4 Bijlage 3 Transformatiekader Administratiekantoor Conradwerf

Kernwaarde 1:

Kernwaarde 2:

Kernwaarde 3:

Kernwaarde 4:

Overblijfsel van belangrijke metaalnijverheid

Administratiegebouw als visitekaartje

Constructies met esthetische kwaliteit

Een nieuwe jas

Ruimtelijke kwaliteiten: f Delen van het administratiegebouw behoren tot de oudste nog aanwezige industriële bouwdelen van werf Conrad en markeert de explosieve groei van het bedrijf. f De ligging aan het Spaarne, waar veel zware industrie was gevestigd. f De contouren van de voormalige binnenhaven zijn zichtbaar in huidige groenstructuren. f Het gebouw maakt deel uit van een nog grotendeels herkenbaar ensemble van negentiende-eeuwse industriële bebouwing langs het Spaarne. f Onder de latere gevelafwerking zijn belangrijke resten van het oorspronkelijke industriële gebouw behouden gebleven.

Ruimtelijke kwaliteiten: f Representatief exterieur, ornamentatie en neorenaissance stijl. f Representatief interieur, nog zichtbaar aan de plafonds en ziende kap. f Sterk representatieve gevels aan de zijde van het Spaarne, met een stedelijke en bijzondere uitstraling. f Oorspronkelijke naamsvermelding op het linker risaliet als onderdeel van het publieke imago van de werf.

Ruimtelijke kwaliteiten: f De constructies hebben een bijzondere esthetische kwaliteit, waarin ambacht, detaillering en constructieve expressie samenkomen. f Voor een industriegebouw zijn er constructies toegepast die voornamelijk voorkomen in academiegebouwen of soms kerken. f De kapconstructie boven de tekenzaal is vormgegeven volgens het principe dat ornament de expressie vormt van de constructie.

Ruimtelijke kwaliteiten: f De oude gevelindeling bleef grotendeels behouden, vooral in het middendeel. f De nieuwe jas vertelt een bijzonder verhaal van het verborgen administratiegebouw van werf Conrad.

Zwaktes: f In de huidige situatie zijn de restanten van werf Conrad nauwelijks zichtbaar door latere gevelafwerkingen en interieurwijzigingen. f De oorspronkelijke representatieve uitstraling aan het Spaarne is grotendeels verloren gegaan. Kansen: f Beter afleesbaar maken dat het vroeger een haven was om de geschiedenis van deze plek in leven te brengen. f Behoud van tenminste een deel van de gebouwdelen. Het gebouw is niet meer in zijn geheel intact. f Zichtbaar maken van delen van het werfgebouw als onderdeel van het bredere industriële erfgoed langs het Spaarne. f Herwaardering van delen van het gebouw als representatief voorbeeld van de laat-negentiende-eeuwse metaalnijverheid.

Zwaktes: f Het representatieve interieur is niet zichtbaar door de verlaagde plafonds en wanden uit de jaren 70. f Ook de representatieve gevelwerking aan het Spaarne is door de voorzetgevel grotendeels aan het zicht onttrokken. Kansen: f Onderzoeken of de entree van de nieuwbouw een plek kan krijgen op de hoek van het gebouw, gericht op het centrum van Haarlem en de oude entree van het terrein. f Behoud en terugbrengen van de representatieve elementen in het interieur. f Het terugbrengen van het beeld van een representatieve wand aan het Spaarne. f Herstel van de relatie tussen gevel, naamsvermelding en ligging aan het Spaarne als herkenbaar visitekaartje van het complex.

Zwaktes: f De constructies zijn op dit moment verborgen achter verlaagde plafonds. f Hierdoor is de esthetische en ambachtelijke kwaliteit van met name de kapconstructie nauwelijks beleefbaar. Kansen: f Behoud bijzondere constructies. f Behoud en herwaardering van de bijzondere constructies als autonoom ontworpen interieuronderdeel met hoge esthetische betekenis. Beperkingen: f De bijzondere constructies en plafondafwerkingen beperken de mogelijkheden om ruimtes op te delen.

