4 Bijlage 3 Jaarverslag 2023 HVC

29

bestuursverslag.

samenwerking met de InfraCo, de coöperatie waar alle aangesloten partijen van het Warmte Netwerk Westland lid van zijn. In de toekomst kan ook restwarmte van bedrijven uit de haven van Rotterdam via de ondergrondse leiding WarmtelinQ en warmte uit andere bronnen via dit warmtenet worden afgenomen. De ambitie is om in 2030 een capaciteit van 500 MW warmte te bereiken, waarmee tweederde van de warmtevraag van de glastuinbouw in de regio Westland aardgasvrij kan worden ingevuld.

Verdere ontwikkeling aardwarmteprojecten • In 2023 heeft HVC voor de bestaande warmtenetten Dijk en Waard, Sliedrecht en Lelystad en voor een nieuw warmtenet in Den Helder een SDE++ subsidie ­(Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie) voor de ont­wikkeling van aardwarmtebronnen toegekend gekregen. Opgedane kennis en kunde uit het Westland kunnen we daarmee ook bij deze gemeenten toepassen. De voorwaarde voor subsidie is dat de bronnen binnen zes jaar in bedrijf gaan. • In Lelystad is een ontwerp voor seismisch onderzoek gemaakt. Dit aanvullende onderzoek wordt in 2024 uitgevoerd en brengt ongeveer 50 km van de ­ondergrond in kaart. • Samen met Stadverwarming Purmerend (SVP) is een opsporingsvergunning voor een aardwarmteproject onder het Markermeer aangevraagd en toegekend. Dit project is niet heel anders dan een conventioneel geothermieproject, behalve dat de bron 2,5 kilometer onder water ligt. De vervolgstap is het beter in kaart brengen van de ondergrond. • In Den Helder heeft HVC grond aangekocht voor de beoogde aardwarmtelocatie en wordt het project verder uitgewerkt naar verdere besluitvorming in 2024. • In Hoorn heeft HVC een opsporingsvergunning voor de ontwikkeling van ­aardwarmte. Aardwarmte is in Hoorn naast aquathermie een mogelijke ­duurzame warmtebron voor het warmtenet. Eerste stap is de ondergrond verder in kaart brengen.

• In Almere heeft HVC samen met Vattenfall in 2023 een opsporingsvergunning verkregen. Het project wordt verder uitgewerkt.

Aquathermie: thermische energie uit oppervlaktewater en afvalwater • HVC werkt toe naar energiewinning uit oppervlaktewater en/of afvalwater in de gemeenten Velsen, Gorinchem, Hendrik-Ido-Ambacht en Zwijndrecht. • In Gorinchem is de detailengineering gestart om een warmtepompinstallatie van 2,5 MW te realiseren. De aanbestedingsfase om een partij te selecteren die deze duurzame bron kan realiseren binnen de door ons gestelde kaders qua veiligheid, milieu, betrouwbaarheid en efficiency is gestart. Binnen enkele jaren zal thermische energie uit oppervlaktewater woningen van warmte voorzien. • Hendrik-Ido-Ambacht en Velsen zijn in vooronderzoek. • In Zwijndrecht wordt thermische energie uit afvalwater als potentiële warmtebron verder onderzocht. Slibverbranding en elektrische boiler In Dordrecht is de warmtelevering volledig verduurzaamd door de ingebruikname van de e-boiler en de warmte uit de slibverbrandingsinstallatie. Samen met de warmte uit de afvalenergiecentrale is er sprake van het eerste grote aardgasvrije warmtenet van Nederland. De installatie is voorbereid voor een koppeling naar de ‘onderdoorgang’ onder de Merwede zodat deze in het laatste kwartaal van 2024 kan worden aangesloten op het warmtenet van Sliedrecht.

van slib naar duurzame warmte. 1 5

Het warmtenet vertakt zich via overdrachtsstations naar woningen en bedrijven.

4

In een warmtewisselaar wordt deze warmte afgegeven aan het warmtenet.

Alles wat door het toilet (zoals poep), de douche en afvoer wegspoelt, wordt via het riool afgevoerd.

2

In een waterzuiveringsinstallatie wordt het water schoongemaakt en blijft er rioolslib over.

3

30

bestuursverslag.

deze duurzame warmtebron zal in de toekomst warmte leveren aan duizenden woningen en bedrijven in Dordrecht, Sliedrecht en Papendrecht.

Dit verbranden we bij de slibverbrandingsinstallatie (SVI) in Dordrecht. Het rioolslib is erg nat. Daarom drogen we dit eerst. Tijdens het droogproces geven slibdampen (‘brüdendamp’) bij condensatie warmte af.

Start boorwerkzaamheden aardwarmte Polanen met HVC, gemeente Westland en warmtecoöperatie Polanen. Met het stukslaan van de champagnefles is de boorkop traditioneel ingewijd.

4. Strategische kennispartner warmtetransitie De warmtetransitie is complex en kan alleen succesvol worden wanneer alle belangrijke stakeholders met elkaar voor de lange termijn willen samenwerken. Woningbouwcorporaties en bedrijven hebben verplichtingen om te verduurzamen en soms gebouwen aardgasvrij te maken voor 2030. Netbeheerders hebben een enorme klus te klaren om de energietransitie, van warmtepompen tot laadpaal, te faciliteren. Gemeenten hebben de complexe taak om de regie te voeren binnen dit speelveld, deels beleidsmatig door bijvoorbeeld het op- en vaststellen van een Transitievisie Warmte, maar ook bij de uitvoering via wijkuitvoeringsplannen. En niet te vergeten bewoners, die ook een rol hebben om energie te besparen en bij te dragen aan een duurzame toekomst.

“door aansluiting van de slibverbrandings­installatie en een nieuwe elektrische boiler is het warmtenet van Dordrecht volledig aardgasvrij.” Chris Kuijten directeur Energie uit Afval

Deze aardgasvrije opgave staat nog steeds hoog op de gemeentelijke agenda. Er zijn meer middelen beschikbaar gekomen om aan de slag te gaan met onder andere het isoleren van woningen en het uitfaseren van slechte energielabels (e-f-g) om energiearmoede terug te dringen. Dit betekent dat gemeenten waar HVC al actief was op warmtevlak willen intensiveren en versnellen, andere gemeenten willen starten en regelmatig zoeken ook niet-aandeelhoudende gemeenten contact met ons met de vraag hoe aan de slag te gaan. HVC levert haar bijdrage op de volgende drie thema's.

@TD Cascade, foto toevoegen aardwarmte Polanen: Zie gedeelde teams omgeving – Foto’s – Activiteiten – Warmtelevering en ontwikkeling – Start warmtenet Hoorn

Werkzaamheden om Hoorn aardgasvrij te maken

31

bestuursverslag.

1. Positiebepaling en kennisontwikkeling: De urgentie is groot, maar de opgave eveneens. Gemeenten moeten bepalen hoe en met wie ze de warmtetransitie vormgeven. HVC helpt met kennis, advies en analyses zodat gemeenten zichzelf kunnen positioneren, hun rol kunnen kiezen en passend beleid kunnen vormen. 2. Organisatie en governance: De warmtetransitie is een langjarig traject dat vraagt om structurele en gelijkwaardige samenwerking tussen verschillende partners. Als gemeente met haar belangrijkste partners, zoals bijvoorbeeld woningbouwcorporaties, graag wil starten met het mogelijk realiseren van een warmtenet, kan HVC als publieke partner daarin een belangrijke rol spelen om haalbaarheid inzichtelijk te maken. 3. Participatie en uitvoering: Uiteindelijk vindt de warmtetransitie plaats in wijken en straten van Nederland. Behalve de technische uitvoering, hebben we ook een verantwoordelijkheid in de sociale opgave, zoals zorgen voor een betaalbaar aanbod en een duidelijk proces gedurende een project. Daarom is in samenwerking met gemeenten veel aandacht voor communicatie en participatie.

Duurzame energie

“voor elk warmtenet een duurzame bron.” Onze warmtenetten draaien duurzaam door We zitten middenin de energietransitie, waarbij het doel is om vanaf 2050 geen aardgas meer te gebruiken in Nederland. Een mooi alternatief voor gas is een warmtenet. Bij HVC zijn we hiermee al jaren bezig en werken we aan warmtenetten in de regio’s Alkmaar, Dordrecht, Gorinchem, Assendelft, Westland, Pijnacker, Hoorn en Den Helder met een lengte van 304 kilometer. Ruim 27.000 woningen zijn hierop aangesloten. Komende jaren komen daar nog eens 30.000 aansluitingen bij.

