4 Bijlage 3 Jaarverslag 2023 HVC

54

• BOR-taken bij 23 gemeenten

beheren openbare ruimte in het kort 2023

• diensten: vegen, legen afvalbakken, bestrijden onkruid en plaagdieren, zorgen voor veilige wegen, voet- en fietspaden, begaanbaar houden van wegen bij sneeuw en gladheid, kolkenzuigen, plaatsen en legen van bladkorven, schoonspuiten van objecten en hondenpoepzuigen

Uitbreiden duurzame onkruidbeheersing

Natte winter en storm Poly zorgen voor veel werk

De inzet van chemische bestrijdingsmiddelen voor het bestrijden van onkruid is al enige jaren verboden. Er zijn alternatieven, waarvan onkruidbestrijding met heet water en vegen de meest duurzaamste optie is. HVC voert dit in samenwerking met Groen Punt BV in de periode maart tot en met november uit voor 8 aandeelhoudende gemeenten. Sinds 1 januari 2023 voert HVC deze werkzaamheden uit voor de gemeente Medemblik en de gemeente Purmerend (gestart met 2 wijken). Vanaf 1 januari 2024 voert HVC deze werkzaamheden uit voor de gemeente Den Helder. Het verwarmen van water gebeurt nu nog in een mobiele ketel die op locatie wordt gestookt waarna het hete water wordt overpompt in tankwagens van HVC. Na circa 4 uur is de tank leeg en moet opnieuw worden geladen met heet water. Om de huidige capaciteit te vergroten en om de onkruidbeheersing nog verder te verduurzamen gaan we een warmwatertankstation (WWT) bouwen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van restwarmte uit de afvalenergiecentrale. Naar verwachting wordt het tankstation in de zomer van 2024 in gebruik genomen.

De winter van 2023 was mild en gaat de boeken in als het natste jaar sinds 1906. In totaal is er in 2023 85 keer uitgerukt voor sneeuw en gladheid. Op 5 juli kregen we bijvoorbeeld met storm Poly te maken met een van de zwaarste zomerstormen in ruim vijftig jaar. Dit heeft tot grote overlast in het hele land gezorgd en tot veel extra werk geleid om alle bomen, bladeren en zwerfafval op te ruimen.

bestuursverslag.

Tegengaan van zwerfafval Om zwerfafval te verminderen is in 2023 een aantal proeven gestart. Tijdens de Landelijke Opschoondag op 18 maart is bijvoorbeeld in gemeente Den Helder het startsein gegeven voor inwoners om zich aan te melden als zwerfafvalvrijwilliger via de website van HVC. Iedere aanmelder krijgt een zwerfafvalpakket met daarbij een kaart met hotspots van zwerfafval in de gemeente. Ook gemeente Velsen is gestart met deze proef. In gemeente Medemblik is in november gestart met een lichtprojectieproef om te voorkomen dat plastic zakken te vroeg buiten worden gezet. Deze zakken kunnen wegwaaien of worden stukgemaakt door meeuwen of ongedierte en leiden tot zwerfafval. Op drie locaties zijn speciale lampen geplaatst. Deze lampen projecteren een oranje of blauw vlak op de grond.

Vergisting en compostering

Vruchtbare compost voor de bodem en groen gas om het huis te verwarmen.

Gft en de etensresten van inwoners verwerken we in onze installaties in ­Purmerend en Middenmeer tot groen gas en compost. Groen gas leveren we als duurzame energie aan het openbare net en compost wordt door deze ­recycling gebruikt als bodemverbeteraar door de landbouw.

Vruchtbare compost voor de bodem en groen gas om het huis te verwarmen

Brandt het oranje licht, dan mag het plastic, blik en drinkpakken worden ­buitengezet. Is het licht blauw, dan is het tijd om het papier en karton bij de ­desbetreffende container te zetten.

In 2023 hebben we 207,1 kiloton groente-, fruit- en tuinafval en etensresten ontvangen en verwerkt (2022 194,6 kiloton). Hieruit hebben we we in totaal 84,8 kiloton compost (2022 80,3 kiloton) geproduceerd. Onze Keurcompost wordt door agrariërs gebruikt om de vruchtbaarheid van hun bodem te verbeteren. In onze groen gasinstallatie hebben we 4,1 miljoen m3 groen gas geproduceerd, goed voor het gemiddelde gasverbruik van 3.500 huishoudens (2022 4,2 miljoen m3).

Veiligheid

Gft is sleutelstroom voor Nederlandse recycledoelstellingen

Binnen de afdeling Beheer openbare ruimte (BOR) hebben zich 4 ongevallen met verzuim voorgedaan. In 2022 waren het er 2. In 2023 zijn de praktijkinstructies voor de medewerkers verder geautomatiseerd. Voor het verhogen van het ­veiligheidsbewustzijn zijn de medewerkers gestimuleerd om preventieve risicomeldingen te registeren. Vervolgens worden er passende maatregelen genomen om het genoemde risico te mitigeren. Dit zorgt uiteindelijk voor minder ongevallen.

Gft is voor de landelijke overheid een ‘sleutelstroom’ om recycledoelstellingen en een circulaire economie voor huishoudelijk afval te realiseren. Ondanks de gescheiden inzameling van gft(e) bestaat helaas nog steeds een derde van het huishoudelijk restafval momenteel nog uit organisch afval. Een gemiste kans, want hiermee gaan belangrijke stoffen (nutriënten, vezels) voor de bodem verloren, terwijl een goede en vergaande bronscheiding veel compost (en biogas) oplevert. Een toenemende inzet van zowel Rijksoverheid als gemeenten om deze recycledoelstelling te realiseren leidt tot een toenemend aanbod aan gft(e). Vanwege dit groeiende aanbod én onze wens om de composteerinstallatie in Middenmeer te moderniseren, heeft HVC afgelopen jaar plannen uitgewerkt om de gft-verwerkingsinstallatie in Middenmeer te moderniseren en de totale

Afvalcoach Thea met leerlingen voor zwerfafvalproject Den Helder

55

bestuursverslag.

ver­werkingscapaciteit uit te breiden in Middenmeer met 60 kiloton. Hier gaan we de processen binnen uitvoeren en waardoor geurbronnen verminderen. Ook zijn we hierdoor zelf beter in staat om de reststromen op de locatie op te werken tot compost en biomassa. Dit levert milieuwinst op. In 2023 is een bouw- en milieuvergunning aangevraagd en parallel aan deze vergunningsprocedure is een aanbestedingsprocedure gestart. In de loop van 2024 verwachten we het investeringsbesluit te kunnen nemen.

Land- en tuinbouw gebaat bij schone compost De kwaliteit van ingezameld groente-, fruit- en tuinafval wordt minder en blijft een aandachtspunt. Het gft is in de loop der jaren steeds meer vervuild met materialen die er niet in thuishoren, zoals glas, (bio-)plastic, metaal, textiel en batterijen. Dit is ook bij andere composteerbedrijven in Nederland zichtbaar, en steeds meer inspanningen en investeringen zijn nodig om de verontreiniging eruit te halen. HVC controleert al het binnenkomende gft bij ontvangst en geeft feedback aan gemeenten via onze collega’s van de inzameltak over de kwaliteit en de noodzaak tot vermindering van de vervuiling. Vorig jaar hebben we in Middenmeer 46 keer en in Purmerend 5 keer een vracht afgekeurd omdat er sprake was van meer dan 15% vervuiling. Zo’n vervuilde vracht moet worden verbrand in de afvalenergiecentrale. Dit is vanuit milieu-optiek niet wenselijk en het is ook duurder. Continu

“schone compost is waardevol voor de Hollandse bodem waarop agrariërs onze groenten telen” André Bout Plantmanager Groen Gas en Compost

overleg en feedback met de ketenpartners moet deze situaties zo veel als mogelijk voorkomen en we willen de vervuilingstrend ombuigen. Juist vanwege onze contacten met agrariërs weten we immers hoe waardevol schone gft-compost is voor de Hollandse bodem waarop onze groenten worden geteeld.

Veiligheid en certificering

groen gas en compost in het kort 2023

56

bestuursverslag.

