5 Bijlage 4 Uitvoeringsprogramma oppervlaktewater Haarlem
Tekst van het document
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater Voldoende ruimte voor water en een goede waterkwaliteit
Uitwerking van het plan Stedelijk water in Haarlem 2024-2033
Inhoud
1 Uitvoeringsprogramma oppervlaktewateren 3
2
3
4
Onderzoek, onderhoud en vervanging
29 29
1.1 Inhoud van dit uitvoeringsprogramma
3
4.1
1.2
Terugblik
4
4.2 Onderhoud
30
1.3
Wettelijk kader
4
4.3 Vervanging
33
1.4
Leeswijzer
7
4.4 Uitgaven oppervlaktewater
34
Oppervlaktewater
8
5
Monitoring en evaluatie
35
2.1
Waar hebben we het over?
8
Bijlage 1: Evaluatie IWP 2014 tabel
36
2.2 Hoe staan de oppervlaktewateren ervoor?
11
2.3 Wat zijn de opgaven?
17
Beleidsuitwerking
18
3.1
18
Doelenboom
3.2 Goed beheer van de oppervlaktewateren
18
3.3 Meer oppervlaktewater
20
3.4 Inrichting van oppervlaktewateren
22
3.5 Een goede waterkwaliteit en leefomgeving
24
3.6 Klimaatbestendig Haarlem
26
3.7 Transities
28
3.8 Samenwerking
28
Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Klant Auteur Datum Document referentie
Onderzoeken
30129769 Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater Haarlem 5101-4953 Gemeente Haarlem Elwin Leusink, Carl Geuljans, Martin Hoorweg, Jorke Wessels
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
2
1 Uitvoeringsprogramma oppervlaktewateren 1.1
Inhoud van dit uitvoeringsprogramma
Haarlem is een stad met veel oppervlaktewater. Oppervlaktewater is al het water dat zichtbaar is in de leefomgeving. Bekende wateren zijn de Ringvaart, de Mooie Nel en het Spaarne. In het oog springende functies van het oppervlaktewater zijn wonen, recreatie en beroepsvaart. Maar al dat water is vooral nodig om het boezemwater uit de polders en het hemelwater dat in de stad valt, af te voeren naar het Noordzeekanaal. Om wateroverlast te voorkomen, beschikt Haarlem over een goed functionerend oppervlaktewatersysteem met voldoende bergings- en afvoercapaciteit. Maar omdat het klimaat verandert, is daarvoor steeds meer oppervlaktewater nodig. Ook om verkoeling te bieden en de stad leefbaar te houden bij extreme hitte. Daarom gaat de Omgevingsvisie ook uit van meer ruimte voor water.
Dat oppervlaktewatersysteem moet beheerd en onderhouden worden. Daarbij moet ook oog zijn voor de waterkwaliteit, want die laat nog wel te wensen over. Hoe het waterbeheer van Haarlem in zijn werk gaat en welke rol klimaatverandering daarbij speelt, staat in het plan Stedelijk water in Haarlem. Onder dit plan vallen vier uitvoeringsprogramma’s, waarvan dit plan, Oppervlaktewater, er een is. De andere zijn Stedelijk afvalwater en hemelwater, Grondwater en Klimaatadaptatie. Het uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater beschrijft hoe en waarom we de komende jaren het oppervlaktewater gaan beheren en uitbreiden. Dit programma is feitelijk de opvolger van dat deel van het Integraal Waterplan 2014 (IWP 2014), dat over oppervlaktewater ging.
Plan Stedelijk water in Haarlem
Organisatie en financiën
Uitvoerings programma Stedelijk afvalwater en hemelwater
Uitvoerings programma Oppervlaktewater
Uitvoerings programma Grondwater
Uitvoerings programma Klimaatadaptie
Figuur 1.1 Structuur beleidsplan Stedelijk water in Haarlem en bijbehorende uitvoeringsprogramma’s.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
3
Hoe het programma samenhangt met de andere uitvoeringsprogramma’s, is weergegeven in figuur 1.1.
• -De waterverbinding tussen de haven en de Centrale Watergang is aangelegd.
1.2 Terugblik
• E en knelpunt ten zuiden van de Haarlemmerhout is verbeterd door het aanpassen van enkele duikers.
1.2.1
Voorgaande plannen
Voor een doelmatig en duurzaam waterbeheer werken Hoogheemraadschap van Rijnland en de gemeente Haarlem sinds 2002 samen met een Integraal Water Waterplan (IWP). Dat plan is in 2014 voor het laatst geactualiseerd (IWP 2014). Het hoofddoel van het IWP 2014 is ‘een veilig, veerkrachtig en ecologisch gezond, toekomstbestendig watersysteem, met een hoge belevingswaarde en relevante gebruiks- en natuurfuncties’.
1.2.2
Evaluatie
In 2018 is het IWP 2014 geëvalueerd. Hieruit bleek dat een groot aantal projecten nog niet of slechts gedeeltelijk was uitgevoerd. Ook werd geconstateerd dat een belangrijke aanname in het IWP 2014 – namelijk dat de waterkwaliteit zou verbeteren door oost-westverbindingen aan te leggen – waarschijnlijk niet klopt. Nadien zijn nog verschillende projecten afgerond. Uiteindelijk was de stand begin 2023: • 37 uitgevoerde projecten (43%); • 2 0 gedeeltelijk uitgevoerde of lopende projecten (35%); • en 19 niet-uitgevoerde projecten (22%). De zogenoemde visiekaart van het IWP 2014 bleek een goed instrument om duidelijk te maken waar kansen lagen voor nieuwe oppervlaktewateren. Veel van die wateren zijn al aangelegd. Deze visiekaart is overgenomen in de Structuurvisie en in de Omgevingsvisie. Op veel locaties is de afgelopen jaren gewerkt aan de uitvoering ervan: • In de Aziëweg is een deel van de watergang aangelegd. • V oor de Floris van Adrichemlaan bestaan plannen voor de aanleg van een watergang. • De Centrale Watergang is aangelegd.
• De watergang in de Romolenpolder is aangelegd.
• De kades van de Jan Gijzenvaart zijn vergroend. • T en noorden van Haarlem zijn enkele knelpunten in het watersysteem verholpen
1.2.3
Aandachtspunten
De afgelopen jaren zijn de volgende aandachtspunten naar voren gekomen: • In 2008 is er met het Hoogheemraadschap van Rijnland een convenant gesloten over het onderhoud van het oppervlaktewater binnen het stedelijk gebied. Het hoogheemraadschap bezit en beheert de grootste wateren. De gemeente is verantwoordelijk voor een deel van het onderhoud, zoals het onderhoud en vervanging van duikers en het schonen van watergangen. Het hoogheemraadschap wil de afspraken graag herzien en meer taken terugbrengen naar de gemeente. • O m Haarlem klaar te stomen voor de klimaatverandering, is meer ruimte voor water nodig. Daarnaast moeten er ook extra afvoermogelijkheden komen. • Het meldingssysteem (MOR+) is niet handig ingericht en het is lastig hier relevante informatie uit te filteren en gebiedsanalyses te maken. • De watergebiedsplannen van het Hoogheemraadschap Rijnland zijn nog niet klaar, waardoor nog niet helder is hoeveel water het Haarlemse watersysteem moet kunnen bergen.
1.3 Wettelijk kader Het uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater blijft binnen de kaders van wet- en regelgeving en eerder vastgesteld beleid. Van de belangrijkste wetten, regels en beleidsplannen hebben we hieronder aangegeven (in tabel 1.1) wat het belang ervan is voor overheid, burgers en bedrijven. De kaders zullen als de Omgevingswet ingaat niet noemenswaardig veranderen.
• D e knelpunten aan de Noord-Schalkwijkerweg zijn aangepakt door de duikers te verbeteren.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
4
Tabel 1.1 Overzicht wettelijk kader Thema
Wettelijke Overheid regel of beleids regel
Oppervlaktewater
Wetgeving
Burgers en bedrijven
Waterwet: .De beheerder is verplicht een legger bij te houden waarin de normatieve toestand per object kenbaar is (art. 5.1).
Bouwbesluit 2012: Het dak, de gevel en de laagstgelegen vloer van een gebouw moeten waterdicht zijn (art 3.23).
Waterwet: .Oppervlaktewaterlichamen moeten onder beheer zijn van een of meer peilbesluiten. (art 5.2)
Bouwbesluit 2012: Bij nieuwbouw moeten alle toegangsdrempels van een woongebouw maximaal 0,02 m hoog zijn (art. 4.27).
