4 Bijlage 3 Uitvoeringsplan valpreventie Kennemerland

Kennemerland Gezond en Fit Uitvoeringsplan Ketenaanpak Valpreventie

Heemskerk Beverwijk Velsen Haarlem Bloemendaal Zandvoort Heemstede

1 Versie september 2023.1

Inhoud Inleiding.................................................................................................................................................................................................. 4 Zorgkosten als gevolg van valincidenten 2020- 2025- 2035 ..................................................................................................... 4 Projectstructuur .................................................................................................................................................................................. 4 Visie Ketenaanpak regio Zuid-Kennemerland en IJmond Succesfactoren............................................................................. 5 Doelstellingen ...................................................................................................................................................................................... 5 Doelstellingen in woorden om mee te werken. .......................................................................................................................... 5 Bewustmaken: ......................................................................................................................................................................................

6 Communicatiemiddelen ........................................................................................................................................... 6 Website ..................................................................................................................................................................... 6 Beschrijving van Burger-Journey’s............................................................................................................................ 6 Bewust worden; taken Sport 3 (Sportservice, SportSupport, Beverwijk Sport) ................................................... 7 Opsporen .............................................................................................................................................................................................. 7 Bepalen mate van valrisico ....................................................................................................................................... 7 Vitaliteitsdagen ......................................................................................................................................................... 7 Mogelijke testmethoden ..........................................................................................................................................

8 Voorwaarden Vitaliteitsdagen: ................................................................................................................................. 8 Voorwaarden Smartfloor:......................................................................................................................................... 8 Werkwijze en verantwoordelijkheid Vitaliteitsdagen .............................................................................................. 8 Opsporen: taken Sport 3 (Sportservice, SportSupport, Beverwijk Sport) ............................................................ 9 Personeel .................................................................................................................................................................. 9 Stappenplan: ............................................................................................................................................................. 9 De drie vragen ........................................................................................................................................................10 Beoordelen .........................................................................................................................................................................................

10 Interveniëren ...................................................................................................................................................................................... 11 Laag valrisico .......................................................................................................................................................11 Bewezen interventies .............................................................................................................................................11 Matig valrisico.....................................................................................................................................................11 Hoog valrisico .....................................................................................................................................................12 Toeleiden ............................................................................................................................................................................................

12 Toeleiden: taken Sport 3 (Sportservice, SportSupport, Beverwijk Sport) ..........................................................12 Borgen ................................................................................................................................................................................................. 13 ICT .......................................................................................................................................................................13 Financiën.............................................................................................................................................................................................. 13 Communicatieplan Ketenaanpak Valpreventie .......................................................................................................................... 15 Stap 1: Ontwikkelen van een herkenbare huisstijl .................................................................................................15 Stap 2: Ontwikkelen communicatiemiddelen (eerste fase) ...................................................................................15 Website Kennemerland Gezond en Fit ...............................................................................................................15 2 Versie september 2023.1

Kaartje met 3 valrisicovragen .............................................................................................................................15 Flyers (A5) en posters (A3) .................................................................................................................................16 Persberichten/advertenties voor lokale media ..................................................................................................16 Stap 3: Ontwikkelen communicatiemiddelen (tweede fase) .................................................................................16 Toolkit voor social media ....................................................................................................................................16 Praatplaat om op te hangen in de praktijk (A3) .................................................................................................16 Content voor digiborden huisartsenpraktijk ......................................................................................................16 Praktijkvoorbeelden in woord en beeld om te laten zien wat goede valpreventie oplevert.............................16 Bijlage 1 Drie vragen voor bepaling verhoogd valrisico...........................................................................................................

18 Bijlage 2 Bepalen mate van valrisico ............................................................................................................................................. 19 Bijlage 3 Clinical Frailty Score SEH ............................................................................................................................................... 20 ................................................................................................................................................................................20 Bijlage 4 Erkende valpreventieve interventies ............................................................................................................................ 21 Bijlage 5 Structuur beweeginterventies ....................................................................................................................................... 22 Bronnen ............................................................................................................................................................................................... 24

3 Versie september 2023.1

Inleiding Elke vijf minuten komt een 65-plusser op de Spoedeisende Hulp (SEH) na een val. Vallen is de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval bij ouderen. Het aantal SEH-bezoeken door een valongeval stijgt vooral door de dubbele vergrijzing: het aantal en de complexiteit neemt toe Het opsporen van ouderen met een verhoogd valrisico is de 1e stap naar effectieve valpreventie. 1,1 miljoen ouderen hebben een verhoogd valrisico. In het coalitieakkoord krijgen gemeenten de taak om valpreventie aan te bieden aan hun inwoners van 65 jaar en ouder. Valpreventie is een onderdeel van de speerpunten uit het IZA/GALA. Het proces van de valpreventie keten met een programmatische aanpak loopt vooruit op andere gelijke ketens die afgestemd zijn op de behoefte van de burgers Haarlem telt 165.412 inwoners waarvan 17,4% 65 jaar of ouder is. De prognose is dat in 2040 het bewonersaantal is gestegen tot 192.800.

Zorgkosten als gevolg van valincidenten 2020- 2025- 2035 Gemeente

Geschat % inwoners 65 jaar en ouder met verhoogd valrisico

Heemskerk Beverwijk Velsen Bloemendaal Haarlem Heemstede Zandvoort Uitgeest Beverwijk Castricum Gemiddeld Regio Midden en Zuid Kennemerland

32% 33% 37% 38% 36% 41% 37% 33% 33% 32% 35%

2020 Geschat aantal inwoners 65 jaar en ouder met verhoogd valrisico 2820 2540 5230 2420 10100 2990 1670 830 2540 2860 3400

2020 Geschatte totale zorgkosten door vallen 65 jaar en ouder € 3,1 miljoen € 2,7 miljoen € 5,6 miljoen € 2,8 miljoen €10,9 miljoen € 3,3 miljoen € 1,8 miljoen € 0,9 miljoen € 2,7 miljoen € 3,0 miljoen € 3,68 miljoen

2025 Geschat aantal inwoners 65 jaar en ouder met verhoogd valrisico 3180 2870 5750 2740 11100 3380 1890 940 2870 3230 37950