De warmteleiding die vanuit de afvalenergiecentrale de grond ingaat.

Harold Koekkoek manager Opwek

32

bestuursverslag.

Hoe kunnen die warmtenetten blijven draaien als er straks geen afval meer is? “Dat is geen probleem,” vertelt manager Opwek Harold Koekkoek. “De meeste warmtenetten draaien namelijk nu al niet meer op afvalverbranding. De bio-energiecentrale in Alkmaar, waar niet-herbruikbaar afvalhout wordt verbrand, is daar de bron van het warmtenet. In Dordrecht komt de warmte

voor 70 procent uit de verbranding van rioolslib. In beide gevallen door biomassa dus. In het Westland gebruiken we al volop aardwarmte. Op steeds meer plekken leggen we een warmtenet aan waar we een geschikte duurzame bron bij zoeken.” “In Heerhugowaard en Sliedrecht hebben we opsporingsvergunningen gekregen om te boren naar aardwarmtebronnen (geothermie). Dat zijn hete warmtebronnen op kilometers diepte. Die bronnen voeden straks het warmtenet. In Hendrik- IdoAmbacht gaan we energie uit oppervlaktewater winnen (aquathermie). En in Gorinchem halen we de warmte uit rioolwater. “Dus zelfs als er in de toekomst geen afval meer te verbranden is, kunnen onze warmtenetten gewoon blijven doordraaien”, stelt Harold Koekkoek tevreden.

Landelijke ontwikkelingen Met de toegenomen urgentie zien we bij gemeenten veel animo om aan de slag te gaan. Dit hangt ook samen met de landelijke ontwikkelingen wat betreft wet- en regelgeving en subsidieregelingen. In 2022 heeft de minister voor Klimaat en Energie al aangegeven voornemens te zijn te besluiten dat in de Wet collectieve warmte (Wcw), de opvolger van de huidige Warmtewet, warmtenetten bij voorkeur integraal, maar in ieder geval grotendeels publiek moeten zijn. Een beslissing die naadloos aansluit bij de wijze waarop HVC opereert. Eind 2023 heeft het demissionaire kabinet met deze Wcw ingestemd, en volgt verdere besluitvorming daarover in 2024. Een andere belangrijke wet, de Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie, is ook aan de Tweede Kamer toegestuurd. Deze wet geeft de gemeente de mogelijkheid om uiteindelijk een einddatum voor het leveren van aardgas in wijken vast te leggen. Dit betekent dat alle bewoners in een dergelijke wijk een alternatief georganiseerd dienen te hebben, bijvoorbeeld een warmtepomp of als het haalbaar is een collectieve oplossing zoals een warmtenet. Een derde belangrijke landelijke ontwikkeling was de eerste openstelling van de Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS). Dit wordt een structurele regeling die tot 2030 bedoeld is om voor warmtebedrijven de onrendabele top in een warmtenet-investering te bekostigen.

In 2023 heeft HVC gekozen om twee aanvragen in te dienen, voor de realisatie van het warmtenet in Monster (gemeente Westland) en in Den Helder. Eind 2023 is hier positief op beschikt door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Belangrijkste ontwikkelingen bij onze aandeelhouders HVC is gesprekspartner van de eigen aandeelhouders, ministeries, kennisinstellingen en lokale initiatiefnemers (zoals woningcorporaties en energiecoöperaties). Met de aanstaande wettelijke ontwikkelingen en nieuwe instrumenten die gemeenten tot hun beschikking krijgen, zien we dat we vaker over warmte met onze aandeelhoudende gemeenten in gesprek gaan. Dit kan gaan van een verkennend gesprek over de opgave, de moeilijkheid om te starten in meer landelijke gebieden tot het daadwerkelijk willen onderzoeken van de mogelijkheid van een warmtenet. Landelijk worden we uitgenodigd om mee te denken over wet- en regelgeving, te spreken op congressen en deel te nemen aan verschillende overleggen binnen o.a. de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, Geothermie

33

bestuursverslag.

“in 2023 hebben we met onze warmtenetten de CO2-uitstoot met ruim 25 kton CO ­gereduceerd.” 2

Robert Crabbendam manager Gebiedsontwikkeling

Nederland en Energie-Nederland. Ook het ministerie van Binnenlandse Zaken, het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, het Nationale Programma Lokale warmte, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en TNO maken graag gebruik van onze kennis en onze bereidheid tot transparantie. Door al deze gesprekken te voeren is HVC beter in staat haar aandeelhouders mee te nemen in het snel veranderende speelveld binnen de warmtetransitie. Nieuwe wetgeving, technologische ontwikkelingen, financiële instrumenten en maatschappelijke sentimenten worden nauwlettend gevolgd en gedeeld. Komende jaren gaat HVC hier verder op professionaliseren.

5. Veiligheid Het allerbelangrijkst is voor ons dat al onze medewerkers en de partijen waarmee wij samenwerken, veilig en gezond hun werk kunnen uitvoeren. Wij doen het maximale om te voldoen aan wet- en regelgeving en borgen en verbeteren de kwaliteit van onze dienstverlening, met respect voor het milieu en voor onze omgeving. Om de bedrijfscontinuïteit te garanderen voor onze stakeholders, werken we continu en ketenbreed aan verbetering. Fysieke, psychologische, sociale veiligheid, kwaliteit en milieu zijn integraal onderdeel van onze werkwijze. Leren van incidenten vinden wij essentieel en daarom melden we incidenten en bespreken we deze binnen de werkoverleggen en MT-vergaderingen. Bij hoogrisico-meldingen doen we aanvullend onderzoek om verbeterpunten vast te

warmteprojecten. stellen. We zijn in 2023 gestart om de ongevallen en hoogrisico-incidenten te bespreken met een aantal van onze aannemers om te bekijken hoe we samen verbetering kunnen realiseren.

Warmteprojecten

a a

a

Aannemers Ook in onze rol als opdrachtgever nemen we veiligheid serieus. Hierbij is samenwerking met onze leveranciers, aannemers en partners essentieel. Alleen als iedereen betrokken is en proactief handelt, kunnen we succesvol werken aan een veilige werkomgeving. Ondanks onze gezamenlijke inspanningen hebben er in het afgelopen jaar 2 ongevallen met verzuim plaatsgevonden waarbij onze aannemers betrokken waren. In 5 gevallen was EHBO of medische behandeling nodig. Helaas hadden we in 2023 ook 2 ongevallen waarbij een omstander betrokken was.

Samenwerken in de branche We zijn actief in branche-brede initiatieven, waaronder Samen Veilig Werken aan Warmte en de HSE Werkgroep van Geothermie NL. Dit biedt ons de kans om nauwer samen te werken met andere bedrijven op het gebied van veiligheid en gezondheid en zo gezamenlijk de standaarden te verhogen en samen te leren van incidenten die hebben plaatsgevonden.

34

bestuursverslag.

a

a

a

a a

a

a

a a

aa

a

a

Hein HVC Warmte doet actief mee met de hein-leergang, een branche-breed gedrags-/ cultuurprogramma van samen veilig werken aan warmte. De twee delen ‘Ontdek hein’ en ‘Leer heinen’ zijn inmiddels door 90% van de betrokken collega’s gevolgd. Dit programma richt zich vooral op gedrag en heeft tot doel om een omgeving te creëren waarin we elkaar kunnen aanspreken en daarmee elkaar helpen om onveilige situaties te herkennen, te benoemen en te voorkomen. NEN Veiligheidsladder Wij zijn gestart met het meten van onze veiligheidscultuur met de NEN safety culture ladder (Veiligheidsladder). Met deze externe meting bepalen we waar we staan op de ladder (niveau 1-5) en krijgen we inzicht in welke stappen we moeten zetten om op niveau 3 te komen, met de ambitie daarna door te groeien naar niveau 4. Trede 4 staat voor het proactieve niveau: veiligheid heeft een hoge prioriteit en zit in de vezels van het bedrijf. We continueren ons veiligheids- en cultuurprogramma waarmee we het proactieve gedrag verder borgen in onze cultuur.

a

a a

a

a

a

Warmteprojecten en warmtenetten

Opsporingsvergunning aardwarmte

maart 2024

maart 2024

in bedrijf in realisatie

a

aardwarmtebron

toegekend

HVC-gemeenten

aangevraagd

in ontwikkeling in onderzoek

Warmteprojecten en warmtenetten

Opsporingsvergunning aardwarmte

maart 2024

maart 2024

Communicatie met de omgeving in bedrijf toegekend a aardwarmtebron Betrokkenheid van de omgeving is essentieel bij de aanleg van een warmtenet en de in realisatie HVC-gemeenten aangevraagd ontwikkeling van duurzame warmtebronnen. In nauw overleg met onze ­partners in ontwikkeling in onderzoek verzorgen we de communicatie naar omwonenden en bedrijven in de omgeving. Afhankelijk van de fase van het project gaat dit om persoonlijk contact, brieven, brochures en e-mails, ondersteund door een projectwebsite.