Zwaktes: f De voorzetgevel uit de jaren 70 is in een slechte bouwkundige staat en heeft geen esthetische kwaliteit. f Het beschilderde metselwerk vertoont veel schade. f Kozijnen en ramen zijn grotendeels verwijderd. Kansen: f Achter de voorzetgevel lijkt een representatief stuk 19e-eeuwse gevel schuil te gaan dat samenhangt met de oorspronkelijke functie als visitekaartje aan het Spaarne. f Nieuwe tijdslagen niet uitpoetsen, verhaal tweede jas afleesbaar laten. f Zichtbaar laten van bouwsporen die onderdeel zijn van de geschiedenis. Beperkingen: f Het linker risaliet en het rechter risaliet lijken behoorlijk aangetast en zijn ingrijpend verbouwd. Hergebruik hiervan lijkt minder kansrijk.

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 34

HE TERREIN IN 1928 (NHA)

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 35

Ambities vanuit erfgoed Inleiding

Visie op de transformatie

Kernwaarden als brug naar het ontwerp

Wie vandaag langs de Spaarndamseweg en het Spaarne loopt of vaart, ervaart het gebouw op nummer 120 vooral als een gesloten en anoniem volume. De gevel vormt een onopvallende huid in het straatbeeld en geeft nauwelijks prijs dat zich hier ooit een van de belangrijkste industriële bedrijven van Haarlem bevond. Niets in de huidige verschijningsvorm vertelt het verhaal van de werf Conrad, van de bedrijvigheid langs het water, of van de technische en architectonische ambitie die deze plek rond 1900 kenmerkte. De schoonheid van het gebouw en de betekenis van de plek blijven voor de passant verborgen.

Om het verborgen verhaal van deze plek opnieuw leesbaar en beleefbaar te maken, is een zorgvuldige en inhoudelijk onderbouwde benadering nodig. Niet elke historische laag is even betekenisvol en niet elke ruimtelijke ingreep draagt bij aan het versterken van de identiteit van het complex. Daarom is het van belang om scherp te onderscheiden welke elementen, structuren en kwaliteiten het karakter en de waarde van het werfgebouw daadwerkelijk bepalen.

Tegelijkertijd schuilen achter deze latere verschijningsvorm gelaagde en rijke gebouwdelen. Onder de naoorlogse gevelafwerking bevinden zich nog steeds de structuren, ruimtes en constructies die het complex zijn identiteit geven: een representatief administratiegebouw aan het Spaarne, zorgvuldig gecomponeerde gevels, en een interieur waarin constructie, ambacht en esthetiek samenkomen. Deze kwaliteiten vormen de stille dragers van het industriële verleden van de plek. De ambitie van dit transformatiekader is om dit verborgen verhaal opnieuw zichtbaar en ervaarbaar te maken. Niet door terug te keren naar één historisch moment, maar door de cultuurhistorische waarden van de plek als vertrekpunt te nemen voor de toekomstige ontwikkeling. Het werfgebouw wordt daarbij niet benaderd als een object dat in zijn huidige vorm moet worden geconserveerd, maar als een drager van betekenis, waarvan de onderliggende kwaliteiten opnieuw kunnen worden gelezen, beleefd en geïnterpreteerd. Hoe dit verhaal ruimtelijk wordt verteld, kan verschillende vormen aannemen en is onlosmakelijk verbonden met de plannen voor de herontwikkeling van deze locatie.

Het transformatiekader biedt geen vast eindbeeld, maar schetst een inhoudelijk kompas: een kader dat richting geeft aan keuzes en afwegingen, met als doel dat voorbijgangers, gebruikers en bewoners opnieuw kunnen ervaren waarom deze plek van betekenis was, en opnieuw kan zijn. Deze visie veronderstelt geen volledige terugkeer naar een oorspronkelijke toestand, maar een zorgvuldige omgang met de nog aanwezige betekenisvolle onderdelen.

Tegelijkertijd wordt op deze locatie al vele jaren gewerkt aan de ontwikkeling van een levendig woon- en werkgebied. De betrokken ontwikkelende partij heeft in die periode uiteenlopende ruimtelijke en programmatische varianten onderzocht, steeds met de ambitie om te komen tot een hoogwaardig en evenwichtig plan waarin verschillende belangen zorgvuldig worden afgewogen en geïntegreerd. Met de ontdekking en waardering van de historische resten is aan dit proces een nieuwe dimensie toegevoegd: het inpassen en versterken van de cultuurhistorisch waardevolle elementen als volwaardig onderdeel van de toekomstige ontwikkeling.