Waterwet: .De beheerder stelt voor het watersysteem een beheerplan vast met noodzakelijke beheersmaatregelen (art. 4.6) Wet milieubeheer: Er zijn chemische en ecologische kwaliteitsnormen voor oppervlaktewater. (h5: milieukwaliteit eisen) Kaderrichtlijn Water (KRW): In de KRW staan doelstellingen voor chemische en ecologische toestand van oppervlaktewateren. Wet natuurbescherming (Wnb): In de wet natuurbeheer staan regels over de omgang met flora en fauna bij het beheer of onderhoud aan vaarwegen, watergangen, waterkeringen, waterstaatswerken en oevers.
Beleid
Algemene maatregelen van Bestuur: In de lozingsbesluiten staan algemene regels voor het lozen van verontreinigende stoffen op oppervlaktewater. (Blah, Blbi, Ab).
Algemene maatregelen van Bestuur: In de lozingsbesluiten staan algemene regels voor het lozen van verontreinigende stoffen op oppervlaktewater. (Blah, Blbi, Ab).
IWP: Een veilig, veerkrachtig, ecologisch gezond en toekomstbestendig watersysteem.
IWP: De gemeente is het eerste aanspreekpunt voor burgers en bedrijven als het gaat om informatie over water: het waterloket.
IWP: Een beeldbepalend en samenhangend netwerk aan grachten, singels en vaarten dat zorgt voor een goede ontwatering en afwatering van eigen hemel- en kwelwater. IWP: Uitbreiding van het waternetwerk wordt gerealiseerd door: verbreden, opwaarderen en met elkaar in verbinding brengen van bestaande watergangen; graven van nieuwe watergangen en weer open graven van gedempte grachten; combineren van waterberging met natuur en agrarisch gebruik langs de groene randen van Haarlem, door flexibel peilbeheer en tijdelijke piekberging. Omgevingsvisie: Er is een watersysteem van oppervlakte- en grondwater, een drinkwatervoorziening, een groenstructuur en een afvalwaterstelsel. Het is belangrijk dat we dit systeem in stand houden. Zo is er voor iedereen schoon water beschikbaar en halen we vervuild water uit de leefomgeving (ter bescherming van de volksgezondheid) waarmee we een basis bieden voor een gezonde natuur. Deze basis breiden we uit met nieuwe waterverbindingen, aanvullende waterbergingscapaciteit en extra infiltratieruimte.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
5
Thema
Wettelijke Overheid regel of beleids regel
Burgers en bedrijven
Omgevingsvisie: We streven door de hele stad heen naar een minimaal percentage aan oppervlaktewater, passend bij de verschillende opgaven van deze typen gebieden. Dit minimum stemmen we af met het Hoogheemraadschap Rijnland. Omgevingsvisie: Het water dat we afvoeren naar de oppervlaktewateren moet schoon zijn. We beoordelen de kwaliteit van afstromend water en nemen maatregelen als dat nodig is. Ambitiekaart Haarlemse Wateren: Hier staan ambities beschreven zoals het aanleggen van nieuw oppervlaktewater wat als vaarweg kan dienen.
Ambitiekaart Haarlemse wateren: In de ambitiekaart staan beleidsregels beschreven voor de rondvaart en verhuur van vaartuigen,
Keur: In de Keur staan voorwaarden van allerlei werkzaamheden (bijv. aanleggen en dempen van oppervlaktewater) waar de gemeente, bewoners en bedrijven zich aan moeten houden bij projecten water, dijken en gemalen.
Keur: in de Keur staan voorwaarden van allerlei werkzaamheden (bijv. aanleggen en dempen van oppervlaktewater) waar de gemeente, bewoners en bedrijven zich aan moeten houden bij projecten water, dijken en gemalen.
Water en bodem sturend: Hier staan uitgangspunten Bij het bepalen van bouwlocaties moet beschreven om voortaan te bouwen en leven op locaties rekening worden gehouden met de die passen bij het water- en bodemsysteem. Het gaat uitgangspunten. bijvoorbeeld in op het niet afwentelen naar de omgeving of in de tijd. Wateroverlast en hoogwater: Naar aanleiding van de wateroverlast en het hoogwater in juni 2021 zijn adviezen gegeven. De relevante hoofdpunten: 1) iedereen waterbewust en zelfredzaam, sturing op het gehele stroomgebied, 3) Aanvullende aanpak voor bescherming tegen extreme wateroverlast, 4) Voorbereiden op een crisis, 5) Klimaatrobuust herstel van schade, 6) samen slim en integraal uitvoeren en kennis opbouwen. Studiegroep grondwater: Naar aanleiding van de droge zomers van afgelopen jaren is richting gegeven in de omgang met grondwater. Belangrijke adviezen zijn: houd grondwater vast, beperkt kosten grondwateroverlast en -onderlast via een levenscyclus-benadering, vul de grondwaterzorgplicht van de gemeente effectief in, voorkom verdere achteruitgang grondwaterkwaliteit, verbeter vergunningverlening.
Bij het opstellen van de tabel is gekeken naar:
• Omgevingsvisie Haarlem 2045. • Ambitiekaart Haarlemse wateren.
• De Omgevingswet. • Waterwet (art. 3.4,3.5,4.6,5.1,5.2,6.4). • Wet milieubeheer (art. 10.33, h5). • Lozingsbesluiten (Blah, Blbi, Ab). • Kaderrichtlijn Water (KRW). • Grondwaterrichtlijn (art.3). • Bouwbesluit 2012 (art. 3.23,4.27). • Wet natuurbescherming (Wnb).
• Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2018-2023. • Keur Hoogheemraadschap van Rijnland. • Het Integraal Waterplan 2014. • Kamerbrief water en bodem sturend. • Kamerbrief beleidstafel wateroverlast en hoogwater. • Kamerbrief eindadvies studiegroep grondwater.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
6
1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 beschrijft de huidige situatie, het functioneren van het oppervlaktewater systeem en de opgave. Hoofdstuk 3 gaat over de beleidsuitwerking van het plan Stedelijk water in Haarlem. Hoofdstuk 4 beschrijft het onderzoek, onderhoud, de vervangingsmaatregelen en de uitgaven voor de planperiode. Hoofdstuk 5 beschrijft de ijkmomenten om de voortgang te monitoren. Figuur 1.2 Leeswijzer uitvoeringsprogramma grondwaterrapport.
Hoofdstuk 1: Uitvoeringsprogramma
Evaluatie Wettelijk kader
Hoofdstuk 2: Oppervlaktewater`
Overzicht areaal Toestand en functioneren objecten
Hoofdstuk 3: Beleidsuitwerking
Uitgangspunten beleid en werkzaamheden
Hoofdstuk 4: Onderzoek onderhoud en vervangingen
Beheer Onderzoek Uitgaven
Hoofdstuk 5: Monitoring komende jaren
Voortgangsbewaking IJkmomenten
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
7
2 Oppervlaktewater 2.1
Waar hebben we het over?
2.1.1
Overzicht oppervlaktewateren
Regionale systeem In Haarlem ligt een groot netwerk van sloten, watergangen, grachten, singels, duikers en vijvers. Dit netwerk is verbonden met het grotere watersysteem in het beheergebied van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Dat grotere systeem voert het hemelwater af dat valt tussen grofweg Gouda en Katwijk. Het overtollig water wordt door drie gemalen afgevoerd. Bij Gouda naar de Hollandse IJssel, bij Katwijk naar de Noordzee, en bij Spaarndam en Halfweg naar het Noordzeekanaal. Door deze laatste twee gemalen komt een groot deel van het water dat wordt afgevoerd uit de boezem (het water buiten de polders) door Haarlem. In dit grotere gebied liggen verschillende belangrijke opgaves, waaronder de beschikbaarheid van zoet water. Tijdens droge periodes neemt de toevoer van zoet water af en neemt de instroom van brak water toe. Via de kleinschalige water aanvoervoorziening (KWA) wordt dan zoet water het gebied van Rijnland binnengelaten. Er wordt onderzocht hoe dit verder vergoot kan worden, omdat de zoetwatervraag stijgt en de kans op droge periodes steeds groter wordt.
Tabel 2.1. Overzicht oppervlaktewateren en bijbehorende voorzieningen (bron: GeoVisia, BGT, Legger).