Zonne-energie Door het ontwikkelen, realiseren en exploiteren van grootschalige zonneparken, ondersteunen wij onze gemeenten en waterschappen in de energietransitie. Hierbij hebben we een scherp oog voor landschappelijke inpassing en zorgen we ervoor dat inwoners kunnen meepraten én meeprofiteren van de opbrengsten van de zonneparken.

2023 kende periodes van veel natte en donkere dagen, maar ook uitzonderlijk veel zon. Dit zien we terug in de productie van onze 71 zonne-energielocaties. Deze wekten in 2023 in totaal 72,1 GWh op (2022: 66,4 GWh), genoeg om ruim 29.000 huishoudens van groene stroom te voorzien. Met de opwekking van deze duurzame energie, vermijden we 30.640 ton aan CO2-uitstoot.

Zonnepark Noordermeerdijk

Zonnepark Sunspace

Een van onze tot nu toe grootste ontwikkelprojecten is een zonnepark in de Noordoostpolder, Noordermeerdijk. Dit zonnepark, ontwikkeld in de joint venture van HVC en Zonnop B.V., heeft een vermogen van ca. 100 MWp. Dat is genoeg duurzame stroom voor 37.000 huishoudens, waarmee we ruim 39.000 ton CO2-uitstoot besparen. De 11 grondeigenaren (Zonnop bv), andere betrokken partijen en omwonenden laten zien dat we door samenwerking grote stappen kunnen zetten om energieneutraal te worden.

Een ander zonnepark van HVC in de Noordoostpolder is zonnepark Sunspace. In het tweede kwartaal van 2023 bereikten wij hiervoor financial close. Dat betekent dat alle benodigde contracten zijn getekend, waaronder met de aannemer en de bank. In mei zijn we met de realisatie gestart. In april 2024 verwachten we het zonnepark met zijn 74.000 zonnepanelen op te kunnen leveren. Ook bij dit zonnepark kunnen inwoners financieel participeren, waarmee ze gaan profiteren van de opbrengst. Voorafgaand aan de opening gaan we van start met het participatieproces. Met dit park, met een vermogen van 46 MWp, verwachten we genoeg duurzame elektriciteit op te wekken voor zo’n 17.000 huishoudens. Daarmee levert zonnepark Sunspace een belangrijke bijdrage aan een energieneutrale gemeente Noordoostpolder.

In het eerste halfjaar van 2024 verwachten wij 'financial close', de afronding van de financieringsfase, te bereiken. Hiermee kunnen we een aannemer opdracht geven voor het realiseren van het zonnepark. Vooralsnog gaan we ervan uit dat we medio 2024 kunnen starten met de realisatie en aan het eind van het jaar de eerste zonne-panelen kunnen plaatsen op het zonnepark langs de Noordermeerdijk.

35

Visualisatie van zonnepark Noordermeerdijk, waarbij de zonnepanelen tussen de windmolens liggen.

bestuursverslag.

Duurzame energie “Mooi dat een afvalbult nu een zonnepark is” Zonnepark Braambergen van HVC en Afvalzorg ligt op een voormalige stortplaats in Almere. Ruim 26.000 zonnepanelen wekken jaarlijks groene stroom op voor zo’n 5.200 huishoudens. Ook inwoners uit de omgeving profiteren met obligaties mee in de opbrengsten van het zonnepark. In totaal zijn er 117 deelnemers in het park. Met acht obligaties is Wallie Hoogendoorn uit Zeewolde een van hen.

“duurzaam en maatschappelijk betrokken zijn voor mij belangrijke voorwaarden.”

“Het is eigenlijk een soort hobby van me. Investeren in duurzame energie en crowdfunding van duurzame projecten die een maatschappelijke betrokkenheid hebben. Maar die natuurlijk ook wat geld opleveren. Duurzaam en maatschappelijk zijn voor mij belangrijke voorwaarden. Dat was al toen ik werkte bij de Environmental Sciences Groep waar we, toen nog dwars tegen de stroom in, ons sterk maakten voor een duurzame leefomgeving. Na mijn pensioen ben ik mij hiervoor blijven inzetten met mijn investeringen. Via Facebook las ik over het zonnepark Braambergen. Dat maakte mij heel nieuwsgierig. Een afvalbedrijf dat investeert in duurzame energie. Heel mooi dat er op zo’n afvalbult een zonnepark is gebouwd en er zo een nuttige bestemming van is gemaakt waar je ook kunt mountainbiken.”

Wallie Hoogendoorn participant zonnepark Braambergen

36

bestuursverslag.

eventuele zorgen of bezwaren samen zoeken naar oplossingen. Ook in het ontwerp houden we altijd rekening met de omgeving. We laten onze zonneparken bijvoorbeeld zoveel mogelijk opgaan in het landschap. Bij het zonnepark dat we langs de Noordermeerdijk in de Noordoostpolder gaan aanleggen, leggen we extra groen aan en krijgen de sloten een natuurlijke, verbrede oever. Langs de zonnepanelen op zonnepark Sunspace in Marknesse onttrekken we de fundering van de zonnepanelen aan het zicht door rondom taluds met kruidenrijk grasland aan te leggen. Richting de oplevering van de projecten maken we het de omwonenden mogelijk om zelf te investeren en mee te profiteren van de opbrengst van het zonnepark.

HVC als ontwikkelpartner zonne- en windenergie

Zonnepark Sunspace

Zonnepark Braambergen In het voorjaar van 2023 konden inwoners van gemeente Almere investeren in zonnepark Braambergen (50% deelneming HVC, 50% Afvalzorg) na de realisatie van het zonnepark eind 2022. Hierdoor profiteren zij mee van de opbrengsten. Om het voor veel mensen toegankelijk te maken, konden inwoners voor €250,- per obligatie instappen. Er zijn in totaal 117 obligaties verkocht. Het zonnepark is daarnaast zo goed mogelijk ingepast in het landschap, zodat de omgeving aantrekkelijk en geschikt blijft voor recreatie. Naast het zonnepark loopt een mountainbikeparcours en ligt een wijngaard. Een mooi voorbeeld van meervoudig ruimtegebruik. De zonnepanelen wekken genoeg duurzame energie op om circa 5.200 huishoudens van elektriciteit te voorzien.

Samen met gemeenten, waterschappen, bedrijven en inwoners ontwikkelt HVC grootschalige zonne- en windenergieparken. Inmiddels hebben wij jarenlange ervaring in het ontwikkelen, structureren, bouwen en onderhouden van deze complexe, duurzame energieprojecten. Door deze kennis en ervaring kunnen wij onze aandeelhouders goed ondersteunen met het invullen van hun Regionale Energiestrategie (RES)-opgave en hun streven om energieneutraal te worden. In ons aandeelhoudersgebied zijn wij in gesprek met verschillende gemeenten, waterschappen en grondeigenaren om de mogelijkheden voor zonne- en windenergie te bespreken. Dit heeft geleid tot een ontwikkelportefeuille van meer dan

“door onze kennis en ervaring met complexe zon- en windprojecten ondersteunen wij aandeelhouders met het invullen van hun duurzaamheidsopgave.”

Oog voor de omgeving Naast het opwekken van duurzame energie, streven we er met onze projecten ook naar om een positieve bijdragen te leveren voor de natuur, de omgeving en de inwoners. Inwoners denken mee, participeren in de maatschappelijke uitdagingen en profiteren financieel mee van de opbrengsten van het park. Zo kunnen we voor

37

bestuursverslag.

Marcel Dommisse Manager Zon & Wind

600 MW aan zon- en windprojecten die we de komende jaren kunnen realiseren. Hiermee kan ongeveer 695.000 MWh aan stroom per jaar worden opgewekt, genoeg om 280.000 huishoudens van groene stroom te voorzien en , waarmee we uiteindelijk 295.000 ton aan CO2-uitstoot zouden kunnen vermijden.