• installaties in Middenmeer en Purmerend • verwerkt: 207 kton gft en etensresten • groen gas: 4,1 miljoen kuub. Goed voor gasverbruik van circa 3.500 huishoudens per jaar • compost: 85 kton

Op onze composteringsvestigingen zijn in 2023 geen ongevallen met verzuim geweest. Bij twee incidenten is eerste hulp door de eigen bedrijfshulpverlening toegepast. Het veiligheidsbewustzijn onder medewerkers is goed en dit zien we terug in het aantal preventieve meldingen van onveilige situaties en handelingen (2023: 62 en in 2022: 46). Het aantal schademeldingen is ten opzichte van 2022 licht gestegen van 14 naar 15. Vorig jaar zijn er 4 brandmeldingen geweest, tegenover 1 in 2022. Het ging hier om voorwerpen die vlam hebben gevat tijdens het voorbewerken van gft in Middenmeer. De maatregelen uit de interne audits, veiligheidsbijeenkomsten- en ‘good housekeeping’-rondes zijn adequaat opgepakt en binnen de geplande termijnen uitgevoerd. De veiligheidsinstructies van de locatie in Purmerend zijn het afgelopen jaar geactualiseerd. De jaarlijkse externe audits voor Keurcompost, NTA8080 en ISO zijn uitgevoerd en het bevoegd gezag heeft op beide locaties de naleving van de milieuvergunningen gecontroleerd. ­Afgelopen jaar hebben we in Middenmeer 6 geurklachten ontvangen van

­ mwonenden ten opzichte van 7 in 2022 en 16 in 2021. Hiervan was één melding o te herleiden naar HVC (5 in 2022 en 6 in 2021). We willen uiteraard zo min mogelijk geur- en geluidsklachten, daarom snuffelt er periodiek een extern geurpanel op beide locaties en worden geurgevoelige activiteiten in onze bedrijfsvoering zodanig uitgevoerd dat geuremissies zo goed als mogelijk worden voorkomen.

Communicatie en dialoog met de omgeving Door omwonendenoverleg, kijkdagen en compostdagen proberen wij een goede en betrouwbare ‘buur’ te zijn voor onze omgeving. HVC heeft net als vorig jaar een kijkdag georganiseerd samen met Afvalzorg om inwoners te laten zien wat er op de locatie gebeurt. De jaarlijkse compostdag in maart is succesvol verlopen. We hebben aan onze inwoners en tuinverenigingen, tezamen met onze aan­gesloten gemeenten, ca. 61% meer compost kunnen uitreiken dan het jaar ervoor (2023: 5,7 kton versus 2022 3,5 kton).

Compost scheppen op de jaarlijkse compostdag

57

bestuursverslag.

Energieproductie uit biomassa (niet-recyclebaar afvalhout en slibgranulaat)

Groene elektriciteit én warmte voor het warmtenet regio Alkmaar met de bio-energiecentrale.

Veiligheid Er zijn 2 incidenten geweest waarbij de betrokken medewerkers zijn behandeld op locatie met behulp van de eigen bedrijfshulpverlening. In de bio-energiecentrale, de afvalenergiecentrale en de slibverwerkingsinstallatie zijn de gebruikelijke ­periodieke veiligheids- en ‘good-housekeeping’-rondes weer uitgevoerd. De b ­ evindingen worden adequaat binnen de gestelde termijnen opgevolgd. De jaarlijkse externe audit van de NTA-8080 is uitgevoerd. Hierbij zijn geen ­opmerkingen gemaakt en het certificaat is met succes verlengd. In december heeft een her-certificeringsaudit plaatsgevonden, deze heeft betrekking heeft op de ISO-normen 9001, 14001 en 45001. Hieruit zijn enkele (niet-materiële) opmerkingen gekomen en het certificaat is met succes verlengd.

De bio-energiecentrale in Alkmaar werkt als een grote ‘duurzame cv-ketel’ om woningen en bedrijven in de omgeving mee te verwarmen via het warmtenet. In de centrale verwerken we niet-herbruikbaar afvalhout en gedroogd slib.

Bio-energiecentrale In de bio-energiecentrale in Alkmaar is in 2023 158 kton (2022: 162 kton) niet ­recyclebaar afvalhout en 6 kton (2022: 8 kton) slibgranulaat verbrand. Het slib­ granulaat is afkomstig uit de slibdrooginstallatie van waterschap Hollands ­Noorderkwartier in Beverwijk. In verband met de bouw van een nieuwe slibdroger in Alkmaar, onderzoeken we of we meer slibgranulaat kunnen benutten als brandstof voor de bio-energiecentrale. Circa 43% van het afvalhout is afkomstig van inwoners die hun afvalhout wegbrengen naar de afvalbrengstations. Omdat dit afvalhout allerlei verfresten bevat, beschikt de installatie over een uitgebreide rookgasreiniging. De bio-energiecentrale heeft in 2023 170 GWh (2022: 175 GWh) aan groene elektriciteit opgewekt. De bio-energiecentrale heeft in 2023 81 GWh (2022: 94 GWh) aan groene warmte geleverd aan het warmtenet van de regio Alkmaar, wat minder is dan gebruikelijk in verband met onderhoud. Dit is opgevangen door de afvalenergiecentrale.

58

bestuursverslag.

energieproductie uit biomassa

in het kort 2023

• bio-energiecentrale in Alkmaar • verwerkt: 158 kton niet-recyclebaar afvalhout en 6 kton slibgranulaat • groene elektriciteit: 170 GWh. Voldoende stroom voor circa 68.500 huishoudens per jaar • groene warmte: 81 GWh. Voldoende warmte voor circa 12.000 huishoudens per jaar

Energieproductie uit restafval

Niet-recyclebare afvalstromen verwerken tot producten.

Deze maatregelen lossen het probleem echter niet op; zolang er geen statiegeld op lachgascilinders wordt geheven, blijven ze bij het restafval terechtkomen. Gelukkig hebben we in 2023 nagenoeg dezelfde hoeveelheid restafval kunnen verwerken dan het jaar ervoor, 943 kton (2022: 940 kton). De energieproductie van de HVC-afvalenergiecentrales was in 2023 876 GWh (2022: 888 GWh).

Afvalenergiecentrales

HVC heeft twee afvalenergiecentrales, in Alkmaar en Dordrecht. Hierin verbranden we restafval dat niet meer kan worden hergebruikt. De warmte die hierbij vrijkomt benutten we voor verwarming van huizen en bedrijven en het deel dat hiervoor niet kan worden benut, zetten we om in elektriciteit.

Schade door lachgascilinders Sinds het begin van 2023 hebben wij, net als vele Nederlandse afvalverwerkers, te maken met ontploffende lachgascilinders in onze verbrandingsinstallaties. Dit probleem is ontstaan na het verbod op het gebruik en de verkoop van lachgas per 1 januari 2023. Afgedankte lachgascilinders worden sindsdien massaal bij het restafval of in de openbare ruimte gedumpt en komen uiteindelijk in de verbrandingsovens terecht waar ze flinke explosies veroorzaken. Dit is een zorgelijke ­situatie met forse maatschappelijke risico’s. De ontploffingen leiden tot veiligheidsrisico’s voor onze medewerkers en hoge kosten voor reparatie en stilstand, waarbij ook de warmtelevering aan huishoudens in het geding kan komen. Het vinden van een duurzame oplossing is volgens de afvalbranche de verantwoordelijkheid van de overheid. De branche voerde hierover in 2023 gesprekken met ministeries, Openbaar Ministerie en de politie, maar zonder resultaat. HVC heeft daarom samen met collega AEB Amsterdam vorig jaar een juridische procedure aangespannen tegen de Nederlandse staat.

Om zoveel mogelijk te voorkomen dat lachgascilinders in de afvalenergiecentrales terechtkomen, heeft HVC meerdere maatregelen genomen, zoals acceptatie bij afvalbrengstations, voorsortering van restafval, voorscheiding in de voorscheidingsinstallatie, een online meldpunt en een communicatietoolkit voor gemeenten.

59

bestuursverslag.

Door de uitkoppeling van de warmte uit de slibverbrander in Dordrecht hebben we in 2023 ten opzichte van vorig jaar minder warmte uit de afvalenergiecentrale in Dordrecht geleverd voor het warmtenet. In totaal hebben we 2023 1.183 TJ warmte en 547 GWh elektriciteit geleverd (2022 1.355 TJ warmte en 512 GWh ­elektriciteit). Omdat een aanzienlijk deel van het te verbranden restafval van biogene oorsprong is, wordt een deel van de opgewekte energie door de ­Rijksoverheid als duurzaam aangemerkt; in 2023 is dit 54%. Hiermee leveren de Nederlandse afvalenergiecentrales een significante bijdrage aan de hoeveelheid duurzame energieproductie in ons land.

Recycling: bodemassen Met het verwerken van restafval produceren we niet alleen energie, ook winnen we grondstoffen terug. Uit de bodemassen die overblijven na verbranding winnen we metalen en een vrij toepasbare bouwstof. Meer hierover is te lezen bij de ­activiteit Recycling op pagina 48.

