbijeenkomst voor de herinrichting van de Nieuwe

gemeentekantoor aan de Gedempte Oude Gracht was voor één avond

stratenpatroon en erfscheidingen getekend waren. De kantine van het

Een grote zaal met een donkere vloer waarop met witte tape een

fotografie: Charlotte Bogaerts

27

28

fotografie: Open Kaart

5

6

terrassen.

te steken. Tevens is er op sommige plekken te weinig ruimte op de stoep door

druk is met fietsen en brommers en dat het moeilijk is om de Zijlstraat over

Hier wordt gewinkeld en is het drukker. Aangegeven wordt dat het er vaak te

Waar de Nieuwe Groenmarkt de Zijlstraat raakt is de dynamiek heel anders.

Aansluiting Zijlstraat

Krocht en de Groene Nieuwmarkt meer een eenheid kunnen vormen.

niveauverschillen en losse klinkers ook niet. Men vraagt zich daarbij af hoe de

laat staan voor mensen in een rolstoel of met kinderwagen. Daarbij helpen de

nemen zoveel ruimte in dat het voor voetgangers lastig is om erlangs te gaan,

staan naast het Hofje van Oorschot. Dikke rijen fietsen, soms schots en scheef

Specifiek bij de Krocht wordt het rommelige gebied benoemd waar de fietsen

Rommelige Krocht

toeristen en scholieren vanwege overlast van andere mensen.

trappen voor de kerk nu minder worden gebruikt om te zitten door bijvoorbeeld

maar signaleren ook dat het grimmiger wordt. Er wordt opgemerkt dat de

doelgroepen van maatschappelijke organisaties en weten hiermee om te gaan,

de kerk en op de splitsing met de Krocht. Veel bewoners zijn bekend met de

en vernielingen met zich mee. Hotspots zijn o.a. voor de Stem in de Stad, voor

en dikwijls zorgt een alcoholist voor een nare sfeer. Dit brengt ook wildplassen

mensen op matrassen voor de kerk te slapen, er wordt openlijk drugs gebruikt

organisaties die dak- en thuislozen opvangen en met drugsgebruikers. Er liggen

men vaak overlast. Dit heeft te maken met de concentratie van maatschappelijke

Mede door de mix aan voorzieningen en het publiek dat daar op af komt, ervaart

Overlast

tot hittestress op warme zomerdagen.

groenbakken te plaatsen. Het gebrek aan groen wordt ook genoemd in relatie

tegels, deels asfalt. Het ziet er sleets en kaal uit, ondanks de initiatieven om

Men mist het groen in de straat. De verharding ligt nu van deur tot deur, deels

Stenig

weerbarstig.

Men ervaart ook problemen in de straten en sommige daarvan zijn

Knelpunten

29

fotografie: Open Kaart

7

8

aandacht krijgen.

het een zogenaamde ‘shared space’. Kindvriendelijkheid moet ook hierbij de

betere veiligheid. Als uiterste vorm kunnen de stoepen helemaal weg en wordt

laden en lossen. Eenrichtingsverkeer wordt genoemd als oplossing voor een

autoverkeer, en zou er geen plek moeten zijn voor grote vrachtwagens om te

het huidige verkeer in snelheid beperkt moeten worden, zowel fietsen als

Suggesties zijn er ook voor andere opzet van het verkeer. Ten eerste zou

Vriendelijk verkeer

beperkt door de ruimte duidelijker toe te eigenen als buurt.

prullenbakken, ruimte voor kinderen. Gesteld wordt dat overlast kan worden

helpen, zoals een openbaar toilet als alternatief voor wildplassen, voldoende

betrokkenheid van alle partijen nodig. Praktische zaken kunnen daarbij

elkaar. Om dat in goede verstandhouding te laten plaatsvinden is inzet en

in de Nieuwe Groenmarkt raken de werelden van heel verschillende mensen

Een minder concreet maar wezenlijk punt is het samenleven in de straat. Juist

Samenleven

voor water in de straat aangehaald. Denk aan de vijver of fontein.

het ontwerpproces. In samenhang met vergroenen wordt een paar keer de wens

in de straat zijn. De manier waarop het precies moet bewaart men graag voor

Ook worden geveltuintjes genoemd, waar er al een paar mooie voorbeelden van

aantrekkelijk is voor kinderen.

het biedt ook verkoeling in de zomer. Het mag ook een speelse inrichting zijn die

direct gelinkt aan de verblijfskwaliteit van de plek: dat het er mooier uitziet en

men aan: meer bomen in de straat en plantenvakken. Vaak wordt vergroenen

Een andere belangrijke wens is vergroenen. Dit kan op allerlei manieren geeft

Vergroenen

speelgelegenheid voor kinderen.

zijn er wensen voor meer activiteiten op straat zoals een buurtfeest of meer

omsloten gevoel te geven en ‘lange lijnen te doorbreken’. Hierop aansluitend

meer ‘plein’ van de Nieuwe Groenmarkt te maken. Meer plein door een meer

Een van de wensen die de ontmoetingskwaliteit versterken is de wens om

Meer plein

impliciet, zoals de wens voor meer bankjes of meer ruimte voor kinderen.