WAT IS EEN TRANSFORMATIEKADER? Een transformatiekader is geen ontwerp. Het is een visie op hoe het gebouw of het ensemble op een goede manier hersteld en aangepast kan worden met behoud en versterking van de kernwaarden. Bij een ontwerp dient het transformatiekader steeds als toetssteen te worden gebruikt om te bezien of voorstellen bijdragen aan het behoud en de versterking van de bouw- en architectuurhistorische waarden. Hiermee voorkom je dat de ingrepen verworden tot een verzameling losse ingrepen die door gebrek aan samenhang niet bijdragen aan het behoud het cultuurhistorische karakter van het gebouw. Het transformatiekader vormt een leidraad voor het maken van verantwoorde keuzes voor de toekomst.

In dit transformatiekader zijn de bepalende ruimtelijke, historische en architectonische kwaliteiten samengevat in een aantal kernwaarden. Zij vormen het inhoudelijke fundament voor het verdere ontwerp- en ontwikkelproces. De kernwaarden maken zichtbaar wat behouden, versterkt en opnieuw verteld moet worden, en bieden houvast bij het afwegen van ingrepen, toevoegingen en veranderingen. Door het verhaal van de plek te baseren op deze kernwaarden ontstaat een samenhangend en herkenbaar narratief, waarin architectuur, geschiedenis en toekomstontwikkeling met elkaar worden verbonden. Tegelijkertijd vormen de kernwaarden een instrument om de unieke cultuurhistorische kwaliteiten van het complex duurzaam te borgen, ook wanneer functie en verschijningsvorm in de toekomst veranderen.

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 36

Ambities vanuit erfgoed Ambitie 1

Behoud van een deel van de representatieve gevel aan het Spaarne Een van de meest directe manieren om het verhaal van deze plek opnieuw afleesbaar te maken, is via de gevels aan de zijde van het Spaarne. Juist hier manifesteerde het administratiegebouw zich oorspronkelijk als het publieke gezicht van de werf: zichtbaar vanaf het water, herkenbaar in het stedelijk profiel en bewust vormgegeven als representatief visitekaartje van een toonaangevend industrieel bedrijf. De gevel met zijn kenmerkende architectuur, compositie en materiaalgebruik vertegenwoordigt meerdere kernwaarden van het gebouw. Zij verbeeldt het werfgebouw als overblijfsel van een belangrijke metaalnijverheid en onderstreept de rol van het administratiegebouw als visitekaartje van het bedrijf. Door (delen van) deze gevel te behouden, blijven deze kernwaarden ook in de toekomst leesbaar en ervaarbaar in de openbare ruimte. Tegelijkertijd laat de huidige staat van de gevel zien hoe ingrijpend de gebouwdelen in de loop der tijd zijn aangepast. Verbouwingen, toevoegingen en de tand des tijds hebben diepe sporen nagelaten in wat ooit een zorgvuldig gecomponeerde en representatieve gevel was. Een volledig herstel naar de oorspronkelijke negentiende-eeuwse grandeur zou ingrijpend zijn en vraagt om verregaande reconstructies.

Een dergelijke benadering zou niet alleen de huidige gebouwdelen geweld aandoen, maar ook afbreuk doen aan een andere wezenlijke kernwaarde: die van de toegevoegde nieuwe tijdslaag, die juist bijdraagt aan het gelaagde en unieke karakter van deze plek.

In de directe omgeving langs het Spaarne zijn bovendien meerdere voorbeelden aanwezig van negentiende-eeuwse industriële gebouwen die goed bewaard zijn gebleven en nog altijd duidelijk herkenbaar zijn als representanten van het industriële verleden van Haarlem. Tegen die achtergrond zou een reconstructie van de oorspronkelijke gevel hier geen recht doen aan het specifieke verhaal van deze locatie, waarin verandering, aanpassing en herinterpretatie een minstens zo belangrijke rol spelen als behoud. De ambitie richt zich daarom niet op een volledige reconstructie, maar op het zorgvuldig behouden en inzetten van delen van de representatieve gevel als drager van betekenis. Op die manier kan het historische verhaal van de werf opnieuw zichtbaar worden gemaakt, zonder de gelaagdheid en complexiteit van de gebouwdelen uit te wissen.