2025 Geschatte totale zorgkosten door vallen 65 jaar en ouder € 3,8 miljoen € 3,3 miljoen € 6,3 miljoen € 3,3 miljoen € 12,9 miljoen € 4,0 miljoen € 2,2 miljoen € 1,1 miljoen € 3,3 miljoen € 3,6 miljoen € 4,38 miljoen

2035 Geschat aantal inwoners 65 jaar en ouder met verhoogd valrisico 3970 3580 6900 3410 14200 4220 2360 1170 3580 4030 47420

2035 Geschatte totale zorgkosten door vallen 65 jaar en ouder € 5,9 miljoen € 5,1 miljoen € 9,0 miljoen € 5,3 miljoen € 20,3 miljoen € 6,2 miljoen € 3,4 miljoen € 1,8 miljoen € 5,1 miljoen € 5,4 miljoen €6,75 Miljoen

Uit de Masterthesis Handreiking voor de implementatie van de Ketenaanpak Valpreventie in wijk (Jansen, 2023) blijkt dat een preventieve valinterventie vooral leuk moet zijn om te volgen Buitenlocaties hebben de voorkeur. Een interventie zou het zelfvertrouwen moeten bevorderen en de locatie moet eenvoudig te bereiken zijn. De associatie met ‘vallen’ zelf moet zoveel mogelijk worden vermeden; het moet duidelijk zijn dat de interventie zich richt op het bevorderen van spierkracht, balans en stabiliteit. Deelnemers geven vrijwel unaniem aan niet betutteld te willen worden of het stempel ‘valgevaarlijk’ willen krijgen. De doelgroep is te verdelen in drie segmenten: Segment A B C

Beschrijving Jaarlijks bereik Burgers in zorg (huisarts, fysiotherapeut, apotheek, wijkverpleging) 73 – 75 % Burgers niet in actieve zorg, maar wél met ondersteuning vanuit het onbekend gemeentelijk domein (bijvoorbeeld huishoudelijke hulp) Burgers niet in actieve zorg en géén ondersteuning vanuit het gemeentelijk onbekend domein

Projectstructuur Binnen de projectgroep is een stuurgroep en vier werkgroepen. Deze werkgroepen hebben de focus binnen een thema om de doelen te behalen. Hiervoor zijn de succesfactoren en de volgordelijkheid van zes werkwoorden leidend. De vier werkgroepen zijn: 1. Financiën, 2. Communicatie, 3. Uitvoering en 4. Kwaliteit. Deze werkgroepen formuleren voorwaarden voor een gestroomlijnde uitvoering en koppelen de bevindingen terug aan de stuurgroep en de projectgroep. 4 Versie september 2023.1

Visie Ketenaanpak regio Zuid-Kennemerland en IJmond Succesfactoren

Wijkgericht samenwerken

Gemeentelijk, publiek en zorgdomein werken samen

Persoonsgericht werken: Gezondheid en Borging van uitstroom van deelnemers naar sport, bewegen en participatie in de Gedrag methodiek/ Positieve Gezondheid. wijk.

Doelstellingen 1. 14% van alle thuiswonende 65-plussers krijgt in 2023- 2024 een valrisico-inschatting (valrisicotest wordt afgenomen). 2. 3% van alle thuiswonende 65-plussers krijgt in 2023 - 2024 een beweeginterventie 3. Er is een goede keten- en infrastructuur gebouwd. Er is een goede samenwerking tussen professionals uit zorgdomein, gemeentelijk domein en sport- en beweegaanbieders. 4. Elke inwoner is leidend en heeft eigen regie op het vergroten van zijn/haar vitaliteit. 5. Elke gemeente heeft een locatie voor vitaliteitsdagen (buurthuis/wijkcentra). Er wordt één vitaliteitsdag per kwartaal georganiseerd voor instroom en uitstroom. De instroom, uitstroom en doorstroom van deelnemers aan de valrisiotest en interventies wordt gemonitord volgens afgesproken criteria. 6. In elke gemeente een breed scala aan functionarissen in zorg- en gemeentelijk domein en bij sportaanbieders kan de valrisicotest afnemen 7. Elke gemeente heeft per kalenderjaar de beschikking over voldoende middelen en menskracht voor de begeleiding op jaarbasis van minimaal vier groepen In Balans en drie groepen Vallen Verleden Tijd en Otagogroep 8. Binnen elke gemeente zijn minimaal twee Otago gecertificeerde fysio-/oefentherapeuten beschikbaar voor de uitvoer van het Otago-individueel programma. 9. Er zijn voldoende sport - en beweegmogelijkheden in elke wijk welke voor elke inwoner betaalbaar zijn. 10.

Iedere wijk heeft voldoende welzijnscoaches voor participatie en zingeving. 11. Elke deelnemer aan een valrisicotest met een Matig valriscio, die naar een interventie gaat, wordt gevraagd naar zijn/haar ervaren gezondheid. Om de doelstellingen te behalen wordt in de kern gebruik gemaakt van het schema volgens het RIVM/VeiligheidNL met een uitbreiding aan de voorkant (linkerkant van de figuur) en achterkant (rechterkant van de figuur).

Doelstellingen in woorden om mee te werken. De bovenstaande elementen corresponderen met zes werkwoorden: 5 Versie september 2023.1

Bewustmaken: Iedere burger dient bewust te zijn van valrisico bij ouderen. Dit bewustzijn is verweven in de hele maatschappij. De kapper, naaste familie & vrienden, middenstand, conducteur etc. Dit bewustzijn moet actief onder de aandacht worden gebracht. Dit kan bijvoorbeeld door Vitaliteitsdagen te organiseren, webpagina publicatie van lokale artikelen, interviews met lokale helden etc. Het voorbeeld van bijlage 1 kan gebruikt worden voor de zelfcheck.