Bijna iedereen noemt wel iets dat te maken heeft met meer ontmoeten. Direct of

ontmoeting.

hoe langer je ergens op een prettige manier verblijft hoe groter de kans op

is overduidelijk. Ontmoeten en verblijfskwaliteit gaan hand in hand, want

De roep om meer ontmoetingsruimte en daarmee meer verblijfskwaliteit

Ontmoeten en verblijven

Ideeën & Initiatieven

fotografie: Open Kaart

30 9

10

bedreiging daarvan. Het moet geen uitgaansstraat worden

Men geeft aan dat het ook een woonstraat moet blijven en ziet te veel horeca als

De balans tussen wonen en horeca

gebruikt worden bij evenementen die geluidsoverlast veroorzaken.

Wanneer de plek een grotere verblijfskwaliteit krijgt kan het mogelijk ook meer

Zorg om meer evenementen

hogere verblijfskwaliteit van de plek.

een kans dat deze overlast versterkt wordt door meer zitgelegenheden en een

Meer ontmoetingsplekken zijn leuk, maar met de huidige overlast is er ook

Ontmoeten en overlast

aandachtspunten mee waar rekeningen mee gehouden moet worden.

Bij het zoeken naar verbeteringen en oplossingen geven mensen een aantal

Aandachtspunten

fotografie: Open Kaart

31 11

12

www.deopenkaart.nl

contact: jurrian@deopenkaart.nl

Pieter Graaff

Jurrian Arnold

Team Open Kaart:

Gemeente Haarlem en Buurtcomité Herinrichting

In opdracht van:

januari 2024

co-creatie van de leefomgeving

Open Kaart

32

p. 1/9

Dit verslag geeft in hoofdlijnen weer wat er aan de orde is gekomen in het atelier.

Op donderdag 15 februari vond het eerste atelier plaats voor de herinrichting van de Nieuwe Groenmarkt en Krocht. Doel van het atelier was om tot uitwerkingsrichtingen te komen die ontwerpers Maurice en Ricsi kunnen uitwerken tot onderscheidende varianten. Met deze varianten worden de grenzen van de ontwerpmogelijkheden verkend. Daarmee kan in Atelier 2 op basis van concrete voorstellen gekomen worden tot een voorkeursvariant, samengesteld uit de meest gewaardeerde elementen. Een variant die volgens de werkgroep het beste past bij de Nieuwe Groenmarkt en Krocht.

Figuur 1 Foto Charlotte Bogaert

d.d. 15 februari 2024 | locatie: gemeentehuis

Intern verslag voor leden van de werkgroep

Verslag Atelier 1 Nieuwe Groenmarkt en Krocht

p. 2/9

Figuur 2 links: Hooglandse Kerkgracht Rechts: De Lange Mare

De Lange Mare heeft een vergelijkbare opzet als de Hooglandse Kerkgracht met het verschil dat er een compromis is gezocht met verschillende gebruikswensen. In de middenstrook is voor afwisseling gezorgd door groenperken afgewisseld met zitplekken, terrassen en fietsenplekken.

De Hooglandse Kerkgracht viel in de smaak vanwege de eenduidige en klassieke inrichting van een doorlopend straatprofiel met een middenstrook met bomen en bestrating van schelpen. Het eenduidige straatprofiel geeft rust tegenover de variatie van verschillende stoepjes in de privézone voor de gevels.

De excursie heeft veel indruk gemaakt en het is opvallend hoeveel men als groep gezamenlijk opmerkt. Vooral het kijken naar verschillende vormen van bestrating: kinderkopjes, natuursteen, grind, schelpen en klinkers in allerlei verbanden. Voor velen was een het een hele ontdekking wat de bestrating voor impact heeft op de ruimtelijke beleving en sfeer. Twee voorbeelden uit Leiden werden veel besproken: de Lange Mare en de Hooglandse Kerkgracht. Beiden zijn recent opnieuw ingerichte langgerekte openbare ruimtes.