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 37

Ambities vanuit erfgoed Ambitie 2

Behoud en zichtbaarheid van de bijzondere kapconstructie Naast de gevels vormt de kapconstructie boven de voormalige tekenzaal een van de meest uitzonderlijke en betekenisvolle onderdelen van het werfgebouw. Deze constructie is niet alleen technisch bijzonder, maar getuigt ook van een hoge esthetische en ambachtelijke ambitie. In de verfijnde vormgeving van spanten, verbindingen en gordingen komt het karakteristieke principe van de laat-negentiende-eeuwse ingenieursarchitectuur tot uitdrukking, waarin ornament wordt ingezet als expressie van de constructie.

Vanuit erfgoedperspectief geldt daarbij het uitgangspunt dat behoud in situ altijd de voorkeur heeft. Het handhaven van de kapconstructie op haar oorspronkelijke plaats waarborgt de samenhang tussen ruimte, constructie en historische functie. Wanneer behoud ter plaatse echter niet mogelijk blijkt binnen de toekomstige ontwikkeling, is herplaatsing van de constructie een aanvaardbaar alternatief, mits zorgvuldig uitgevoerd.

In dat geval dient de kap te worden behandeld als een autonoom erfgoedobject, vergelijkbaar met een De kapconstructie vertegenwoordigt in hoge mate kunstwerk: grotendeels intact, op een waarachtige de kernwaarde Constructies met esthetische wijze gepositioneerd en in een ruimtelijke context kwaliteit. Zij vormt een zeldzaam voorbeeld van een die recht doet aan haar oorspronkelijke betekenis en industriële draagstructuur waarin techniek, ambacht schaal. Door de constructie zichtbaar te maken voor en ruimtelijke expressie op exemplarische wijze een breed publiek kan zij opnieuw functioneren als samenkomen. Tegelijkertijd onderstreept zij de rol drager van het verhaal van ontwerp, vakmanschap en van het administratiegebouw als visitekaartje van technische ambitie dat deze plek kenmerkt. het bedrijf: de tekenzaal was een centrale plek voor ontwerp, innovatie en presentatie, en de bijzondere Op deze wijze krijgt de kapconstructie de aandacht kap gaf deze ruimte een uitzonderlijk representadie zij verdient en wordt een wezenlijk, tot nu toe tieve en ruimtelijk indrukwekkende uitstraling. verborgen, onderdeel van het industriële verleden van de werf opnieuw zichtbaar en ervaarbaar gemaakt. In de huidige situatie is deze uitzonderlijke constructie grotendeels aan het zicht onttrokken.

Voor voorbijgangers en gebruikers blijft daarmee een belangrijk deel van het historische en architectonische verhaal van de plek verborgen. De ambitie is daarom gericht op het behouden en opnieuw zichtbaar maken van deze constructie, zodat zij weer beleefbaar wordt als essentieel onderdeel van de identiteit van het complex.

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 38

Ambities vanuit erfgoed Ambitie 3

Maak geschiedenis afleesbaar De gelaagde opbouw van het werfgebouw vormt een van de meest kenmerkende en betekenisvolle eigenschappen van deze locatie. In de loop van meer dan een eeuw heeft het complex zich voortdurend aangepast aan veranderende functies, inzichten en gebruiksvormen. Het resultaat is een gebouw waarin verschillende tijdslagen letterlijk over en door elkaar heen zijn gelegd, met als meest zichtbare voorbeeld de naoorlogse ‘nieuwe jas’ die over het negentiende-eeuwse gebouw is aangebracht. Deze gelaagdheid is nauw verbonden met de kernwaarde Een nieuwe jas. De latere gevelhuid is niet alleen een fysieke toevoeging, maar ook een cultuurhistorisch document dat inzicht geeft in het denken over hergebruik, modernisering en architectonische vernieuwing in de tweede helft van de twintigste eeuw. Tegelijkertijd fungeert deze laag als een filter dat het oorspronkelijke gebouw deels aan het zicht onttrekt en daarmee het historische verhaal verhult. In de huidige situatie is de ontwikkelingsgeschiedenis van de plek voor passanten en gebruikers nauwelijks afleesbaar. De verschillende bouwfasen, functies en betekenislagen zijn visueel en ruimtelijk onvoldoende herkenbaar, waardoor het werfgebouw vooral wordt ervaren als een anoniem volume zonder duidelijke relatie met zijn industriële verleden.