Zon- en windprojecten Noordzee w

Veiligheid zonne- en windenergie Belangrijk uitgangspunt bij zon- en windprojecten is dat alle werkzaamheden waarvoor wij als opdrachtgever eindverantwoordelijk zijn, veilig worden uitgevoerd. Tijdens de ontwerpfase stellen wij een 'veiligheidsplan ontwerpfase' op met een risico-inventarisatie. De aannemer maakt op basis hiervan een gedetailleerd 'veiligheidsplan uitvoeringsfase' voor de bouw van het zonne- of windpark, dat wij vervolgens beoordelen. De aannemer zorgt voor het veiligheidsmanagement op de bouwplaats.

z

z

z

z

w z

w

zon

z

z

w

*

in het kort 2023

• aantal locaties: 71 • opbrengst: 72,1 GWh • voldoende stroom voor circa 29.000 huishoudens

z

w

• vermeden CO2-uitstoot: 30,6 kton

z

w

z

* incl. deelnemingen

w

z

z z

z

z

Zon- en windprojecten maart 2024 in bedrijf

Z

zonne-energie

HVC-waterschappen

in realisatie

W

windenergie

HVC-gemeenten

in ontwikkeling 38

bestuursverslag.

Windenergie Met het ontwikkelen van windenergie dragen we bij aan de verduurzaming van de elektriciteitsproductie van gemeenten en waterschappen.

De Hollandse wind deed haar werk goed in 2023. Onze zes windmolens op land wekten dit jaar 20,7 GWh aan duurzame energie op. Dat is meer dan vorig jaar (17,81 GWh). Daarnaast participeren wij voor 10% in offshore windpark Gemini en hebben het recht om 15% van de Garantie van Oorsprong certificaten (GvO's) af te nemen. In 2023 namen we 368 GWh aan GvO's af. Dat is iets meer dan in 2022 (355 GWh).

in het kort 2023

• opbrengst: 388,4 GWh • voldoende stroom voor circa 156.700 huishoudens • vermeden CO2-uitstoot: 165,1 kton • op zee: participatie (10%) in windpark Gemini • ontwikkelportefeuille met meer dan 125 MW aan windpark ontwikkelingen

Windpark Brielse Maasdijk

Oog voor de omgeving

In samenwerking met waterschap Hollandse Delta ontwikkelen we 5 windmolens aan de Brielse Maasdijk in de gemeente Nissewaard. De omgevingsvergunning die we hadden aangevraagd voor de realisatie en exploitatie van het windpark is op 11 september 2023 ontvankelijk verklaard. Nadat het college van gemeente ­Nissewaard een positief advies heeft gegeven voor het afgeven van een ontwerpverklaring van geen bedenkingen (VVGB), heeft de gemeenteraad deze voorlopig geweigerd af te geven op 2 november 2023. De gemeente heeft het ontwerpweigeringsbesluit en de vergunningsaanvraag gepubliceerd ter inzage op 12 december 2023, waarna de zienswijzeperiode van 6 weken is ingegaan. De gemeente Nissewaard moet in april 2024 een definitief besluit nemen voor het afgeven of weigeren van de VVGB.

Ook bij de ontwikkeling van onze windparken vinden wij participatie van ­omwonenden belangrijk. We bespreken samen de ideeën, zorgen of bezwaren en zoeken naar oplossingen. Dit doen we door onder andere ‘keukentafelgesprekken’ te voeren, het organiseren van bewonersavonden en bijvoorbeeld de inzet van een digitaal bezoekerscentrum met alle informatie rondom het project. Bij windpark Brielse Maasdijk wordt voor de communicatie bijvoorbeeld nauw samen­ gewerkt met de gemeente Nissewaard en Energiecoöperatie Voorne-Putten. Maar ook de omgevingsraad denkt mee en geeft advies over het project. Eventuele zorgen over mogelijke overlast bij een windproject proberen we weg te nemen door bijvoorbeeld het maken van 3D-visualisaties om een realistisch beeld te krijgen van de turbine in hun omgeving. Maar ook door te kijken naar hoe we de impact op de leefomgeving van omwonenden kunnen minimaliseren. Dit kan onder andere door bijvoorbeeld mitigerende maatregelen te treffen. Dit betekent dat de turbines vaker stilstaan om zo geluidsoverlast en slagschaduw te vermijden.

Windpark RWZI-West Met waterschap Amstel, Gooi en Vecht werken we samen aan de ontwikkeling van een windpark (AGV-HVC Windpark B.V.) bestaande uit 4 windmolens op de locatie van de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) in Amsterdam-West. Op 22 december 2023 hebben we financial close bereikt. In 2024 starten we met de voorbereiding voor de realisatiefase.

39

wind

• op land: 6 windmolens

bestuursverslag.

Bij onze windparken kunnen omwonenden ook meedenken over het gebied waarin het park ontwikkeld wordt. Zo kijken we hoe we toevoegingen kunnen doen die positief bijdragen aan de omgeving. Bijvoorbeeld door het opzetten van een omgevingsfonds waardoor woningen verduurzaamd kunnen worden, door isolatie of hybride warmtepompen. Ook ondersteunen we met het omgevingsfonds bijvoorbeeld sociale, maatschappelijke en natuur­versterkende projecten, zoals de aanleg van een voedselbos of plaatsing van zonnepanelen bij de lokale (sport)verenigingen.

Levering van duurzame energie

HVC levert groene elektriciteit en gas aan haar aandeelhouders en warmte aan inwoners, zakelijke klanten en aandeelhouders

HVC levert gas en/of groene elektriciteit aan aandeelhoudende gemeenten en waterschappen voor verlichting van gemeentehuizen, openbare gebouwen en diverse voorzieningen in de openbare ruimte zoals lantaarnpalen, verkeersregelinstallaties en rioolgemalen en waterzuiveringsinstallaties. Daarnaast leveren wij in de regio Alkmaar, de regio Dordrecht en Gorinchem ook warmte. Wij leveren warmte onder meer vanuit de aardwarmtebron in Westland, de bio-energiecentrale en de afvalenergiecentrales in Alkmaar en Dordrecht en de slibverwerkingsinstallatie in Dordrecht. Onze warmte gaat naar huishoudens, bedrijven, glastuinbouwondernemers en gemeentelijke panden die zijn aangesloten op het warmtenet.

Ontwikkelingen energieprijs De inkoopprijzen voor elektriciteit en gas zijn in 2023 gedaald tot een tamelijk stabiel, maar historisch gezien nog redelijk hoog niveau. Echter door geopolitieke spanningen blijft er een risico op een volatiele markt. In 2023 hebben wij voor al onze energieklanten met een kleinverbruikaansluiting het landelijke prijsplafond ingericht om de energiekosten beheersbaar te houden. Dit prijsplafond vervalt in 2024.

Aandeelhoudersenergie Via HVC AandeelhoudersEnergie kunnen aandeelhoudende gemeenten en waterschappen door inbesteding elektriciteit en/of gas bij HVC afnemen. Hiermee wordt de inzet van menskracht en financiële middelen bij een aanbestedingstraject voorkomen. In 2023 heeft HVC AandeelhoudersEnergie nieuwe contracten gesloten voor het leveren van stroom en gas. Dit jaar is uitgebreid met 8 gemeenten en 1 waterschap. Per 1 januari 2024 leveren we dan ook elektriciteit en gas aan:

40

bestuursverslag.

• de Drechtstedengroep (gemeente Dordrecht, gemeente Alblasserdam, gemeente Hendrik Ido Ambacht, gemeente Hardinxveld-Giessendam, gemeente Papendrecht, gemeente Sliedrecht en gemeente Zwijndrecht) • de gemeente Waterland Per 1 januari 2025 leveren we elektriciteit en gas aan waterschap Rivierenland. In totaal levert HVC AandeelhoudersEnergie aan 40 gemeenten en 5 (per 1-1-2025: 6) waterschappen, zijnde 76% van alle aandeelhouders.

Particuliere stroom- en gasklanten naar 'om | nieuwe energie' De energieprijzen zijn de afgelopen twee jaar behoorlijk in beweging geweest. Dit zorgt voor stevigere regulering van de overheid, wat veel tijd en geld kost voor HVC. Dit gaat ten koste van een van onze belangrijkste kernactiviteiten: het helpen verduurzamen van onze aandeelhoudende gemeenten door het aanleggen van warmtenetten, het ontwikkelen van duurzame warmtebronnen en het produceren van zonne- en windenergie. Daarom heeft HVC haar particuliere stroom- en gasklanten per 1 januari 2024 overgedragen aan ‘om | nieuwe energie’, een groen energiecollectief zonder winstoogmerk.