Terugblik excursie

Deel 1:

Bijlage 2: Verslag Atelier 1 - maart 2024

33

Hetzelfde aantal ondergrondse afvalbakken moet terugkomen

Rekening houden met ondergrondse kabels en leidingen die langs de gevels lopen

De Nieuwe Groenmarkt is enkele keren per jaar een uitwijkplek voor de zaterdagmarkt

•

•

•

p. 3/9

Als kwaliteit werd de verbondenheid met de rest van de binnenstad genoemd als belangrijke schakel in het loop- en fietsnetwerk van de binnenstad.

Kwaliteiten

In de bespreking van het verslag van de startbijeenkomst kwam nog een paar belangrijke toevoegingen aan bod.

Aanvullingen op het verslag van de startbijeenkomst.

Behoud van de bestaande bomen

•

Overige kaders zijn onder andere:

De voornaamste aanleiding waardoor er ruimte in het ontwerp ontstaat is doordat het gebied onderdeel is geworden van autoluwe binnenstad. Dat betekent dat er geen ruimte meer is voor de auto en er geen parkeerplekken zijn voorzien. Verblijfsruimte en beweegruimte kunnen daardoor meer in elkaar overlopen, zonder noodzaak van hoge stoepranden of een sterk onderscheid tussen stoep en rijbaan. Wel moet er ruimte zijn voor hulpdiensten en moet bestemmingsverkeer kunnen laden en lossen.

De belangrijkste beperkende factor is dat de Nieuwe Groenmarkt en Krocht onderdeel blijft van het hoofd-fietsnetwerk en er dus altijd ruimte moet blijven voor een fietsroute. Daarbij is het huidige uitgangspunt dat het aantal fietsparkeerplekken behouden blijven. Dat zijn er 90 voor de Nieuwe Groenmarkt en 75 voor de Krocht. Deze fietsenparkeerplekken hoeven echter niet per se te komen op de plek waar ze nu staan, en mogelijk kan het aantal fietsparkeerplekken teruggebracht worden i.v.m. het voornemen van de gemeente om een fietsenstalling re realiseren in de Kruisstraat.

Maurice gaf uitleg bij de verschillende kaders waar hij als ontwerper rekening mee dient te houden. Dit is belangrijk om de juiste verwachtingen te scheppen over wat er mogelijk is binnen het ontwerp.

Kaders gemeente

p. 4/9

Er werd nog een keer benadrukt dat bewoners en ondernemers terughoudend zijn met het plaatsen van meer bankjes in de openbare ruimte vanwege mogelijke toename van overlast en agressie.

Als extra aandachtspunt werd de zorg voor ‘verdringing’ mee meegegeven. Dit gaat om de zorg dat bepaalde groepen minder ruimte krijgen doordat andere groepen zich er meer thuis gaan voelen. Denk aan uitbreiding van horeca, maar ook aan bijvoorbeeld duurdere woningen voor hogere inkomens. Omtrent daklozen en verslaafden gaat het er nadrukkelijk niet om de doelgroep te weren, enkel het beperken van ongewenst gedrag.

Aandachtspunten

Tevens werd toegevoegd dat er veel te winnen valt door ook verloederde winkelpuien op te knappen.

Ook werd opgemerkt dat de bomen bij de Krocht de plek erg donker maken en dat wanneer je door de Nieuwe Groenmarkt naar de Krocht kijkt, je een donkere onuitnodigende plek ziet. Dit in contrast de omgekeerde blik op de Zijlstraat.

Als toevoeging aan de knelpunten werd er gezegd dat de Krocht moeilijk herkenbaar is als plek. Is het een straat, een plek om te zitten of enkel om de fiets te stallen?

Knelpunten

Tot slot mag de kerkgevel als kenmerkende blikvanger genoemd worden met een belangrijke functie voor de identiteit van de Nieuwe Groenmarkt.

Tevens werd de unieke asymmetrie of ongelijkheid van het straatprofiel genoemd als kwaliteit. De westkant is statig en hoger dan de oostkant, die voornamelijk bestaat uit woningen en winkels of bedrijfsruimtes en een informeler karakter heeft.

34

p. 5/9

Op welke manier wordt bijvoorbeeld zichtbaar wat er achter de gevels plaatsvindt? Welke ruimte is er straks voor organisaties als de Kerk of Stem in de stad om gebruik te maken van de buitenruimte zoals een bijvoorbeeld een café een terras kan hebben? Hiervoor werd de term ‘speelruimte’ gebruikt. Speelruimte die niet alleen voor kinderen is, maar ook voor volwassenen om activiteiten te organiseren.