De ambitie is daarom gericht op het expliciet zichtbaar en begrijpelijk maken van deze gelaagdheid. Niet door één historische fase te isoleren of te idealiseren, maar door de opeenvolging van tijdslagen als uitgangspunt te nemen voor de ruimtelijke en architectonische uitwerking. Juist door het spanningsveld tussen oud en nieuw, tussen zichtbaar en verborgen, tussen behouden en transformeren te tonen, wordt het verhaal van de plek overtuigend en authentiek. Daarbij speelt de ‘nieuwe jas’ een sleutelrol. Door deze laag bewust te positioneren, te interpreteren en waar mogelijk te openen, te doorbreken of te herinterpreteren, kan zij functioneren als drager van betekenis in plaats van als verhullende schil. Zo wordt zichtbaar hoe het gebouw zich door de tijd heen heeft ontwikkeld en hoe elke periode zijn eigen sporen heeft achtergelaten. Op deze wijze wordt geschiedenis niet alleen behouden, maar actief verteld. De locatie wordt leesbaar als een palimpsest van industriële productie, administratieve organisatie, modernisering en herontwikkeling. Voor bewoners, gebruikers en bezoekers ontstaat zo een gelaagde ruimtelijke ervaring, waarin verleden en toekomst met elkaar in gesprek blijven en waarin de unieke identiteit van het werfgebouw opnieuw betekenis krijgt.

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 39

Ambities vanuit erfgoed Suggesties

Naast de drie ambities zijn er drie suggesties opgesteld voor het beter afleesbaar maken van de geschiedenis van de plek.

Oude structuren zichtbaar maken Het groen in het gebied biedt enorme kwaliteit. Het verdient aanbeveling om bij herinrichting te onderzoeken of je beter afleesbaar kan maken dat het vroeger een haven was om de geschiedenis van deze plek in leven te brengen.

Entree aan kop De entree van het administratiegebouw lag gericht op het centrum van Haarlem. Hier bevond zich ook de poort voor het achterliggende terrein. Het verdient aanbeveling om te onderzoeken of de entree van de nieuwbouw hier een plek kan krijgen.

Representatieve wand aan het Spaarne Op dit moment heeft de wand aan het Spaarne niet meer de representatieve kwaliteit die het oorspronkelijk had. In het nieuwe ontwerp kan deze kwaliteit worden teruggebracht.

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 40

DE KADE IN 1901 (NHA)

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 41

Ruimtelijke randvoorwaarden Functie en ruimtelijke voorstellen

In dit hoofdstuk wordt de ambitie op het gebied van cultureel erfgoed concreet uitgewerkt in ruimtelijke consequenties voor toekomstige ontwikkelingen.

Algemene visie: transformeren vanuit betekenis De transformatie van het werfgebouw Conrad is gericht op het opnieuw zichtbaar en ervaarbaar maken van de cultuurhistorische betekenis van de plek. Uitgangspunt is het zorgvuldig verankeren van de historische betekenis in herkenbare onderdelen van het gebouw. De ruimtelijke ingrepen worden gestuurd door de kernwaarden en de geformuleerde ambities. Zij vormen het inhoudelijke kader waarbinnen toekomstige ontwikkelingen worden afgewogen, met als doel het industriële verleden, de representatieve rol van het administratiegebouw en de bijzondere architectonische en constructieve kwaliteiten opnieuw leesbaar te maken.

Te behouden onderdelen: verhaaldragers en ankers De cultuurhistorische waarde van deze locatie wordt geborgd door het behouden en zichtbaar maken van een aantal essentiële verhaaldragers. Deze elementen vertegenwoordigen de kernwaarden en vormen de ruimtelijke en materiële ankers van het historische narratief. Afhankelijk van het ontwikkelscenario kunnen zij in situ worden behouden of op een waarachtige wijze worden herplaatst. De belangrijkste verhaaldragers zijn: f (Delen van) de representatieve negentiende-eeuwse gevel aan het Spaarne, waarin de oorspronkelijke compositie en materialisering nog herkenbaar zijn (Kernwaarde 1 en 2). f De bijzondere kapconstructie van de voormalige tekenzaal, als esthetisch en cultuurhistorisch hoogtepunt (Kernwaarde 2 en 3).

f Karakteristieke interieurrestanten, zoals stucplafonds en markante bouwsporen, die de representatieve en ontwerpgerichte functie van het gebouw zichtbaar maken. f Restanten van oorspronkelijke gevelopeningen, kozijnen en constructieve details die de historische opzet en latere aanpassingen inzichtelijk maken. f Herkenbare fragmenten en sporen van de naoorlogse ‘nieuwe jas’, als representant van een latere tijdslaag (Kernwaarde 4).

