4 Bijlage 3 Jaarverslag 2023 HVC

inwoners meenemen in het klimaatverhaal is ook HVC. jaarverslag 2023.

HVC is een duurzaam energie- en afvalbedrijf van 52 gemeenten en 8 waterschappen. Wij dragen bij aan de klimaatopgave door energie schoon op te wekken en afval te hergebruiken.

Op de omslag een schoolklas op expeditie Schone Wereld in de afvalenergiecentrale in Alkmaar. HVC heeft de rondleiding door de afvalenergiecentrale in een nieuw en eigenzinnig jasje gestoken: expeditie Schone Wereld. In een mix van luisteren, doen en kijken nemen we bezoekers schoolklassen én volwassenen - op een vernieuwende manier mee in een verhaal over klimaatverandering, duurzaamheid, circulaire economie, ons consumptiegedrag en hoe we met elkaar stappen kunnen zetten naar een schone wereld. In 2023 ging de expeditie van start.

inhoud. 4 voorwoord. 6 in één oogopslag. 6

Highlights 2023

9

Strategie

82 personalia

133 overige gegevens. 134 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 140 Assurancerapport met beperkte mate van zekerheid van de onafhankelijke accountant

10 Activiteiten

84 governance.

143 overige informatie.

11 Organogram

84 Corporate governance 87 Risicobeheer 90 Compliance

143 Over dit verslag

12 Werkgebied 13 Activiteiten in bedrijf 14 Waardecreatiemodel 15 De keten van HVC

92 jaarrekening 2023.

16 Prestatie-indicatoren

93 Geconsolideerde balans per 31 december 2023 95 Geconsolideerde winst- en verliesrekening over 2023 96 Geconsolideerd overzicht van kasstromen over 2023 98 Toelichting op de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening 109 Toelichting op de geconsolideerde balans 116 Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen 119 Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening 124 Vennootschappelijke balans per 31 december 2023 125 Vennootschappelijke winst- en verliesrekening over 2023 126 Toelichting op de vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening 132 Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen

19 bestuursverslag. 22 Activiteiten 22 • Warmteontwikkeling en -levering 35 • Zonne-energie 39 • Windenergie 40 • Levering van duurzame energie 43 • Gescheiden inzameling en afvalpreventie 48 • Recycling 54 • Beheren openbare ruimte 55 • Vergisting en compostering 58 • Energieproductie uit biomassa 59 • Energieproductie uit restafval 61 • Slibverwerking 65 Bedrijfsbrede thema’s

65 • CO2 66 • Betrokkenheid van belanghebbenden 69 • Veilige en gezonde werkomgeving 73 • Financiële ontwikkelingen

1

77 verslag van de raad van commissarissen.

inhoud.

144 Materialiteitsmatrix 145 Connectiviteitstabel 146 Dialoog met belanghebbenden 150 CO2-rapportage 2023 warmtenetten HVC 167 Gri referentietabel 172 Verklaring naleving gedragscode 173 Voetnoten

aan het woord.

4

27

Dion van Steensel

Erik Schuurmans

32

35

42

Harold Koekkoek

Wallie Hoogendoorn

Anja Schouten

53

63

Menno Timmerman

Marjan Leijen

voorwoord

onze warmtenetten

een schone wereld. we doen het gewoon. 2

inhoud.

warmtenet Klapwijk

zonnepark Braambergen

bodemaswasinstallatie

expeditie Schone Wereld

slibdrooginstallatie

profiel. in Nederland zijn we het er allemaal over eens: wij willen dat onze kinderen, kleinkinderen en de generaties na hen in een schone wereld leven.

Om dit te bereiken is nu actie nodig. En dat moeten we samen doen.

3

HVC is een publiek energie- en afvalbedrijf van 52 gemeenten en 8 waterschappen. Sinds onze oprichting in 1991 helpen we aangesloten gemeenten en waterschappen duurzamer te worden. Dat doen we door ze te ondersteunen bij de overgang naar ‘aardgasvrij’, en het verminderen van de hoeveelheid restafval. Ons gezamenlijke doel: een schone wereld.

HVC heeft een groot doorzettingsvermogen als het om belangrijke verbeteringen voor het klimaat gaat. Kansrijke projecten geven we de tijd om zich te bewijzen – ook als dat wat langer duurt. Bij complexe projecten met verschillende samenwerkingspartners en belanghebbenden is HVC vaak de drijvende kracht. We zien het als onze taak om, samen met anderen, alles op alles te zetten voor een beter klimaat.

Toonaangevend In de energiesector zijn we één van de grotere en innovatieve toonaangevende ontwikkelaar van warmtenetten en geothermie-bronnen. Op afvalgebied zijn we de grootste publieke inzamelaar van huishoudelijk afval. Ook daarbij lopen we voorop met onze producten voor afvalbeheer en recycling. Andere kernactiviteiten van HVC zijn het ontwikkelen van zon- en windparken, het vergisten en composteren van groente-, fruit- en tuinafval en het verwerken van rioolslib. HVC is werkzaam in Noord-Holland, Zuid-Holland en Flevoland, vanuit meer dan 25 locaties. Ons hoofdkantoor staat in Alkmaar. Andere grote vestigingen bevinden zich in Middenmeer en Dordrecht.

Duurzame impact Alles wat we doen is onderdeel van de keten van energie genereren en afval verwijderen. We kijken bij elke stap naar de gevolgen voor de rest van de keten, zodat we zeker zijn dat elke stap zoveel mogelijk duurzame impact heeft.

Samen met anderen Ons uitgangspunt is: samen kunnen we meer bereiken. We trekken graag op met andere partijen zoals woningcorporaties, kenniscentra en ideële groepen. We zorgen dat ook anderen ons werk zien en geïnspireerd raken om mee te denken over klimaatoplossingen. Bijvoorbeeld met onze afvalcoaches die in gesprek gaan met inwoners in een wijk of met de Expeditie Schone Wereld, waarin we kinderen en volwassenen aanzetten om na te denken over het klimaat. We blijven altijd in verbinding met onze omgeving. Of het nu gaat om onze aandeelhouders, bedrijven in de buurt van HVC-geothermielocaties, of inwoners van gemeenten waar we een warmtenet aanleggen of afval inzamelen. We geloven in oprecht, persoonlijk contact. Dat is een belangrijke reden waarom onze relaties ons waarderen.

voorwoord. Een goed jaar...

Het resultaat van HVC in 2023 is uitzonderlijk goed te noemen, zowel qua impact op het milieu als financieel. U leest er meer over in dit jaarverslag. De kern van onze opgave is om ervoor te zorgen dat we zo snel mogelijk de totale hoeveelheid afval laten dalen en het afval dát ontstaat zo goed mogelijk hergebruiken. En dat we tegelijkertijd zo snel mogelijk de gebouwde omgeving van het aardgas halen met warmtenetten. ... maar een ongeluk zit in een klein hoekje Afgelopen jaar heeft onze branche met verschillende calamiteiten te maken gehad, waaronder meerdere dodelijke ongevallen bij collega-bedrijven (inzamelaars, afvalverwerkers, recyclers). Ook de zeer grote brand bij AVR heeft ons met de neus op de feiten gedrukt. Dit kan ook maar al te goed bij HVC gebeuren. Naast dat dit dramatische gebeurtenissen zijn voor de direct betrokkenen, zouden we als HVC achteruitgeworpen worden bij het uitvoeren van onze strategie. Daarmee is veilig werken direct verbonden met onze missie. Onze droom over een afvalvrije wereld De grootste negatieve milieu-impact van spullen ontstaat niet op het moment dat je ze weggooit, maar wanneer ze worden geproduceerd en getrans-

4

voorwoord.