Onderdeel aantal eenheid Boezemwater 2.464.448 m2 Polderwater 1.071.916 m2 Ligplaatsvoorzieningen 9.841 m Scheepvaartvoorzieningen 1.777 stuks Watergangen 2.487.824 m Peilgebieden 24 stuks Polders 11 stuks Poldergemalen 27 stuks Duikers 17.156 m Overstortputten 179 stuks Steigers 117 stuks Bruggen 375 stuks Tunnels 6 stuks Zwemwaterlocaties 2 stuks Woonboten 210 stuks Oevervoorzieningen - Natuurvriendelijke oevers (nvo’s) 3.130 m - Natuurlijk 85.546 m - Beschoeiingen 69.838 m - Damwanden 17.049 m - Kademuren 19.094 m
Areaal oppervlaktewater en bijbehorende voorzieningen Haarlem ligt in verschillende polders en boezemgebieden. Dit betekent dat er verschillende oppervlaktewaterpeilen zijn. Om alle wateren en wegen te verbinden zijn er duikers, bruggen en tunnels. Ook zijn er gemalen om het water te verpompen. In figuur 2.1 zijn de polders in Haarlem weergegeven, samen met de ligging van de Rijnlandse boezem en inlaten om polders in droge tijden van zoet water te voorzien. In tabel 2.1 is een overzicht gegeven van alle type oppervlaktewater en bijbehorende voorzieningen. De oppervlaktewateren worden onder andere gebruikt om water door te voeren, om Haarlems hemelwater (tijdelijk) te bergen en af te voeren, voor recreatie, voor beroepsvaart en voor een gezonde natuur. Hiervoor zijn er steigers, ligplaatsen en verschillende andere voorzieningen aangebracht in de wateren. In figuur 2.2 zijn de waterstaatkundige objecten en oevervoorzieningen weergegeven.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
8
Figuur 2.1 Oppervlaktewatersysteem Haarlem
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
9
Figuur 2.2 Oevervoorzieningen en duikers in Haarlem
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
10
2.2 Hoe staan de oppervlaktewateren ervoor?
van het water. Activiteiten die de waterkwaliteit verslechteren zijn volgens de KRW niet toegestaan.
2.2.1
Vanwege de benedenstroomse ligging van de gemeente, wordt de waterkwaliteit in Haarlem voor het grootste gedeelte buiten de gemeente bepaald. Om de waterkwaliteit te verbeteren, moet Haarlem dus nauw samenwerken met het hoogheemraadschap.
Hoeveelheid water
Een belangrijke functie van het oppervlaktewater is het bergen en afvoeren van het polderwater. De provincie heeft in augustus 2022 de nieuwe omgevingsverordening vastgesteld1. Hierin zijn de normen opgenomen voor overstromingen vanuit het regionale watersysteem. Voor de stedelijke omgeving in Haarlem is de gemiddelde overstromingsnorm eens in de 100 jaar. Voor glastuinbouw, hoogwaardige land,- en tuinbouw is dit eens per 50 jaar. Akkerbouw heeft een overstromingsnorm van eens per 25 jaar en voor grasland en overige gebieden is dat eens per 10 jaar. Aan de hand van de onlangs verschenen klimaatscenario’s van het KNMI zal het Hoogheemraadschap van Rijnland in 2024 een nieuwe boezemstudie maken. Hierin zal het hoogheemraadschap door rekenen of er wordt voldaan aan de provinciale normen. De huidige boezemstudie laat geen directe knelpunten voor het grondgebied van Haarlem zien. Wel is duidelijk dat het watersysteem in het beheergebied van Rijnland onder druk staat als het gaat om: • Bodemdaling. • Aanbod zoet water. • Toename neerslag. • Verhoging temperatuur. • Zeespiegelrijzing. • Toename verstedelijking. Uit het Basisrioleringsplan 2023 (BRP++) blijkt dat het oppervlaktewater-systeem over het algemeen voldoende capaciteit heeft voor de afvoer vanuit het rioolsysteem. De stijgingen van het waterpeil zijn niet zodanig dat er uitlaten en overstorten moeten worden aangepast.
2.2.2 Waterkwaliteit De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) is opgesteld om de kwaliteit van oppervlaktewater en grondwater te bewaken. In de KRW staan de kwaliteitseisen voor de wateren die onder de richtlijn vallen. Belangrijke eisen zijn er voor de ecologische (planten en dieren) en chemische (verontreinigende stoffen) toestand
Binnen haar mogelijkheden doet Haarlem er al het nodige aan om de waterkwaliteit te verbeteren. Voorbeelden hiervan zijn het beperken van riooloverstortingen tijdens hevige regenval, het aansluiten van woonboten op riolering en het niet langer gebruiken van onkruidbestrijdingsmiddelen. Meer winst is nog te behalen bij de aanpak van verspreide vervuilingsbronnen, zoals bladvuil en hondenpoep, die via afstromend straatvuil in het oppervlaktewater terechtkomen.
KRW in Haarlem De KRW is er om in Europa alle natuurlijke waterlichamen zoveel mogelijk terug te brengen in de oorspronkelijke toestand. Voor de gemeente Haarlem is vooral een verbetering van de waterkwaliteit van belang. Dit doel moeten we in 2027 hebben behaald. Per waterlichaam is uitgewerkt wat er moet gebeuren. Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft een voorstel gemaakt voor de KRW-doelen. De provincie heeft deze vastgesteld. Voor de uitvoering van de maatregelen die nodig zijn om de doelen te halen, zijn verschillende gebiedspartners verantwoordelijk. In Haarlem liggen 3 KRW-waterlichamen (zie ook figuur 2.4): • Mooie Nel en Liede: dit is het grootste water lichaam binnen Haarlem, gelegen ten noordoosten van de stad. • Ringvaart: bevat het water dat rond de polder Haarlemmermeer ligt en het Spaarne. • Trekvaartsysteem: loopt van het zuiden tot het noorden van Rijnlands beheersgebied langs de duinrand Voor deze drie gebieden heeft het Hoogheemraadschap van Rijnland een gebiedsdocument opgesteld, met daarin voor het gebied relevant beleid. Ook worden onderzoeken in gang gezet en maatregelen genomen. Een goede samenwerking met het hoogheemraadschap is belangrijk om in kaart te brengen hoe ontwikkelingen van het oppervlaktewater in Haarlem kunnen bijdragen aan de KRW-doelen voor deze gebieden.
1 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR646089
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
11
Figuur 2.4 KRW-wateren in Haarlem (het KRW-lichaam Zuid-Kennemerland ligt grotendeels buiten de gemeentegrenzen van Haarlem en laten we buiten beschouwing).
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
12
Tabel 2.1 Beoordeling KRW-waterlichamen (bron: Hoogheemraadschap van Rijnland, factsheet OW 12, 23-02-2023) .
2009
2015
2021
2022
Mooie Nel en Liede – chemie totaal
voldoet
voldoet niet
voldoet
voldoet niet
Mooie Nel en Liede – ecologie totaal
slecht
slecht
Matig
matig
Ringvaartsysteem – chemie totaal
voldoet
voldoet niet
voldoet
voldoet
Ringvaartsysteem – ecologie totaal
slecht
ontoereikend
matig
matig
Trekvaartsysteem – chemie totaal
voldoet
voldoet niet
voldoet niet
voldoet niet
Trekvaartsysteem – ecologie totaal
ontoereikend
matig
matig
matig
In het KRW-dashboard wordt de beoordeling van de verschillende KRW-waterlichamen bijgehouden. De uitkomsten laten zien dat de waterlichamen nog niet voldoen.
Overig water Het oppervlaktewater in Haarlem heeft dus invloed op de KRW-waterlichamen. Het gaat hier niet alleen om grote wateren; ook de vervuiling van de vele kleinere oppervlakwateren kan opgeteld een grote ecologische invloed hebben. Mede daarom heeft de EU in de derde planperiode KRW (2022-2027) kwaliteitsdoelen gesteld voor “overig water” (inspanningsverplichting). Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft een gebiedsproces voor ogen waarin samen met de omgeving wordt gewerkt aan het halen van de doelen voor “overig water”.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
13
Riooloverstorten in Haarlem Haarlem telt 179 gemengde riooloverstorten op oppervlaktewateren. In het algemeen zijn de gevolgen voor de waterkwaliteit het grootst zijn als er relatief veel rioolwater terechtkomt in een kleine watergang met een beperkte stroming. En de gevolgen zijn het kleinst als er relatief weinig rioolwater terechtkomt in een grote watergang met een flinke stroming.
Figuur 2.5 laat zien waar de riooloverstorten zich bevinden. Hierin is goed zichtbaar dat in het dichtbebouwde stadscentrum de hoeveelheid riooloverstorten het grootst is. Door veel verhard oppervlak is er weinig plek om het regenwater vast te houden en in de grond op te nemen. Deze overstorten zorgen voor een afname van de waterkwaliteit in een gebied waar veel contact is met het water, met overlast tot gevolg.