• onze duurzame energiebronnen zijn: zon,

energielevering

in het kort 2023

wind, aardwarmte, warmte en elektriciteit uit

Dienstverlening en klanttevredenheid In 2023 gold er een prijsplafond voor onze energieklanten. Wij hebben hen ­hierover uitgebreid geïnformeerd. Met onze energierapporten geven wij klanten inzicht of hun voorschot in lijn ligt met de afrekening op hun jaarnota. ­Daarnaast hebben wij de dienstverlening via onze website geoptimaliseerd. In 2023 hebben wij klantadviseurs aangenomen die toekomstige warmteklanten zo goed mogelijk informeren over wat dit voor hen betekent. Zij geven ook energiebesparingsadvies wat helpt om de energiekosten zo laag mogelijk te houden. Nadat klanten contact hebben gehad met de klantenservice, meten wij de tevredenheid. Het gemiddelde klanttevredenheidscijfer blijft hoog. Over het kalenderjaar 2023 was dit een 8,8 (2022: 9,0). Wij blijven ook in 2024 de tevredenheid van onze klanten monitoren.

Cyberaanval Begin mei heeft er een cyberaanval plaatsgevonden bij het datacentrum van een IT-leverancier waar HVC mee samenwerkt. Voor zover wij weten zijn geen data van klanten gelekt. Inmiddels hebben wij de samenwerking met het datacentrum beëindigd en zijn deze activiteiten bij HVC ondergebracht. Daarnaast hebben wij extra beveiligingsmaatregelen genomen om dit in de toekomst te voorkomen.

Duurzame energie

Duurzame energie (in GWh) (in GWh)

niet-herbruikbaar afvalhout en

1.374

­slibverbranding en groen gas uit gft • duurzame energieproductie: 561.077*

1.350

1.380

1.391

1.246

stoom

1200

rioolwaterzuiveringsinstallaties

• klanttevredenheidscijfer: 8,8** • ons particuliere klantenbestand voor stroom en gas hebben wij eind 2023 ­overgedragen aan om | nieuwe energie.

Warmte uit: de aarde

de slibverbrandingsinstallatie de bio-energiecentrale 900

de afvalenergiecentrales Elektriciteit uit: wind op zee wind op land

600

zon de slibverbrandingsinstallatie

*

uitgedrukt in elektriciteitsconsumptie van huishoudens en inclusief aardwarmte

de bio-energiecentrale

300

de afvalenergiecentrales

** het cijfer is gebaseerd op 46 weken. In verband met de cyberaanval zijn er 7 weken geen enquêtes uitgestuurd.

41

bestuursverslag.

0

2019

2020

2021

2022

2023

Gas uit: vergisting groente-, fruit- en etensresten

Klimaat

“een uniek en eigenzinnig jasje voor rondleiding HVC.”

Expeditie Schone Wereld helpt je duurzame keuzes maken Op 1 juni lanceerde HVC samen met een schoolklas en de burgemeester van Alkmaar de expeditie Schone Wereld. We hebben de rondleiding door de afvalenergiecentrale in een nieuw en eigenzinnig jasje gestoken. In een mix van luisteren, doen en kijken neemt de expeditie bezoekers op een vernieuwende manier mee in een verhaal over het klimaat, schone energie, afval en hergebruik. Anja Schouten was op de opening namens alle aandeelhouders van HVC. 47 burgemeesters, wethouders en dijkgraven uit Noord-Holland, Zuid-Holland, Flevoland en Friesland zetten de start van expeditie Schone Wereld extra kracht bij met een duurzame belofte. Burgemeester Anja Schouten: “Met de expeditie zet HVC kinderen en volwassenen op een leuke manier aan het denken over het klimaat. Het laat je anders kijken naar alledaagse gewoonten en dat kleine aanpassingen in je dagelijkse leven al helpen voor een duurzame wereld. Mijn duurzame belofte is dat ik elke dag blijf zoeken naar manieren om afval te verminderen en zuinig om te gaan met energie. Dat doe ik door telkens bewust de keuze te maken; bijvoorbeeld ga ik met de auto of met de fiets? Of: neem ik een verpakt of onverpakt product?”

Anja Schouten burgemeester van Alkmaar 42

bestuursverslag.

Bekijk de video

met duurzame beloftes

Gescheiden inzameling en afvalpreventie Wij ondersteunen de 28 gemeenten waar wij huishoudelijk afval inzamelen in hun beleid gericht op het verminderen van de hoeveelheid restafval, het verbeteren van de grondstof­ stromen en een betaalbare heffing. Dit doen we o.a. door inwoners te faciliteren bij het scheiden van grondstoffen aan huis, de goede afvalscheider te belonen (recycle-tarief) en door het geven van uitleg en voorlichting aan inwoners. Ook het voorkomen van afval, preventie, maakt hier deel van uit.

Van minder restafval en schone stromen naar preventie

Gertjan de Waard

HVC voert werkzaamheden uit in lijn met het uitvoeringsprogramma ‘Van Afval naar Grondstof’ (VANG), dat door de Rijksoverheid in samenwerking met onder andere de VNG en de NVRD is ontwikkeld om gemeenten te helpen om stappen te zetten naar een circulaire economie. Het goed scheiden van afval aan huis zorgt naast een toenemend bewustzijn voor een verhoging van de kwaliteit van afvalstromen om hoogwaardige recycling mogelijk te (blijven) maken. Verminderen van afval betekent ook het voorkomen van afval. Daarom zetten wij stappen om gemeente en inwoners te helpen bewuster te consumeren en minder te verspillen.

directeur Inzameling

Recycle-tarief: minder restafval Afval scheiden met het doel zo min mogelijk restafval over te houden en zo veel mogelijk waardevolle materialen te kunnen recyclen. Om dit te bereiken, hebben de gemeenten Velsen en Zwijndrecht in 2023 het recycle-tarief ingevoerd. De resultaten laten, net als na de invoering van het recycle-tarief in de gemeenten Hollands Kroon, Medemblik en Wormerland in 2022, een positief beeld zien: er worden meer materialen gerecycled en de hoeveelheid restafval daalde in Zwijndrecht met 81 kg per inwoner en in Velsen met 63 kg per inwoner. In 2024 volgen de gemeenten Hendrik-Ido-Ambacht en Papendrecht, alle voorbereidingen zijn hiervoor dit jaar getroffen.

43

“de hoeveelheid restafval daalt gestaag in onze gemeenten. We werken er met z’n allen hard aan om ook de kwaliteit van de afvalstromen zo hoog mogelijk te houden. Het is nu tijd voor een volgende stap die we samen met inwoners en gemeenten kunnen zetten. Een eerste stap naar een afvalvrije toekomst.”

bestuursverslag.

• waar: in 28 gemeenten

gescheiden inzameling in het kort 2023

• voor wie: 631.171 woonhuisaansluitingen en 156 basisscholen • hoe: bron- én nascheiding • recycle-tarief: in gemeenten Velsen, ­Zwijndrecht, Hollands Kroon, Medemblik, Wormerland, Noordoostpolder • grof huishoudelijk afval: 16 afvalbrengstations met meer dan 34 verschillende afvalstromen

Impact recycle-tarief op afvalaanbod (in kg/per inwoner) Recycle-tarief gemeenten

Niet recycle-tarief gemeenten

Alle gemeenten

200 150 100 50 130

120

210

187

192

170

KPI

2023 totaal

KPI

2023 totaal

KPI

2023 totaal

0

Schone stromen Naast het terugdringen van het restafval door onder andere recycle-tarief, stond 2023 ook in het teken van het verbeteren van de kwaliteit van de stromen. ­Hiervoor implementeerden we een meldingensysteem, Woweb, waarmee een inzamelaar en afvalcoach in de wijk kan registreren welke bak verkeerd afval bevat en waarom dit verkeerd is. Dit stelt ons in staat om bewoners die contact opnemen met onze klantenservice accurate informatie te geven waarom hun bak niet is geleegd en wat zij/ wij kunnen doen om dit op te lossen. Gemeenten die gebruik maken van het meldingensysteem Fixi, kunnen nu direct worden ­gekoppeld aan Woweb. Zo kunnen afvalgerelateerde meldingen van inwoners sneller worden opgelost. Veel inwoners zijn nog niet op de hoogte van de mogelijkheden van het scheiden van bijvoorbeeld etensresten en deze belanden nog grotendeels bij het restafval. Bijvoorbeeld in Zaanstad zijn daarom afvalcoaches op pad gegaan om met ­inwoners het gesprek aan te gaan over het scheiden van gft en etensresten. De inwoners ontvingen na het afnemen van een informatieve enquête gericht op gedragsverandering, biologisch afbreekbare zakjes en een gft-bakje voor in de keuken. Ook in bijvoorbeeld Koggenland en Drechterland hebben afvalcoaches gft-bakjes uitgedeeld aan inwoners.