porteerd. Zo is veel productie uit Azië bestemd voor Europa. Daar komt nog bij dat uit onderzoek blijkt dat hoe meer mensen te besteden hebben, hoe meer spullen ze consumeren. Als ‘vuilnismannen’ is het voor ons dweilen met de kraan open aan de ‘achterkant’ van onze consumptie. We zullen met z’n allen meer aandacht moeten besteden aan de ‘voorkant’, zodat we voorkomen dat er te veel nieuwe spullen geproduceerd en getransporteerd moeten worden. Consumptie is wat dat betreft een ‘mindset’; we denken vaak in meer of minder spullen, maar we kunnen ook anders naar consumptie kijken. Denk aan het repareren van een kledingstuk of een huishoudelijk apparaat, het genieten van een film, een voetbalwedstrijd, samen eten of iets nieuws leren. Allemaal voorbeelden van consumptie die minder belastend zijn voor het milieu én wellicht ook meer voldoening geven. Eind 2023 hebben we onze droom over een afvalvrije wereld gedeeld met de aftrap van een publiekscampagne ‘Wij gaan voor afvalvrij. En jij?’. Een film waarin

we schetsen hoe we naar een afvalvrije wereld kunnen bewegen, is een open uitnodiging aan anderen om mee te doen. En als dat betekent dat we bij HVC minder te doen hebben in afvalinzameling en -verwerking, dan is onze missie geslaagd. Energiecrisis voedingsbodem voor urgentie energietransitie Ook in 2023 waren de klimaatextremen onverminderd. Mede door de energiecrisis hebben we met elkaar enorme stappen gezet in ons energiegedrag. Zowel bij inwoners als op allerlei andere niveaus in de samenleving groeide de urgentie. Dat leidde in de eerste plaats tot minder energieverbruik, ten tweede ontstond er meer ruimte bij bedrijven en overheden om daadwerkelijk iets te doen om te verduurzamen. De interesse van gemeenten in de warmte-activiteiten van HVC groeide verder en zo nam het aantal huizen en bedrijven dat is aangesloten op een warmtenet van HVC toe. Ook het aantal daaraan gekoppelde duurzame warmtebronnen groeide gestaag.

“HVC gaat voor afvalvrij. En als dat betekent dat we minder te doen hebben in afvalinzameling en -verwerking, dan is onze missie geslaagd.”

5

voorwoord.

Moedige stappen Zoals gezegd is ook binnen Nederland de boodschap: hoe groter de materiële welvaart, hoe groter de CO2-footprint die mensen hebben. Wanneer we ons leven binnen de planetaire grenzen willen krijgen, vraagt dat simpelweg de grootste verandering bij onszelf. Het merkwaardige is dat veel mensen zich zorgen maken over het klimaat, maar dat we dat nog te weinig betrekken op ons eigen handelen. We weten hoe belastend vliegen is en toch winden we ons op over de lange wachtrijen op Schiphol. We willen geen afvalverbranding en toch consumeren we ieder jaar meer spullen en verpakkingen… Steeds meer leren we bij HVC hoe de klimaatopgave, zeker in Nederland, een opgave is die gaat over gedrag. We zullen mensen mee moeten krijgen i.p.v. dat we de veranderingen als HVC kunnen opleggen of afdwingen. En laten we eerlijk zijn: dat is helemaal niet makkelijk. Voorbeeldgedrag is daarbij belangrijk en dan kijk ik ook naar mezelf, niet alleen als directeur van HVC, ook als persoon. Ik ben aanspreekbaar op mijn gedrag, alhoewel ik ook nog niet helemaal tevreden ben over wat ik doe. Sommige veranderingen lukken me goed, zoals veel minder reizen of minder spullen consumeren, maar wat vind ik het nog lastig om afscheid te nemen van m'n gehaktbal... We zien het bij HVC als onze opdracht om steeds weer de ruimte te nemen om moedige stappen te zetten op weg naar de wereld van de toekomst.

Dion van Steensel algemeen directeur

in één oogopslag. highlights 2023.

Expeditie Schone Wereld opent je ogen Op 1 juni gaf Anja Schouten, burgemeester van gemeente Alkmaar, het startschot voor de expeditie Schone Wereld. Hiervoor is de afvalenergiecentrale omgetoverd tot een ruimtelijke vertelling over het klimaat. Kunstenaars hebben de grijze muren voorzien van levensgrote ­illustraties die de wereld van buiten naar binnen brengen. Het verhaal neemt je mee van de huishoudelijke spullenwereld naar de vervuilde waterwereld en laat je de -normaal onzichtbare- gevolgen zien van de consumptiemaatschappij. ‘Expeditie Schone Wereld’ is een ontdekkingsreis waarin je leert, ontdekt en vooral zelf bedenkt hoe we samen stappen kunnen zetten naar een schonere toekomst.

“kleine aanpassingen in je dagelijkse leven helpen al voor een duurzame wereld” Anja Schouten

burgemeester van Alkmaar

Bezoekers welkom bij aardwarmteproject Trias Westland Hoe werkt geothermie, hoe warm is het opgepompte water en welke techniek is daarvoor nodig? Het zijn enkele vragen van de meer dan 200 bezoekers tijdens de Open Energiedag van Trias Westland in september 2023. Omwonenden, telers en brancheorganisaties kwamen kijken hoe we warmte diep uit de aarde omhoogpompen. Hiermee voorzien we meer dan 245 hectare aan glastuinbouw én op termijn 345 woningen van duurzame warmte. HVC vindt het belangrijk om kennis te delen en open te zijn. Zo organiseert HVC regelmatig bezoeken voor gemeenten, inwoners, politici en betrokkenen.

6

in één oogopslag.

Bekijk de video over de expeditie

Hoorn naar aardgasvrij met warmtenet In Hoorn leggen we samen met woningbouwcorporatie Intermaris en de gemeente een warmtenet aan. Op woensdag 1 november hebben deze partijen en HVC symbolisch hun handtekening gezet op een warmteleiding. Zo vierden ze de start én de verdere ontwikkeling van het warmtenet in Hoorn. De gemeente wil in 2040 energie- en klimaatneutraal zijn. Dat betekent dat iedereen zijn huis verwarmt, kookt en doucht op een duurzame manier, zonder aardgas. Een warmtenet zorgt daar voor een groot deel voor.

zonder

aardgas

koken, douchen en je huis verwarmen

Hoorn aardgasvrij

Recordhoeveelheid gft terug naar inwoners Etensresten, aardappelschillen en pindadoppen vormen de basis voor compost. Om onze inwoners te bedanken voor het scheiden van hun gft & etensresten konden zij op zaterdag 25 maart gratis compost halen bij de composteerinstallaties in Middenmeer en Purmerend. Nog nooit werd hiervan zoveel gebruik gemaakt. Het aantal bezoekers verdubbelde bijna de 1.000. In andere HVC-gemeenten was er ook gratis compost beschikbaar voor ­inwoners. In totaal is circa 5.700 ton compost uitgedeeld.

Bekijk de video over de compostdag 7

in één oogopslag.

Inwoners scheppen compost

Kansen voor terugwinnen schaars fosfaat In september opende HVC in Dordrecht een pilotinstallatie om fosfaat terug te winnen uit de assen die overblijven na verbranding van rioolslib in de slibverbrandingsinstallatie. Deze as bestaat voor zo’n 25% uit het schaarse fosfaat. Omdat we waardevolle grondstoffen willen terugwinnen uit afvalstoffen, onderzoeken we technologieën die deze fosfaten terugwinnen. De pilot is een samenwerking tussen technologiebedrijf TTBS, het onderzoeksinstituut van de Nederlandse waterschappen (STOWA) en HVC. De pilot moet uitwijzen of de technologie geschikt is voor opschaling.

Zie de video:

fosfaat pilotinstallatie

met innovatieve projecten fosfaat terugwinnen en natuurlijke plasticvervangers maken. Business ontwikkelaar van HVC met in de hand de natuurlijke plasticvervanger.

Natuurlijke plasticvervanger valt in de prijzen In Dordrecht zijn we samen met een aantal partijen (waaronder waterschappen) bezig met de ontwikkeling van een biologisch afbreekbare plasticvervanger. In een demonstratieplant wordt dit gemaakt van de reststoffen van rioolslib. In afvalwater zitten veel vetzuren. Bacteriën vreten zich hiermee vol en zetten het om naar een nieuw materiaal, een poeder. Hiermee kun je plastic vervangen, en het is ook nog eens afbreekbaar. Dit product noemen we Caleyda. Een bijzonder project. Dat vond ook de jury van de Beste Overheidsinnovatie 2023, aangezien we in de top 3 eindigden.

Zie de video: Terugwinnen van waardevolle grondstoffen in pilotinstallatie.