Figuur 2.5 Locaties riooloverstorten Haarlem.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
14
2.2.3 Ecologie Haarlem heeft natuurlijke (85.546 m) en natuurvriendelijke (3.130 m) oevers voor lokale flora en fauna. Natuurlijke oevers zijn zachte oevers zonder beschoeiing. Natuurvriendelijke oevers zijn ook natuurlijke oevers, maar dan met een geleidelijke land-waterovergang. Daardoor ontstaat een
drassige bodem die de lokale flora en fauna bevordert. Figuur 2.6 laat zien waar deze oevers zich bevinden. Een van de beleidsdoelen is om het aandeel natuurvriendelijke oevers te vergroten. Een voorstel hiervoor is opgenomen in het Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte en valt buiten het bestek van dit uitvoeringsprogramma.
Figuur 2.6 Natuurlijke en natuurvriendelijke oevers (opendata Haarlem)
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
15
2.2.4 Recreatieve voorzieningen In de ambitiekaart Haarlemse wateren2 (die vooral gaat over het gebruik van oppervlaktewater) zijn diverse beleidsdoelen opgenomen voor de recreatieve voorzieningen in en rondom het water. Hierin 2 https://gemeentebestuur.haarlem.nl/bestuurlijke-stukken/ 2018450652-2-Bijlage-1-Ambitiekaart-Haarlemse-Wateren3.pdf
worden onder andere het aanleggen van nieuwe vaarroutes en vaarverbindingen besproken. Daarnaast beschrijft de ambitiekaart doelen ter verbetering van water- en oevergebonden voorzieningen (zoals steigers) voor de recreatie. In figuur 2.7 zijn de met water samenhangende recreatieve voorzieningen weergegeven. Deze beleidsdoelen worden elders uitgewerkt en vallen niet binnen dit uitvoeringsprogramma.
Figuur 2.7 Recreatieve voorzieningen.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
16
2.3 Wat zijn de opgaven? De belangrijkste opgaven voor de komende jaren worden samengevat in het plan Stedelijk water in Haarlem. Hieronder een opsomming voor de oppervlaktewateren.
Oppervlaktewateren goed beheren We moeten de oppervlaktewateren van Haarlem goed beheren, zodat ze water bergen en afvoeren, van voldoende kwaliteit zijn en bijdragen aan een goed milieu. Hiervoor is de samenwerking met het Hoogheemraadschap van Rijnland erg belangrijk. Zij bezitten de grootste wateren en beheren (bijna) alle watergangen in Haarlem. In een overeenkomst uit 2008 is vastgelegd hoe de taken verdeeld zijn tussen hoogheemraadschap en de gemeente Haarlem.
Tekort aan waterberging verkleinen Er is in verschillende buurten een tekort aan oppervlaktewater voor waterberging, waardoor hemelwater lastig kan worden opgevangen en afgevoerd. Vooral als er veel verharding is en de afstand tot het oppervlaktewater groot is, kan dit problemen geven.
Zorgen voor een goede waterkwaliteit Om de waterkwaliteit te verbeteren is in 2000 binnen de Europese Unie in de Kaderrichtlijn Water (KRW) afgesproken dat de waterkwaliteit van oppervlaktewateren en grondwaterlichamen wordt beschermd en waar mogelijk/nodig hersteld. Dit is per oppervlaktewaterlichaam uitgewerkt tot concrete eisen en aanpassingen. Het hoogheemraadschap is verantwoordelijk voor de waterkwaliteit, maar ook de gemeente is verplicht vervuiling waar mogelijk tegen te gaan.
Meerdere functies oppervlaktewateren in Haarlem bedienen Oppervlaktewater dient naast het bergen en afvoeren van water nog meer functies, zoals natuur, beroepsvaart, recreatie, landbouw en belevingswaarde. Deze zijn globaal in kaart gebracht in figuur 3.3. Alle oppervlaktewateren hebben meerdere functies, daarom is een goede belangenafweging belangrijk om de verschillende functies mogelijk te houden.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
17
3 Beleidsuitwerking 3.1
Doelenboom
In een doelenboom hebben we uitgewerkt wat de belangrijkste doelen zijn bij oppervlaktewater en hoe we die denken te bereiken. De doelenboom staat op de volgende bladzijde.
3.2 Goed beheer van de oppervlaktewateren Het is belangrijk dat helder is welke taken er horen bij het beheer van de oppervlaktewateren. Het Hoogheemraadschap van Rijnland is beheerder van de oppervlaktewateren, maar dit betekent niet dat het alle taken moet uitvoeren. Het hoogheemraadschap verzorgt het peilbeheer en houdt toezicht op het onderhoud. Primaire watergangen onderhoudt het zelf, voor alle overige wateren ligt dit bij de kadastraal eigenaar. Tussen gemeente Haarlem en Hoogheemraadschap van Rijnland is in 2008 in een convenant (afspraak) vastgelegd dat een groter deel van de onderhoudstaken door het hoogheemraadschap wordt uitgevoerd. Sommige onderhoudstaken moet de gemeente nog uitvoeren en dus ook inplannen. Het gaat onder andere om: • Het constructief onderhoud (reiniging en inspectie) en vervangen van duikers. • Het baggeren van watergangen als het een andere reden heeft dan een goede waterafvoer (bijvoorbeeld voor aanmeerplaatsen van boten). Ook is het ontvangen en verwerken van de verspreidbare bagger altijd een taak van de gemeente. • Het verwijderen van waterplanten, zwerfvuil en andere objecten, als dit niet nodig is voor de waterafvoer.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
18
Doelenboom: Oppervlaktewater
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
19
3.3 Meer oppervlaktewater Het oppervlaktewatersysteem beschermt Haarlem tegen de effecten van klimaatverandering. Tegen wateroverlast én tegen droogte. Daarvoor is een groter, groener en robuuster watersysteem nodig. Dat kan bereikt worden door meer wateroppervlak aan te leggen en/of de huidige watergangen te verbreden. Zo kunnen huidige wateren meer capaciteit bieden voor hemelwater, voor extra toevoer van oppervlaktewater bij droogte en meer verkoeling bieden voor omwonenden. Voldoende diepte van de watergangen is ook belangrijk, omdat dieper water langzamer opwarmt. De watergangen die verbreed kunnen worden (of geschikt zijn voor de aanleg van natuurvriendelijke oevers) zijn aangegeven in figuur 3.6.
Verwacht tekort aan waterberging Vanuit een analyse naar verhard oppervlak en afstand tot oppervlaktewateren komen een aantal gebieden naar voren waar behoefte is aan meer
oppervlaktewater. Voor deze gebieden is globaal op kaart gezet (zie figuur 3.2) waar een verbinding kan komen. Hierin is ook een classificatie weergegeven die de uitgangspunten aangeeft. Met tracéstudies werken we uit wat het beste tracé is en of het haalbaar is om dit te realiseren. Voor deze tracés hebben oppervlaktewateren de voorkeur, maar kan een groen-blauwe verbinding een alternatief zijn.
Nieuwe watergangen Haarlem wil toe naar een ‘groen-blauw’-netwerk van watergangen, sloten en wadi’s en aansluitende groene structuren. Het aanleggen van nieuwe watergangen is een grote aanpassing van de openbare ruimte. Dat vraagt een gedegen voorbereiding en het zijn vaak langdurige projecten, omdat de uitvoering afhankelijk is van de andere initiatieven in het gebied. In paragraaf 4.4 is opgenomen welke tracés onderzocht worden en welke budgetten daarvoor worden verwacht.
Figuur 3.1 Watergang aan de Briandlaan in Schalkwijk (Europavaart).
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
20
Figuur 3.2 Tekort aan waterberging inclusief potentiële nieuwe watergangen. De nieuwe watergangen worden aangelegd nabij gebieden met een oppervlaktewatertekort (rode gebieden).