Achter de voorzetgevel lijkt een representatief stuk 19e eeuwse gevel schuil te gaan die uitdrukking geeft aan de rijke representatieve historie van het gebouw.

Deze onderdelen vormen gezamenlijk de dragers van het verhaal van de plek en dienen in alle ontwikkelvarianten herkenbaar en beleefbaar te blijven.

Te repareren en conserveren onderdelen De te behouden verhaaldragers worden waar nodig gerepareerd of geconserveerd met respect voor hun materiaalgebruik, detaillering en historische gelaagdheid. f Herstelmaatregelen zijn gericht op het veiligstellen van authenticiteit en leesbaarheid. f Nieuwe ingrepen sluiten aan bij bestaande bouwsporen en versterken het inzicht in de ontwikkelingsgeschiedenis. f De precieze herstelopgave wordt nader bepaald nadat de voorzetgevel is verwijderd en de oorspronkelijke onderdelen volledig zichtbaar zijn geworden. Reparatie en conservering zijn daarmee middelen om betekenis te behouden, niet om een vermeende oorspronkelijke toestand te reconstrueren.

De gedenksteen moet een plek krijgen in het ontwerp.

Door de afwerklaag is het metselwerk in slechte staat.

De gevel is in grote mate aangepast.

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 42

Ruimtelijke randvoorwaarden Functie en ruimtelijke voorstellen

Inpassingen uit de jaren '70 kunnen worden verwijderd.

Te vernieuwen en te transformeren onderdelen Delen van het gebouw zijn in de loop van de tijd zodanig aangepast dat hun oorspronkelijke betekenis grotendeels is vervaagd of verloren gegaan. In deze onderdelen is ruimte voor herinterpretatie en transformatie. Het betreft met name: f Het linker- en rechter risaliet, die sterk zijn gewijzigd en bouwkundig in slechte staat verkeren. f De gevelbeplating uit de jaren zeventig, die technisch en esthetisch is uitgeput. f Interieurelementen uit dezelfde periode of later, zoals tussenwanden en verlaagde plafonds, die oorspronkelijke structuren aan het zicht onttrekken. Deze elementen kunnen worden verwijderd of vernieuwd, mits de genoemde verhaaldragers herkenbaar blijven en het narratief van verandering en ontwikkeling leesbaar wordt gehouden.

Interpretatie van de gevel aan het middendeel Achter de huidige voorzetgevel bevindt zich een representatief deel van de oorspronkelijke negentiende-eeuwse gevel, dat de rol van het gebouw als visitekaartje aan het Spaarne weerspiegelt. f Het zichtbaar maken van deze gevel draagt bij aan de herkenbaarheid van de historische tijdslaag. f Sporen van de latere ‘nieuwe jas’ die na verwijdering zichtbaar worden, blijven herkenbaar en worden niet uitgewist. f Deze sporen zijn onderdeel van het verhaal van aanpassing en hergebruik. f In de risalieten is ruimte voor een eigentijdse herinterpretatie binnen het bredere narratief.

Geschiedenis afleesbaar maken Door latere functionele ingrepen zijn veel oorspronkelijke kwaliteiten aan het zicht onttrokken. De ruimtelijke randvoorwaarden zijn daarom gericht op het opnieuw zichtbaar maken van de verschillende tijdslagen. f De negentiende-eeuwse laag wordt beleefbaar gemaakt via plafonds, constructies en gevelopeningen. f Elementen zonder erfgoedwaarde die deze lagen bedekken, worden verwijderd. f De opeenvolging van perioden blijft herkenbaar; geen enkele fase wordt geïsoleerd of geïdealiseerd.

PLATTEGROND VERDIEPING

Zichtbaar maken van oude kozijnen, verwijderen voorzetwand.