8

in één oogopslag.

natuurlijke plasticvervanger

strategie. Visie

Missie

Klimaatdoelstelling 2026

We zien een toekomst waarin we klimaatverandering tegengaan door energie schoon op te wekken en grondstoffen te hergebruiken. Dat is urgent en doen we samen, zodat onze inwoners daar nu en in de toekomst de vruchten van plukken.

Wij zijn een toonaangevend bedrijf dat samen met onze gemeenten, waterschappen en inwoners actief is om broeikasgas-uitstoot te verlagen door de energiehuishouding te verduurzamen, afval te verminderen en grondstoffen te hergebruiken.

HVC gaat maximaal bijdragen aan de vermindering van uitstoot van broeikasgassen. Dit doen we door impactvolle, afrekenbare en zichtbare groei van activiteiten in de energietransitie en de circulaire economie. We verminderen en/of hergebruiken uitstoot van CO2 en minderen ons energiegebruik. We meten en monitoren onze CO2-prestaties met een rekenmodel.

 rondstoffen uit restafval van hoogbouw te g halen door het machinaal te scheiden. We nemen regie op recycling met sorteer- en verwerkingsactiviteiten zodat alle gescheiden materialen zo hoogwaardig mogelijk worden hergebruikt. uit afval dat niet meer gerecycled kan worden zoveel mogelijk elektriciteit en warmte terug te winnen. Broeikasgassen zoals CO2 vangen we steeds meer af en de resten na verbranding worden zoveel mogelijk hergebruikt. Zelfs de bodemassen die overblijven, werken we op tot schoon en meteen toepasbaar bouwmateriaal. zoveel mogelijk warmte en elektriciteit te maken bij het verwerken van rioolslib, grondstoffen eruit terug te winnen en samen met de waterschappen andere innovatieve duurzame oplossingen te ontwikkelen.

 en financieel gezond bedrijf te zijn, een veilige e en inspirerende werkomgeving te bieden en zoveel mogelijk ruimte te geven aan de denkkracht van collega’s en te vertrouwen op hun expertise.

Strategieën: Wij ondersteunen gemeenten en waterschappen bij het behalen van hun doelstellingen op het gebied van duurzame energie en hergebruik en dragen maximaal bij aan de reductie van CO2 door:  et woningcorporaties en woningeigenaren m gebouwen van aardgas af te halen en waar mogelijk aan te sluiten op een warmtenet. De warmtenetten voorzien we van een zo duurzaam mogelijke bron, zoals geothermie of aquathermie. met zon- en windprojecten duurzame stroom op te wekken. We nodigen omwonenden/inwoners uit om hierin te participeren en laten de parken zoveel mogelijk opgaan in de omgeving. inwoners te stimuleren afval te voorkomen en afval te scheiden in huis met behulp van o.a. een prijsmechanisme en te laten zien dat producten worden gemaakt van hun gescheiden afval.

9

in één oogopslag.

Kernwaarden

duurzaam. publiek. daadkracht.

activiteiten.

Warmte-ontwikkeling en -levering

Levering van duurzame energie

10

in één oogopslag.

Zonne-energie

Gescheiden inzameling

Windenergie

Recycling

Energieproductie uit biomassa

Energieproductie uit restafval

Vergisting en compostering

Slibverwerking

Beheren openbare ruimte

organogram. Recycling Verwerkings- en sorteerinstallaties maken gescheiden ingezameld afval klaar voor optimaal hergebruik

Logistiek Op-, overslag en transport van gescheiden ingezameld afval naar verwerkingslocaties

Groen Gas & Compost Composteer- en vergistingsinstallaties zetten ingezameld gft en etensresten om in groen gas en compost

Energie uit Afval Zo duurzaam mogelijk verwerken van nietherbruikbaar afval (restafval, rioolslib en nietrecyclebaar hout)

Regie op de Stromen Aanbieden van (recyclebare) materialen van hoge kwaliteit aan partners in de markt

Duurzame Energie

Inzameling Gescheiden inzameling van afval bij huishoudens en grof afval op afvalbrengstations

Marketing & Communicatie Digitalisering & ICT Human Resources Risicomanagement & Verzekeringen Juridische Zaken Facilitaire Zaken Veiligheid / KAM Inkoop Gemeenten & Waterschappen Financiën Organisatieontwikkeling & Management Development

Directie

11

in één oogopslag.

Warmte Ontwikkelen en aanleggen van warmtenetten en duurzame bronnen zoals aardwarmte

Ontwikkelen en aanleggen van zonne- en windparken en het leveren van groene stroom aan aandeelhoudende gemeenten en waterschappen

werkgebied.

Waterschappen maart 2024 • • • • • • • •

Waterschap Hollandse Delta Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Hoogheemraadschap van Rijnland Waterschap Rivierenland Hoogheemraadschap van Delfland Waterschap Amstel, Gooi en Vecht Waterschap Zuiderzeeland

Gemeenten maart 2024

HVC-waterschappen HVC-gemeenten

12

in één oogopslag.

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Alblasserdam Alkmaar Almere Bergen Beverwijk Castricum Delft Den Helder Dijk en Waard Dordrecht Drechterland Dronten Enkhuizen Edam-Volendam Gorinchem Haarlem Hardinxveld-Giessendam Heemskerk Heiloo Hendrik-Ido-Ambacht Hollands Kroon Hoorn Koggenland Leidschendam-Voorburg Lelystad Maassluis*

* nieuwe aandeelhouder per 9-1-2024

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Medemblik Midden-Delfland Molenlanden Noordoostpolder Opmeer Papendrecht Pijnacker-Nootdorp Purmerend Rijswijk Schagen Sliedrecht Smallingerland Stede Broec Texel Uitgeest Urk Velsen Vijfheerenlanden Wassenaar Waterland Westland Wormerland Zaanstad Zandvoort Zeewolde Zwijndrecht

activiteiten in bedrijf.*

E

H E A

D

D

Noordzee

Noord-Holland, Flevoland en Friesland maart 2024

D

A C

Zuid-Holland, Zeeland

J A G

A

M F

maart 2024

K

E H A

E

E

L C

E

H E A

B

A

A

B

E

C

C

J A G

A

M F

K

J

E E

H

E

A

E

C

A A

A

A

A

E

E G A

I E

E

E

E

C

A B

13

A

Warmtenet

F

Bio-energiecentrale

K

Voorscheidingsinstallatie

Aandeelhoudende gemeenten

B

Aardwarmte

G

Afvalenergiecentrale

L

Kunststofsorteerinstallatie

C

Windmolens

H

Vergisting en/of compostering

M

Bodemaswasinstallatie

Aandeelhoudende gemeenten waar HVC afvalinzameling verzorgt

D

Windmolens op zee

I

Slibverwerkingsinstallatie

E

Zonneparken

J

Verwerking van grof afval

C

in één oogopslag.

J

HVC-waterschappen

* Inclusief deelnemingen

waardecreatiemodel. waardecreatiemodel. input

wat ons drijft en wat we doen

output

Bijdragen aan zoveel mogelijk milieuwinst door CO2-uitstoot te vermijden en/of te minimaliseren.

visie.

met een tevredenheidsscore van 7,6 zijn 1.369 HVC’ers betrokken en bevlogen collega’s.

We zien een toekomst waarin we klimaatverandering tegengaan door energie schoon op te wekken en grondstoffen te hergebruiken. Dat is urgent en doen we samen, zodat onze inwoners daar nu en in de toekomst de vruchten van plukken.

Vermeden CO2 verhoogd

energie energie

dialoog met stakeholders geeft input voor de HVC-aanpak

samenwerking met ketenpartners maakt dat onze schakels goed aansluiten en dat we daarmee slagvaardig zijn

kernwaarden:

duurzaam. publiek. daadkracht.

kennis en kunde van buiten naar binnen en van binnen naar buiten geeft expertise

missie.

afval en duurzame bronnen zijn input voor energie en hergebruik

solvabiliteit van 20,4% geeft een financieel robuuste organisatie

14

in één oogopslag.

Wij zijn een toonaangevend publiek bedrijf dat samen met onze gemeenten, waterschappen en inwoners actief is om broeikasgas-uitstoot te verlagen door de energiehuishouding te verduurzamen, afval te veminderen en grondstoffen te hergebruiken.

milieu-impact voor onze omgeving

Van aanleggen en beheren van warmtenetten en aanboren van aardwarmte tot het realiseren van zonne- en windparken.