Dialoog met omgeving over (geur)hinder en ontwikkelingen op de locaties Het voorkomen van overlast voor de omgeving is vanzelfsprekend een belangrijk thema voor HVC. Dat geldt zeker ook voor onze twee AEC-locaties in Alkmaar en Dordrecht. Belangrijke beslissingen die impact kunnen hebben op de omgeving, nemen we na goed overleg met de daarbij betrokken omwonenden of omliggende bedrijven. Minstens tweemaal per jaar is er contact met hen over onze bedrijfsontwikkelingen en de emissies. De uitkomsten uit deze overleggen nemen we mee in onze bedrijfsvoering. Over de locatie Alkmaar komen incidenteel klachten uit de omgeving. In 2023 hebben we 1 geluidsklacht ontvangen die herleidbaar was tot een situatie op het HVC-terrein. Over de locatie in Dordrecht worden af en toe geurklachten ontvangen van de beheerders van de naastgelegen golfbaan. In 2023 is dit 22 keer voorgekomen.

Biomonitoring: geen effecten op kwaliteit agrarische producten omgeving HVC laat vanaf haar oprichting, nu ruim 30 jaar geleden, een biomonitoring­ onderzoek uitvoeren in de omgeving van de afvalenergiecentrale in Alkmaar. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door Plant Research International, een onderdeel van de Universiteit van Wageningen, en Royal Haskoning DHV. In samenspraak met agrariërs en Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) heeft HVC begin jaren negentig een jaarlijks biomonitoringsprogramma opgesteld. Het doel van het programma is enerzijds het vroegtijdig signaleren van effecten op de kwaliteit van agrarische producten (gehaltes aan dioxines en PCB in koemelk, cadmium en kwik in spinazie en boerenkool) en veevoer (fluoridegehalte in gras) en anderzijds na te gaan of de achtergrondwaarden toenemen als gevolg van emissies van de installatie. De resultaten uit het onderzoek van 2022 laten zien dat de emissies geen invloed hebben op de kwaliteit van de landbouwgewassen en -producten in de omgeving. In 2023 is het onderzoek ook uitgevoerd, hiervan zijn de resultaten nog niet bekend.

“massale dumping van illegale lachgas­ cilinders in ­ rest­afval­containers leidde in 2023 tot schade en stilstand door ontploffingen in de afval­energie­centrales” Rob Teeuw Sitemanager

Veiligheid Er hebben 17 incidenten plaatsgevonden bij de afvalenergiecentrale in Alkmaar, waarvan er 2 hebben geleid tot verzuim. De overige incidenten zijn op de locatie afgehandeld m.b.v. de BHV-organisatie. Er is eenmalig gebruik gemaakt van de brandweer, dit ging om een brand bij de roosterdoorval 11 en 12 aan lijn 4.

energie uit restafval in het kort 2023

• 2 afvalenergiecentrales (1 in Alkmaar en 1 in Dordrecht) • Verwerking van 943 kton restafval • Elektriciteitsproductie: 547 GWh. Voldoende stroom voor circa 220.000 ­huishoudens • Warmteproductie: 1.183 TJ. Voldoende warmte voor circa 48.000 huishoudens

60

bestuursverslag.

De schade is beperkt gebleven. Bij de afvalenergiecentrale in Dordrecht hebben 15 incidenten plaatsgevonden, waarvan 2 met verzuim. De overige ­incidenten zijn op de locatie behandeld m.b.v. de BHV-organisatie. In Dordrecht is tweemaal gebruik gemaakt van de brandweer. Het eerste incident betrof een ­vuilniswagen op de weegbrug met rookontwikkeling. De wagen is buiten het HVC-terrein geblust. Het tweede incident betrof een grofvuilcontainer waarvan de inhoud spontaan is gaan branden. Beide brandincidenten hadden een beperkte impact. Vanuit de naastgelegen golfbaan zijn er 22 klachten binnen­ gekomen rondom geur, waarbij het lastig was te herleiden of de geur afkomstig was van de afvalenergiecentrale of de slibverbrandingsinstallatie.

Verwerking ziekenhuisafval HVC heeft per 1 april 2023 de operationele activiteiten en de installatie van ziekenhuisafvalverwerker Zavin in Dordrecht overgenomen van PreZero en Renewi. Zavin blijft een gemeenschappelijke onderneming van HVC, PreZero en Renewi. De 25 medewerkers zijn in dienst getreden bij HVC. De installatie verbrandt sinds 1991 specifiek ziekenhuisafval. De installatie heeft in 2023 7,3 kton ziekenhuisafval (2022 10,5 kton) verwerkt.

Slibverwerking • 8 waterschappen

Werken aan een meer robuuste verwerking van rioolwaterzuiveringsslib.

Bij de rioolwaterzuivering van onze acht aandeelhoudende waterschappen blijft slib over. Deels verbranden we dit in onze slibverbrandingsinstallatie in Dordrecht. De vrijkomende warmte benutten we in het warmtenet. Een ander deel van het slib wordt gedroogd. In Alkmaar bouwen we een nieuwe slibdrooginstallatie die het rioolslib droogt tot granulaat wat weer een duurzame brandstofbron is voor onze bio-energieinstallatie.

in het kort 2023

68 GWh. Voldoende warmte voor circa 10.000 huishoudens per jaar • verwerkt: 344 kton rioolslib (ruim 12.100 vrachtwagens) • gerealiseerd: proeffabriek natuurlijke ­plastic-vervanger en warmte-uitkoppeling t.b.v. het warmtenet • ontwikkeling: realisatie duurzame ­slibdroog­installatie in Alkmaar, pilotinstallatie fosfaatterugwinning

Bouw duurzame slibdroger

Natuurlijke plasticvervanger

In Alkmaar zijn we medio 2023 gestart met de bouw van een duurzame slibdroger die gebruik maakt van de restwarmte van de naastgelegen afvalenergiecentrale. In 2025 zal de droger gereed zijn en een capaciteit hebben van 232 kton. Met de droger realiseren we een CO2-besparing van 11.000 ton doordat de huidige ver­ouderde gasgestookte slibdroger van waterschap Hollands Noorderkwartier in Beverwijk uit bedrijf wordt genomen. De CO2-besparing die wordt gerealiseerd wanneer de totale capaciteit van de slibdroger wordt benut, is 26.300 ton CO2. Na de ingebruikname van de nieuwe slibdroger is de totale hoeveelheid slib­ granulaat circa 54 kton per jaar. Dit slibgranulaat zal als brandstof in de ­bio-energiecentrale worden benut en worden afgezet bij andere bio-energie­ centrales en/of cementcentrales.

Met het verwerken van slib produceren we niet alleen warmte voor het warmtenet en slibgranulaat als brandstof voor de bio-energiecentrale, ook winnen we grondstoffen terug. Zo zijn we bezig om fosfaat terug te winnen uit de as die overblijft na verbranding van slib en maken we een natuurlijke plasticvervanger uit afvalwater en rioolslib. Meer hierover op pagina 51 bij de activiteit Recycling.

Slibverbranding In Dordrecht verbranden wij het zuiveringsslib van onze waterschappen. Door extra onderhoud tijdens de geplande totaalstop hebben we vorig jaar iets minder slib kunnen verwerken in de slibverbrandingsinstallatie in Dordrecht dan in 2022; in 2023 hebben we 344 kton slib verbrand (2022: 355 kton).

61

slibver­werking

• installatie in Dordrecht; groene warmte:

bestuursverslag.

Veiligheid Er heeft zich bij de slibverbrandingsinstallatie in 2023 1 incident voorgedaan. Dit ­incident heeft niet geleid tot verzuim en de betreffende medewerker is op de locatie behandeld door de eigen bedrijfshulpverlening.

Zo zorgen waterschappen voor een enorme verduurzaming A match made in heaven. “Ja zo zou je dat bijna kunnen zeggen”, glimlacht Marjan Leijen, Bestuurslid van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). “We zijn beide publieke organisaties waarbij verduur zaming hoog in het vaandel staat. Wij hebben een installatie nodig om ons slib te drogen. En HVC heeft veel restwarmte die we hiervoor kunnen gebruiken. Met de komst van de nieuwe slibdroger in Alkmaar besparen we straks 16 miljoen kuub aardgas. Hoe mooi is dat?”

“a match made in heaven.”