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
21
3.4 Inrichting van oppervlaktewateren Aan de hand van de functies van de oppervlaktewateren kunnen we duidelijke keuzes maken. Wat moet zeker gebeuren en wat is eventueel nog meer mogelijk? De verschillende functies van de oppervlaktewateren in Haarlem zijn aangegeven in figuur 3.2. We proberen de opgaves voor het oppervlaktewatersysteem zo in te vullen dat ze aansluiten op deze functies. In goed overleg kijken we welke functies belangrijk zijn en hoe we die kunnen behouden. Als een functiewijziging nodig is, bespreken we dat met de gebruikers. Haarlem onderscheidt de volgende functies: • Aangezicht/beeldbepalend: oppervlaktewateren die hun eigen karakter moeten behouden, omdat dat past bij de omgeving en/of het stadsgezicht. • Lokaal verwerken hemelwater (klimaatadaptatie): dit zijn de oppervlaktewateren waarbij we klimaatadaptatie belangrijk vinden en waarvoor we een parkachtige omgeving voorstellen met daarin voldoende ruimte voor het water. Hierbij willen we een groen-blauw netwerk vormen, waarbinnen kan worden gekozen voor wadi’s, sloten, oppervlaktewateren en andere voorzieningen. We houden hierbij rekening met de invloed van de stroombanen (plekken waar veel hemelwater overheen stroomt tijdens extreme regenval), waar die aansluiten op open water. Voor een klimaatadaptief Haarlem zorgen we
voor genoeg capaciteit om een bui van 70 mm in een uur te verwerken zonder schade aan gebouwen, infrastructuur en voorzieningen. • Doorvoer van water: Deze wateren zijn belangrijk voor de regionale doorstroming van het boezemwater (van zuid naar noord). • Natuur/milieu/biodiversiteit: oppervlaktewateren waarbij we de natuurfunctie belangrijk vinden en daarom extra ruimte bieden voor een groene, natuurlijke inrichting met meer biodiversiteit. • Recreatie: oppervlaktewateren waar het (recreatief) gebruik belangrijk is. Hier bieden we voldoende voorzieningen om gebruik te maken van het water, waaronder een goede bereikbaarheid. • Landbouw: sloten in landbouwgebieden hebben een lokale functie door het zorgen van voldoende afwatering en toevoer van water als dat nodig is. • Beroepsvaart: belangrijke vaarroutes en havens hebben een belangrijke functie voor de beroepsvaart. Oppervlaktewateren kunnen meerdere functies hebben. Zie figuur 3.3.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
22
Figuur 3.3 Belangrijke functies van het oppervlaktewater in bepaalde delen van Haarlem.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
23
3.5 Een goede waterkwaliteit en leefomgeving Aanpak verspreide bronnen Doordat Haarlem onderdeel is van het boezemstelsel van Rijnland (en dus geen geïsoleerd watersysteem is) kunnen we de waterkwaliteit beperkt beïnvloeden. We richten ons daarom op de vervuilingsbronnen waar we wel invloed op hebben. Dit zijn zogenoemde ‘diffuse’ ofwel verspreide bronnen, zoals vervuiling van straat, bladval, instroom van hondenpoep en riooloverstorten. De diffuse bronnen pakken we aan door in projecten een slimme inrichting van de openbare ruimte te kiezen. Zo proberen we te voorkomen dat vervuiling afstroomt richting het oppervlaktewater. Waar we dat niet kunnen voorkomen zorgen we voor extra onderhoud, zoals vaker watergangen schonen rondom de plekken waar veel bladeren in het oppervlaktewater komen. Daarom hebben we extra aandacht voor doodlopende en geïsoleerde wateren, omdat daar eerder waterkwaliteits problemen zullen optreden (zie figuur 3.3).
Riooloverstortingen verminderen We verminderen de overstortfrequenties en hoeveelheden door in steeds meer gebieden een gescheiden rioolsysteem aan te leggen voor afvalwater en hemelwater. Dit vermindert de puntbelastingen. We sluiten hierbij aan bij het afkoppelprogramma. In het uitvoeringsprogramma Stedelijk afvalwater en hemelwater worden de plannen hiervoor verder uitgewerkt.
Verbeteren lokale ecologie en biodiversiteit In samenwerking met het hoogheemraadschap kunnen we de waterkwaliteit verbeteren. Dat kan via de aanleg van natuurvriendelijke oevers (nvo’s) en het scheppen van levensruimte voor flora en fauna. Dood hout bijvoorbeeld, biedt paai- en schuilmogelijkheden voor vis. Een gezonde leefomgeving is nauw verbonden met het gebruik van de oppervlaktewateren. Door mensen, maar ook door flora en fauna. Een parkachtige inrichting rond oppervlaktewateren en ecologische verbindingen dragen bij aan een betere leefomgeving. Dus als er daarvoor mogelijkheden zijn, worden die zo goed mogelijk ingepast in de plannen.
Vergunningsverlening, Toezicht en Hand having (VTH) Vergunningverlening, toezicht en handhaving worden gedaan door de gemeente en door Omgevingsdienst IJmond (ODIJ). Als gemeente hebben we toezicht en handhaving uitbesteed aan de ODIJ. Ook werken we samen met Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG), die opereert namens de provincie. Deze instanties controleren de bedrijven waaraan vergunningen verleend zijn. Ook werken we samen met Hoogheemraadschap Rijnland. De milieu-inspecteurs bezoeken met een zekere regelmaat de bedrijven.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
24
Figuur 3.4 Inventarisatie doodlopende watergangen (bijna 50 km).
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
25
3.6 Klimaatbestendig Haarlem Groen-blauw netwerk Om Haarlem voor te bereiden op klimaatverandering, zetten we in op een fijnmazig stelsel van groen-blauwe netwerken in de wijken (dit kunnen wadi’s, sloten of andere inrichtingen zijn), die aansluiten op watergangen die bedoeld zijn om grote hoeveelheden water tijdelijk te bergen en af te voeren. De exacte locatie en inrichting moet in gebiedsprocessen worden onderzocht.
Ecologische oevervoorzieningen We willen oevers gebruiken voor een groen-blauwe inrichting. Zo heeft het groen voldoende water ter beschikking (bij droge perioden) en ontstaat een koele parkfunctie voor omwonenden. Het is belangrijk dat deze oevers en kades voldoen aan de eisen van waterveiligheid. Daarnaast mogen de aanpassingen niet leiden tot andere (water)overlast in de omgeving. Bij het ontwerp wordt dit uitgewerkt, samen met specialisten op groen en oevers/kades. In figuur 3.6 zijn de locaties met potentiële natuurvriendelijke oevers weergegeven, die onderdeel kunnen uitmaken van het groen-blauwe netwerk. Dit
zijn ook mogelijke locaties voor het verbreden van watergangen.
Stedelijke ontwikkelingen Nieuwe ontwikkelingen hebben te maken regels voor watercompensatie en klimaatadaptatie vanuit het Hoogheemraadschap van Rijnland. Daarnaast moet een watertoets en klimaattoets worden uitgevoerd.
Overstromingsrisico’s Op het gebied van waterveiligheid brengen we samen met het waterschap in beeld waar de overstromingsrisico’s zich bevinden en wat de mogelijkheden zijn om de risico’s te verminderen.
Droogte In tijden van droogte is de aanwezigheid en het vasthouden van het (zoete) water erg belangrijk. Hierbij staat het voorkomen van structurele schade aan gebouwen (funderingen) voorop, net zoals het voorkomen van schade aan belangrijke bomen. In overleg met het hoogheemraadschap zullen we tijdens droogte hiervoor de beschikbare oppervlaktewateren aanspreken.
Figuur 3.5 Het Spaarne heeft meerdere functies: regionale doorvoer van water, recreatie, beroepsvaart, aanzicht/beeld bepaling en het verwerken van lokaal overtollig hemelwater.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
26
Figuur 3.6 Huidige nvo’s en potentiële locaties voor nvo’s of verbreden van watergangen.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
27
3.7 Transities
3.8 Samenwerking
Energietransitie
Bewoners en bedrijven
Als bij de energietransitie oppervlaktewateren in het geding zijn, kijken we per geval naar de benodigde ruimte en samenhang. Op dit moment lijken vooral aquathermie en zonnepalen op water een raakvlak te hebben met oppervlaktewater. Aquathermie is energieopwekking uit temperatuurverschillen of stroomsnelheid van oppervlaktewateren. Om te beoordelen of dit mogelijk is moet voor beide methodes worden afgewogen of het past in het stroomprofiel en er geen schadelijke gevolgen zijn voor de waterkwaliteit.
Om in het drukke, dichtbebouwde Haarlem te zorgen voor voldoende en gezonde oppervlaktewateren, is de samenwerking met bewoners en bedrijven erg belangrijk. Zij kunnen bijvoorbeeld zorgen dat er minder water afstroomt van hun perceel en vervuiling voorkomen. Ook kunnen ze veel baat hebben bij een goede inrichting van de oppervlaktewateren, omdat het kansen biedt voor recreatie en een gezonde inrichting. We vinden het daarom belangrijk dat:
Mobiliteitstransitie Waar de mobiliteitstransitie de oppervlaktewateren raakt, kijken we per geval naar de benodigde ruimte en samenhang. Transport over water kan een optie zijn, maar moet dan wel worden beoordeeld vanuit de grotere mobiliteitstransitie en mogelijkheden die er zijn op het oppervlaktewater. Vanuit de ambitiekaart Haarlemse wateren is daarnaast nog de uitstootvrije transitie als ambitie uitgesproken.