Meer duurzame energie en warmte • 597,4 GWh warmte uit biomassa, de aarde (aardwarmte), slib en restafval • 439,2 GWh groene stroom uit zon, wind op zee/land en slib en 587,9 GWh stroom uit restafval • 4,1 miljoen m3 groen gas uit gft

hergebruik Van gescheiden afval inzamelen aan huis en op het afvalbrengstation tot sorteren en recyclen en het terugwinnen van waardevolle materialen uit bodemassen.

• hoeveelheid warmte voor 94.803 huishoudens en bedrijven (weq’s) (2022: 86.500 ) = 141.698 ton vermeden CO2 (2022: 155.250 ton*) • groene stroom voor 177.131 huishoudens (incl. zon en wind) (2022: 172.800 ) = 186.663 ton vermeden CO2 (2022: 182.096 ton) • groen gas voor 3.500 huishoudens (2022: 3.600 ) = 8.554 ton vermeden CO2 (2022: 8.233 ton) • totale hoeveelheid fijn huishoudelijk restafval verminderd van 169,5 naar 166,5 kg/per inwoner • scheidingspercentage is omhoog gegaan van 62% naar 63%

Meer CO2 afgevangen en hergebruikt Proefopstelling bio-energiecentrale • afgevangen: 757 ton CO2 (2022: 2.110 ton) ** • toepassing: 100% waarvan 63% in de glastuinbouw (daardoor minder gasverbruik) en 37% in de bodemaswasinstallatie (daardoor minder soda en salpeterzuur gebruikt) • 2023: 2.110 ton CO2. Doel 2024: 2.850 ton CO2

Eigen fossiel energieverbruik verminderd

hergebruik Voorkomen van en meer halen uit afval • Herbruikbare grondstoffen: 33 kton kunststoffen, 53 kton papier, 4 kton textiel, 23 kton glas • 85 kton compost uit gft • 166 kton vrij toepasbaar bodemas (gecertificeerd) • 28,9 kton metalen

Lease- en bedrijfsauto’s • 2023: milieulabel A (minder dan 100 gr CO2 ): 96% (doel was 98%) (2022: 96%) • doel 2024: 98% Inzamel- en transportvoertuigen • 2023: 16% minder liters diesel (meer HVO100) (2022: 26%) • 2023: 20% diesel, 80% HVO100 (2022: 30% diesel, 70% HVO100) • doel 2024: 10% diesel, 90% HVO100 Kantoorgebouwen • 2023: 70% heeft energielabel A (2022: 70%) • doel 2024: 80% heeft energielabel A * Op p. 22 is te vinden waarom het warmteverbruik in 2023 is afgenomen. ** Op p. 52 onder ‘‘Afvangen CO2’ is te lezen waarom de hoeveelheid afgevangen CO2 in 2023 is afgenomen.

de keten van HVC. Met onze activiteiten dragen we bij aan een schone wereld.

de keten van hvc.

Jaarlijks 1,5 miljoen ton gescheiden ingezameld afval

Met onze activiteiten dragen we bij aan een schone wereld.

start!

Gescheiden ingezameld afval (o.a. plastic, blik en drinkpakken en grof restafval)

(Recyclebare) materialen van hoge kwaliteit

vanaf o.a. waterschappen en afvalbrengstations

Logistiek

Recycling

Regie op de stromen

•

•

•

Op-en-overslag en transport van jaarlijks circa 1,5 miljoen ton gescheiden ingezameld afval Vanaf o.a. waterschappen en afvalbrengstations naar diverse verwerkingslocaties Schakel tussen inzameling en verwerker

•

•

•

Verwerkings- en sorteerinstallaties waarin gescheiden ingezameld afval wordt klaargemaakt voor optimaal hergebruik Bodemaswasinstallatie om uit verbrand restafval hoogwaardige materialen te halen

•

Afvalstromen die vrijkomen afzetten bij partners in de markt Maximaal milieurendement door het aanbieden van (recyclebare) materialen van hoge kwaliteit en goede samenwerking

Warmte voor warmtenetten en elektriciteit

Inzameling •

•

•

Gescheiden huis-aan-huisinzameling bij 28 gemeenten en 16 afvalbrengstations voor inzameling grof huishoudelijk afval Optimale afvalscheiding met zo veel mogelijk herbruikbare materialen voor recycling Beheren van openbare ruimte door o.a. straten te vegen en wegen te strooien bij gladheid

Niet-herbruikbaar afval (restafval, rioolslib en

Energie uit afval

Duurzame Energie en Warmte

niet-recyclebaar hout)

•

•

•

Zo duurzaam mogelijk verwerken van niet-herbruikbaar afval (restafval, rioolslib en niet-recyclebaar hout) Dit afval verwerken in installaties waarmee elektriciteit en warmte wordt geproduceerd

•

Ondersteunen van gemeenten en waterschappen bij hun verduurzaming Het ontwikkelen en aanleggen van warmtenetten en duurzame bronnen zoals aardwarmte en aquathermie, en de aanleg van zon- en windparken

Ingezameld gft en etensresten

Groen gas

Levering groene stroom en warmte • • •

aardwarmte

Groen gas & compost •

15

in één oogopslag.

Ingezameld gft en etensresten in composteer- en vergistingsinstallaties omzetten in groen gas en hoogwaardige compost

Compost •

Land- en tuinbouw

zon

wind

Huishoudens Bedrijven Gemeenten en waterschappen

Gerecyclede producten

prestatie-indicatoren.* Het doel van HVC is om samen met onze gemeenten en waterschappen zo veel mogelijk milieu-impact te realiseren. Om dit meetbaar te maken, is een model ontwikkeld waarin we die impact kwantificeren in kilo’s CO2. Daarnaast houden we ook andere milieuaspecten, zoals biodiversiteit, in het oog.

milieu-impact

Geëmmitteerde CO2 scope 1

Geëmmitteerde CO2 scope 2

Vermeden CO2

Fijn huishoudelijk restafval per inwoner

(in kton)

(in kton)

(in kton)

(in kg)

1.498

180

852

166,5

2022: 1.490

2022: 122

2022: 864

2022: 169,5

Duurzame energieproductie HVC

Aantal warmteklanten aangesloten

Aantal warmteklanten gecontracteerd

Beschikbaarheid assets Zon en Wind

Opgesteld vermogen Zon en Wind

(uitgedrukt in elektriciteit-

(woningequivalent)

(woningequivalent)

(%)

(MWp)

561.077 27.402

3.830

99

49

2022: 556.679

2022: 24.370

2022: 1.839

2022: 99

2022: 49

Groen gas productie (in mln M3)

Tevredenheid warmteen stroomklanten

4,1

8,8

2022: 4,2

2022: 9,0

consumptie van huishoudens)

duurzame energie

16

in één oogopslag.

* Zie voor de voetnoot pagina 173

afval

energie uit (rest)afval

slibverwerking

veiligheid 17

in één oogopslag.

Brongescheiden inzameling

Restafval per inwoner (VANG)

Afvalverbranding

(in %)

(in kg)

(in kton)

63

169,3

943

7,0

2022: 62

2022: 176,7

2022: 940

2022: 7,0

Warmtelevering

E-productie

E-levering

Eigen verbruik

(GWh)

(GWh)

(GWh)

(GWh)

450,4

716,7

587,9

128,8

2022: 472,1

2022: 686,5

2022: 556,5

2022: 131,0

Beschikbaarheid installatie (uptime)

Slibverbranding

(in %)

(kton)

91

344

2022: 96

2022: 355

IF-index Inzameling

IF-index Energie uit Afval

IF-index Groen Gas en Compost

IF-index Recycling & Logistiek

(aantal)

(aantal)

(aantal)

(aantal)

31,43

10,31

0

6,63

9,29

2022: 18,04

2022: 23,62

2022: 21,35

2022: 26,68

2022: 0

Tevredenheid inwoners inzamelgemeenten

IF-index Duurzame Energie

Ongevallen met verzuim

Brandincidenten

(aantal)

(aantal)

veiligheid

39

63

(vervolg)

2022: 32

2022: 33

Opleidingskosten

Tevredenheid medewerkers

Ziekteverzuim

(in % brutoloonsom)

Aantal fte’s ultimo december

1,9

1.245

7,6

6,0

2022: 1,9

2022: 1.191

2022: 7,6

2022: 6,6

Geconsolideerd resultaat

Garantievermogen

Solvabiliteit

Debt/EBITDA

Interest coverage ratio

(in € mln)

(in € mln)

(in %)

35

237

20,4

5,5 x

2,4 x

2022: 29

2022: 201

2022: 18,6

2022: 6,6x

2022: 1,8x

organisatie

financieel

FFO/Debt (in %)

16 2022: 14

18

in één oogopslag.