Slibverwerking

“We waren al samenwerkingspartners doordat we ons gedroogde slib laten verwerken in de bio-energiecentrale”, vervolgt Marjan. “Onze slibdrooginstallatie is verouderd en moet vervangen worden. Belangrijk uitgangspunt was het realiseren van verduurzaming, want de oude installatie verbruikt gigantisch veel aardgas. Conclusie was dat we dit alles met HVC konden bereiken. De afvalenergiecentrale in Alkmaar heeft veel warmte over. Met deze warmte gaan we straks het slib drogen in een nieuwe installatie die nu wordt gebouwd. Straks hoeven we dan geen aardgas meer te gebruiken.” In 2023 is gestart met de bouw van de slibdrooginstallatie op het terrein van HVC in Alkmaar. Deze is waarschijnlijk in 2025 gereed. Het verder verduurzamen stopt niet met de bouw van deze installatie. “We streven met alle waterschappen naar circulariteit. Met HVC hebben we de juiste partner gevonden omdat we dezelfde opgave en duurzame ambities hebben. Samen sta je altijd sterker en krijg je meer voor elkaar. Ja, echt een mooie match”, concludeert Marjan.

Marjan Leijen bestuurslid Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier 62

bestuursverslag.

Luchtemissies installaties HVC De activiteiten van HVC leiden tot emissies naar de omgeving. Het gaat daarbij om zowel emissies naar de lucht als emissies naar bodem- en/of oppervlaktewater. Door het treffen van maatregelen beperken wij deze emissies. De eisen waaraan onze emissies moeten voldoen zijn vastgelegd in vergunningvoorschriften. ­Uiteraard kijken wij bij onze bedrijfsvoering of we aan de gestelde eisen voldoen, en ook het bevoegd gezag controleert ons hierop. De rookgassen uit de verbrandingsprocessen worden gereinigd in de rookgas­ reiniging van de installaties. Door een goede bedrijfsvoering en goed onderhoud hebben de installaties in 2023 voldaan aan de vereiste jaargemiddelden lucht­ emissies van alle verbrandingsinstallaties, aan het activiteitenbesluit en aan de strenge vergunningseisen zoals die in onze vergunningen zijn opgenomen. De locatie Alkmaar kent daarnaast jaarvrachten in haar vergunning en in 2023 zijn we binnen deze afgesproken norm gebleven. De afvalenergiecentrales, de bioenergiecentrale en de slibverbrandingsinstallatie konden in 2023 een aantal keer niet voldoen aan de eisen voor het tienminuutgemiddelde voor koolmonoxide (CO) en de daggemiddelden voor stof en stikstofoxiden. Deze emissieoverschrijdingen zijn aan de overheid gemeld.

De oorzaken zijn verstoringen in het productieproces, lachgasexplosies of stoorstoffen in het afval die het verbrandingsproces belemmerden. Vanwege de toename aan lachgasexplosies, heeft het bevoegd gezag gevraagd maatregelen te nemen zodat we geen overschrijdingen creëren.

63

bestuursverslag.

Luchtemissies AEC Dordrecht

Luchtemissies SVI Dordrecht

(in %)

(in %)

120

120

100

Norm

100

80

80

60

60

40

40

20

20

Norm

SVI lijn 4 SVI lijn 3

AEC lijn 5 AEC lijn 1 + 4

0 Stof

KoolOrgamonoxide nische stoffen

Stikstof- Zwaveloxiden dioxide

Zoutzuur

Ammoniak

Waterstoffluoride

Kwik

SVI lijn 2 SVI lijn 1

0

Cadmium Zware Dioxinen/ + metalen furanen Thallium

Stof

KoolOrgamonoxide nische stoffen

Stikstof- Zwaveloxiden dioxide

Zoutzuur

Ammoniak

Waterstoffluoride

Kwik

Cadmium Zware Dioxinen/ + metalen furanen Thallium

Luchtemissies AEC en BEC Alkmaar (in %) 120

100

Norm

80

60

BEC AEC lijn 4

40

AEC lijn 3 20

AEC lijn 2 AEC lijn 1

0 Stof

64

bestuursverslag.

Kool-

Organische

Stikstof-

Zwavel-

monoxide

stoffen

oxiden

dioxide

Zoutzuur

Ammoniak

Waterstoffluoride

Kwik

Cadmium +

Zware

Dioxinen/

Thallium

metalen

furanen

bedrijfsbrede thema’s. CO2

De emissie van broeikasgassen leidt tot een wereldwijde opwarming van de aarde en een toename van de frequentie waarop zich weersextremen voordoen. We zien dat niet alleen wereldwijd maar ook in Nederland. HVC veroorzaakt met haar activiteiten een aanzienlijke emissie van broeikasgassen. In omvang is het belangrijkste broeikasgas voor HVC CO2. Daarnaast emitteert HVC o.a. lachgas en methaan. Het beperken van onze broeikasgasemissies is een belangrijke ambitie voor HVC. Het gaat daarbij om het waar mogelijk reduceren van de eigen emissies maar ook via onze productie van duurzame energie en secundaire grondstoffen, verhogen van de vermeden emissies elders. Het kwantificeren van onze inspanningen op dit terrein doen we via een door ons zelf ontwikkeld CO2-rekenmodel.

secundaire grondstoffen leiden tot een reductie van de inzet van primaire grondstoffen en/of een verminderd energieverbruik in het productieproces.

Verschil in oorsprong

In ons CO2-rekenmodel maken we onderscheid tussen verschillende scopes van CO2-emissies en daarnaast tussen verschillende bronnen van de CO2-emissie.

Het CO2-model maakt daarnaast onderscheid in de oorsprong van CO2, namelijk fossiele en biogene CO2. Fossiele CO2 heeft als oorsprong een fossiele brandstof (kolen, olie of aardgas) of grondstof (b.v. plastics met olie als grondstof). Biogene CO2 heeft een vorm van biomassa als oorsprong. Biogene CO2 is kort cyclisch, omdat de plant of het dier CO2 uit de atmosfeer opneemt als het groeit terwijl dezelfde hoeveelheid CO2 weer vrijkomt bij het verbranden van de geproduceerde biomassa. Netto leidt dit dus niet tot een verhoging van het CO2-gehalte in de atmosfeer. Biogene CO2 telt daarom niet mee bij wettelijke heffingen. In tegen­ stelling tot wat veel andere bedrijven presenteren, betrekt HVC in haar CO2-model ook het biogene deel van de CO2-emissies.

Verschil in scope

CO2-reductie

Verschillende typen emissies

In lijn met het GHG-protocol hanteren wij de volgende definities: • scope 1: directe CO2-emissie veroorzaakt door eigen bronnen binnen de ­organisatie. Het betreft de uitstoot door eigen gebouwen, vervoer en productie gerelateerde activiteiten. • scope 2: indirecte CO2-emissie door opwekking van ingekochte en verbruikte elektriciteit of warmte. • scope 3: indirecte CO2-emissie veroorzaakt door bedrijfsactiviteiten van een andere organisatie, bijvoorbeeld bij de productie van goederen, het uitvoeren van diensten, van dienstreizen, etc. • vermeden CO2: in het CO2-model hebben we ook de scope ‘vermeden CO2 ’ gedefinieerd. Reden is dat een (groot) deel van de HVC-activiteiten leiden tot het vermijden van CO2-emissies elders in de keten. Het meest voor de hand liggende voorbeeld is de door HVC geproduceerde (duurzame) energie. Door activiteiten van HVC hoeft deze energie (in de vorm van elektriciteit en/of warmte) elders niet met behulp van fossiele brandstoffen, te worden opgewekt, zodat de bijbehorende CO2-emissies vermeden worden. Een andere vorm van

65

vermeden CO2-emissies ontstaat doordat door HVC op de markt gebrachte

bestuursverslag.

HVC ontwikkelt veel activiteiten die tot een reductie van ­broeikasgasemissies leiden, zowel scope 1, scope 2 en vermeden CO2. Dit zijn bijvoorbeeld: •

de productie en levering van duurzame energie (warmte, elektriciteit en groen gas)

→

minder inzet van fossiele brandstoffen

•

het leveren en gebruiken van uit afval gerecyclede grondstoffen

→

minder CO2-uitstoot tov het gebruik van nieuwe grondstoffen

•

de inspanningen om te komen tot minder restafval per inwoner

minder verbranding waardoor per → inwoner een verlaging van CO2-emissies wordt ­gerealiseerd

•

voorbereidingen (gestart 2023) optimalisatie rookgasreiniging afvalenergie­centrale Alkmaar)

→ minder gebruik van aardgas

•

het elektrificeren van ons wagenpark

→ minder CO2-uitstoot

•

het afvangen van CO2 bij verbranding van afval

minder gebruik van aardgas door → toepassing in bijvoorbeeld de glastuinbouw

•

het aanpassen van het verbrandingsproces van de slibverbrandingsinstallatie

→

minder uitstoot van lachgasemissies (N2O)

verwaarloosbare emissie van ammoniak. De uitstoot door HVC van stikstofoxiden bedraagt ca. 0,4 miljoen kg. Deze is daarmee relatief klein t.o.v. de totale Nederlandse uitstoot (0,1%) maar omdat het een puntbron betreft - i.t.t. het grootste deel van de NOx die door het wegverkeer wordt veroorzaakt (ruim 70%) - staat HVC wel met de locaties Alkmaar en Dordrecht in de top 100 van stikstofoxidenbronnen in Nederland (op respectievelijk plek 33 en 67). Door de bijdrage van de HVC-locatie Alkmaar aan de depositie van stikstofverbindingen in nabijgelegen natuurgebieden, is deze locatie aangewezen als piekbelaster.