Hoe geef je vorm aan identiteit en krijgt de buitenruimte weer een ziel? Vragen die niet enkel om een ruimtelijk antwoord vragen. Daarom was er in deze groep, naast aandacht voor een hoogwaardig materiaalgebruik en klimaatadaptatie, ook veel aandacht voor de zachte kant van de inrichting.

Figuur 3 Foto Charlotte Bogaert

p. 6/9

Let op, deze visualisatie is bedoeld ter discussie en het prikkelen van de verbeelding en geven geen definitief beeld.

cobblestone pattern, benches, trees and colourful plants, space for people, unity, social sculpture, people on terraces, children and adults having fun, no cars

In de tweede helft van het atelier is men aan de slag gegaan in de twee groepen onder leiding van Maurice en Ricsi. Rond een tafel met de plattegrond van de Nieuwe Groenmarkt en Krocht werd besproken wat er mogelijk is en welke dilemma’s je tegenkomt. Als experiment werden de samenvattingen van beide tafels middels AI (kunstmatige intelligentie) gevisualiseerd. Maurice typte op basis van de samenvatting steekwoorden in waarmee vervolgens een verassend beeld werd gegenereerd.

Groep Maurice

De samenvatting leverde het volgende beeld op waarbij de volgende Engelse steekwoorden zijn gebruikt als invoer voor de AI-generator: rich materials,

Deel II: werksessie in twee groepen

35

p. 7/9

open places, curved and bended pedestrian route, multi usable street, trees, place to be, minimalistic materials, quality, trees, children playing, people on terraces

De samenvatting leverde het volgende beeld op waarbij de volgende Engelse steekwoorden zijn gebruikt als invoer voor de AI-generator: street with trees and

Tevens ontstond het idee om een verblijfsgebied of plein in te richten daar waar de Nieuwe Groenmarkt het breedst is, namelijk aan de kant van de Zijlstraat. Mogelijk kan de Zijlstraat zelf onderdeel wordt van deze pleinzone zodat tegelijk de snelheid uit het fietsverkeer in de Zijlstraat wordt gehaald. Verder speelde ook de vraag hoe je omgaat met het (fiets)verkeer. Laat je het verkeer meer slingeren en op natuurlijke manier vaart minderen door het onderscheid tussen voetgangers en fietsgebied minder duidelijk te maken of moet je juist de wegen van elkaar scheiden?

In de andere groep kwam de positie van de kerk, als landmark en identiteitsdrager, ter sprake en hoe deze goed zichtbaar blijft wanneer er meer bomen worden geplant. Daarbij werd ook gekeken hoe de Kromme Elleboogsteeg al dan niet onderdeel kan worden van de herinrichting.

Figuur 4 Foto Charlotte Bogaert

Groep Ricsi

p. 8/9

Uiteindelijk vond in beide groepen een discussie plaats over de keuze tussen de Nieuwe Groenmarkt en Krocht als één uniforme ruimte of dat ze juist aparte plekken moeten zijn. Meer algemeen: is er juist behoefte aan een eenduidige langgerekte ruimte met zichtlijnen, of is er behoefte aan een sequentie, een opeenvolging, van gevarieerde plekken die de lange lijnen juist doorbreken? Deze keuze kan en hoeft nog niet gemaakt te worden, maar leent zich bij uitstek voor verder ontwerpend onderzoek door ze als varianten uit te werken.

Let op, deze visualisatie is bedoeld ter discussie en het prikkelen van de verbeelding en geven geen definitief beeld.

36

p. 9/9

In alle varianten komen kwaliteiten en wensen als gastvrijheid, vergroening, ontmoeten etc. in verschillende mate tot uiting. Of en hoe dit uiteindelijk leidt tot een buitenruimte met ziel en identiteit zal moeten blijken in atelier 2.

Deze variant speelt met het ongelijke straatprofiel, waarbij de statige kant van de kerk meer een pleinkant wordt en de lagere informele oostkant meer gericht is op bewegen.

Twee zijden

Nieuwe Groenmarkt en Krocht krijgen een herkenbare inrichting waarbij de lange lijnen worden onderbroken door pleintjes en zitplekken.

Snoer van plekken

De Nieuwe Groenmarkt en Krocht worden samengesmeed door een eenduidig en doorlopend straatprofiel, geïnspireerd op de Hooglandse Kerkgracht.