(in %)

bestuursverslag. Resultaten en ontwikkelingen 2023 was een goed jaar voor HVC. Zowel operationeel als financieel zijn we tevreden met de behaalde resultaten. We hebben verdere stappen gezet in het verduurzamen van energie en de hoeveelheid restafval per inwoner vertoont een geleidelijk dalende tendens. In financieel opzicht hebben we in 2023 nog profijt van de hogere energieprijzen. Deze positieve ontwikkelingen geven echter geen aanleiding om rustig achterover te leunen. Want ook 2023 stond weer volop in het teken van weersextremen die door een nog steeds oplopend CO2-gehalte in de hand worden gewerkt. We verspillen nog steeds veel te veel grondstoffen waardoor een circulaire economie nog ver weg is. Voldoende redenen om ook in 2024 volop verder te gaan op de ingeslagen weg om samen klimaatverandering tegen te gaan. 19

bestuursverslag.

Na een korte schets van de ontwikkelingen op hoofdlijnen, beschrijven wij voor de 11 activiteiten van HVC de resultaten en ontwikkelingen in 2023 en geven we doorkijkjes naar 2024. Daarnaast komt in dit hoofdstuk een aantal bedrijfsbrede thema's aan bod.

Duurzame energie Meer woningen aardgasvrij door aansluiting op warmtenet Ook in 2023 hebben we bestaande warmtenetten uitgebreid en verdicht, zijn we begonnen met de aanleg van nieuwe warmtenetten en hebben we met name via geothermie (aardwarmte) nieuwe bronnen aangeboord. Het aantal warmteaansluitingen zet daarom de stijgende lijn gestaag voort. Mede door de ‘energiecrisis’ neemt de animo bij onze gemeenten om te kijken naar de rol die warmtenetten kunnen spelen bij de ‘Van Gas Los’-ontwikkelingen nog steeds toe.

Aanleg van warmtenet in Hoorn.

Niet alles ging echter goed. Door onder andere kostprijsontwikkelingen hebben we bij bepaalde aardwarmteprojecten ‘op de rem’ moeten trappen, waardoor het tempo van de aanleg van warmtenetten is vertraagd. Inmiddels is de verdere ontwikkeling weer opgepakt. Daarnaast kregen we particuliere woningeigenaren onvoldoende mee in het aardgasvrij maken van hun wijk waardoor we de voortgang van een warmtenetwerk voorlopig ‘on hold’ moesten zetten.

Zon en wind Met twee nieuwe grootschalige zonneprojecten neemt de hoeveelheid zonnestroom die we jaarlijks produceren snel toe. De realisatie van nieuwe, relatief kleinschalige windparken op land, blijft een proces van lange adem. Toch hopen we dat onze inspanningen op dit gebied de komende jaren tot de realisatie van nieuwe windparken zal leiden. Doordat 2023 een ’windrijk’ jaar was, was de elektriciteitsproductie uit wind in 2023 hoger dan in 2022. HVC is eind 2023 gestopt met het leveren van (groen) gas en/of groene elektriciteit aan particuliere klanten. Wel blijven we particuliere klanten warmte leveren. Steeds meer aandeelhoudende gemeenten en waterschappen nemen elektriciteit en (groen) gas voor hun gebouwen en processen af bij HVC.

Afval en grondstoffen Betere afvalscheiding door prijsprikkel Steeds meer gemeenten gaan over tot het invoeren van een prijsprikkel bij de afvalinzameling. Dat geldt zowel voor gemeenten waar HVC de inzameling verzorgt, wij noemen dat het recycletarief, als bij gemeenten die de inzameling zelf verzorgen. In al deze gemeenten is na invoer sprake van een sterke daling van het aanbod restafval per inwoner en een toename van de hoeveelheid te recyclen grondstofstromen. De kwaliteit van de ingezamelde grondstofstromen blijft bij elke inzamelsystematiek een belangrijk onderwerp dat continu aandacht blijft vragen. Afvalpreventie blijft voor HVC een belangrijk punt waarvoor we onze inspanningen samen met onze gemeenten de komende jaren zullen intensiveren.

Hoge kwaliteit bodemas HVC is nog steeds koploper in Nederland als het gaat om het opwerken van bodemassen, het materiaal dat overblijft na de verbranding van restafval. Wij leveren een schone, geheel vrij toepasbare bouwstof op doordat we met onze 20

bestuursverslag.

Gescheiden afvalinzameling aan huis.

bodemaswasinstallatie verontreinigingen uit de bodemassen verwijderen en afvoeren naar een gecontroleerde stortplaats. Hierdoor verdwijnen deze verontreinigingen definitief uit de materialenkringloop. Dat in tegenstelling tot wat nog vaak met immobilisatie gebeurt, waarbij bewerkers ongereinigde bodemassen afzetten voor toepassing in de betonindustrie. Op langere termijn zorgt dit voor milieurisico's.

Verwerkingsinstallaties De doorzet in onze grootschalige verwerkingsinstallaties - de bio-energiecentrale, de vergistings- en composteerinstallaties, en de afvalenergiecentrales - was in 2023 redelijk conform verwachtingen. De belangrijkste negatieve ontwikkeling hierbij was de problematiek rond de lachgascilinders. De invoering per 1 januari 2023 van het verbod op het gebruik en verkoop van lachgas, veroorzaakt problemen voor de sector. Explosies en de gevolgen, maar ook extra inspanningen op het gebied van de controle van de ingaande stromen, leiden tot aanzienlijke financiële gevolgen voor HVC en de sector.

Volop uitdagingen voor de (nabije) toekomst Alhoewel de resultaten van HVC over 2023 tot tevredenheid stemmen, zullen we ons met zijn allen nóg harder moeten inspannen om klimaatverandering en de uitputting van de aarde een halt toe te roepen. Dit is echter niet vanzelfsprekend. Ook al zijn veel ambities en doelstellingen internationaal en nationaal via verdragen en wet- en regelgeving vastgelegd, het veranderde politieke landschap kan wel tot verschuivingen in keuzes leiden, ten nadele van klimaatdoelen. Op het gebied van afval- en grondstoffen gaan de ontwikkelingen te langzaam. Er moeten fundamentele politieke beslissingen worden genomen om op een andere manier met grondstoffen en producten om te gaan. Oplopende kosten, mede door schaarste aan grondstoffen en schaarste op de arbeidsmarkt, leiden tot oplopende prijzen. Dit heeft mogelijk effect op het draagvlak bij onder andere inwoners. Oók de netcongestie kan belemmerend werken op gewenste ontwikkelingen, zowel met betrekking tot de productie van duurzame energie als het elektrificeren van processen.

HVC en CO2

De impact van klimaatverandering, mede door de uitstoot van broeikasgassen, was ook in 2023 duidelijk zichtbaar. De noodzaak om de uitstoot van broeikasgassen te beperken, onder andere door het uitfaseren van fossiele brandstoffen, is in 2023 internationaal herbevestigd. Het is duidelijk dat er in de nabije toekomst een steeds hoger prijskaartje aan de emissies van broeikasgassen komt te hangen. Een extra stimulans om deze emissies te beperken! Productie van groen gas in de vergistings- en composteringsinstallatie in Middenmeer.

Zuiveringsslib De pilotinstallatie voor de productie van een natuurlijke vervanger van plastics was ook in 2023 operationeel. Daarnaast hebben we op de locatie Dordrecht een pilot uitgevoerd om fosfaten terug te winnen uit de as die overblijft na het verbranden van zuiveringsslib. Op de locatie Alkmaar is de bouw van een slibdrooginstallatie begonnen. Met warmte afkomstig van de afvalenergiecentrale (AEC) wordt daar vanaf 2025 zuiveringsslib op een duurzame wijze gedroogd tot een slibkorrel die we als biobrandstof kunnen benutten.

21

bestuursverslag.