Uitkomsten CO2-emissies (in kton)

1.500

1.200 1.079

1.077

Bij afvalverbranding ontstaat vooral NOx en in veel mindere mate NH3. Er zijn strikte wettelijke normen waaraan de emissie van NOx bij afvalverbranding moet voldoen (70 mg/Nm3 als maandgemiddelde). In de rookgasreiniging heeft HVC een

900

600 864

852 Vermeden emissies

300 411

421

0 2022 xx

2023

Scope-1-emissie *

43 79

89 92

2022 xx

2023

Scope-2-emissie*

Biogene emissies Fossiele emissies 2022 xx

2023 xx

Vermeden CO₂

In het voorgaande jaarverslag heeft HVC ervoor gekozen om binnen de scope 2 emissies ook een deel van de scope 3 emissies te rapporteren. Deze scope 3 emissies bevatten emissies die elke jaar terugkomen, maar niet binnen de eigen scope 1 emissies of scope 2 emissies vallen. Denk hierbij aan de afzet van een deel van het portfolio dat (nog) niet binnen de eigen verwerkingsinstallaties verwerkt kan worden. Een voorbeeld hiervan is de externe afzet van een deel van het communale slib bij andere slibverwerkers of bijvoorbeeld een deel van het GFT dat bij andere GFT verwerkers wordt verwerkt. Hierdoor ontstaan er scope 1 emissies bij andere verwerkers die anders binnen de HVC scope 1 emissies hadden gevallen. In het jaar 2022 en 2023 betrof deze scope 3 emissies 100% van de scope 2 biogene emissies en respectievelijk 35% in 2022 en 44% in 2023 van de fossiele scope 2 emissies.

Stikstof Nederland zit in een 'stikstofcrisis'. Gedwongen door gerechtelijke uitspraken moest de Nederlandse overheid maatregelen treffen waarmee de emissies van stikstofgassen sterk worden gereduceerd om daarmee o.a. biodiversiteit in natuurgebieden afdoende te beschermen en te waarborgen. Stikstof-emissies zijn te onderscheiden in emissies van ammoniak (NH3) en stikstofoxiden (NOx). HVC heeft t.o.v. de totale Nederlandse emissies een vrijwel

66

bestuursverslag.

specifieke reinigingsstap voor het verwijderen van NOx. Hierbij wordt NH3 in de rookgassen ingespoten waarbij m.b.v. een katalysator en bij hoge temperaturen de NOx wordt omgezet in het onschuldige stikstofgas en water. HVC voldoet met haar NOx- emissies aan de daaraan gestelde (strenge) normen (zie pagina's 63 en 64). Als HVC staan we open voor afspraken en doen we onderzoek naar de manier waarop we onze stikstofemissie verder kunnen verminderen. We verwachten in 2024 het gesprek aan te gaan met de Rijksoverheid om te kijken met welke maatwerkafspraken we een verdere reductie van onze stikstofemissies voor de locatie Alkmaar kunnen realiseren.

Betrokkenheid van belanghebbenden Onze belangrijkste belanghebbenden zijn onze aandeelhoudende gemeenten en waterschappen, klanten en inwoners, medewerkers, financiers en onze omgeving. Zij hebben een grote invloed op onze bedrijfsvoering of onze bedrijfsvoering heeft dat op hen. Wij zien het als onze taak om onze activiteiten zoveel mogelijk in balans te brengen met die van onze belanghebbenden en te werken aan wederzijds begrip en vertrouwen door met elkaar in gesprek te gaan. Hoe wij in 2023 de dialoog met hen hebben vormgegeven en over welke onderwerpen van onze strategie wij in gesprek zijn geweest, is weergegeven in de tabel ‘dialoog met belanghebbenden’ (zie pagina 146).

Maatschappelijke verantwoordelijkheid HVC zet zich in voor de verduurzaming van haar verzorgingsgebied en van haar bedrijfsvoering. Al sinds onze oprichting, in 1991, zijn we als bedrijf doordrongen van onze maatschappelijke verantwoordelijkheid. Dat kan ook niet anders, wij houden ons immers in opdracht van onze aandeelhoudende gemeenten en waterschappen bezig met maatschappelijke, duurzame vraagstukken op het gebied van recycling van grondstoffen, afval- en energiebeheer. Zij bepalen onze koers en door met hen voortdurend in gesprek te zijn over de manier waarop wij hun doelstellingen op het gebied van milieu en klimaat kunnen helpen verwezenlijken, geven wij vorm aan onze activiteiten. Onze positie maakt dat een open houding naar onze omgeving essentieel is. Luisteren en adequaat reageren op signalen is voor HVC van groot belang.

stond de 'menukaart afvalpreventie' centraal terwijl in juni 2023 de (veranderingen in) wetgeving energietransitie zijn besproken. • Het Innovatieplatform is een bestuurlijk platform. In 2023 is het Innovatieplatform tweemaal bijeengeweest met een meer energiegerelateerde bijeenkomst waar o.a. netcongestie aan bod is gekomen, terwijl bij de tweede bijeenkomst o.a. de ontwikkelingen rondom circulaire ambachtscentra zijn besproken. • Het HVC energie- en grondstoffencongres is bedoeld voor een brede ver­tegenwoordiging vanuit onze aandeelhouders: bestuurders, leden van gemeenteraden en vertegenwoordigende vergaderingen en ambtenaren. Het congres vond plaats op 6 oktober 2023 in Haarlem. Door sprekers vanuit o.a. de ­Rijksoverheid, aandeelhouders, adviesbureaus en HVC, werden ­presentaties over een groot aantal inhoudelijke dan wel meer beschouwende onderwerpen verzorgd.

Meerwaarde voor gemeenten en waterschappen HVC wil meerwaarde bieden voor haar aandeelhouders, zodanig dat gemeenten en waterschappen ook van deze meerwaarde overtuigd zijn. De activiteiten van HVC als nutsbedrijf dienen ter uitvoering van het beleid van gemeenten en waterschappen op het gebied van recycling van grondstoffen, afvalbeheer en duurzame energie. Bovendien zijn zij de belangrijkste afnemers van onze diensten. Door te presteren op onze dienstverlening en deze te blijven verbeteren werken wij hieraan. Wij rapporteren aan onze aandeelhouders over de resultaten die wij met onze inspanningen voor hen realiseren, zowel op het gebied van afval- en grondstoffen als op het gebied van duurzame energie.

Communicatie met aandeelhouders Twee keer per jaar vindt een aandeelhoudersvergadering plaats waarin onder meer de strategie, behaalde resultaten en alle belangrijke investeringen met de aandeelhouders worden afgestemd. Voor en na elke aandeelhoudersvergadering wordt een vooruitblik resp. terugblik verstrekt aan de colleges en de dagelijkse besturen ten behoeve van de informatievoorziening van hun raden of algemene besturen. HVC hecht eraan om haar aandeelhouders óók inhoudelijk over actuele onderwerpen te informeren. Wij hanteren daarvoor een aantal verschillende typen bijeenkomsten: • Digitale kennissessies zijn volledig digitaal en zijn bedoeld voor zowel bestuurders als ambtelijke vertegenwoordigers. Tijdens een kennissessie in maart 2023 67

bestuursverslag.

Ook zijn diverse raden en/of andere vertegenwoordigingen vanuit diverse aandeelhouders in 2023 bij HVC op bezoek geweest. Voor dergelijke bezoeken wordt een programma op maat samengesteld.