Zo ontstaat een gelaagde ruimtelijke ervaring waarin de ontwikkeling van de plek door de tijd heen leesbaar blijft.

Behoud van bijzondere constructies en afwerkingen De kapconstructie en de samengestelde balklagen vormen kernonderdelen van de architectonische en esthetische identiteit van het gebouw. f Behoud in situ is het primaire uitgangspunt. f Indien noodzakelijk kan herplaatsing plaatsvinden, mits de constructie grotendeels intact blijft en waarachtig wordt gepresenteerd. f Restauratie vindt plaats met behoud van oorspronkelijke detaillering. f Nieuwe indelingen respecteren de ruimtelijke werking van deze elementen.

PLATTEGROND BEGANE GROND Het interieur is in grote mate aangepast.

Het interieur is in grote mate aangepast.

De constructies functioneren daarmee als autonome dragers van betekenis binnen de herontwikkeling. PLATTEGROND KELDER

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 43

Ruimtelijke randvoorwaarden Functie en ruimtelijke voorstellen

Nieuwe invulling en ruimtelijke flexibiliteit Binnen het kader van behoud en interpretatie is ruimte voor een nieuwe programmatische invulling. f De bestaande structuur en latere toevoegingen bieden aanknopingspunten voor transformatie. f Nieuwe ingrepen versterken de leesbaarheid van de historische lagen. f Constructieve beperkingen, met name in het souterrain, vormen randvoorwaarden voor ontwerp en gebruik.

Zichtbaar maken van plafonds en constructies.

De nieuwe invulling draagt bij aan het voortzetten van het verhaal van de plek in een hedendaagse context.

Een nieuwe jas: gelaagdheid als ontwerpthema De naoorlogse gevelhuid wordt benaderd als betekenisvolle tijdslaag binnen de ontwikkelingsgeschiedenis van het complex. f De ‘nieuwe jas’ wordt niet volledig uitgewist, maar geïnterpreteerd en waar mogelijk hergebruikt in een nieuwe geveloplossing. f Door een deels permeabele en leesbare huid toe te passen, worden onderliggende bouwsporen zichtbaar gemaakt. f Oude en nieuwe lagen blijven herkenbaar en worden in samenhang gepresenteerd.

DOORSNEDE

Zo fungeert de gevel niet langer als verhulling, maar als middel om de geschiedenis van de plek te vertellen.

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 44

DE KADE IN 1960 (NHA)

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 45

Aanbevelingen en referenties voor het ontwerp De onderstaande referentiebeelden kunnen als inspiratie dienen voor de verschillende ontwerpopgaven bij de transformatie.

EX FURNACE DI RICCIONE RECOVERY PIETRO CARLO PELLEGRINI ARCHITETTO

SHIPYARD 1862 RENOVATION KENGO KUMA

HET POLDERHUIS WOONMALL ALEXANDRIUM

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 46

Aanbevelingen en referenties voor het ontwerp Subtitel De onderstaande referentiebeelden kunnen als inspiratie dienen voor de verschillende ontwerpopgaven bij de transformatie van

FOYER THEATER DILIGENTIA C.J. VAN HARMELEN EN C.C. BERNS VAN HVE ARCHITECTEN BV

BRON ONBEKEND

MUSEUM W MAURICE MENTJENS

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 47

DE KADE IN 1914 (NHA)

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 48

Colofon Deze restauratievisie is opgesteld door: BERNS architectuur Camiel Berns Lisa Noorman Postbus 90456, 2509 LL Den Haag Bezoekadres: Werkfabriek, Wegastraat 29-31, 2516 AN Den Haag 06 4131 4045 / camiel@bernsarchitectuur.nl 06 3871 5850 / lisa@bernsarchitectuur.nl www.bernsarchitectuur.nl / KVK 54107962 In opdracht van: Gemeente Haarlem Verantwoording: Voor het beeldmateriaal is indien nodig gebruik gemaakt van externe bronnen. BERNS architectuur heeft getracht alle bronnen van het beeldmateriaal te achterhalen. Bronnen staan bij het betreffende beeldmateriaal vermeld. Indien de bron niet te achterhalen was dan staat vermeld “bron onbekend”.

Transformatiekader | Werfgebouw Conrad | 04.03.2026 | 49