Communicatiemiddelen • • • • • • • • • • •

Landelijke publiekscampagne Achter-de-voordeurmomenten zoals verjaardagen en welzijnsactiviteiten EPD/Health Connected App Huisarts Website/Webpagina Flyers en posters bij fysio- en oefentherapeuten Flyers en posters huisartsen en apotheken Digibord wachtkamers huisartsen Filmpjes verspreid via de social media van bijvoorbeeld van huisartsen en fysiotherapeuten, Advertenties en redactionele aandacht in wijkkranten Voorlichtingsbijeenkomsten in wijkcentra, moskeeën, ontmoetingsochtenden bij bijvoorbeeld de Katholieke Bond van Ouderen (KBO) Inzetten van ambassadeurs en ervaringsdeskundigen Vitaliteitsdagen

Website De werkgroep Communicatie onderzoekt hoe de informatie op een analoge en digitale manier tot de burger kan komen. Idealiter is er een digitaal regionaal platform met alle onderdelen uit het IZA. Een dergelijk platform heeft de functie van het type Administratieve Netwerkzorg. Valpreventie kan dan een onderdeel zijn van het thema Ouderen & Preventie. Een Koepel Website Kennemerland Gezond en Fit is wording. https://kennemerlandgezondenfit.nl/ . Daarom is de werkgroep is gestart met een eerste opzet tot een website. De werkgroep onderzoekt welke organisatie verantwoordelijk is voor het onderhoud deze website en het abonnement inclusief de Domeinnaam. Met de ketenaanpak Valpreventie.

Beschrijving van Burger-Journey’s Ook is gestart met de beschrijving van Burger-Journey's. Deze verhaal reizen beschrijven diverse wegen die de 65 plusser kan tegenkomen in het programma Valpreventie. Hiermee wordt stap voor stap in kaart gebracht waar knelpunten en oplossingen mogelijk zijn. Enkele voorbeelden zijn: De Huisarts wil iemand aanmelden voor een Valrisico Beoordeling De burger wil meedoen aan InBalans De medewerker van de Spoed Eisende Hulp (SEH) wil iemand aanmelden voor de Valrisico Beoordeling De medewerker Huishoudelijk Hulp WMO wil iemand aanmelden voor een Valrisico Test De Medisch specialist wil de patiënt aanmelden voor de Valrisico Beoordeling De werkgroep onderzoekt welke opties er zijn om de brandweerlieden / ambassadeurs in te zetten bij het opsporen van ouderen die valgevaarlijk zijn. Deze route kan ook in een Burger-Journey beschreven worden. 6 Versie september 2023.1

Bewust worden; taken Sport 3 (Sportservice, SportSupport, Beverwijk Sport) 1. Plan van aanpak gezamenlijk met Maartje per gemeente presenteren naar verschillende stakeholders over valpreventie. 2. Netwerkpartners (medische en sociale professionals) in kaart brengen per wijk en/of per gemeente en de samenwerking tussen de netwerkpartners activeren en monitoren. 3. Communicatiemateriaal verzamelen over bestaande valpreventietrajecten binnen gemeente 4. Communicatie uitingen richting inwoners verzorgen (via flyers, sociale media, lokale kranten, oudere bonden, zorginstellingen, kappers, welzijnsorganisaties etc.) 5. Communicatie verspreiden richting partners met informatie over valpreventie binnen gemeente 6. Overzicht maken en bijhouden van aanbieders voor valpreventie binnen elke gemeente. Uitvoer hoort bij de S3, plan en website is gemaakt door werkgroep communicatie. S3 houdt de webpagina up to date qua overzicht. 7. Overzicht maken van de valpreventie cursussen binnen de gemeente. Welke aanbieder voert welke cursus wanneer uit. Gaat hier om startdata, dagen en tijden van groepen die uitvoerders gaan draaien. 8. Inventariseren tekorten aan aanbieders en cursussen. Enthousiasmeren van aanbieders om valpreventie te geven. Indien nodig opleiden nieuwe buurtsportcoaches die valpreventie kunnen geven.

Laaggeletterdheid Een volwassene die laaggeletterd is heeft een probleem met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak zijn de digitale vaardigheden beperkt. De werkgroep onderzoekt de mogelijkheden van Pharos hierin. Het is goed om ervoor te zorgen dat laaggeletterden informatie kunnen begrijpen. Het advies voor deze doelgroep is het foldermateriaal en teksten op de website te schrijven op het niveau A2/1F.

Opsporen Met toenemende bewustwording onderneemt de burger actie door op zoek te gaan naar informatie of deel te nemen aan vitaliteitsdagen of een professional te raadplegen in het sociaal of medisch domein. Het voorbeeld van bijlage 1 kan gebruikt worden voor de zelfcheck door de burger

Bepalen mate van valrisico Het afnemen van de valrisicotest gebeurt door middel van vragen en een looptest en/of de smartfloor (bijlage 2). Vanaf het Matig risico wordt ook gevraagd naar de ervaren gezondheid. Binnen werkgroep Kwaliteit wordt uitgezocht hoe “ervaren gezondheid” kan worden toegelicht. • Gemeentelijk domein: Buurtsportcoaches, maatschappelijk werkers, welzijnswerkers, huishoudelijke hulp etc. zijn op termijn allen geinstrueerd om de valrisicotest af te nemen. Indien mogelijk wordt hier gebruik gemaakt van de smartfloor. • Zorgdomein: Paramedici, POH-ers, apothekers, Wijkverpleegkundigen en huisartsen. Zij zijn met een korte instructie allen opgeleid om de valrisicotest af te nemen. Indien mogelijk wordt hier gebruik gemaakt van de smartfloor. Voor het afnemen van de valrisicotest worden vitaliteitsdagen georganiseerd met testmomenten binnen het gemeentelijk en zorgdomein.

Vitaliteitsdagen Voor deze activiteit is coördinatie nodig. De taken van de coördinator zijn: Marketing, regelen locatie, regelen smartfloor, regelen professionals. Ook zorgt de coördinator voor alle materialen en bezorgt bezoekers en professionals een gestroomlijnde dag. Tijdens de vitaliteitdag zijn minimaal drie geïnstrueerde medewerkers nodig uit de disciplines: • Fysiotherapeuten • Diëtisten 7 Versie september 2023.1

• • • • • • •

Oefentherapeuten Ergotherapeuten Buurtsportcoaches Professionals van beweeginterventies Professionals van welzijnsprogramma’s Poh-ers Thuiszorgmedewerkers

Mogelijke testmethoden • • • • • • • •

Smartfloor Inspanningstest bijv. VO2max test Bloeddruk meten Bloedtest bijv. op diabetes Handknijpmeter Uitvragen spinnenweb positieve gezondheid Mentale vragenlijsten Overig