Transparante en gerichte communicatie HVC hecht aan het open en transparant communiceren met inwoners, ­omwonenden, gemeenten, waterschappen, woningcorporaties en andere ­belanghebbenden. Voor het realiseren van onze doelstellingen op het gebied van energie en hergebruik hebben we de hulp van en samenwerking met al deze groepen nodig. In onze marketing en communicatie nemen wij onze stakeholders via campagnes en reguliere communicatie mee in onze activiteiten die verduur­ zaming en CO2-reductie tot doel hebben. We stimuleren duurzaam gedrag door te communiceren over afvalpreventie en -scheiding én over energieconsumptie en –besparing. Op plekken waar we actief zijn, zoals bij de aanleg van een warmte­net, het ontwikkelen van een aardwarmtebron of de bouw van een zonnepark, zoeken we zoveel mogelijk persoonlijk contact met omwonenden en andere belanghebbenden om ze mee te nemen in het project en de gevolgen voor de omgeving. In 2023 zijn we verdergegaan met het optimaliseren en richten van de onlinecommunicatie, onze social mediakanalen en de HVC-app. We hebben in 2023 onder andere waaronder de website hvcgroep.nl, ingezet op het versterken van de arbeidsmarktcommunicatie. Eind 2023 was de start van de publiekscampagne ‘Wij gaan voor afvalvrij. En jij?’ waarin we inwoners en gemeenten uitnodigen om mee te denken over het ­realiseren van een afvalvrije wereld.

Website hvcgroep.nl 2023 • 3,9 miljoen bezoeken (2022: 4,2 miljoen) • 8,2 miljoen bekeken webpagina's (2022: 7,5 miljoen)

gedrag, en wordt deze gestimuleerd om zelf ook een steentje bij te dragen aan een schone wereld. In 2023 hebben we 4.064 bezoekers ontvangen in Alkmaar. In de energiecentrale in Dordrecht waren dit er 1.095. Vanaf september 2023 hebben we de rondleidingen in Dordrecht stopgezet in verband met o.a. de geluidsoverlast als gevolg van het toenemend aantal ontploffingen van lachgascilinders in de verbrandingsoven.

Educatie

Overleg met de Centrale Ondernemingsraad (COR)

Onze educatie is gericht op leerlingen van basisscholen in het werkgebied van HVC. Met ons educatiepakket 'de groene bende’, bedoeld voor groep 7 en 8, benadrukken we het belang van afval voorkomen en scheiden, recycling en het gebruik van duurzame energie. Het pakket bestaat uit een magazine en een excursie naar de afvalenergiecentrale in Alkmaar of Dordrecht. Ook omwonenden en andere geïnteresseerden zijn welkom voor een bezoek aan de afvalenergiecentrales en andere installaties van HVC. Op 1 juni 2023 opende burgemeester Anja Schouten de geheel vernieuwde rondleiding in de afvalenergiecentrale in Alkmaar: expeditie Schone Wereld. In een mix van luisteren, doen (interactie) en kijken neemt de expeditie de bezoeker op een toegankelijke manier mee in een verhaal over klimaatverandering, duurzaamheid, circulaire economie en ons consumptie­

De COR bestaat uit een vertegenwoordiging van 10 leden uit de OR van de ­business units Energie uit Afval/ Groen Gas & Compost (3 leden), OR Inzameling & Logistiek (4 leden) en OR Staf/ Duurzame Energie/ Finance (3 leden). In 2023 hebben de COR en de bestuurder vijf keer overleg gevoerd en heeft er een dagbijeenkomst plaatsgevonden.

@TD Cascade, foto toevoegen: Zie gedeelde teams omgeving – Foto’s – 9. Overig – Expeditie 7 bij levensboom]

De COR heeft in zijn overleggen met de bestuurder uitgebreid gesproken over thema’s zoals strategie, veiligheid, CO2-doelstellingen, operationele doelstellingen,

financiële ontwikkelingen en investeringen. Bij de dagbijeenkomst in november is de COR meegenomen in de uitdagingen op gebied van o.a. klimaatverandering, CO2-emissie en afbouw van fossiele brandstoffen en wat dit betekent voor de toekomst als het gaat om de bedrijfsvoering van HVC.

Daarnaast hebben alle OR-en aandacht besteed aan het opstellen van RI&E’s (Risico Inventarisatie & Evaluatie), zowel HVC-breed als per business unit. Diverse OR- en commissieleden hebben een opleiding gevolgd op het gebied van Arbo­ beleid en de VGWM-commissies zijn actief met dit onderwerp aan de slag gegaan. De COR heeft in november een gesprek gevoerd met een lid van de RvC. De RvC ziet dat bij HVC met veel enthousiasme en inzet van collega’s gewerkt wordt en dat afstemming tussen de verschillende disciplines verbetert. Op het gebied van veiligheid is vooruitgang geboekt, al blijven er ook zorgen door bijvoorbeeld de gevaren van lachgascilinders (zie ook Schade door lachgascilinders op pagina 59). Ziekteverzuim en werkdruk zijn onderwerpen die blijvend aandacht nodig hebben. Voor de toekomst is het van belang dat HVC zijn investeringsbesluiten realiseert om de financiële doelstellingen veilig te stellen.

Kinderen schrijven hun duurzame voornemen een blad van de 'levensboom' tijdens de expeditie Schone Wereld.

68

bestuursverslag.

De COR heeft ook een gesprek gevoerd met de bedrijfsarts. Daar is onder andere gesproken over de (hoge) werkdruk en de zorgen van collega’s in Dordrecht over hun gezondheid naar aanleiding van de berichtgeving over de PFAS-lozingen door buurbedrijf Chemours. De stijgende inflatie en hogere (energie-)kosten zijn in 2023 terugkerende onderwerpen geweest in de overleggen. Net als in 2022 heeft de COR signalen van collega’s ontvangen dat de hoogte van de reiskostenvergoeding woon-werkverkeer een punt van zorg is. Andere signalen van collega’s gingen over de hoogte van de maaltijdvergoeding, de overwerkvergoeding op zaterdag, regels rondom doorgroeimogelijkheden en autoregeling. In het Personeelshandboek zijn aanvullende arbeidsvoorwaarden vastgelegd. In 2023 zijn diverse wijzigingen in het Personeelshandboek door de PHB-werkgroep ter instemming aan de COR voorgelegd. Voor een deel is hiermee tegemoetgekomen aan de opgevangen signalen die hiervoor zijn genoemd. Medewerkers van HVC kunnen met fiscaal voordeel producten aanschaffen via de FiscFree-regeling (werkkostenregeling). Vanaf begin 2024 worden enkele ‘groene arbeidsvoorwaarden’ toegevoegd in het aanbod van FiscFree. Collega’s hebben dan de mogelijkheid om, met fiscaal voordeel, de eigen woning te verduurzamen met zonnepanelen of een warmtepomp.

In de cao is opgenomen dat de COR samen met de bestuurder een collectieve resultaatdeling kan afspreken. De COR heeft net als in 2022 ook voor 2023 besloten om de collectieve resultaatdeling te koppelen aan de winst. De COR is van mening dat iedere collega bijdraagt aan de (positieve) resultaten van HVC en heeft daarom weer gekozen voor een gelijk bedrag voor alle medewerkers (naar rato van het dienstverband). De COR heeft begin 2023 positief geadviseerd over de overname van ZAVIN, ­inclusief de harmonisatie van arbeidsvoorwaarden van deze nieuwe collega’s. De COR is daarnaast op de hoogte gesteld van het adviestraject Herontwerp ­Organisatiestructuur, inclusief de personele gevolgen ervan bij de BU Inzameling & Logistiek. De COR heeft ingestemd met een assessment op privacy-risico's omtrent camerabewaking Dordrecht en de (herziene) Klokkenluidersregeling.

69

bestuursverslag.

In de aanloop naar de verkiezingen van volgend jaar hebben alle OR-leden, in een gezamenlijk overleg met de algemeen directeur en manager HR, de verschillende mogelijkheden van medezeggenschap verkend om te kunnen bepalen wat de beste manier is voor vertegenwoordiging van alle medewerkers van de verschillende business units en ondersteunende afdelingen.

Veilige en gezonde werkomgeving Het heeft voor ons de hoogste prioriteit om ervoor te zorgen dat alle (vaste en tijdelijke) collega’s een gezonde en veilige werkomgeving hebben, waar zij met plezier kunnen werken en zich kunnen blijven ontwikkelen. Een veilige en gezonde werkomgeving, zowel sociaal als fysiek en waar veel ruimte is voor ontwikkeling en groei, vormt een kernpunt van het beleid van HVC.