• Omwonenden de mogelijkheid hebben om mee te praten over de inrichting van oppervlaktewateren in hun directe omgeving. • Oppervlaktewateren grotere structuren vormen, waarbij een eenduidige inrichting is gekozen. • Oppervlaktewateren een toegevoegde waarde hebben voor de omgeving. • Oppervlaktewateren multifunctioneel worden gemaakt, zodat ze veel waarde hebben voor het drukke, dichtbebouwde Haarlem.
Participatietrajecten De lokale keuzes hebben invloed op het grotere watersysteem. Door het opstellen van participatietrajecten in de buurt, kan de herinrichting zoveel mogelijk afgestemd worden op lokale wensen en behoeften. Dit betekent dat niet alle vanuit de buurt ingebrachte visies verwerkt kunnen worden en er randvoorwaarden zijn.
Hoogheemraadschap van Rijnland en buurgemeenten Met het oog op klimaatverandering staat Nederland voor een grote opgave. Daarbij zijn integrale oplossingen van steeds groter belang. We nemen daarbij initiatief en zoeken de samenwerking op met het Hoogheemraadschap van Rijnland en buurgemeenten.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
28
4 Onderzoek, onderhoud en vervanging 4.1 Onderzoeken Voor de ambitie en strategie van Haarlem zijn aanvullende onderzoeken nodig. We hanteren een structureel onderzoeksbudget van € 100.000 per jaar. Hieronder is een opsomming gegeven met mogelijke onderzoeken, inclusief een beknopte omschrijving. • Diffuse bronnen vormen een belangrijke bron van verontreiniging van het oppervlaktewater. Onderzoek naar de belangrijkste bronnen kan doelgerichte maatregelen opleveren. Kosten: ca. € 40.000, • In kaart brengen van kansen ter verbetering van bestaande waterlopen. Dit ondersteunt de functies waterberging, waterkwaliteit, klimaatadaptatie, recreatie en biodiversiteit. Dit onderzoek kan worden gecombineerd met het onderzoek naar groen-blauwe netwerken, zodat er één toekomstschets ontstaat. Kosten: ca. € 40.000, • Ontwikkelen toekomstschets Groen-Blauw netwerk Haarlem. Er wordt gestreefd om alle woonwijken te betrekken in een Groen-Blauw
netwerk, dat aansluit op de oppervlaktewateren. Hier zijn diverse mogelijkheden voor die moeten resulteren in één geheel. Een schets zal de inrichting visueel duidelijk maken. Dit helpt om over een langere periode te werken aan de ontwikkeling van dit netwerk. Kosten: ca. € 40.000, • Tracéstudie nieuwe oppervlaktewateren in het kader van de pijler vergroenen en vernatten. Een eerste indicatie wijst op de mogelijkheid van 8 nieuwe tracés. We verkennen de routes en bepalen wat een passende vorm kan zijn. Kosten: € 40.000, - per tracé • Verschillende onderzoeken voor vraagstukken, afstemming met de buurt en andere vraagstukken voor een groen-blauwe inrichting hebben we een budget om onderzoek te doen. Kosten: ca. € 30.000, - per jaar. • Verbeteringen in beheer oppervlaktewateren. Inventariseren objecten en opstellen beheerplan per objecttype. Regelmatige inspecties. Kosten: € 30.000,- eenmalig en € 10.000, - per jaar.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
29
4.2 Onderhoud Goed onderhoud van het totale oppervlaktewatersysteem is belangrijk. Er zijn veel voorzieningen in en rondom het water die vanuit verschillende plannen worden onderhouden. Om een beeld te geven is in tabel 4.1 aangegeven vanuit welke plannen het beheer is geregeld.
Convenant samenwerkingsovereenkomst 2008 Een groot deel van de onderhoudswerkzaamheden voor de oppervlaktewateren wordt opgepakt door Rijnland. In 2008 is er een overeenkomst afgesloten om het onderhoud van de stedelijke wateren van Haarlem over te dragen aan Rijnland. Er zijn destijds afspraken gemaakt over wat dit inhoudt voor Rijnland en voor Haarlem. Zo moest Haarlem voorafgaand aan de overdracht een aantal onderhoudstaken uitvoeren, zoals het baggeren van de watergangen. Rijnland onderhoudt al de eigen primaire watergangen.
(primaire watergangen en Haarlemse stedelijk water) is weergegeven in Tabel 4.2. Rijnland onderscheidt ‘gewoon onderhoud’ en ‘buitengewoon onderhoud’ voor watergangen. Alle wateren moeten worden overgedragen aan Rijnland om mee te gaan in hun onderhoudsrondes. Enkele nieuwe watergangen zijn nog niet overgedragen. Er zijn ook enkele gebieden die nog niet voldoen aan de eisen voor overdracht aan Rijnland. Dit zijn vooral: • Volkstuin Poelpoldervreugde • Begraafplaats Kleverlaan • Volkstuin Ons Buiten
Rijnland heeft de overgedragen watergangen in de onderhoudsplanningen opgenomen. Een overzicht van welke watergangen Rijnland nu onderhoudt
Onderdeel/object
aantal
Onderhoud
Opgenomen in
Watergangen
248.781 m
Rijnland (primair)/ Haarlem (als kadastraal eigenaar)
Planningen Rijnland/Haarlem
Poldergemalen
27 stuks
Rijnland
Planningen Rijnland
Duikers
17.156 m
Haarlem
Uitvoerings-programma oppervlaktewater
Steigers
117 stuks
Haarlem
Ambitiekaart Haarlemse Wateren
Bruggen
375 stuks
Haarlem
Wegbeheer
Tunnels
6 stuks
Haarlem
Wegbeheer
Ligplaatsvoorzieningen
9.841 m
Haarlem
Ambitiekaart Haarlemse Wateren
Zwemwaterlocaties
2 stuks (Veerplas en Molenplas)
Recreatie-schap
Planningen recreatieschap
Woonboten – voorzieningen
210
Haarlem
Ambitiekaart Haarlemse Wateren
Oevervoorzieningen
.
.
.
- Natuurvriendelijke oevers (nvo’s)
36.351 m
Haarlem
Groenbeleidsplan
- Beschoeiingen
69.838 m
Haarlem
Strategisch beheerplan
- Damwanden
17.049 m
Haarlem
Kunstwerken
- Kademuren
19.094 m
Haarlem
Kunstwerken
Tabel 4.1 Overzicht oppervlaktewatervoorzieningen en onderhoudsverantwoordelijkheden
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
30
Gewoon en buitengewoon onderhoud van watergangen Gewoon (periodiek) onderhoud van watergangen omvat: • het verwijderen van (overtollige) waterplanten (ook bij duikers, hekken en drainagelopen); • het verwijderen van vuil, kroos, bladeren, voorwerpen, kadavers en overhangende begroeiing die transport, berging of onderhoud van het water belemmeren; • het ophalen van oeverdelen die in het water zijn gezakt of getrapt; • het schoonhouden van de binnenzijde van duikers, zodat deze blijven functioneren. Buitengewoon onderhoud dient om de watergang op breedte én op diepte te houden. Door het slib van de bodem te verwijderen (baggeren), krijgt de watergang weer de voorgeschreven diepte. In de overeenkomst over de overdracht van Haarlemse wateren van 2008 zijn afspraken over de verantwoordelijkheden gemaakt. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen wateren die overgedragen zijn en wateren die in eigendom zijn van de gemeente. De gemeente Haarlem is verantwoordelijk voor het baggeren van gemeentelijke wateren en voor het verwerken van baggermateriaal van gemeentelijke en particuliere wateren. In primaire watergangen en de wateren die zijn overgedragen baggert Rijnland en is Haarlem alleen belast met de verwerking van het baggermateriaal uit stedelijk gebied dat verspreidbaar of herbruikbaar is.
Het Hoogheemraadschap van Rijnland voert haar werkzaamheden uit vanuit de verantwoordelijkheid voor een goed functionerend watersysteem. Ze
houdt hierbij geen rekening met vaarwegbeheer of het aanzicht van het water. Dit zie je onder meer terug bij het baggeren, waar het hoogheemraadschap ervoor zorgt dat het bodemprofiel voldoende is om water af te voeren, maar geen rekening houdt met recreatief vaarverkeer. Als objecten in het water de doorstroming niet belemmeren, haalt het hoogheemraadschap die dus ook niet weg.