Lange lijnen

Ter afsluiting van de avond zijn er drie uitwerkingsrichtingen bepaald. Deze uitwerkingsrichtingen werken de ontwerpers uit tot uiteenlopende varianten die de verschillende wensen op onderscheidende manieren samenbrengen. De varianten maken de consequenties van keuzes duidelijker waardoor het weer nieuwe inzichten kan opleveren. De keuze voor de richtingen sluit aan op de discussies aan de tafels over eenheid ten opzichte van verscheidenheid en op de balans tussen verblijven en bewegen:

Uitwerkingsvarianten

p. 1/15

•

•

•

gevraagd hoe z� aank�ken tegen een nieuwe inrichting van de Krocht. Hieruit

er een gesprek is geweest tussen het bewonerscomité, Stem in de stad, gemeente

oostkant meer gericht is op bewegen.

statige kant van de kerk meer een pleinkant wordt en de lagere informele

bezoekers van Stem in de stad gestimuleerd om op deze bankjes plaats te nemen p. 2/15

Stem in de Stad om opklapbare bankjes langs hun gevel te plaatsen. Zo worden

handhaving. Daarnaast is uitvoering gegeven aan het al langer bestaande plan van

en politie dat o.a. heeft geresulteerd in afspraken over melden van overlast en

alcoholgebruikers in de straat. Op dit onderwerp is echter ook ontwikkeling doordat

groene pleintjes en zitplekken.

Twee z�den: Deze variant speelt met het ongel�ke straatprofiel, waarb� de

Een actueel onderwerp bl�ft de overlast die bewoners ervaren van daklozen en

herkenbare inrichting waarb� de lange l�nen worden onderbroken door

Overlast t.o.v. ontmoeten

activiteiten en daar deels een eigen invulling aan te geven.

ondernemers om zelf invulling te geven aan de buitenruimte middels t�del�ke

Hiermee werd bedoeld de speelruimte die er is voor bewoners, organisaties en

Eén van de onderwerpen is het begrip 'speelruimte', wat genoemd werd in atelier 1.

'Speelruimte'

worden een paar eruit gelicht.

verdienen in de discussies en deze z�n genoteerd op een flipover. Hieronder

B� de start is er eerst aandacht gegeven aan enkele onderwerpen die aandacht

Belangr�ke thema's

aandachtspunt dat er geen vocht in de muren van het hofje kan trekken.

Ten tweede, wanneer er vergroening komt in plaats van fietsen is een belangr�k

Krocht uitk�ken.

houden en daardoor meer privacy bieden voor bewoners die met het raam op de

het hofje juist prettig vinden. Dit omdat de fietsen langslopende mensen op afstand

Ten eerste gaven bewoners aan dat ze de fietsparkeerplekken langs de gevel van

kwamen twee belangr�ke geluiden:

Snoer van plekken: de Nieuwe Groenmarkt en Krocht kr�gen een

Hooglandse Kerkgracht in Leiden.

door een eenduidig en doorlopend straatprofiel, geïnspireerd op de

Lange l�nen: de Nieuwe Groenmarkt en Krocht worden samengesmeed

Atelier 1 drie varianten uitgewerkt (zie b�lage). Deze verschillende richtingen z�n:

Ontwerpers Maurice en Ricsi van de gemeente hebben met de opbrengsten van

worden uitgewerkt tot Schetsontwerp om te presenteren aan de hele buurt.

Nieuwe Groenmarkt en Krocht. Deze variant zal vervolgens door de gemeente

Atelier 2 draaide om de keuze van een voorkeursvariant voor de herinrichting van de

Figuur 1 Maurice geeft toelichting bij de aangepaste versie van de voorkeursvariant.

Samenvatting

Fenja (bewoner hofje van Oorschot) is b� alle bewoners langs geweest en heeft

Uitkomsten rondvraag Hof van Oorschot.

Intern verslag voor leden van de werkgroep

d.d. 17 april 2024 | locatie: gemeentehuis

Mededelingen vooraf

Verslag Atelier 2

Deel I: varianten bespreken

opgave om verder uit te werken.

beoordeeld, waarb� variant 1 als voorkeursvariant is gekozen en voorzien van een

T�dens het atelier heeft de werkgroep de drie varianten met elkaar vergeleken en

Bijlage 3: Verslag Atelier 2 - mei 2024

37

38

en niet meer op andere plekken in de straat te hangen, zoals op de trappen van de

p. 3/15

Figuur 2 foto van genoteerde aandachtspunten tijdens het atelier.

fietsverkeer.

varianten vanwege de drukte die men momenteel ervaart van met name

Dit thema werd nog extra benadrukt als aandachtspunt in de weging van de

Verkeersveiligheid

kerk.