Focus op het melden van risico’s: de preventieve meldingen Begin 2022 is gestart met het ontwikkelen van het risicolandschap van HVC. In dit kader is HVC-breed aandacht besteed aan het preventief melden van risico’s, met als doel 2 preventieve meldingen per persoon per jaar in 2023. Het aantal preventieve meldingen is in 2023 flink gestegen ten opzichte van 2022 (1.806 meer meldingen) en het totaal aan meldingen (incl. incidentmeldingen) kwam uit op 3.215, waarvan 90% afgehandeld is. Bij de business unit Energie uit Afval droegen de meldingen met betrekking tot explosies vanuit de lachgascilinders flink bij en bij de business unit Inzameling waren er meldingen met betrekking tot agressie en integriteit richting onze ­medewerkers. Hoewel er duidelijk beter gemeld wordt, hebben we het streven van gemiddeld twee preventieve meldingen per persoon per jaar niet bij iedere business unit gehaald. We blijven dit nastreven. Een analyse van de oorzaken laat zien dat verreweg het grootste deel van de meldingen branden en explosies als gevolg van de lachgascilinders betreft; vanzelfsprekend is dit een punt van aandacht. Toch baren falend materieel/ gereedschap, het zich niet houden aan afspraken, onjuiste werkwijzen en ­onoplettendheid ons ook zorgen.

Incidenten Het aantal ongevallen met verzuim van onze contractors liet een lichte daling zien ten opzichte van 2022 (van vijf naar drie). Bij onze eigen medewerkers is dit aantal

ten opzichte van 2022 gestegen van 27 naar 36 door een toename van ongevallen bij de business unit Inzameling. Er is een verbeterproces gestart om het veiligheidsbewustzijn van medewerkers te vergroten met risicobesprekingen tijdens individuele dialogen en ook zal er gestart worden met een veiligheidscultuurprogramma. Het aantal branden (63) is flink gestegen ten opzichte van 2022; die stijging was zichtbaar bij Energie uit Afval en bij Inzameling. Er is aandacht gevraagd voor de risico’s van de toename van ingezamelde lithium-ion-accu’s. Extra maatregelen en instructies – ook voor BHV’ers – zijn in de maak. Het aantal meldingsplichtige emissie-overschrijdingen bij Energie uit Afval is verdubbeld (van 16 naar 32 meldingen), voornamelijk in de tweede helft van het jaar; een direct verband met de start van de vervolging van lachgasovertreders. Het aantal overlastklachten is iets gedaald ten opzichte van 2022 (van 34 naar 30 klachten). Om het aantal incidenten terug te brengen zullen we – naast blijvende aandacht vragen voor veiligheids- en milieuonderwerpen – goede analyses blijven maken van vooral die incidenten met een hoog-risicopotentieel. Bij grondige incident­ onderzoeken en -analyses zullen de basisoorzaken van deze incidenten ons leiden naar oplossingen die het opnieuw optreden van soortgelijke incidenten helpen voorkomen.

Verhoging kwaliteit Bij de business units Energie uit Afval en Groen Gas & Compost is de certificering voor ISO 14001, 9001 en 45001 met goed gevolg behouden en is bij Inzameling ISO27001 verkregen. Er is daarnaast veel aandacht geweest voor de introductie van het verbeterde Management of Change-proces.

BHV Er is in 2023 een verbetering ingezet van het aantal BHV-oefeningen, met extra aandacht voor realistische scenario’s. Het valt op dat wanneer BHV-teams ingezet worden, ook in geval van echte incidenten, dat het niveau van de inzet hoog is; iets om trots op te zijn en verder op te bouwen.

70

bestuursverslag.

Veiligheid en KAM algemeen • In de compliancetool op gebied van wet- en regelgeving Pharius zijn registers aangemaakt voor de verschillende business units. De volgende stap is om alle wetten te beoordelen en van acties te voorzien. Vervolgens moet de impact van de Omgevingswet, die per 1 januari 2024 is ingegaan, verwerkt worden. Dan kunnen we de veranderingen bijhouden en is er wat wet- en regelgeving betreft een indicatie van de mate van compliance. • In september hadden we de duizendste veiligheidsmelding. We streven ernaar om de stijgende lijn in meldingen in 2024 organsatiebreed voort te zetten om zo het veiligheidsbewustzijn van de medewerkers te vergroten. • In november is voor de business units Energie uit Afval en Groen Gas & Compost een her-certificeringsaudit voor de ISO-9001, ISO-14001 en ISO-45001 succesvol uitgevoerd en zijn de certificaten weer voor drie jaar verlengd, waarbij er jaarlijks een controle-audit uitgevoerd zal worden.

• Op gebied van vergunningen is vooruitgang geboekt op verschillende terreinen: het project om de DeNOx lijn 1-3 over te zetten van gas op stoom; het uitbreiden van het HVC- kantoor en het omleggen van de routing van (afval)transporten en herinrichting van het HVC-terrein in Alkmaar; het voldoen aan de nieuwe BRL 2307-1 door het aanpassen van het A&V- beleid van HVC Alkmaar; concreet het aanvragen van de euralcodes 19.12.09 en 19.12.12 voor de acceptatie van bodemassen en de verwerking daarvan in de bodemaswasinstallatie. • Bij Warmte Opwek is een initiële audit voor ISO-45001 met goed gevolg ­afgerond. Ook hebben we daar een interne zelf-assessment uitgevoerd bij exploitatie. Uitkomst is dat we ruim op level 3 zitten, wat in februari 2024 bevestigd moet worden bij de externe audit. Uitdagingen om de stap naar level 4 (proactief) te maken zitten voornamelijk rondom interne communicatie.

Resumé HVC heeft de ambitie om op het gebied van veiligheid continu te verbeteren. Door het stimuleren van het melden van risico’s en deze risico’s in kaart te brengen willen wij ongevallen voor zijn. Alle aspecten van veiligheid komen daarbij aan de orde, van arbeidsgerelateerde veiligheid en procesveiligheid tot psychosociale veiligheid, met aandacht voor het welzijn van de medewerkers. Er worden regelmatig audits uitgevoerd om verbeterpunten vast te stellen en op te volgen. Er worden nieuwe systemen ingericht om veiligheid ook procesmatig beter te borgen. Ook wordt veel aandacht besteed aan het bewustzijn van de mede­ werkers over veiligheidsonderwerpen en aan het eigenaarschap voor veiligheid

in de lijn. Immers, enkel de intrinsieke motivatie van alle HVC-medewerkers bij elkaar kan leiden tot het optimale niveau van veiligheid in de organisatie.

Met ons SROI-beleid willen wij mensen die het niet zo gemakkelijk hebben op de arbeidsmarkt uitnodigen en aanmoedigen om mee te doen in het arbeidsproces

Re-integratie & Loopbaanbegeleiding In 2023 hebben wij in totaal 46 loopbaantrajecten binnen HVC begeleid. Hiervan zijn in totaal 30 trajecten succesvol afgerond in 2023 en 16 trajecten lopen door in 2024.

en ze daarin ondersteunen. We onderzoeken voortdurend of er (plaatsings-) mogelijkheden zijn binnen onze eigen organisatie of die van onze deelnemingen en leveranciers. Hieronder staan diverse activiteiten en inspanningen die HVC levert omtrent participatie, SROI en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO).

Wet Verbetering Poortwachter, re-integratie 1e en 2e spoor HVC geeft invulling aan de Wet Verbetering Poortwachter. In nauwe samenwerking met onze arbodienst, leidinggevenden, HR-adviseurs en betrokken collega’s, zijn er in totaal 15 re-integratietrajecten bij de loopbaanadviseur aangemeld, waarvan 9 trajecten zijn afgerond en 6 trajecten nog doorlopen in 2024. Loopbaanbegeleiding en duurzame inzetbaarheid In 2023 zijn er in totaal 12 trajecten aangemeld voor diverse vormen van loopbaanbegeleiding en/of duurzame inzetbaarheid. Hiervan zijn 9 trajecten succesvol afgerond en 3 trajecten lopen door in 2024. Jobhunt-trajecten voor WW-uitkeringsgerechtigden HVC is eigenrisicodrager voor de WW. Dit betekent dat de WW-uitkeringskosten vanuit UWV worden doorbelast aan HVC. In 2023 hebben we in totaal 16 jobhunttrajecten voor deze uitkeringsgerechtigden (ex-HVC collega’s) succesvol verzorgd. Deze mensen zijn geheel of gedeeltelijk uitgestroomd naar passend ander werk en ontvangen vanuit UWV/HVC nog een aanvullende WW-uitkering. 6 Trajecten lopen door in 2024. Social Return on Investment (SROI)/participatie HVC staat als maatschappelijk betrokken organisatie middenin de samenleving.