Voorwaarden Vitaliteitsdagen: • • • • • • • • • • • • •

Coördinator per gemeente. Locatie (buurthuis, moskee, gezondheidscentrum) beschikbaar Verschillende professionals aanwezig voor verwijzen naar sport, bewegen en welzijn. Verschillende testmethoden aanwezig om vitaliteit 65plussers te meten (zowel fysiek als mentaal). Professional die valrisicotest kan afnemen. Professionals aanwezig voor GG/ZZ gesprekken die de wijk en verwijsmogelijkheden kennen. Smartfloor aanwezig of anders gekozen test- en beoordelingsmethodieken Communicatie naar inwoners: aankondiging vitaliteitsdagen. Genoeg professionals in de wijk die de interventie kunnen uitvoeren. Professionals in de wijk die de screening (valanalyse) kunnen uitvoeren. Flyers aanwezig om uitstroom naar professionals voor screening en uitvoer te regelen. Flyers naar divers aanbod in de wijk op gebied van sport, bewegen en welzijn. Koffie en thee aanwezig voor inwoners.

Voorwaarden Smartfloor: • • • • • • •

Een organisatie moet de smartfloor willen beheren. Professionals moeten weten hoe de Smartfloor te gebruiken Professional moet sociale kaart wijk kennen. Professional moet uitvoerders voor screening en uitvoerders voor interventie kennen. Smartfloor is mobiel en kan uitgeleend worden in overleg met de coördinator valpreventie. Contract opgesteld woorden voor uitleen aan andere organisaties. Protocol Smartfloor en Valrisicotest

Werkwijze en verantwoordelijkheid Vitaliteitsdagen Vitaliteitsdagen/ Seniorendagen zijn markten waarbij 55-plussers kennis en informatie inwinnen over mogelijkheden in hun eigen gemeente. Vaak zijn hier korte workshops aan verbonden van diverse aanbieders in maatschappelijk oogpunt. Valpreventie is past in dit kader goed bij vitaliteit van senioren. In september 2023 is een proef gedaan tijdens een Seniorendag. Hieruit zijn werkbare kaders ontstaan. De verantwoordelijkheid voor uitvoeren vitaliteitsdagen, smartfloor en afnemen van de Valrisicotest ligt bij Sportservice, sportsupport en Beverwijk Sportcoach ouderen. 8 Versie september 2023.1

Per gemeente worden er minimaal vier Fittestmomenten/vitaliteitsmomenten met smartfloor gehouden. Het maximale aantal Fittestmomenten/vitaliteitsmomenten wordt gebaseerd op de hoeveelheid inwonesr 65+ per gemeente, overeenkomstig met aantal smartfloors. Dit betekent voor Haarlem maximaal 16 momenten en Velsen maximaal 8 momenten. Opsporen: taken Sport 3 (Sportservice, SportSupport, Beverwijk Sport) 1. Professionals die achter de voordeur komen informeren over valpreventie, zodat zij hun cliënten erover kunnen vertellen. Bijvoorbeeld felicitatiedienst inlichten. 2. Informatieavonden over valpreventie met valrisicotesten. 3. Fittesten en vitaliteitsdagen organiseren inclusief valrisicotest en smartfloor 4. Beheer smartfloor en uitleenprocedure opzetten. 5. Professionals instrueren hoe de smartfloor i.c.m. de valrisicotest uit te voeren 6. Laagdrempelige risicotesten organiseren (bij partners) 7. Verzamelen uitslagen testen totdat ICT rondom Health Connected staat.

Personeel Drie personen zijn aanwezig vanuit sport, bewegen en welzijn. Deze personen zijn in staat tot Klinisch redeneren, kijken naar de context en functioneren van de inwoner zijn van belang als professional. 1 persoon voor de smartfloor, 1 persoon voor de bepaling valrisico en afname valrisicotest 1 persoon voor toeleiding naar interventies of sport/beweeg en welzijnsaanbod.

Stappenplan: Stap 1: Welkom heten inwoner en uitleg smartfloor/test. De werkgroep Communicatie onderzoekt op welke manier persoonlijke gegevens genoteerd mogen worden (Naam en telefoonnummer/email noteren etc.) Stap 2: Lopen over de smartfloor. Afkappunt is bij 0,8 m/sec. Let op! Dit afkappunt is belangrijker dan de uitslag die de smartfloor geeft. De Smartfloor vervangt de Vier-meter looptest. De kleurcodering van de Smartfloor is berekend op zes meter. Wij houden de normen aan van VeiligheidNl/RIMV. Omgerekend naar de vier-meter looptest zijn dan de waarden: Bij een snelheid hoger dan > 0,8 m/sec is de uitslag Laag risico. Bij een snelheid < lager dan 0,8m/sec is de uitslag Matig risico. •

De Valrisicotest is leidend.

Stap 3: Valrisicotest vragen afnemen, bijlage 2. Eventueel de Clinical Frailty Score uitvragen bij val, bijlage 3. Op basis hiervan het risico bepalen Laag, Matig of Hoog, wetende wat de smartfloor heeft gemeten. •

Let op: Vraag 1van de valrisicotest: Bent u al eens gevallen? Wat is de definitie van een val? - Vallen is het onvrijwillig naar de grond gaan, ongeacht de situatie -

Stap 4: Bespreken vervolgstappen na risiconiveau. Wat is de volgende stap. De werkgroep Communicatie denkt momenteel aan het meegeven van adviezen op gekleurde kaarten die corresponderen met de valrisiconiveaus. Stap 5: Aandacht voor het model van Positieve Gezondheid. Spinnenweb gebruiken en in ieder geval ervaren gezondheid uitvragen. De werkgroep Kwaliteit onderzoekt de werkbare mogelijkheden tijdens een omgeving als een Fittestdag /Vitaliteits-/Seniorendag. Stap 6: noteren uitslag valrisicotest, noteren ervaren gezondheid, noteren volgende stap. De werkgroep Communicatie onderzoekt hoe de uitslagen en interventies het beste gecommuniceerd kunnen worden.

9 Versie september 2023.1

De drie vragen Onderstaande vragen maken onderdeel uit van de valrisicotest en zullen op diverse locaties worden gesteld.