HVC rapporteert al jaren over onze HVC-brede CO2-impact, zowel op het gebied van onze emissies als op het gebied van de door onze activiteiten elders in de keten vermeden emissies. Wij hebben voor het berekenen van onze CO2-impact een eigen rekenmethodiek ontwikkeld. Deze methodiek maakt gebruik van elementen van het GHG-protocol, ETS-conversiefactoren en het EpE-protocol, actualiseren we jaarlijks en laten we door een externe partij toetsen. Bij de bedrijfsbrede thema's op pagina 65 is meer informatie te vinden over het rekenmodel.

activiteiten. HVC draagt met haar 11 activiteiten bij aan de verduurzaming van gemeenten en waterschappen en daarmee aan de invulling van landelijke doelstellingen, zowel op het gebied van duurzame energie als afval en grondstoffen. Hierna beschrijven we de activiteiten met bijbehorende resultaten en ontwikkelingen. De activiteiten van HVC zijn: warmteontwikkeling en -levering, zonne-energie, windenergie, energieproductie uit biomassa, vergisting en compostering, levering van duurzame energie, gescheiden inzameling, recycling, energieproductie uit restafval, slibverwerking en beheren openbare ruimte.

Warmteontwikkeling en -levering Warmtenetten hebben een belangrijke rol in de overgang naar een aardgasvrije gebouwde omgeving voor 2050 in Nederland.

HVC ontwikkelt duurzame warmtebronnen zoals geo- en aquathermie, realiseert warmtenetten en sluit daarop woningen en bedrijven aan. Daarnaast voorzien we onze aandeelhouders van relevante kennis over en inzicht in de warmtetransitie en het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving van Nederland.

Meebewegen met de warmtetransitie Warmtenetten krijgen een belangrijke rol in de overgang naar een aardgasvrije gebouwde omgeving voor 2050 in Nederland. Voor 2030 is de doelstelling van de overheid om 500.000 extra woningen in de bestaande gebouwde omgeving op een warmtenet aan te sluiten. Ondanks een recordaantal warmteaansluitingen van HVC in 2023, viel het aantal met 3.032 woningequivalenten lager uit dan verwacht. In de praktijk blijkt dat er nog veel nodig is om de warmtetransitie mogelijk te maken. Dit komt onder andere door de onzekerheid van nieuwe wet- en regelgeving, de hoge energietarieven, gestegen kosten door inflatie en tekorten in de keten (bijvoorbeeld materialen en mede­werkers bij derden). Voor komend jaar verwachten we stabilisatie qua energie­tarieven en inflatie. Wel blijft er aanhoudende onzekerheid over landelijke wet- en regelgeving bedoeld om de warmtetransitie te versnellen. Ook blijven er zorgen over voldoende uitvoeringscapaciteit bij onder andere woningbouwcorporaties en gemeenten als cruciale partners bij het ontwikkelen van een warmtenet. Opschalen We leggen warmtenetten vooral aan in wijken waar overwegend huurwoningen staan. Om de warmtetransitie op een efficiënte manier op te schalen moeten hele

22

bestuursverslag.

wijken tegelijk van het gas af. Het aansluiten van koopwoningen wordt daarmee onderdeel van de opschaling. Dit kan alleen als gemeenten aanvullende formele bevoegdheden hebben gekregen via nieuwe wetten (Wet Gemeentelijke instrumenten Warmtetransitie (WGIW) in combinatie met de Wet collectieve warmte (Wcw)). Daarmee kunnen gemeenten besluiten de gasinfrastructuur te verwijderen en warmtewijken aanwijzen. Daarnaast moet een warmteaanbod interessant zijn voor particulieren en andere vastgoedeigenaren om te willen aansluiten. De politieke behandeling van de Wcw en de WGIW vindt plaats in 2024. De inwerkingtreding van deze wetten is beoogd op 1 januari 2025. Mede hierdoor stellen we onze verwachting qua te realiseren aansluitingen de komende jaren naar beneden bij. Prijsplafond Omdat de energieprijzen in 2022 een recordhoogte hadden bereikt, heeft de overheid in 2023 een prijsplafond voor energie ingesteld die ook voor warmteklanten van toepassing was. De verbruiksgrens en de tarieven van het prijsplafond waren voor gas en warmte zelfs gelijk. Gedurende 2023 zijn de tarieven voor stroom en gas gedaald, in sommige gevallen zelfs onder het prijsplafond. Omdat de prijs van

warmte voor een jaar vaststaat en niet zoals voor gas en elektriciteit gedurende het jaar kan worden aangepast, hebben dalende gasprijzen effect op het draagvlak voor collectieve warmte. De warmtetarieven gaan in 2024 fors omlaag. Een instabiele energiemarkt zorgt daarnaast voor onzekerheid bij inwoners of de stap naar ­warmtelevering de goede keuze is. Wij informeren hen open en transparant over de situatie en wat dit voor hen betekent.

Resultaten 2023 HVC heeft op 31 december 2023 in totaal 15.931 warmteaansluitingen (klein- en grootverbruik). In 2023 hebben we 2.720 nieuwe aansluitingen gerealiseerd. Daarmee is het totaal aantal aansluitingen in 2023 ten opzichte van 2022 (13.211) met 21% is gegroeid. Daarnaast hebben we in 2023 3.830 contracten (2022: 1.839 contracten) voor aansluitingen afgesloten die we de komende jaren gaan realiseren. In het stookseizoen van 2023 was de temperatuur hoger dan het langjarige gemiddelde. Daarnaast zijn huishoudens door de hoge tarieven voor energie ‘bewuster’ omgegaan met hun energieverbuik. Daardoor is het gemiddelde per huishouden in 2023 afgenomen t.o.v. voorgaande jaren. Ondanks de toename van de hoeveelheid

Aansluitingen onder de Warmtewet Warmtenet

Gemeente 01-01-2023

Warmtenet regio alkmaar

Alkmaar Heiloo

3.506

4.466

960

35

36

1

Dijk en Waard

4.599

5.143

544

Totaal

8.140

9.645

1.505

Warmtenet Dordrecht

2.157

2.804

647 -2

Wartmtenet Assendelft

1.187

1.185

Warmtenet Sliedrecht

637

718

81

Warmtenet Westland

383

565

182

Warmtenet Hendrik-Ido-Ambacht

303

441

138

Warmtenet Zwijndrecht

105

105

0

Warmtenet Papendrecht

1

89

88

Warmtenet Velsen

94

94

0

Warmtenet Gorinchem

109

188

79

13.116

15.834

2.718

Totaal

23

Klanten die onder de Warmtewet vallen 31-12-20223 groei

bestuursverslag.

aansluitingen is daardoor de totale warmteafzet, en daarmee ook de hoeveelheid vermeden CO2, afgenomen.

Aandachtsgebieden warmteactiviteiten HVC heeft voor haar warmtebedrijf vijf speerpunten: 1. Meer klanten op onze warmtenetten 2. Ontwikkelen nieuwe warmtenetten 3. Ontwikkelen duurzame bronnen 4. Strategische kennispartner warmtetransitie 5. Veiligheid

1. Meer klanten op onze warmtenetten Met het aansluiten van nieuwe klanten op de warmtenetten in de gemeenten Alkmaar, Dijk en Waard, Gorinchem, Westland en de Drechtsteden maken we de transitie naar aardgasvrij wonen een realiteit. De gerealiseerde aansluitingen dragen bij aan de groei van de warmteactiviteiten van HVC en bieden de aan­gesloten gemeenten slagkracht om samen met woningcorporaties de warmtetransitie waar te maken. • In Dordrecht is verdere verdichting in de wijken Sterrenburg en Wielwijk ­gerealiseerd en zijn de eerste nieuwbouwwoningen in Amstelwijck Park aan­gesloten. De voorbereidingen om komende jaren Amstelwijck Midden aan te sluiten zijn gestart. • In Hendrik-Ido-Ambacht is het tweede dorp ‘De Straatjes’ in Volgerlanden-Oost volledig aangesloten. • In Sliedrecht is in de Professorenbuurt een start gemaakt met het aansluiten van de huurwoningen; in 2024 sluiten we aanvullend circa 500 woningen aan. • In 2024 wordt een boring onder de Merwede voorbereid en uitgevoerd om een koppeling mogelijk te maken tussen de SVI-installatie in Dordrecht en het warmtenet in ­Sliedrecht, zodat hier in 2024 duurzame warmte geleverd kan worden. • In Papendrecht centrum werken we aan een nieuw warmtenet. De eerste woningen van 3 complexen van woningcorporatie Woonkracht10 zijn ­aangesloten. • In Alkmaar is in 2023 een recordaantal van 1.505 woningen aangesloten.