De maatregelen zijn erop gericht om gft en etensresten zoveel mogelijk te scheiden, zodat het gerecycled kan worden tot compost en groen gas. 44

bestuursverslag.

Om de kwaliteit van afvalstromen te verbeteren is het herhalen van de boodschap wat er in welke bak of container hoort belangrijk. Daarnaast helpt het om het nut van goed afval scheiden duidelijk te maken. Deze twee elementen komen beiden aan bod in het kwaliteitsprogramma grondstoffen, waarin we een on- en offline campagne op de stromen plastic, blik en drinkpakken, gft en etensresten en textiel hebben gericht. Deze drie afvalstromen belanden namelijk nog veel bij het restafval en als ze wel gescheiden worden ingeleverd is er vaak sprake van vervuiling. Preventie – wij gaan voor afvalvrij In 2023 hebben we een vervolgstap gezet naar het voorkomen van afval. Preventie is een belangrijke bouwsteen in het VANG-programma omdat het beter is om afval te voorkomen dan te recyclen. Intern hebben we stappen gezet om medewerkers te inspireren afvalvrije keuzes te maken. We hebben twee kringloopmarkten georganiseerd, we delen wekelijks inspirerende content met tips en hebben in de bedrijfskantines aandacht besteed aan de Verspillingsvrije Week. HVC maakt onderdeel uit van de landelijke koplopergroep afvalpreventie onder

@TD Cascade, foto toevoegen aardwarmte Polanen: Zie gedeelde teams omgeving – Foto’s – Activiteiten – 5. Gescheiden inzameling – Schone Stromen

Afvalcoach Thea deelt een gft-bakje uit aan de inwoners van Zaanstad

Afvalbrengstations

@TD Cascade, foto toevoegen aardwarmte Polanen: Zie gedeelde teams omgeving – Foto’s – Activiteiten – 5. Gescheiden inzameling – vrouw afvalwolk

In 2023 hebben we onze dienstverlening kunnen uitbreiden met de opening van 3 onbemande afvalbrengstations. Naast Hoorn, zijn nu ook de afvalbrengstations in Den Helder, Hendrik-Ido-Ambacht en Schagen open in de avonduren en op zondag (uitzondering: Hendrik-Ido-Ambacht) voor het inleveren van snoeiafval, puin en grond. Om afvalbrengstations circulair en toekomstbestendig te maken, hebben we dit jaar een blauwdruk ontwikkeld die we in 2024 voor een aantal afvalbrengstations willen uitrollen. Een afvalbrengstation is dan niet alleen voor afval scheiden en recycling, maar ook voor kringloop, reparatie, educatie en upcycling. Dit gebeurt in samenwerking met lokale partners.

Campagnebeeld uit de film 'wij gaan voor afvalvrij, en jij?'

regie van Rijkswaterstaat en heeft geholpen bij de ontwikkeling van de Menukaart Afvalpreventie. Deze praktische handleiding bestaat uit vijf laagdrempelige ­icoonprojecten die gemeenten direct kunnen invoeren om afvalpreventie te stimuleren. Thema's zijn voedselverspilling, wasbare luiers, delen en lenen, de ja-ja sticker en reparatie. Via presentaties in het voorjaar en een praktisch webinar voor beleidsambtenaren en bestuurders in juni is een eerste stap gezet om deze projecten actief te promoten. Daarnaast zijn er presentaties geweest in diverse HVC-gemeenten over afvalpreventie. Enkele gemeenten gaan al aan de slag met de icoonprojecten. In Medemblik is een proef gestart met wasbare luiers. 25 gezinnen kunnen laagdrempelig en voordelig de overstap naar wasbare luiers maken. De proef loopt door in 2024. Net voor oudjaar is het programma ‘wij gaan voor afvalvrij, en jij?’ gelanceerd. Het startschot is een online inwonerscampagne waarin we onze droom voor een afvalvrije toekomst delen, inspirerende voorbeelden geven en zowel bestuurders als inwoners uitdagen om met ons mee te denken over hoe we zo'n afvalvrije toekomst samen kunnen nastreven.

45

bestuursverslag.

Vanwege de problematiek rondom lachgascilinders bij het restafval, was het vanaf juni mogelijk om deze cilinders in te leveren bij afvalbrengstations. In totaal zijn er 4.300 lachgascilinders ingenomen bij de afvalbrengstations. In Dordrecht deelden we bioscoopbonnen uit en in Velsen ontvingen inwoners 5 euro per ingeleverde lachgascilinder. In Dordrecht leverde de 4-weekse proef 72 lachgascilinders op en in Velsen leverde de 6-weekse proef 257 lachgascilinders op.

Resultaat afvalbrengstations • Aantal bezoekers in 2023: Circa 2,0 miljoen • Aantal bezoekers onbemande afvalbrengstations: circa 15.000 bezoekers • Hoeveelheid grof afval op ABS’en: 183,5 kton • Aantal afvalstromen op de ABS’en: 34 • 31 afvalstromen is het hoogste aantal op 1 ABS

Brongescheiden inzameling Inwoners centraal Inwoners staan aan de basis van alle resultaten die HVC samen met de gemeenten boekt. Daarom blijven we inspelen op de behoeften van inwoners en communiceren we zo persoonlijk mogelijk. Klantenservice De top 3 van de meestgestelde vragen bij de klantenservice is gelijk aan het ­voorgaande jaar: het aanvragen van een nieuwe bak, het melden van een nietgeleegde bak en het maken van een afspraak voor het ophalen van grof afval. Het merendeel van de contacten loopt via telefoon en e-mail en in toenemende mate kiezen inwoners ervoor om te chatten. Elke dag legen we duizenden ­containers. We doen er alles aan om inwoners zo goed mogelijk van dienst te zijn. Maar helaas gaat er ook wel eens iets mis en leidt dat tot een klacht. De hoeveelheid klachten neemt al een aantal jaren af. In totaal zijn er in 2023 170 klachten binnengekomen (2022: 265).

(in kton) 800

Overig Overig grof huishoudelijk Gescheiden stromen / GHA

600

Textiel Plastic, blik en drinkpakken

400

Glas Papier en karton 200 Gft en etensresten Ingezameld fijn huishoudelijk restafval

0 2019

Gedurende het afgelopen jaar is er gewerkt aan verdere digitalisering van de klantenservice zodat steeds meer aanvragen digitaal afgehandeld kunnen worden. De wens is om inwoners zoveel mogelijk zelf digitaal te laten regelen, zodat zij dat kunnen doen op het moment dat het voor hen het beste uitkomt.

Contact inwoners met de klantenservice 2023 • Circa 187.000 telefoontjes • circa 60.000 mails • circa 37.000 chats Via self-service op de website: • circa 43.000 aanvragen nieuwe afvalpas • circa 91.000 afspraken voor ophalen grof huishoudelijk afval

46

bestuursverslag.

2020

2021

2022

2023

Afvalcoaches Gemeenten kunnen aangeven waar zij de focus op willen laten leggen in deze gesprekken. De rode draad is overal het beter scheiden van het (rest-)afval en tegelijk het verbeteren van de kwaliteit van de gescheiden ingezamelde grondstofstromen. Afvalcoaches geven tips en wijzen mensen op handige hulpmiddelen bij het afval scheiden, zoals de HVC-app met daarin de afvalwijzer. Deze vorm van contact is intensief, maar zeer waardevol, omdat hij afgestemd is op het kennis­ niveau en de motivatie van de inwoner.

HVC-app Om inwoners makkelijk en snel informatie te geven over afval en afval scheiden hebben we al een aantal jaren de HVC-app. We zien deze app als een digitale ­afvalcoach, met advies op maat en inzicht in eigen gegevens. In de app zie je in één oogopslag wanneer wij het afval ophalen en wat waar hoort door middel van de barcodescanner en fotofunctie in de afvalwijzer. Om aan te sluiten op de wensen en behoeften van onze inwoners, is het verder ontwikkelen van de app

prioriteit voor HVC. Zo werken we toe naar maximale digitale toegankelijkheid van de app, hebben we het eenvoudiger gemaakt om een account aan te maken en hebben inwoners van gemeenten met recycle-tarief beter inzicht in hun rest­ afvalstatus. We werken verder aan relevante, gepersonaliseerde communicatie op basis van locatie en doelgroep.