• Publiekdomein: Ouderen zelf, mantelzorgers/naasten, kappers en winkeliers, vrijwilligers van ouderenbonden of verenigingen (zij kunnen gebruik maken van de zelftest voor valrisico in bijlage1). Ambassadeurs (ervaringsdeskundigen) • Gemeentelijk domein: Welzijnsmedewerkers, WMO-consulenten, beweegprofessionals. Zij maken gebruik van de valrisicotest (bijlage 2) tijdens hun dagelijkse contacten met de doelgroep. Huishoudelijke hulpen, mits goed geïnstrueerd en voorzien van protocol over wat te doen met de uitkomsten. Bij signalering door de huishoudelijk hulp zou bijvoorbeeld geschakeld moeten worden met de wijkcoördinator, die wellicht de huisarts kan informeren. • Zorgdomein: Huisarts/POH, thuiszorg/(wijk)verpleegkundige, paramedische zorgprofessional, medisch specialist, verpleegkundige op de SEH of in het ziekenhuis na opname, apotheker (maakt gebruik van de valrisicotest in bijlage 1, tijdens hun dagelijkse contacten met de doelgroep). Kortom, het risicosignaalkaartje (drie vragen bijlage 1) wordt zo breed mogelijk ingezet. De Valrisicotest wordt ingezet door hen die de uitkomsten verder kunnen brengen (huisarts informeren, fysio informeren, etc.). Wanneer iemand gediagnosticeerd wordt met ‘hoog-risico’ vindt er toeleiding plaats naar de valrisicobeoordeling.

Beoordelen Wanneer de uitslag van de valrisicotest een Hoog Valrisico aangeeft volgt een uitgebreide vragenlijst die afgenomen wordt binnen het (para)medisch domein. Deze valrisicobeoordeling is een uitgebreide vragenlijst en testen waarin de valrisicofactoren in kaart worden gebracht. Deze beoordeling neemt minimaal 60 minuten in beslag. De valrisicobeoordeling is momenteel de enige erkende en beschikbare tool voor de screening op aanwezige risicofactoren om op maat adviezen en interventies te kunnen geven. Deze beoordeling mag uitgevoerd worden door huisartsen, PoH’ers en fysio/oefentherapeuten. Alle professionals hebben een opleiding gevolgd om deze beoordeling te kunnen doen. Op basis van de beoordeling wordt een advies op maat gegeven, inclusief doorverwijzing naar interventies. Het is belangrijk om de wensen en mogelijkheden met de 65plusser bespreken. Samen wordt besloten welke valrisicofactor(en) als eerste aangepakt worden en welke interventie of advies daarbij het best aansluit. De huisarts ontvangt te allen tijde een gestandaardiseerd verslag over de inclusie van een patiënt en eventuele verwijzing en behandeling/consulten, zo nodig met aanvullende adviezen. Zo kan de huisarts het overzicht behouden. De evaluatie van de valrisicobeoordeling wordt na drie maanden telefonisch of schriftelijk geëvalueerd. 10 Versie september 2023.1

Het advies van de werkgroep is het systeem Health Connected te gebruiken voor het documenteren van de uitslag van valrisicobeoordeling. De burger is zelf verantwoordelijk om het gegeven advies uit de beoordeling op te volgen. Casemanagement valt niet binnen de taakbeschrijving van de paramedicus. Geadviseerd wordt om de valrisicotest en de valrisicobeoordeling niet op dezelfde dag plaats te laten vinden.

Interveniëren Uit de stappen Opsporen en Beoordelen komt een interventie voort. Deze interventie is afhankelijk van de mate van valrisico en varieert van low profile advisering tot intensieve individuele behandeling. De drie categorieën zijn:1. Laag valrisico, 2. Matig valrisico, 3. Hoog valrisico. Laag valrisico Bij het laag valrisico vindt er een voorlichtingsgesprek plaats en wordt gewezen op lokale beweegactiviteiten in de wijk/ stadsdeel. Zie kopje Toeleiden voor uitwerking hiervan.

Bewezen interventies Een effectieve valpreventie-aanpak bevat altijd een valpreventieve beweeginterventie. Een bewezen programma bestaat uit oefeningen voor balans en functionele training eventueel aangevuld met krachttraining. Er zijn in Nederland drie valpreventieve beweeginterventies erkend: In Balans, Vallen Verleden Tijd en Otago (individueel en groep). De drie interventies zijn gericht op het verminderen van de risicofactoren voor vallen in het midden en hoog valrisicio. Het is wenselijk dat lokaal meerdere valpreventieve beweeginterventies beschikbaar zijn, zodat 65plussers terecht kunnen bij een interventie die aansluit bij hun wensen en behoeften. Begeleiding voor Vallen Verleden Tijd en Otago (individueel en groep) wordt begeleid door een hierin geschoolde fysiotherapeut of oefentherapeut. In Balans kan ook worden gegeven door MBVO-docenten of beweegleiders senioren. Matig valrisico In het matig valrisico wordt een bewezen interventie geadviseerd (bijlage 4) en de ervaren gezondheid in kaart gebracht. De werkgroepen Kwaliteit en Uitvoering onderzoeken hoe op termijn toegewerkt kan worden naar de methodiek van Positieve Gezondheid. De ervaren gezondheid is de eigen gezondheid zoals een persoon die zelf ervaart.

De gestelde vraag is: Hoe ervaart u uw gezondheid (in het kader van fysiek, mentaal en sociaal welbevinden)? De antwoordmogelijkheden worden op een 0-10 puntschaal gegeven: van (0) zeer slecht naar (10) zeer goed. Informatiebijeenkomst Algemeen Het idee is dat elke interventie start met drie keer een voorlichting, naast een uitvoerend deel. In het algemene deel wordt relevantie informatie en kennis gegeven door verschillende disciplines. Een bijkomend voordeel is dat hiermee ook de samenwerking rondom valpreventie, vooral de samenwerking tussen de verschillende disciplines wordt bestendigd. Het voorstel is voorafgaand aan een interventie te starten met een informatieve bijeenkomst rondom het nut van valpreventie, mogelijke interventies samen met Sportservice/Sportsupport om het belang van het blijven bewegen (na de interventie) te benadrukken en daarbij ook gelijk het sportaanbod en welzijnsaanbod kenbaar te maken. Tijdens de voorlichtingsbijeenkomsten is aandacht voor 13 valrisicofactoren. Voor zover de interventie het toelaat, bepaalt de groep bepaalt waar zij behoefte aan heeft. Daarmee geven we regie aan de groep om hun wensen in te vullen. Zij maken keuzes waar ze graag meer informatie van willen krijgen. Dit kunnen zowel zorg, sport of welzijnspartijen zijn.