Een straatprofiel is een doorsnede van de straat waarin de hoogte van de gevels en de breedte van

p. 4/15

stoep, r�baan en ander elementen zoals parkeervakken of terraszones z�n af te lezen (zie voorbeeld uit

1

straatprofiel 1. In contrast is de Krocht meer parkachtig ingericht met veel groen

klassieke en monumentale variant door de symmetrie en de uniformiteit van het

halfverharding en een dubbele bomenr� gelegd wordt. Deze variant is de meest

Kerkgracht in Leiden waarb� de r�baan in tweeën langs een middengebied van

De variant ‘lange l�nen’ is geïnspireerd op het voorbeeld van de Hooglandse

Figuur 3 foto van perspectief in de maquette van variant 1 kijkend vanaf de Zijlstraat naar de Krocht.

Variant 1: lange l�nen

op: dit is niet de volgorde waarin de varianten in het atelier z�n besproken.

flipover. Hieronder worden per variant de belangr�kste kenmerken besproken. Let

varianten werden uitgewisseld. Deze kenmerken werden b� elkaar gebracht op een

gesprek waarin meningen over de verschillende kwaliteiten en knelpunten van de

ontwerpkeuzes de varianten onderscheiden van elkaar. Per variant volgde een

gelopen waarb� ontwerper Maurice toelichting gaf over welke ideeën en

De werkgroep is één voor één langs de maquettes van de verschillende varianten

Toelichting varianten

39

p. 5/15

het Handboek Inrichting Openbare Ruimte Haarlem, aug. 2019):

overkomt.

als een krachtig ontwerp-statement dat tegel�kert�d evenwichtig en rustig

Kenmerken die hierb� genoemd werden waren onder andere dat het gezien werd

Nieuwe Groenmarkt van verre wordt aangekondigd.

brede tong die net de Z�lstraat in steekt, (zie figuur 5) waarmee het begin van de

op straatniveau. De middenstrook eindigt aan de kant van de Z�lstraat met een

Figuur 4 foto van de Hooglandse Kerkgracht in Leiden. Zichtbaar is een bestrating van halfverharding voor het middengedeelte, vlakke keien voor de rijbaan en klinkers voor de bestrating. (Bron: wikipedia).

p. 6/15

Figuur 5 foto's van maquette variant 1 en van de in het atelier benoemde onderscheidende kenmerken.

nog onduidel�k.

snel stuk kunnen r�den door de smalle r�banen. Ook is de aansluiting op de krocht

fietsers en auto's. Waarb� ook gevreesd wordt dat de vrachtwagens de inrichting

Vragen waren er nog over de verkeersveiligheid. Hoe pakt het uit op het gedrag van

randen.

wandelaars en ontmoeting naar het midden wordt verlegd in plaats van langs de

Ook geeft de variant veel ruimte voor ontmoeting, waarb� de aandacht voor

40

p. 7/15

intensief groenbeheer.

geeft ook een krappe indruk waarb� het groen alleen goed uit de verf komt met

Men waardeert het dat fietsen en vuilcontainers verborgen z�n, maar het geheel

verwacht dat de verkeersdrukte bl�ft.

De bredere centrale straat l�kt het meest op de huidige situatie waardoor men

voor de kerk de pleinfunctie weer terugbracht in de straat.

Kenmerken die in deze variant werden benoemd waren onder andere dat openheid

het zicht onttrokken.

In de groene 'koffers' worden de fietsenrekken en vuilcontainers verwerkt en zo aan

Dit wordt nog eens versterkt door een andere kleur in de bestrating.

open ruimte voor de kerk. Deze open ruimte plaats de kerkgevel vol in de aandacht.

‘kamers’. Één kamer is de Z�lstraat met brede vr�e trottoirs. De andere kamer is de

vuilcontainers. Hierdoor wordt de Nieuwe Groenmarkt opgedeeld in verschillende

zones worden afgewisseld door zones met begroeiing en ruimte voor fietsen en

verschillende plekken met een eigen karakter kunnen ontstaan. Open, pleinachtige

De tweede variant had een heel andere insteek, waarb� gezocht werd naar hoe er

Figuur 6 foto van perspectief in de maquette van variant 2, kijkend vanaf de Zijlstraat naar de Krocht.

Variant 2: snoer van plekken

p. 8/15

Figuur 7 foto's van maquette variant 2 en van de in het atelier benoemde onderscheidende kenmerken.