Aantal app-gebruikers Totaal aantal gebruikers: circa 311.000 Gebruikers met een persoonlijk account: circa 124.000 Gebruikers uit een recycle-tariefgemeente: circa 102.000

Afvalvrije scholen In 2023 zijn er 8 basisscholen bijgekomen die deelnemen aan het programma ‘afvalvrije school’; 3 scholen in de Drechtsteden en 5 uit de gemeente Middenmeer. Daarnaast zijn 3 scholen gestopt met het programma. In totaal zijn er nu 156 scholen aangesloten. Met het programma leren we kinderen gewoonten aan die een leven lang meegaan. HVC haalt niet alleen plastic, blik en drinkpakken op, maar ook restafval, gft en papier. Zo is voor een school het afvalbeheer en de communicatie erover in één hand. In 2023 zijn we gestart met het optimaliseren van het programma, zodat het nog beter aansluit bij de wensen en behoeften van de scholen. Naast het inzamelen van afval en het communiceren over het scheiden van afval op scholen geven we diverse ­gastlessen, regelmatig samen met een lokale NME (natuur en milieu-educatie­centrum), zoals Weizigt in Dordrecht en MAK Blokweer in Hoorn en omgeving.

Verduurzaming wagenpark Het wagenpark is in 2023 verder verduurzaamd. Hierbij is wel sprake van grote vertragingen in de levering van voertuigen en apparatuur. Veel voertuigen zijn later geleverd of worden nog verwacht. Daardoor staat eind 2023 het aantal e-voertuigen op 28. Elektrisch laadplein in Dordrecht

47

bestuursverslag.

Samen met de leasevloot van personenwagens hebben we 158 elektrische voertuigen. In 2023 hebben we de laadcapaciteit op de vestiging Velsen en de vestiging Dordrecht met elk 2 grote laadpalen uitgebreid. Ook hebben we op elke vestiging een mobiele laadpaal geplaatst in de werkplaats. We hebben op de meeste locatie een homebased HVO100 tankstation aangelegd. HVO100, of beter gezegd ‘Hydrotreated Vegetable Oil’ is een schone vervanger voor diesel. Het getal ‘100’ achter de afkorting HVO geeft aan dat het gaat om een 100% duurzame dieselbrandstof, die niet gemixt wordt met fossiele brandstof. Deze brandstof zorgt voor CO2-reductie en een lagere uitstoot van schadelijke

Recycling

Voor een circulaire economie is recycling essentieel.

emissies. In 2024 volgt Den Helder als laatste locatie.

Recycling op 3 manieren Veiligheid In 2023 hebben 22 verzuimongevallen plaatsgevonden tijdens het inzamelen van afvalstoffen, 5 op een afvalbrengstation, 1 bij de afdeling BOI en 1 bij de afdeling Logistiek. In 2022 waren er 13 verzuimongevallen tijdens het inzamelen, drie op een afvalbrengstation en geen bij BOI. De stijging van 5 is natuurlijk niet wenselijk en in 2024 is er dan ook een aantal veiligheidsacties in het jaarplan opgenomen. Zo zal het veiligheids­bewustzijn van de medewerkers worden vergroot. Dit wordt gerealiseerd door tijdens individuele dialogen de risico's van de dagelijkse werkzaamheden te bespreken en te starten met een veiligheidscultuurprogramma. Een ander actiepunt voor 2024 is dat de risicogestuurde instructies en het ­risico-gestuurd toezicht wordt geïntensiveerd. Dit houdt in dat medewerkers extra voorlichting en instructies krijgen over risicovolle werkzaamheden en dat hier extra toezicht op wordt gehouden. In 2023 zijn de praktijkinstructies geauto­ matiseerd. Dat betekent dat de praktijkinstructies in een online systeem worden toegewezend aan een medewerker en worden gedocumenteerd. In 2024 zal worden verkend wat de mogelijkheden zijn om ook het toezicht te automatiseren. De zorgen omtrent agressie richting onze collega's nemen steeds meer toe.

Dit jaar zijn er 56 meldingen met betrekking tot integriteit, agressie, bedreiging en diefstal geregistreerd. In 2022 waren het 30. Elke melding is er één te veel en in 2023 is er veel aandacht besteed aan het terugbrengen van dit soort onwenselijke situaties. In 2024 heeft dit onderwerp ook de aandacht die het nodig heeft.

48

bestuursverslag.

Naast preventie en hergebruik is recycling een belangrijke activiteit om te voorkomen dat grondstoffen verloren gaan. Het is daarmee een belangrijke stap in de transitie naar een circulaire economie. Voor de meeste afval-/grondstofstromen is het gescheiden inzamelen daarvan cruciaal om hoogwaardige recycling mogelijk te maken. Dat geldt zowel voor afvalstromen die inwoners meestal al thuis apart houden (bronscheiding), zoals papier en karton, gft, textiel en glas als voor diverse soorten grof afval die zij naar een afvalbrengstation brengen. Huishoudens die niet goed het afval kunnen scheiden, zoals in flats, scheiden we voor zover dat kan machinaal. In een sorteerinstallatie voor restafval scheiden we o.a. metalen en verpakkingsmaterialen, zodat die kunnen worden gerecycled. Ten slotte leveren ook de residuen uit verbrandingsactiviteiten secundaire grondstoffen op die worden gerecycled. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om metalen en zand- en steenachtig materiaal uit de bodemassen van de afvalenergiecentrales en fosfaat uit de verbrandingsresten van de slibverbrandingsinstallatie.

Samenwerken aan recycling Voor de meeste secundaire grondstofstromen zijn meerdere stappen nodig om daadwerkelijke recycling te realiseren. Voor gft voert HVC alle stappen zelf uit ten behoeve van recycling; van gescheiden inzameling via verwerking tot productie van de compost die in de landbouw wordt benut als bodemverbeteraar. Voor de andere afvalstromen doet HVC dit altijd in samenwerking met derden.

recyclingactiviteiten recyclingactiviteiten HVC.HVC.

49

van

naar

waarmee en met wie

waarin komt het terug

gft en etensresten

compost

Vergisting- en composteerinstallatie

• bodemverbeteraar in tuin- en akkerbouw

oud papier en karton

grondstof voor nieuw papier

Papiersorteerinstallatie • SPK

• • • • •

kranten tijdschriften tissues dozen etc.

plastic, blik en drinkpakken (pbd)

grondstoffen voor nieuwe producten

• • • •

zeepflacons broodtrommels plastic flesjes blikjes

• • • •

pannen emmers pennen etc

grof huishoudelijk afval

grondstoffen zoals hout, metalen, hard plastic en betongranulaat

Sorteerinstallatie • Korenet • Sortiva

• • • •

bloempotten jerrycans speelgoed tuinstoelen

• • • •

meubels lampen afvalbakken etc

bodemassen (materiaal dat overblijft na verbranding restafval)

metalen (o.a. ferro-, nonferrometalen en roestvrijstaal) + vrij toepasbare bouwstof

Bodemaswasinstallatie • wASH

• stalen constructiebalken • keukengereedschap • auto-onderdelen • sieraden

rookgassen (vrijkomende gassen bij verbranding (rest)afval)

vloeibare CO2

CO2-afvanginstallatie (Alkmaar)

• vloeibare CO2 voor de groei van gewassen in de glastuinbouw

Voorscheidingsinstallatie haalt pbd uit restafval Kunststofsorteerinstallatie sorteert verpakkingsmateriaal uit gescheiden pbd in 7 stromen. • Sortiva

rioolslib en afvalwater

natuurlijke plasticvervanger

Demonstratiefabriek natuurlijke plasticvervanger waterschappen: • Wetterskip Fryslan • Brabantse Delta • De Dommel • STOWA • Hollandse Delta • Paques Biomaterials • Scheldestromen • HVC

vliegas (materiaal dat overblijft na verbranding rioolslib)

fosfaat

Pilotinstallatie fosfaatterugwinning • Technologiebedrijf TTBS • Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) • HVC

bestuursverslag.

• • • •

• aanvul- en ophoogmateriaal in wegenbouwprojecten • etc

biologisch afbreekbare zaaitrays voor plantjes biologisch afbreekbare landbouwfolie zelfhelend beton op termijn ook consumentenproducten zoals textiel of schoenzolen

• biologisch afbreekbare kunstmestkorrels

• samenwerking met partners • herbruikbare grondstoffen zoals: kunststoffen, papier, textiel, glas, compost,

recycling

in het kort 2023

vrij toepasbaar bodemas, metalen • installaties: vergistingsinstallatie, ­voorscheidingsinstallatie, kunststof­ sorteerinstallatie, bodemaswasinstallatie, e.a. • innovaties: pilotinstallatie voor natuurlijke plasticvervanger, pilotinstallatie voor fosfaatterugwinning

De ruwe bodemas die overblijft na verbranding van restafval.