Voorlichting 1 Bijeenkomst gegeven door apotheker om polyfarmacie in kaart te brengen, werkzaamheid van verschillende medicatie en invloed van verschillende medicijnen bij tegelijk gebruik. 11 Versie september 2023.1

Voorlichting 2 Bijeenkomst gegeven door ergotherapeut om situatie thuis in kaart te brengen. Voorlichting 3 Bijeenkomst gegeven door diëtist om inzicht te verschaffen in het belang van (de juiste/voldoende) voeding Coördinatie Voor elk groepsprogramma zal tijd moeten worden vrijgemaakt voor de coördinatie. Coördinatie bestaat uit het vormen van een groep, promotie en marketing om de groep vol te krijgen. Als mensen niet geschikt zijn voor de groep worden zij geadviseerd of verwezen naar andere programma’s of sport- en beweegaanbod. Daarnaast moet een dag- en tijdsindeling worden gemaakt en ervoor gezorgd worden dat de metingen juist worden uitgevoerd en dat er terugkoppeling plaatsvindt naar verwijzers en huisarts. De metingen worden idealiter belegd in een regionaal informatiesysteem. Er loopt onderzoek naar de mogelijkheden van HealthConnected. Ook zijn er mogelijkheden om informatievelden toe te voegen in de software van de Smartfloor. De coördinatie rondom bewustmaken, opsporen en toeleiden ligt bij Sportservice, Sportsupport en Buurtsportcoach ouderen Beverwijk. Het takenpakket wordt momenteel beschreven. De financiële vergoeding voor de coördinatie ligt bij de gemeente. Het advies naar de gemeenten wordt acht uur per week per Smartfloor. Het aantal Smartfloors is gelinkt aan het aantal inwoners.

Voor de grotere gemeenten zoals Haarlem is dit 32 uur en voor de gemeente Velsen is dit 16 uur. De evaluatie van deze coördinatie vindt plaats per kwartaal. Gestart wordt op 1 oktober 2023 en eerste evaluatie vindt plaats in de eerste week van januari 2024. Evaluatie Elke van de drie bewezen interventies kent drie test/evaluatiemomenten;T0, T1 en T2. De T1 en T2 vinden plaats op zes en twaalf maanden. De evaluatie bestaat in ieder geval uit het afnemen van de valrisicotest en het bevragen van de ervaren gezondheid & kwaliteit van leven. De evaluatie vinden plaats in een sociale, groepsgewijze omgeving. Hoog valrisico Met een hoog valrisico wordt een bewezen valinterventie op maat aangeboden. Dit is vrijwel altijd Otagoindividueel. Ook de Toeleiding en Borging is maatwerk en valt gedeeltelijk in Verzekerde Zorg.

Toeleiden Na de interventie vindt uitstroom plaats binnen bestaande netwerkstructuren en het informeel netwerk. Dit kan onder andere via sportclubs, welzijnsorganisaties en (burger)participatie in de wijk. Bekendheid van het beweegaanbod, participatie en zingeving van het steunend netwerk rond ouderen is helpend in de fase van toeleiden. Toeleiden: taken Sport 3 (Sportservice, SportSupport, Beverwijk Sport) Up to date overzicht van 60+ beweeg en welzijnsaanbod binnen de gemeente Sportkennismakingsprogramma’s voortzetten en/of indien nodig opzetten Langs gaan bij de cursussen om te vertellen over de sport- en beweegmogelijkheden binnen de gemeente Individuele beweegadviezen geven bij laag risicoprofiel Seniorensportaanbieders ondersteunen waar nog nodig Bekijken waar beweeg en welzijnsaanbod mist en optioneel opzetten van nieuw aanbod waar nog nodig Zie hieronder het overzicht van het aantal uren waarvan we denken dat ze momenteel nodig zijn om bovenstaande te realiseren. Heemstede: 7 uur per week Bloemendaal: 7 uur per week Haarlem: 28 uur per week Zandvoort: 7 uur per week 12 Versie september 2023.1

Velsen: 14 uur per week Beverwijk: 7 uur per week Heemskerk: 7 uur per week Het is een inschatting qua uren, pas tijdens de uitvoer kunnen we goed inschatten of dit meer of minder uur gaat worden. Het begintraject zal sowieso meer uren nodig hebben en na verloop van tijd zullen de uren kunnen afnemen. Ons voorstel is om elk kwartaal te evalueren qua uren. Per gemeente houden Sportservice, SportSupport en Beverwijk sport de uren bij die ze besteden en waaraan om zo tijdig bij te stellen en te kijken wat nodig is. Financiën: uurbedrag 75 euro per uur, 52 weken per jaar De werkgroepen Uitvoer en Communicatie onderzoeken de manier van toeleiden naar haalbare beweegmogelijkheden, zo veel als mogelijk op maat aangeboden.

Borgen Een succesvolle interventie en toeleiding moet geborgd worden in het blijvend bewegen en eenduidige monitoring. Hierbij is de kwaliteit van samenwerken tussen professionals uit medisch, sociaal- en beweegdomein van groot belang. Het borgen bestaat uit twee delen; 1. Kennis van de professionals Een onderdeel van borging is de kwaliteit van de professionals te behouden en te vergroten. Dit wordt gedaan door middel van evaluatie van het programmaproces en twee maal per jaar intervisie; 1x met uitvoerders onderling en 1x in de wijk met partners rondom het programma. 2. Beweegdata van de burger met interventie. Voorafgaand aan, tijdens en na de interventie wordt een (gestandaardiseerde) vragenlijst afgenomen. Per bewezen interventie zijn vragenlijsten beschikbaar. De werkgroep Kwaliteit onderzoekt óf en welke lijst geschikt is voor generiek gebruik. ICT Health Connected kan een mogelijkheid zijn om data te borgen die met autorisatierechten de diverse disciplines inzage geeft wat nodig is om de kwaliteit van de interventies inzichtelijk te krijgen. Hier wordt onderzoek naar gedaan door de werkgroep Kwaliteit.