Baggeren en verwerken baggerspecie Het baggeren van watergangen gebeurt nu door het hoogheemraadschap met het doel om de doorstroming op peil te houden. Soms is het vanuit andere doelen wenselijk om te baggeren, bijvoorbeeld als er veel bladval is van bomen of rondom riooloverstorten. Deze werkzaamheden vallen onder de verantwoordelijkheid van Haarlem. De afgelopen jaren is gebleken dat de genoemde extra baggerwerkzaamheden niet zijn voorgekomen. Daarom is er geen apart budget geraamd in dit plan en gaan we ervan uit dat de baggerwerkzaamheden van het hoogheemraadschap voldoende zijn. We blijven monitoren of er in de toekomst wel budget noodzakelijk is. Voor de baggerwerkzaamheden die het hoogheemraadschap uitvoert in het stedelijk gebied, hebben we wel een ontvangstplicht van het baggermateriaal. Dit betekent dat we een locatie moeten aanwijzen waar de bagger verspreid kan worden en indien nodig ook verantwoordelijk zijn voor het transport. Deze kosten zijn opgenomen op basis van de gemiddelde aanwas van baggermateriaal. In de exploitatie is vanaf 2025 een post opgenomen van € 200.000 per jaar voor maai, slootwerk en baggerspecie verwerken.
Onderdeel
Onderhoud door Rijnland
Mogelijke andere onderhoudstaken niet door Rijnland (en voor eigenaar).
Watergangen (overgedragen aan Rijnland)
Schonen watergang (gewoon onderhoud), baggeren (buitengewoon onderhoud), verwerken niet-verspreidbare bagger.
Boom/object in watergang die belemmering vormt maar de doorstroming niet beïnvloedt. Verwerken verspreidbare bagger.
Watergangen (niet overgedragen aan Rijnland)
-
Schonen watergang, baggeren, verwijderen objecten
Duikers
Doorspuiten
Inspectie, reparatie, vervanging
Voorzieningen in en rondom watergang
-
Inspectie, reiniging, reparatie, vervanging.
Tabel 4.2 Onderhoudstaken
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
31
Duikers Gemeente Haarlem is verantwoordelijk voor het onderhoud (inspecteren, reinigen en repareren) van duikers die haar eigendom zijn. Het
hoogheemraadschap spuit de duikers wel geregeld door om de afvoercapaciteit van het watersysteem in stand te houden.
Figuur 4.1 Onderhoud watergangen (Legger Rijnland)
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
32
4.3 Vervanging
Maatregelen
Vanuit dit uitvoeringsplan bekostigen we de vervangingskosten van duikers. Andere oppervlaktewatervoorzieningen zoals beschoeiingen worden vanuit andere plannen gedekt.
Duikers We gaan uit van 8,7 km aan duikers in met kadastraal eigenaar gemeente Haarlem. Met de gehanteerde eenheidsprijzen reserveren we een jaarlijks bedrag van € 150.000 per jaar voor het vervangen van duikers.
De verschillende onderzoeken kunnen leiden tot maatregelen. Op dit moment is het nog lastig om de kosten hiervan te ramen. Hieronder hebben we een inschatting gemaakt. • Aanleg nieuwe watergangen (of een groenblauwe inrichting). Een eerste inschatting geeft aan dat er ongeveer 7,2 kilometer aan nieuwe watergang mogelijk is. Bij een gemiddelde prijs van 4.000 euro per meter gaat dit om een totale investering van 28,6 miljoen euro. Hierbij gaan we uit van een doelmatige aanleg, waarbij zaken als kademuren, bruggen, kabels en leidingen vanuit andere budgetten worden bekostigd. Dit budget hebben we over enkele periodes geraamd, zodat er financiële ruimte is om in die periode een nieuw oppervlaktewater aan te leggen. In de tabel hieronder is aangegeven om welke tracés het gaat en met welke lengtes en aanlegjaren is gerekend. • Aanleg en verbetering van oevers. Er zijn veel mogelijkheden om de oevers te verbeteren, bijvoorbeeld door er natuurvriendelijke oevers van te maken of het te gebruiken voor een meer klimaatadaptieve inrichting. We ramen € 100.000, - per jaar voor projecten die dit doel hebben. Waar mogelijk koppelen we het aan andere werkzaamheden. • Aanpakken geïsoleerde en/of doodlopende watergangen. Extra groot onderhoud en/of maatregelen voor doorstroom water. Dit moet nog nader worden uitgewerkt.
Zodra er afstemming over is geweest, zal een eventueel extra benodigd budget worden aangevraagd.
Locatie nieuwe watergang
Jaar van uitvoering
Lengte tracé (m)
1 Amsterdamsevaart
2026-2030
1000
4.000.000
2 Haarlem Noord/Spaansevaartstraat
2035-2038
1.500
6.000.000
3 Westergracht
2032-2033
1.000
4.000.000
4 Waterverbinding Houtvaart-Delft
2032-2033
450
1.800.000
5 Gedempte oude gracht
2042-2045
1.300
5.200.000
6 Centrale Watergang - Haven
2028-2030
350
1.400.000
7 Floris van Adrichemlaan
2030-2033
800
3.200.000
8 Aziëweg
2030-2033
750
3.000.000
7.150
28.600.000
Totaal
Budget (€)
Tabel 4.3 Indicatieve programmering en budgettering nieuwe watergangen
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
33
4.4 Uitgaven oppervlaktewater
4.4.2 Jaarlijkse uitgaven
Deze paragraaf beschrijft de investeringsuitgaven en jaarlijkse uitgaven vanuit het domein oppervlaktewater. In de kostendekkingsberekening van de rioolheffing zijn de kosten meegenomen voor maai, slootwerk en baggerspecie opruimen. Hier zijn ook de investeringsuitgaven opgenomen voor de aanleg van nieuwe watergangen en het vervangen van duikers.
De jaarlijkse uitgaven voor oppervlaktewater bestaan uit onderzoek en exploitatie. Jaarlijks (vanaf 2025) wordt een onderzoeksbudget gereserveerd van € 100.000 per jaar (zie paragraaf 4.1). Daarnaast wordt € 200.000 per jaar toegerekend aan de rioolheffing voor slootwerk en baggerspecie opruimen (vanaf 2025). Vanuit de algemene middelen wordt een budget van € 100.000 per jaar toebedeeld voor aanleg groen-blauwe oevers.
4.4.1 Investeringsuitgaven voor de komende jaren De totale geraamde investeringsuitgaven zijn te zien in tabel 4.4. Deze uitgaven worden in de kostendekkingsberekening gekapitaliseerd en langjarig afgeschreven. De aanleg van nieuwe watergangen rekenen deels we toe aan de rioolheffing. We gaan uit van een functionele uitvoering (voorbereidende werkzaamheden, verleggen kabels en leidingen, graafwerkzaamheden, aanleggen talud, enzovoort). En daarbij hebben we de kosten van de Centrale Watergang in de Waardepolder als uitgangspunt genomen, omdat ook deze watergang vooral dient om hemelwater te bergen en af te voeren. Maatregelen om het gebied te verfraaien of om de watergang te gebruiken voor recreatie zijn niet meegenomen in dit budget. Het budget voor de aanleg van groen-blauwe oevers rekenen we toe aan de algemene middelen. Deze oevers zijn namelijk belangrijk voor de waterkwaliteit en dit is een algemene taak. Het budget voor vervanging van duikers rekenen we toe aan de rioolheffing. Het gaat namelijk om leidingen die belangrijk zijn voor afvoer van hemelwater.
Jaar
Aanleg nieuwe watergangen
Aanleg groen-blauwe oevers
Vervanging duikers
Totaal
2024
-
-
-
-
2025
-
100.000
150.000
250.00
2026
800.000
100.000
150.000
1.050.000
2027
800.000
100.000
150.000
1.050.000
2028
800.000
100.000
150.000
1.050.000
2029
1.500.000
100.000
150.000
1.750.000
2030
3.050.000
100.000
150.000
3.300.000
Tabel 4.4 Raming investeringskosten in euro
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
34
5 Monitoring en evaluatie De voortgang van dit uitvoeringsprogramma houden we goed in de gaten. Dit betekent dat we bijhouden wanneer werkzaamheden uit dit plan worden uitgevoerd en wanneer projecten worden doorgeschoven. We houden ook bij of de geraamde inkomsten uit dit plan overeenkomen met de werkelijke kosten in de uitvoering. Wanneer nodig stellen we zo de eenheidsprijzen bij.
We stellen na 3 jaar een evaluatie op. Het uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater wordt na 5 jaar geactualiseerd. Dan evalueren we eerder genomen maatregelen en beschrijven we de nieuwe maatregelen.
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
35
Bijlage 1: Evaluatie IWP 2014 tabel Project
Org.
Resultaat
Uitgevoerd?