Een aantal recyclingsactiviteiten uitgelicht Meer recycling door wassen bodemas Op de locatie Alkmaar worden door wASH (een samenwerkingsverband tussen HVC en Boskalis) alle bodemassen die overblijven na verbranding van restafval in onze 2 afvalenergiecentrales opgewerkt en vervolgens vermarkt als vrij toe­pasbaar aanvul- en ophoogmateriaal in wegenbouwprojecten. Waardevolle metalen zoals ijzer, (hoogwaardige) non-ferro en roestvrijstaal, halen we uit de bodemassen en worden in een volgende stap gerecycled. In 2023 leverde dit circa 32,7 kton recyclebaar metaal op.

Door de bodemas te ontdoen van metaaldelen en deze te zeven en te wassen, ontstaat een bouwstof die geschikt is als zandvervanger in de wegenbouw

50

bestuursverslag.

Terugwinnen van fosfaat De as die overblijft na slibverbranding bestaat nog voor zo’n 25% uit fosfaat. Fosfaat is een van de belangrijkste grondstoffen voor de industrie en de landbouw. Als we in staat zijn om deze fosfaten uit de verbrandingsas te halen, hoeven we deze schaarse grondstof niet via de mijnbouw uit de natuur te halen en maken we onze ambities waar om zoveel mogelijk grondstoffen terug te winnen. Samen met Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) en technologiebedrijf

Pilotinstallatie voor fosfaat-terugwinning in Dordrecht

TTBS hebben we in 2023 in Dordrecht in een pilotplant de ‘Rubiphos-technologie’ getest voor fosfaat-terugwinning. Het doel van de pilot was te ervaren of de ­technologie stabiel en continu kan draaien. Tevens wilden we weten of het verkregen fosfaat voldoet aan de kwaliteit die de markt vraagt. De resultaten van de pilot waren goed. We gaan in 2024 verder met de validatieproeven en in 2025 verwachten we op grotere schaal een proef te doen met als uiteindelijke doel alle fosfaat te kunnen terugwinnen. Zo halen we straks ons doel: fosfaat uit het zuiveringsslib. Dit is een mooie bijdrage aan de duurzaamheidsdoelstellingen van onze waterschappen en aan de circulaire economie. HVC heeft in 2023 circa 200 ton aan as geleverd aan een bedrijf dat hiervan een nieuw fosfaatmest­ product heeft gemaakt. Wanneer dit product is gecertificeerd en aan de Europese eisen voldoet, nemen de asleveringen in 2024 naar verwachting toe. Natuurlijke plasticvervanger De demonstratie-installatie in Dordrecht, waar uit afvalwater en rioolslib een natuurlijke plasticvervanger wordt gemaakt die volledig biologisch afbreekbaar is, is ondertussen bijna 2 jaar in bedrijf. We hebben de afgelopen jaren veel geleerd en verbeteringen doorgevoerd. Onze drie partners die het product, dat we

51

bestuursverslag.

CO2-afvang.

Caleyda hebben genoemd, in de toekomst willen afnemen zijn deze periode bezig met het testen van het materiaal voor diverse toepassingen. We verwachten in de tweede helft van 2024 deze demonstratiefase af te kunnen sluiten. De betrokken waterschappen zijn het afgelopen jaar al bezig met de volgende fase, de commerciële productie, zodat ze goed voorbereid zijn bij gebleken ­positieve resultaten en haalbaarheid. In 2023 hebben we met dit project een tweede plaats behaald bij de beste overheidsinnovaties van 2023. Afvangen van CO2 Afval verbranden levert energie (warmte en elektriciteit) op, maar ook CO2-emissie

naar de lucht. En dat willen we tot een minimum beperken. HVC wil voorkomen dat afval ontstaat door in te zetten op preventie, hergebruik en recycling. Pas als dat niet lukt zullen wij restafval verbranden waarna wij de CO2 die daarbij vrijkomt in de toekomst zo veel als mogelijk af willen vangen. De afgelopen jaren hebben we ervaring opgedaan met een kleinschalige installatie (2023: 757 ton CO2 afgevangen, 2022: 2.110 ton). Vanwege technisch groot onderhoud heeft de installatie in 2023 een periode stilgelegen. De afgevangen CO2 gebruiken we voor 63% in de glastuinbouw (daardoor minder gasverbruik in de kassen) en voor 37% in de bodemaswasinstallatie, waardoor we minder grondstoffen hoeven te gebruiken (soda en salpeterzuur). Momenteel bereiden we een grootschalige CO2-afvanginstallatie voor bij de afvalenergiecentrale in Alkmaar. De vergunning is aangevraagd, de aanbestedingsprocedure is in 2023 gestart en het investeringsbesluit verwachten we in 2024 te kunnen nemen. Voor CO2-afvang in Dordrecht zitten we in de studiefase.

Schommelende grondstofprijzen De grondstof- en energiemarkten kwamen in 2023 meer tot rust na de piek in 2022. Daarom daalden de prijzen in 2023 aanvankelijk, maar aan het einde van het jaar lagen de prijzen nog steeds hoger dan 2 jaar eerder. Dit geldt voor energie- en grondstofprijzen en metaal en hout. Bij kunststoffen zorgt het voornemen van het verplicht toevoegen van recyclaat nog niet tot verhoogde vraag aan gerecycled kunststof. De verpakkingsindustrie kiest nog onverminderd voor prijs boven milieu en gebruikt daarom nieuwe kunststoffen. Hierdoor blijft de vraag naar recyclaat achter en staat menig recycler op omvallen. De verhoogde rente en angst voor een teruglopende economie zorgt voor een aarzelende vraag aan grondstoffen. Daarom zijn financiële projecties voor hout, papier, metalen licht negatief.

52

bestuursverslag.

“de verpakkings­ industrie kiest nog onverminderd voor prijs boven milieu en gebruikt daarom nieuwe kunststoffen. Hierdoor blijft de vraag naar recyclaat achter en staat menig recycler op omvallen. ” Hendrik van de Vijver manager Regie op de Stromen

“zelfs uit verbrandingsassen ontstaat nieuw leven.”

Recycling

Je kunt meer recyclen dan je denkt HVC werkt dagelijks aan een schone wereld. Door afvalstoffen te recyclen voorkom je dat kostbare grondstoffen verloren gaan. Gft, papier, glas, plastic, textiel en dergelijke zijn bekende afvalstromen die we kunnen recyclen door ze apart in te zamelen. Maar we gaan zelfs nog verder dan dat. Bij HVC recyclen we ook reststoffen die we overhouden na verbrandingsactiviteiten. Hoe we dat doen, weet manager recycling bij HVC Menno Timmerman als geen ander. “Een voorbeeld is wASH, een samenwerkingsverband tussen HVC en Boskalis. De twee afvalenergiecentrales in Alkmaar en Dordrecht verbranden restafval. Je houdt dan bodemas over die we grondig wassen in de bodemaswasinstallatie. Na opwerking is het restproduct een vrij toepasbaar aanvul- en ophoogmateriaal in wegenbouwprojecten. Ook halen we waardevolle metalen zoals ijzer, (hoogwaardige) non-ferro en roestvrijstaal uit de bodemassen zodat andere verwerkers dit kunnen recyclen.” Menno haalt nog een voorbeeld aan. “HVC wil voorkomen dat afval ontstaat door in te zetten op preventie, hergebruik en recycling. Pas als dat niet lukt verbranden wij het restafval waarna wij de CO2 die daarbij vrijkomt zo veel mogelijk afvangen en omzetten in vloeibaar CO2 voor de glastuinbouw.”

Menno Timmerman directeur Recycling 53

bestuursverslag.

De bodemaswasinstallatie in Alkmaar

Beheren openbare ruimte (BOR)

HVC is in 23 gemeenten actief in het beheren van de openbare ruimte.

In 23 gemeenten is HVC actief in het beheren van de openbare ruimte. De BORtaken die we uitvoeren zijn divers: we vegen, we legen afvalbakken en we beheren onkruid en plaagdieren op een milieu- en diervriendelijke manier. Maar ook zorgen we voor veilige wegen en voet- en fietspaden door bij sneeuw en gladheid de wegen begaanbaar te houden. Andere BOR-taken zijn kolkenzuigen, plaatsen en legen van bladkorven, schoonspuiten van objecten en hondenpoepzuigen. Dit wordt zoveel mogelijk met duurzame, elektrische voertuigen gedaan.