Financiën Totale investering in uren:

Informatiebijeenkomst

Tijdsbesteding (uren) 2

Voorlichting 1 Voorlichting 2

2 2

Voorlichting 3 Evaluatie T6 mnd Evaluatie T12 mnd Intervisie Terugrapportage Voorbereiden Totaal

2 2 2 4 1 1 18 13

Versie september 2023.1

Deze tabel is excl. de 2x intervisie op jaarbasis een totaal van vijf uur à € 85,NB bij de interventie In balans zijn een deel van deze bijeenkomsten al aanwezig in het programma en zullen dus niet extra op het aantal te investeren uren komen. Interventies Daarnaast zijn er verschillen in inzet qua uren per interventie, te zien in het overzicht van VeiligheidNL zoals hierboven weergegeven. Totaal uur Trainingsuren Groepsgrootte In Balans 38 20 8 tot 12 12x 0,75 uur Vallen Verleden Tijd 33 15 6 tot 10 10x 1,5 uur Otago (groep) 36 18 5 tot 8 20x 1 uur Gezien groepsgrootte en verschillende expertises die gevraagd worden, waarbij er bv bij Vallen Verleden Tijd (VVT) meer materiaal beschikbaar dient te zijn is de prijs voor de 3 verschillende interventies gelijk. Totaalprijs van €3250,- per interventie Totaal Maximaal Minimaal In Balans € 3250,€ 406,- pp € 271,- pp Vallen Verleden Tijd € 3250,€ 542,- pp € 325,- pp Otago (groep) € 3250,€ 650,- pp € 406,- pp Daarbij kan een eigen bijdrage worden gevraagd en zal door de coach zelf gefactureerd en geïnd worden. Voor minima is het voorstel om een passende eigen bijdrage te vragen. Vooralsnog wordt gedacht aan een minimale bijdrage van €5,00 en een maximale bijdrage van €50,00.

14 Versie september 2023.1

Communicatieplan Ketenaanpak Valpreventie Iedere burger dient bewust te zijn van valrisico bij ouderen. Door actief en regelmatig te communiceren zorgen we ervoor dat het bewustzijn wordt vergroot en men weet waar je terecht kunt wanneer je zelf een verhoogd valrisico hebt of in contact komt met iemand die dat mogelijk heeft. Dit gaan we doen door bijvoorbeeld Vitaliteitsdagen te organiseren, maar ook door het ontwikkelen van communicatiemiddelen en een herkenbare huisstijl.

Stap 1: Ontwikkelen van een herkenbare huisstijl Om de bewustwording te vergroten is een herkenbare huisstijl onmisbaar. Wanneer een inwoner of zorgverlener dit vaker voorbij ziet komen zal hij zich meer bewust worden van het bestaan van de ketenaanpak valpreventie van Kennemerland Gezond en Fit. Kortom: hij of zij weet waar hij heen moet. Deze huisstijl moet gemakkelijk te combineren zijn met de eigen huisstijl van de aangesloten organisaties. De huisstijl bevat in ieder geval een logo, huisstijlkleuren en herkenbare huisstijlelementen. Schatting kosten: €1.000,- tot €2.000,-

Stap 2: Ontwikkelen communicatiemiddelen (eerste fase) Dit zijn de communicatiemiddelen die we op de korte termijn nodig hebben om van start te kunnen. Website Kennemerland Gezond en Fit Doelgroep: burgers, zorgverleners en organisaties met valpreventie-aanbod. De website https://kennemerlandgezondenfit.nl/ wordt een digitaal, regionaal platform met alle onderdelen uit het IZA. Valpreventie (als onderdeel van het thema Ouderen & Preventie) is de eerste pijler die uitgewerkt wordt op deze website, maar bij de ontwikkeling wordt rekening gehouden met dat andere pijlers uit het IZA in de toekomst worden toegevoegd. De website wordt ingedeeld op laag, matig & hoog valrisicio en bevat mogelijk een aparte ingang voor de burger en de professional. Voor de professional moet het een goede opsomming bevatten van wat een huisart, wijkverpleegkundige, POH kan doen en wat er van de professional wordt verwacht. Deze website bevat in ieder geval: - Uitleg over de ketenaanpak - Agenda met de komende vitaliteitsdagen - Lijst met aanbieders die de valpreventietest afnemen - Overzicht van valpreventie-aanbod - Overzicht van aangesloten organisaties - Praktijkvoorbeelden in woord en beeld. - Contactgegevens (loket?) bij vragen voor zowel professional als burger.

Schatting kosten: € 15.000,Kaartje met 3 valrisicovragen Doelgroep: ouderen zelf, maar ook alle (gemeentelijke) organisaties en zorgverleners rondom ouderen. Het kaartje met de 3 valrisicovragen moet zo breed mogelijk worden uitgezet. Wanneer het antwoord op één van de 3 vragen ja is wordt de ontvanger verwezen naar de website https://kennemerlandgezondenfit.nl/ voor de vitaliteitsdagen of professional voor uitgebreidere test. Op de achterkant kan iets staan van: Was uw antwoord 3 keer Nee? Dan bent u goed bezig! Blijf in beweging om fysieke conditie op pijl te houden. Schatting kosten ontwerp: € 100,15 Versie september 2023.1

Flyers (A5) en posters (A3) Doelgroep: ouderen zelf Om neer te leggen en uit te laten delen door fysio- en oefentherapeuten, huisartsen en apotheken. Deze richt zich op de oudere en laat op een positieve manier zien wat valpreventie is en wat men kan doen om te controleren of hij/zij een verhoogd valrisico heeft. Op de flyer komt een ruimte waar de praktijk/organisatie zelf een stempel of sticker kan plaatsen met de eigen contactgegevens. Flyer moet motiveren jaarlijks de test te doen en aangeven dat op de website veel laagdrempelig beweegaanbod staat. Schatting kosten ontwerp: € 100,Persberichten/advertenties voor lokale media Doelgroep: ouderen zelf en zorgverleners Wanneer de website en de eerste communicatiemiddelen af zijn is kunnen we de externe communicatie echt opstarten. Door hier een officiële aftrap van te maken kunnen we hier persaandacht generen. Wanneer we dit in combinatie met advertenties in lokale kranten doen levert dit extra aandacht op. Schatting kosten ontwerp advertentie: € 100,-