De verdere groei in aansluitingen sluit aan op de ambitie van de gemeente Alkmaar om de CO2-uitstoot te verminderen. 24

bestuursverslag.

• In het Westland is gestart met de realisatie van warmtenetten in de nieuwbouwwijken Waelpolder (naast Rijnvaart), Molensloot en Westmade-Noord. In 2023 is een samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Westland en woningcorporatie Arcade getekend om een warmtenet in de woonkern Monster te concretiseren. In 2023 hebben we twee pilotprojecten uitgevoerd met bewoners die eigenaar zijn van een rijtjeswoning (grondgebonden woningen): • In de Horst/Vogelenzang in Sliedrecht hebben 33 particulieren een contract getekend voor het aansluiten op het warmtenet. De aansluitingen worden naar verwachting in 2024 gerealiseerd. • In Klapwijk, Pijnacker-Nootdorp hebben we geprobeerd een nieuw warmtenet van de grond te krijgen in een wijk met grotendeels particuliere grond­ gebonden woningen. De noodzakelijke 50% deelname om het project daad­ werkelijk te kunnen realiseren, hebben we via een bewonerscampagne ­geprobeerd te ­realiseren. Uiteindelijk bleek 22% van de bewoners daad­ werkelijk te willen ­deelnemen, waardoor het project vooralsnog niet doorgaat. We zijn begonnen met het opzetten van een gestandaardiseerde aanpak voor het aansluiten van Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) op het warmtenet. ­Inmiddels zijn er vergevorderde gesprekken met VvE’s in meerdere gemeenten en is er in 2023 een

• locatie: regio’s Alkmaar en Dordrecht, ­A ssendelft, Westland, Pijnacker, Hoorn • lengte warmtenet: 304 kilometer • aansluitingen: 15.777 woningen (= <100 kw)

warmtenetten in het kort 2023

en 154 bedrijven en utiliteiten (27.402 woningequivalenten) • groei bestaande warmtenetten en aan-­ sluitingen: naar 30.000 woningequivalenten • start verkenning warmtenet: Rijswijk en ­Zaanstad • ontwikkeling nieuw warmtenet: Hoorn, Den Helder

VvE in Sliedrecht gecontracteerd. Het geïnvesteerd vermogen ultimo 2023 in de verschillende warmtenetten onder de Warmtewet bedraagt 85,7 miljoen. In onderstaande tabel is het financiële resultaat van deze klanten weergegeven.

Warmtelevering kleinverbruik 2023* Opbrengsten

Gigajoules

aantal

x € 1.000

349.496

20.915

Vastrecht

7.560

Elektra

995

Aansluitingen Kosten

15.834

Onderhoudskosten

1.307

Inkoopkosten

15.507

Personeelskosten

9.598

Afschrijvingslasten

4.101

Rentelasten

3.091

2.

Ontwikkelen nieuwe warmtenetten

HVC zoekt samen met haar aandeelhouders actief naar locaties waar warmtevraag en potentiële duurzame ­warmtebronnen samenkomen. Samen met gemeenten en woningcorporaties verkennen we de mogelijkheden voor een warmtenet. Vanuit de Transitievisie Warmte maken we de warmteoplossing per wijk concreet in een wijkuitvoeringsplan. Als de ontwikkeling van een warmtenet hierbij als beste optie wordt beoordeeld, starten we met de ontwikkeling en daarna de uitvoering. De warmtebronnen waar HVC zich op richt zijn restwarmte, aardwarmte en ­aquathermie. In verschillende gemeenten is voortgang geboekt bij de ont­wikkeling van warmtenetten. In het afgelopen jaar zijn contracten afgesloten voor 3.830 woningequivalenten. Deze groei is lager dan de geplande doelstelling van het realiseren van 4.000 woningequivalenten.

Bedrijfsresultaat

-4.136

Nieuwe aansluitingen gecontracteerd

Geïnvesteerd vermogen

85.734

Gemeente

CO2-reductie 2023

**

Besparing Uitstoot per per gelegeleverde verde GJ Geleverde Besparing GJ GJ’s (ton CO2) (kg CO2/GJ) (kg CO2/GJ)

2022

2023

Alkmaar, Dijk en Waard

429

1229

Dordrecht

532

469

Heiloo

1

-

Hendrik-Ido-Ambacht

52

158

Hoorn

-

106

Papendrecht

-

424

Regio Alkmaar

9,7

48,8

395.330

19.292

Sliedrecht

70

661

Dordrecht

9,6

48,9

171.292

8.376

Westland

726

489

Assendelft

110,5

-52

25.690

-1.336

Zwijndrecht

29

295

Sliedrecht

88,3

-29,8

20.299

-605

1.839

3.830

Westland

41,4

17,1

8.243

141

94,3

-35,8

11.206

-401

632.060

25.467

Totaal

Kleine netten: Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambact, Papendrecht, Velsen en Gorinchem Totaal

*

In de cijfers van 2023 zijn naast de 15.777 kleinverbruikers (KV) (<100 kW) ook 57 gereguleerde aansluitingen van de categorie ‘centrale aansluiting van verhuurder of VVE van meer dan 100 kW’ verantwoord. Het totaal van de categorie ‘centrale aansluiting van verhuurder of VVE van meer dan 100 kW’ komt hiermee op 57 en vertegenwoordigt in 2023 een warmtelevering van 87.402 Gj.

** Negatieve besparingen worden veroorzaakt door de inzet van tijdelijke gasketels

25

bestuursverslag.

Ontvangen stimuleringssubsidies voor de realisatie van warmtenetten In 2023 is een nieuwe subsidieregeling opengesteld die zich specifiek richt op het verlagen van de onrendabele top bij de aanleg van een warmtenet. Dit is de Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS), een regeling die wordt gezien als de structurele opvolger van het Nationaal Groeifonds. HVC heeft twee aanvragen ingediend en beschikt gekregen, te weten de realisatie van het warmtenet Den Helder en het warmtenet Monster (gemeente Westland). Daarnaast hebben we in 2023 ook de definitieve beschikking voor Gorinchem ontvangen vanuit het ­Nationaal Groeifonds. Met deze middelen kunnen we in deze gemeenten aan de slag met de aanleg c.q. uitbreiding van het warmtenet. Ontwikkelingen regio Noord In de regio IJmond (Velsen, Beverwijk en Heemskerk), Hoorn en Den Helder is in 2023 verder gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe duurzame collectieve ­warmtenetten. • Op 1 november 2023 hebben de bestuurders van de gemeente Hoorn, woningcorporatie Intermaris en HVC symbolisch hun handtekening gezet op een warmteleiding. Met deze ondertekening vierden ze de start van de aanleg én de verdere ontwikkeling van het warmtenet in Hoorn.

Mede dankzij een toe­gekende subsidie vanuit de Stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen (SAH), wordt in de komende vier jaar een warmtenet aangelegd waarop bijna 2.000 woningen worden aangesloten. Hiervoor is een raamovereenkomst gesloten voor 1.858 woningen van woningcorporatie Intermaris en 88 woningen van woningcorporatie Woonzorg Nederland. Daarnaast wordt gewerkt aan de doorgroei van het warmtenet om de beoogde aardwarmtebron te kunnen ­realiseren. • In de regio IJmond hebben we de afgelopen jaren met gemeenten en woningcorporaties de haalbaarheid onderzocht van lokale startgebieden voor een warmtenet. In gemeente Velsen is geconcludeerd dat de combinatie van het verbeteren van de woningen en het aansluiten van een warmtenet op dit moment een te grote investering vraagt. Medio 2024 kijken we samen met de partners opnieuw naar de haalbaarheid. Zodra het juridische en het financiële instrumentarium het mogelijk maakt pakken we de ontwikkeling weer op. In Beverwijk/Heemskerk werken we toe naar een hernieuwde intentieverklaring om opnieuw de haalbaarheid van een warmtenet in deze regio te bepalen.

26

bestuursverslag.