41

p. 9/15

echter wel de snelheid eruit.

werken, waarb� de weg zelf best druk zal worden met fietsers. De slinger haalt

slingerende weg is smal en kan daardoor enkel in een eenrichtingsverkeer situatie

maar is er minder plek voor bomen en biedt het daarmee ook minder schaduw. De

Wat betreft groen biedt het ontwerp veel ruimte voor beplanting op straatniveau,

'speelruimte', de ruimte voor spontane invulling en activiteitenminder.

van ontmoetingsplekjes, Tegel�kert�d wordt door het vele groen op straatniveau de

doorbreken van de rechte l�n speelsheid en leven in het ontwerp brengt. Er z�n tal

Kenmerken die b� deze variant werden benoemd z�n onder andere dat het

cirkelmotief in de bestrating met als zwaartepunt het terras van By Lima.

door in de Krocht. Aan de kant van de Z�lstraat ontstaat een pleintje door een

Hierdoor is het straatprofiel steeds weer anders. De ontwerptaal loopt herkenbaar

slalommend door groene 'eilanden' die als ovalen verspreid liggen door de straat.

straat als uitgangspunt genomen kan worden. Dit resulteert in een slingerende weg,

In de derde variant werd gezocht naar hoe de ongel�kheid in de twee z�den van de

Figuur 8 foto van perspectief in de maquette van variant 3, kijkend vanaf de Zijlstraat naar de Krocht.

Variant 3: twee z�den

p. 10/15

Figuur 9 foto's van maquette variant 3 en van de in het atelier benoemde onderscheidende kenmerken.

42 markt is er in deze variant meer ruimte beschikbaar. Een straatfeest of een

p. 11/15

onttrokken worden.

een onoverzichtel�ke ruimte waarin er knusse zitplekjes z�n die aan het oog

overlast. De sociale controle is groter b� een overzichtel�k ruimte met zichtl�nen dan

Krocht aangezien er een grote behoefte is aan sociale controle door de ervaren

p. 12/15

Verkeersveiligheid

plek kunnen z�n voor b�zonder object.

Variant 3. Ook zou juist het brandpunt waar de twee ruimtes elkaar raken een mooie

b�voorbeeld het materiaal van de r�baan door te laten lopen zoals in Variant 2 en

wordt opgemerkt dat de twee ruimtes meer met elkaar kunnen communiceren door

verschillende inrichting en op de overgang splitst de weg van één r�baan in twee. Er

De aansluiting met de Krocht in variant 1 is nog onduidel�k. Beide hebben een

Variant 3 biedt de meeste ontmoetingsplekken, maar variant 1 de meeste

ontmoetingsruimte. Dit subtiele verschil is relevant voor de Nieuwe Groenmarkt en

Aansluiting op de Krocht

van de Nieuwe Groenmarkt.

de gevell�n overneemt, ervaart men op straatniveau des te sterker de unieke vorm

Groenmarkt juist heel goed wordt benadrukt. Doordat de middenzone de vorm van

inzicht dat door de gekozen vorm in variant 1 de bestaande ronding in de Nieuwe

omdat dit niet past met een dubbele r�baan. Discussie hierover gaf echter wel het

Groenmarkt doorbreekt. Een mogel�ke combinatie met variant 1 l�kt uitgesloten

De slinger in variant 3 brengt een nieuw speels element in wat de Nieuwe

Vorm van de straat

kunnen verder worden uitgewerkt met de werkgroep in de volgende ontwerpfase.

reeds maakt), maar ook een plek voor de fietsen. De vorm en spelregels hiervan

variabele invulling. Dit kan een geveltuin z�n, een zitplek (zoals Stem in de Stad

de Hooglandse Kerkgracht - ook een margestrook langs de gevels te voorzien voor

z�n in de straat. Om dit meer te stimuleren ontstond het idee - naar voorbeeld van

Een wens vanaf het begin was dat de activiteiten achter de voordeur meer zichtbaar

geven in tegenstelling tot variant 3 die een meer speelse variatie aan plekken biedt.

Opgemerkt werd dat de uniformiteit in variant 1 de straat ook een st�ve indruk kan

Het leven achter de gevel zichtbaar maken.

voorkeursvariant.

wordt erg gewaardeerd en men ziet dit graag meegenomen worden in de

Ontmoetingsplekken tegenover ontmoetingsruimte

volgende overwegingen:

maar eventueel ook kwaliteiten uit andere varianten. Uit het gesprek kwamen de

voorkeursvariant door iedereen gedragen wordt, het beste uit variant 1 in zich heeft,

kwaliteiten en het concept van variant 1 - lange l�nen. Belangr�k is echter dat de

Het resultaat van de stickerronde is duidel�k: er gaat een voorkeur uit naar de

De gevel van de kerk is bepalend voor het karakter van de Nieuwe Groenmarkt. De

De balans

extra aandacht die de gevel kr�gt in variant 2 door er een open plek voor te leggen

Kerkgevel als blikvanger

richten, b�voorbeeld zonder begroeiing of met gras.