Stap 3: Ontwikkelen communicatiemiddelen (tweede fase) Voor als de eerste communicatie van de Ketenaanpak Valpreventie staat Toolkit voor social media Doelgroep: aangesloten organisaties Deze toolkit bevat naast de huisstijl-elementen ook formats in verschillende formaten voor social media. Zo kunnen de aangesloten organisaties gemakkelijk en in een herkenbare stijl berichten opzetten ter promotie van de Ketenaanpak Valpreventie. Schatting kosten ontwerp: € 300,Praatplaat om op te hangen in de praktijk (A3) Doelgroep: ouderen zelf en zorgverleners Om op te hangen in de praktijk van fysio- en oefentherapeuten en huisartsen. Deze moet ook een gemakkelijke en positieve manier het gesprek op gang brengen over valpreventie. Mogelijk de 3 valrisicovragen er op. Schatting kosten ontwerp: € 1.500,Content voor digiborden huisartsenpraktijk Doelgroep: ouderen zelf en zorgverleners Zodat er ook aandacht voor valpreventie is in de wachtkamer. Deze content moet aansluiten op het flyer- en postermateriaal over de Ketenaanpak Valpreventie die reeds in de praktijk aanwezig is. Schatting kosten ontwerp: Praktijkvoorbeelden in woord en beeld om te laten zien wat goede valpreventie oplevert Doelgroep: ouderen zelf en zorgverleners Goede praktijkvoorbeelden zijn een belangrijk onderdeel van een bewustwordingscampagne.

Door een oudere te laten vertellen wat hij of zij dankzij goede valpreventie weer kan en durft kan dat andere ouderen motiveren ook de valrisicotest te doen. Zorgverleners kunnen we ook motiveren door een zorgverlener te laten vertellen wat het hem/haar opleverde door gebruik te maken van de website/ketenaanpak valpreventie. Het mooiste is om hierin een combinatie van woord en beeld te maken. Dus een korte video met een uitgebreider uitgeschreven interview die op de website staat. 16 Versie september 2023.1

Schatting kosten video: €1.500 per video Schatting kosten schrijven interviews: €150,Aandachtspunten -

Belangrijk om positief te communiceren. Belangrijk om in simpele, begrijpelijke taal te communiceren (contact Pharos)

17 Versie september 2023.1

Bijlage 1 Drie vragen voor bepaling verhoogd valrisico

18 Versie september 2023.1

Bijlage 2 Bepalen mate van valrisico

19 Versie september 2023.1

Bijlage 3 Clinical Frailty Score SEH

20 Versie september 2023.1

Bijlage 4 Erkende valpreventieve interventies

21 Versie september 2023.1

Bijlage 5 Structuur beweeginterventies Otago 1. Otago individueel: Wordt gegeven bij hoog valrisico. Indien hoog valrisico wordt veroorzaakt door visus, gehoor etc. Dan vervolgens na behandeling opnieuw kijken naar valrisicobeoordeling alvorens te starten met Otago individueel. Het Otago oefenprogramma duurt 12 maanden en bestaat uit de volgende onderdelen (VeiligheidNL, 2020b): - Intake - Huisbezoeken (5-6x) - Telefonisch consult van instructeur (12x) - Oefeningen (Zelfstandig 3x p.w.: warming-up, kracht, evenwicht, cooling-down); - Wandelen (zelfstandig 2x p.w.). Doelgroep: - Zelfstandig wonende 65-plussers, met een verhoogd valrisico die niet naar een trainingslocatie kunnen komen. 2. Otago Groep: Wordt gegeven bij Midden valrisico. Het Otago oefenprogramma duurt 12 maanden en bestaat uit de volgende onderdelen (VeiligheidNL, 2020b): - Intake - Groepstrainingen (5-6x) van 1 uur - Telefonisch consult van instructeur (12x); - Oefeningen (Zelfstandig 3x p.w.: warming-up, kracht, evenwicht, cooling-down); - Wandelen (zelfstandig 2x p.w.). Doelgroep: Zelfstandig wonende 65-plussers, met een verhoogd valrisico In Balans In Balans: Wordt gegeven bij Midden valrisico In Balans bestaat uit voorlichtingsbijeenkomsten en een beweegprogramma. Het is een groepstraining en duurt veertien weken.

Het programma bestaat uit: - een informatiebijeenkomst (2 uur) - drie cursusbijeenkomsten (1 keer per week, 2 uur per bijeenkomst) - tien weken trainingsbijeenkomsten (2 keer per week een training van 1 uur) met aansluitend 30 min koffie/thee. - twee keer 1 uur functionele testjes na de training, 1 keer aan het begin en 1 keer aan het einde van het programma De cursusbijeenkomsten bestaan uit handige oefeningen, tests en informatie over bewegen, evenwicht en valrisico. De trainingsbijeenkomsten bestaan uit oefeningen op basis van tai chi en zijn gericht op het verbeteren van fitheid, evenwicht en spierkracht. Doelgroep: Zelfstandig wonende 65-plussers, die zich onzeker voelen tijdens het lopen, bang zijn om te vallen en/of al vaker zijn gevallen Vallen Verleden Tijd Vallen verleden tijd: Wordt gegeven bij Midden Valrisico

22 Versie september 2023.1

Vallen Verleden tijd is een groepsprogramma voor maximaal tien ouderen en bestaat uit een hindernisbaan, spelvormen en valtraining. Het totale programma bestaat uit 10 bijeenkomsten van 1.5 uur en wordt tweemaal per week aangeboden waardoor de totale duur 5 weken is. Per week wordt in één bijeenkomst de hindernisbaan behandeld en in de andere bijeenkomst de valtraining (45 min) en spelvormen (30 minuten). Doelgroep: Thuiswonende ouderen met verhoogd valrisico op basis van mobiliteitsproblemen, valhistorie of valangst. Zij dienen in staat te zijn om 15 minuten te lopen zonder loophulpmiddel.

23 Versie september 2023.1

Bronnen Jansen, R. 2023. Handreiking voor de implementatie van de Ketenaanpak Valpreventie in wijk, ketenaanpak valpreventie burger en (zorg)professionals in de wijk aan zet, Masterthesis

24 Versie september 2023.1