HHR
Dit onderzoek zit nog in de pijplijn van het Gedeeltelijk watergebiedsplan (dit is een analyse van knelpunten, overkoepelender dan het peilbesluit). Rijnland zoekt de laatste stand van zaken uit.
O
Onderzoek en planvorming
OO
Maatregelen Oppervlaktewater
OO1
Opstellen peilbesluiten Haarlemse polders
OOA
Water in Structuurvisie Openbare H'lem Ruimte: Integreren wateropgave in SOR.
1 Duiker gerealiseerd SOR nalezen
Gedeeltelijk
OO2
Opstellen Peilbesluit Verenigde Polders
HHR
Het watersysteem is hier op orde. Rijnland zoekt de laatste stand van zaken uit.
Onbekend
OO3
Onderzoek duinwatersysteem Binnenduinrand
HHR
Dit onderzoek is door prioritering/ bezuiniging gesneuveld. Dit heeft geen prioriteit meer/ is een achterhaald concept.
Nee
OOB
Actualisatie knelpunten watersysteem Haarlem
HHR
Dit is uitgevoerd in 2017 als een evaluatie van het Waterplan. Inez van Tilburg heeft toen gekeken naar 20 knelpunten die in het Waterplan stonden. Rijnland heeft gewerkt aan zoveel mogelijk argumenten per waterverbinding zodat duidelijk is waarom welke waterverbinding nodig. Rapportage reeds ontvangen.
Uitgevoerd
OO4
Tracéstudie waterverbinding Delft - Stadskweektuin
H'lem
Voltooid, er ligt een rapport over. Het tracé Nog is omgedraaid, het stroomt niet meer van verbinding west naar oost maar van oost naar west. naar de Delft maken
OO5
Onderzoek waterverbinding spoorsloot - Delft nabij ijsbaan
HHR
Duiker is gerealiseerd zie rapport. Is gereviseerd.
Uitgevoerd
OO6
Onderzoek waterverbinding Van der Aart Sportpark - Hekslootgebied onder Vergierdeweg
H'lem
De waterverbinding tussen het Hekslootgebied en het Van der Aart Sportpark is nog in voorbereiding. We hebben inmiddels overeenstemming met Rijnland over de duiker onder de Vergierdeweg en de watergang. Binnenkort gaan we de watervergunning aanvragen. Procesmanager op dit moment is Eddy van de Ploeg.
Loopt
OO7
Tracéstudie waterverbinding Houtvaart - Delft nabij Zijlweg
H'lem
Dit is niet gerealiseerd vanwege hinder van kabels en leidingen. Er is onduidelijkheid over de huidige status: wat is onderzocht en wat is geconcludeerd? Dit wordt uitzoekwerk. Marc Modderkolk.
Nee
OO8
Onderzoek opheffen doorstroomgemaal Garenkokersvaart - Delft
HHR
Is klaar inmiddels is het vernieuwd (zie rapport over 3 gemalen (garenkokersvaart, fuikvaart en Boerhaavevaart)
Uitgevoerd
OO9
Onderzoek knelpunten watersysteem oostrandzone Zuid Schalkwijkerweg
HHR
Dit is stilgelegd door Rijnland, maar het is onduidelijk waarom. Rijnland zoekt het uit.
Loopt nog
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
36
Project
Org.
Resultaat
Uitgevoerd?
OO10
Tracéstudie waterverbinding Leidsevaart - Hout - Spaarne
H'lem
Tracé was niet uitvoerbaar, maar waarom dit zo was is niet duidelijk.
Nee
OO11
Onderzoek opheffen doorstroomgemaal Fuikvaart
HHR
Gemaal is al stuk en ontmanteld. Hier is Rijnland nog mee bezig. Het lijkt niet nodig om extra doorstroming te creëren.
Uitgevoerd
OO12
Onderzoek knelpunt watersysteem en doorstroomgemaal A'damsepoort
H'lem
Het gemaal is al vernieuwd. Het onderzoek is niet meer nodig, omdat er plannen zijn voor een waterverbinding van de Papetorenvest – Gedempte Oostersingelgracht – Amsterdamsevaart en hiermee al extra doorstroming komt.
Nee
OO13
Tracéstudie waterverbinding parkvijver Delftwijk - Jan Gijzenvaart
H'lem
Deze verbinding was bedoeld om een Nee afvoermogelijkheid te creëren voor een locatie met wateroverlast. Echter, dit tracé komt langs een drukke weg en het lijkt niet mogelijk om hierlangs te gaan. Daarom kan dit tracé vervallen.
OO14
Onderzoek zuidelijke verbinding Centrale Watergang W'polder
H'lem HHR
Geen onderzoek gedaan en is ook niet meer nodig
Nee
OO15
Onderzoek opheffen doorstroomgemaal Boerhaavevaart
HHR
Wordt opgeheven; besluit in wateroverleg (gijs). zou een openverbinding moeten zijn; ligt nog een fietspad van Haarlem. wordt nu een buis. Wordt al uitgewerkt.
Loopt
OO16
Onderzoek waterbergingsvijver Waarderpolder Oost nabij Penningsveer
H'lem
Dit onderzoek is niet uitgevoerd. Er is wel een onderzoek gedaan naar potentiële waterbergingslocaties in de Waarderpolder. Het is goed om hier onderscheid te maken tussen de waterberging Iron Mountain en dit plan. De waterberging Iron Mountain wordt net naast het zoekgebied gerealiseerd. De waterberging moet nog komen. Toch lijkt het niet mogelijk want de grond is van Staatsbosbeheer.
Gedeeltelijk
OA
Maatregelen afvalwaterketen
OAA
Samenwerking afvalwaterketen Kennemerland
H'lem
Er is een rapport met actielijst. Wie is verantwoordelijk?
Uitgevoerd
OAB
Onderzoek knelpunten riooloverstorten
H'lem
Dit is uitgevoerd en er is een rapport. Het beoordelingskader is niet veranderd. Er is een rapport van Brous Ernst uit 2017. Er zijn nauwelijks meldingen van problemen rondom overstorten. Alle 7 knelpunten zijn verholpen.
Uitgevoerd
OA1
Onderzoek opheffen AWZI Schalkwijk na HHR 2025
Afhandelen van afkoppelopgave voorlopig blijft de awzi. Blijft staan bij Rijnland.
Loopt nog
OAC
Opstellen Afkoppelkansenkaart en Afkoppelplan
H'lem
Tauw rapport beschikbaar vertaald in vGRP uitvoeringsprogramma: 40% afkoppelen in 30 jaar.
Uitgevoerd
OAD
Meetprogramma oppervlaktewater en riolering
H'lem
Witteveen en Bos heeft een rapport opgesteld hierover. Schalkwijk + Haarlem-oost zijn gedaan.
Gedeeltelijk
OA2
Onderzoek pilot decentrale zuivering Ramplaankwartier
H'lem
Rapport van Deltares beschikbaar.
Uitgevoerd
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewater | Plan voor 2024-2033
37
Project
Org.
Resultaat
Uitgevoerd?
OA3
Onderzoek knelpunten watersysteem Zuiderpolder
H'lem
Zuiderpolder is nog niet uitgevoerd omdat de prioriteit niet hoog genoeg was. Opnieuw beoordelen of het moet blijven staan in de uitvoeringsagenda.
Gedeeltelijk
OAE
Risicokaart wateroverlast
H'lem
Rapporten van Tauw en Arcadis incl, uitvoeringprogramma vGRP.
Uitgevoerd
OG
Maatregelen grondwater
OG1
Onderzoek toekomstig oppervlaktewaterpeil Kleverlaanzone en Stadskweektuin
H'lem
Rapport door Rijnland gemaakt, in handen van Bob. Ripperda. Rijnland zoekt het verder uit.
Loopt
OGA
Actualisatie grondwatermodel
H'lem
Is uitgevoerd, wordt opnieuw gedaan.
Uitgevoerd
OGB
Studie mogelijke effecten klimaatverandering op grondwater
H'lem
Niet bekend.
Onbekend
OGC
Onderzoek risico van grondwateroverlast en -onderlast
H'lem
Pilot Kleverpark en Bosch en vaart hoort daar o.a. ook bij. Deze stelsel zijn wederkerig gemaakt. Drain bereikt alleen voorkant. Er is nog steeds geen compleet document en dat gat moet nog ingevuld worden via het nieuwe IWP.
Gedeeltelijk
OGD
Actualiseren drainageplannen op basis van uitkomsten klimaatstudie
H'lem
Dit is gedaan. Echter, het is onduidelijk wat Loopt nog de bedoelde klimaatstudie is. Rijnland zoekt uit in hoeverre het is toegestaan om grondwater aan te vullen met oppervlaktewater ten tijde van droogte.