Duurzaamheid is op vele vlakken binnen HVC een belangrijk thema, ook als het gaat om werk, richting onze medewerkers en ook als het gaat om het leveren van een bijdrage aan een duurzame arbeidsmarkt met kansen voor iedereen. Wij streven ernaar dat ons medewerkersbestand een afspiegeling is van de samenleving. Het leveren van een bijdrage op het gebied van (arbeids-)participatie en SROI is voor HVC dan ook vanzelfsprekend.

71

bestuursverslag.

Arbeidsparticipatie Er zijn op de diverse locaties en/of binnen bedrijfsonderdelen van HVC en haar deelnemingen mensen vanuit verschillende doelgroepen werkzaam. Voor een deel worden deze mensen op basis van detachering ingezet, bijvoorbeeld vanuit een werkbedrijf van de gemeente of via gespecialiseerde bemiddelingsorganisaties. Maar het komt ook voor dat we als HVC rechtstreeks een dienstverband aangaan of dat inhuur via een uitzendbureau plaatsvindt. Daarnaast heeft HVC een aantal deelnemingen in vennootschappen en samenwerkingsverbanden met andere organisaties. Ook hier wordt op verschillende manieren (samen)gewerkt met mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, met het doel om structureel werk te bieden of te helpen met het vinden van een reguliere baan. Sociaal inkopen (MVOI HVC heeft een gecoördineerde inkoopafdeling (inkoopvolwassenheidsniveau 3) met een sterke basis van beleidsuitgangspunten. Deze punten zijn het handelingskader voor inkopers, opdrachtgevers, budgethouders en leveranciers. De kernwaarden van HVC komen terug in onze aanpak. Een mooi voorbeeld hiervan is onze nieuw aangeschafte bedrijfskleding. HVC heeft zich bij de keuze voor een nieuwe leverancier gericht op een zo duurzaam mogelijk productieproces. Aan het eind van de levensduur wordt alle kleding weer ingenomen om gerecycled te worden tot nieuwe grondstof.

Ook voor het wasproces is gekozen voor de meest duurzame methode waarbij de belasting voor het milieu zo minimaal mogelijk is. Co-creatieve projecten Bij co-creatieve projecten gaat het om samenwerking met bedrijven, onderwijs en/of andere maatschappelijke partners om potentiële kandidaten (verder) te ontwikkelen. Bij HVC wordt op dit moment bijvoorbeeld een samenwerking

onderzocht voor integrale samenwerking in een pilotproject ‘schone leefomgeving’ met de gemeente Zaanstad en Purmerend. Er vindt er een verkenning plaats van elkaars sterke punten en elkaars toegevoegde waarde om zodoende op een efficiënte manier werkgelegenheid te bieden op basis van stabiliteit en continuïteit. Maatschappelijke activiteiten Door het uitvoeren van maatschappelijke activiteiten geven wij ook invulling aan de SROI. Wij dragen actief bij aan activiteiten waarbij we kennis, expertise of middelen delen. Voorbeelden hiervan zijn de rondleidingen voor scholen in onze afvalenergiecentrales en het organiseren van open dagen op andere HVC-locaties. HVC is ambassadeur van het netwerk ‘NetwerkenWerkt!’, een kosteloos netwerk, opgezet en aangejaagd door de Loopbaan­adviseur van HVC in samenwerking met een Adviseur van Leerwerkbedrijf Werkom (van gemeenten Zaanstad en Purmerend). Het doel van dit netwerk is om, naast de SROI-inspanningen, overheid, bedrijven en organisaties samen te laten werken in de uitdagingen waarmee zij te maken krijgen in een steeds veranderende arbeidsmarkt. Denk hierbij o.a. aan de re-integratie van medewerker(s) vanuit arbeidsongeschiktheid of boventalligheid vanuit diverse werkgevers in een bepaalde regio. Maar ook helpt het netwerk bij het plaatsen van participatiekandidaten, zoals uitkeringsgerechtigden en werkzoekenden.

Tijdens deze bijeenkomsten matchen we kandidaten aan vacatures of stage/werkervaringsplekken en wisselen we contacten, tips en ervaringen uit. NetwerkenWerkt! is in 7 arbeidsmarktregio’s actief, te weten in: Alkmaar, Zaanstreek/Waterland, Dordrecht/Breda, Friesland/Groningen/Drenthe, Zuid-Kennemerland/IJmond, Amsterdam en Noord Holland Noord.

Vitaliteit en duurzame inzetbaarheid HVC faciliteert en ondersteunt, waar nodig en/of gewenst, collega’s in de eigen persoonlijke ontwikkeling om het huidige werk te kunnen (blijven) doen. En we stimuleren ook om zelf (meer) sturing te geven aan de eigen loopbaan, daardoor veranderingen beter te kunnen opvangen en met plezier, in goede gezondheid en met toegevoegde waarde te kunnen blijven werken. Wij bieden daartoe een ruim opleidingsbudget, diverse interventies op vitaliteit & gezondheid, financiële en/of mentale coaching en andere op levensstijl gerichte interventies. Iedereen kan met zijn of haar leidinggevende afspraken maken over trainingen en opleidingen om

72

bestuursverslag.

duurzaam inzetbaar te blijven, ook als deze opleidingen buiten de eigen functie liggen. Dit komt namelijk de mobiliteit ten goede. Vanaf 2017 bestaat er binnen HVC de regeling Generatiepact. De regeling biedt collega’s vanaf acht jaar voor hun AOW-leeftijd de mogelijkheid om minder te gaan werken met behoud van 100% pensioenopbouw. De fte-ruimte die op deze manier ontstaat wordt voor minimaal 80% ingevuld met instroom van jongeren. In 2023 zijn er 28 collega’s voor het eerst gaan deelnemen in de regeling ­Generatiepact. Vanzelfsprekend stromen er ook collega's uit de regeling doordat ze de pensioengerechtigde leeftijd bereiken. Eind 2023 maakten in totaal 98 collega's gebruik van deze regeling. In 2023 zijn er 58 nieuwe collega’s aan­genomen in de leeftijd van 30 jaar en jonger, in 2022 waren dat er 50. HVC is afgelopen jaar gegroeid in personeelsomvang met 93 medewerkers, van 1.276 naar 1.369 medewerkers, in fte gerekend is dat een toename van 1.191 naar 1.245 fte. Een deel betrof autonome groei wegens uitbreiding kern­ activiteiten en 25 medewerkers zijn overgenomen van ZAVIN in Dordrecht, waarvan HVC de activiteiten heeft overgenomen per 1 april 2023. Alle mede­ werkers van HVC vallen onder een CAO. In 2024 verwachten wij groei in ons personeelsbestand in lijn met de uitbreiding binnen onze activiteiten.

Ziekteverzuim Het gemiddelde ziekteverzuim in 2023 ligt met 6% boven de doelstelling (< 5,5%) maar is ten opzichte van 2022 wel gedaald (2022: 6,6%). Met name bij Inzameling zien we ten opzichte van 2022 een aanzienlijke daling. Er is een flinke inspanning verricht, met veel interventies, om dit te bereiken. Een belangrijke reden voor het relatief hoge verzuim blijft het grote aandeel van middellang en (zeer) langdurig verzuim. Dit is een blijvende zorg.

financiële ontwikkelingen. Algemeen 2023 was wederom een dynamisch jaar, zowel intern als extern. Op economisch vlak zijn de effecten van de oorlog in Oekraïne en de hoge inflatie die daarop volgde, nog steeds voelbaar. Prijzen voor materiaal en arbeid zijn gestegen en ook de rentes zijn opgelopen, waardoor financiering duurder wordt en business cases andere uitkomsten geven. Operationeel heeft HVC een goed jaar gehad voor de meeste activiteiten, maar hier zijn wel uitzonderingen op. Zo is HVC in 2023 geconfronteerd met significante schades als gevolg van een wettelijk verbod op lachgas per 1 januari 2023. Deze komen nu vaak in het restafval terecht wat leidt tot explosies in de verbranding ovens. De schade die HVC heeft geleden in de afvalenergiecentrales loopt inmiddels op tot vele miljoenen. Naast productiederving door ongeplande ­stilstand, hebben de explosies ook tot significante materiële schades geleid in de installaties, met een aanzienlijke stijging van onderhoudskosten tot gevolg. ­Gedurende 2023 zijn diverse maat­regelen getroffen om het risico te reduceren. Hierbij dient onder andere gedacht te worden aan extra sorteerstappen om de lachgas containers uit de afvalstromen te halen, inzameling met een vergoeding voor de ontdoener op diverse punten en een andere inzet van installaties.