In Variant 3 zou dit ook bereikt kunnen worden door de groeneilanden anders in te

buurtbarbecue is makkel�k voor te stellen met een lange r� van tafels in het midden.

kr�gen in de voorkeursvariant.

de maquettewerkplaats waarmee ze lieten zien hoe de wensen een plek kunnen

aanpassingen. Maurice en Ricsi gingen daarop 'live' de maquette aanpassen in de

waarmee een voorkeursvariant werd bepaald én eventuele wensen voor

mee eens waren en welke juist niet. Vervolgens werd de balans opgenomen

groen of rood stickertje aangeven welke kenmerken of stellingen per variant z� het

De overzichtel�kheid en ruime lege middenruimte biedt variant 1 de meeste ruimte

Deel II werd gestart met een individuele sticker-ronde. Deelnemers konden met een voor spontane of georganiseerde activiteiten in de straat. Ook voor de verplaatste

'Speelruimte'

Deel II: consensus over voorkeursvariant

43

straatbeeld.

is de straat gemakkel�ker over te steken en minder dominant in het

Door de r�baan te splitsen worden wordt het fietsverkeer uit elkaar gehaald,

aan en versterken elkaar.

De verschillen in inrichting van Nieuwe Groenmarkt en Krocht vullen elkaar

toe te laten in een nog nader te bepalen margestrook.

De gevelz�des worden persoonl�ker en gevarieerder door eigen invulling

de gebouwen in de straat.

spontane of georganiseerde activiteiten door bewoners en gebruikers van

De onbepaaldheid van de middenstrook biedt 'speelruimte', ruimte voor

sociale controle om ongewenst gedrag in de gaten te kunnen houden.

De middenstrook biedt veel ontmoetingsruimte en stimuleert tegel�kert�d

benadrukt de eigenzinnige gebogen vorm van de Nieuwe Groenmarkt.

De middenstrook brengt de aandacht naar midden van de straat en

monumentale uitstraling die past b� de Nieuwe Groenmarkt.

Het uniforme en symmetrische straatprofiel biedt een rustige en

p. 13/15

kr�gen. Dit moet nog nader uitgewerkt worden.

betekent dat fietsenstallingen en vuilcontainers aan de z�kanten een plek moeten

Het middengebied moet zo leeg mogel�k bl�ven anders gaat de kracht verloren. Dat

Zo leeg mogel�k houden

Aandachtspunten:

•

•

•

•

•

•

•

kwaliteiten opsommen:

wordt een aantal aanw�zingen meegegeven. Laten we eerst de belangr�kste

De werkgroep geeft de voorkeur aan variant 1 als variant om uit te werken. Daarb�

Voorkeursvariant en uitwerkingsopgave

het midden de vr�e ruimte.

fietsstroom uit elkaar gehaald en naar de z�kanten gebracht. De voetganger heeft in

snelheid eruit haalt en de situatie overzichtel�ker maakt. In variant 1 wordt de

situatie met eenrichtingsverkeer en de slinger. Echter z�n er tw�fels of dit echt de

doordat er een brede rechte r�baan in het midden ligt. Variant 3 verandert de

(fiets)verkeersveiligheid. In variant 2 verandert er weinig met de huidige situatie

Variant 1 l�kt van de drie varianten het best uit de bus te komen wat betreft de

HIOR staat voor Handboek Inrichting Openbare Ruimte van Haarlem. p. 14/15 2

nemen.

om de wensen vanuit het Hof van Oorschot zoals eerder is aangegeven mee te

manier met elkaar te verbinden zodat ze elkaar versterken. Hierb� is het belangr�k

eigen sfeer en inrichting. De uitdaging is om de twee op een vanzelfsprekende

De Krocht wordt een groen begin of einde van de Nieuwe Groenmarkt met een

Aansluiting Krocht

te maken in het profiel zonder de kracht van het gebaar aan te tasten.

kan komen. De uitdaging is daarb� om qua bestrating en ruimtel�k een uitzondering

Uitgewerkt moet worden hoe de kerkgevel in de voorkeursvariant goed tot z�n recht

Kerkgevel als blikvanger

fietsenstallingen en de vuilcontainers.

betrokkenheid van de werkgroep. Uitdaging hierb� is het integreren van de

en welke spelregels er worden afgesproken. Dit kan een mooi vervolg z�n voor de

Uitgezocht moet worden welke vormen van inrichting er gewenst en mogel�k z�n

een idee en moet verder uitgewerkt worden in de volgende ontwerpfase.

De margestrook (deze worden "voorzieningenstrook" genoemd in de HIOR 2) is nog

Uitwerken margestrook