• In Den Helder hebben we in 2023 met de gemeente en verschillende partners zoals Woningstichting Den Helder, het Rijksvastgoedbedrijf (in opdracht van de Koninklijke Marine) en Willemsoord BV gezamenlijk toegewerkt naar besluit­ vorming voor de start van een duurzaam warmtenet. Als onderdeel van de besluitvorming heeft HVC in 2023 de locatie Nijverheidsweg 7 aangekocht voor de realisatie van een duurzame aardwarmtebron. Daarnaast zijn twee ­belangrijke subsidies, de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) voor de geothermiebron en de Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS) voor het warmtenet toegekend. Bij de aanleg van het duurzame warmtenet is het uitgangspunt om de wijk De Schooten en het marineterrein Nieuwe Haven aan te sluiten. Ontwikkelingen Drechtsteden In de Drechtsteden zijn de overleggen tussen wethouders, bestuurders van de woningcorporaties en HVC geïntensiveerd. Daarnaast zijn er op wijkniveau ­strategische omgevingssessies georganiseerd, waarbij de verschillende lokale stakeholders en mogelijke barrières in een vroeg stadium in kaart zijn gebracht. Dit om de gezamenlijke ambitie om zo’n 30.000 corporatiewoningen en 30.000 particuliere woningen voor 2050 aan te sluiten op duurzame warmtebronnen, te realiseren.

• In Papendrecht is een proefproject gestart met de gemeente, Woonkracht10, netbeheerder Stedin en HVC om de ondergrondse infrawerkzaamheden goed op elkaar af te stemmen. Dit gaat als blauwdruk dienen voor 5.000 woningen van de woningcorporaties in de Drechtsteden die we de komende vier jaar aansluiten op het warmtenet. Ontwikkelingen Gorinchem In Gorinchem krijgen de eerste 189 woningen warmte via het warmtenet. Deze aansluitingen zijn onderdeel van de eerste fase van het duurzame warmtenet in Gorinchem. De realisatie van de eerste fase loopt tot en met 2025 waarbij we bijna 1.000 woningen van woningcorporatie Poort6 en het stadhuis gaan aansluiten. In 2023 is daarnaast de Nationaal Groeifonds subsidie van 18,7 miljoen toegekend voor het warmtenet Gorinchem. Dat versnelt de start van de tweede fase in ­Gorinchem en daarmee de doorgroei naar de wijken Stalkaarsen en Haarwijk. In 2023 is een ontwerp gemaakt voor de bouw van een installatie die thermische energie uit afvalwater (TEA) gaat halen en via warmtepompen het warmtenet gaan voeden met duurzame warmte.

warmteontwikkeling de lessons learned van warmtenet Klapwijk. Hoe krijg je bewoners mee als je in een wijk met woningeigenaren een warmtenet wil ontwikkelen? Hiermee gingen HVC en gemeente Pijnacker-Nootdorp in 2023 aan de slag. Projectleider en adviseur duurzaamheid Erik Schuurmans was hier nauw bij betrokken.

“toch is het een heel waardevol project geweest” opgedaan en een deel is ook goed gegaan. Maar we zullen ook onze interne processen op orde moeten maken. Belangrijkste les is wel dat je ziet dat de

regelgeving en een laagdrempelige manier om een warmteaansluiting te financieren. Want ook de kosten vormden een belangrijke barrière. Zonder

urgentie om van gas af te gaan nog niet aanwezig is bij mensen. Hierbij missen we nog de juiste wet- en

deze voorwaarden zal het lastig zijn om particulieren aan te sluiten op een warmtenet.”

“We kregen deze vraag van de gemeente omdat zij subsidie had gekregen vanuit de rijksbijdrage in het kader van het Programma Aardgasvrije Wijken. De belangrijkste vraag was echter hoe we woningeigenaren mee konden krijgen. Want om het project door te laten gaan moesten naast de huurders van de woningcorporatie ook 50% van de eigenaren instemmen.” Er is veel energie gestoken in de communicatie met de woningeigenaren, in samenwerking met een bewonersbelangenvereniging. Zo zijn er webinars, informatiebijeenkomsten en keukentafelgesprekken georganiseerd. Naast een speciale warmtenetkrant, nieuwsbrieven en website. “We waren zelfs aanwezig bij het wijkfeest,” glimlacht Erik. “Er zijn woningopnames gemaakt en gesprekken gevoerd. Dit leidde tot offertes van ongeveer 7.000 euro per woning.”Uiteindelijk heeft maar 22% gekozen voor aansluiting en is het warmtenet Klapwijk voorlopig van de baan. “En dat is ontzettend jammer,” aldus Erik. “Toch is het een heel waardevol project geweest. We hebben veel inzichten 27

bestuursverslag.

Erik Schuurmans projectleider en adviseur duurzaamheid

Verkenningen naar nieuwe warmtenetten Zaanstad In de gemeente Zaanstad is gestart met het gezamenlijk verkennen van de ­mogelijkheid van een collectief warmtesysteem met als mijlpaal de ondertekening van een intentieovereenkomst op 17 december jongstleden. Deze heeft als doel de samenwerking op te bouwen en de realisatie van een collectief warmte­ systeem in Zaanstad te versnellen. Rijswijk In het voorjaar van 2023 is de gemeente Rijswijk samen met de woningcorporaties Rijswijk Wonen en Vidomes gestart met een verkenning naar een publieke partner om een warmtenet te onderzoeken. Uit deze verkenning is HVC als gewenste partner naar voren gekomen. Partijen hebben vervolgens een samenwerkingsovereenkomst getekend op 31 augustus 2023 waarna een haalbaarheidsonderzoek in gang is gezet. In 2024 ronden we het onderzoek af en wordt bekend of een warmtenet haalbaar is in Rijswijk-West. Bij een positieve uitkomst maken de gemeente, woningbouwcorporaties en HVC nadere afspraken over de realisatie.

3. Ontwikkeling duurzame bronnen Naast het aansluiten van klanten zijn we ook bezig met de verduurzaming van onze warmtebronnen. Anders gezegd het gebruiken en realiseren van warmtebronnen met zo min mogelijk CO2-uitstoot, zoals aardwarmte, aquathermie en een elektrische boiler. In het Westland wordt via Warmte Netwerk Westland (samenwerking HVC en Capturam) invulling gegeven aan een dekkend warmte­s ysteem voor het Westland. Geothermie: warm water uit de aarde Aardwarmte, ofwel geothermie, is een belangrijke energiebron binnen de ­warmtetransitie. Bij aardwarmte wordt warm water uit de diepe ondergrond opgepompt. De warmte wordt via een warmtewisselaar overgedragen op een lokaal warmtenet en gebruikt om kassen, bedrijfsgebouwen en woningen ­duurzaam te verwarmen. In bedrijf: aardwarmte Trias Westland De geproduceerde warmte van Trias Westland komt uit op circa 249 GWh in 2023. Dit is gelijk aan het gemiddelde warmteverbruik van ruim 40.000 huishoudens

28

bestuursverslag.

@TD Cascade, foto toevoegen aardwarmte Polanen: Zie gedeelde teams omgeving – Foto’s – Activiteiten – Warmtelevering en ontwikkeling – Opendag Trias Westland

Opendag bij warmtenet Trias Westland

per jaar. Daarmee worden 58 glastuinbouwondernemers, Royal FloraHolland en 345 woningen in De Lier van warmte voorzien. We hebben in 2023 een team met ­HVC-operators samengesteld om vanaf 2024 ook de bronnen van Maasdijk en op termijn Polanen te exploiteren. Realisatie: aardwarmte Maasdijk en Polanen In 2023 zijn de aardwarmteboringen van 8 putten afgerond waarbij de basis is gelegd voor de projecten Maasdijk en Polanen. Samen met Trias Westland vormen de warmtenetten van deze projecten de basis voor het verbonden Westlandse Warmtesysteem. In 2023 is door hoge inflatie de financiële haalbaarheid van de aardwarmteprojecten en daarbij de aanleg van de warmtenetten in Maasdijk en Polanen zeer uitdagend gebleken. De sterk gestegen prijzen hebben effect op de voortgang van de projecten. Omdat de ontwikkeling van een aardwarmtebron onlosmakelijk is verbonden met de ontwikkeling van het warmtenet is het tempo van de aanleg in 2023 vertraagd. Er is een plan gemaakt om ook woonwijken aan te sluiten en een nieuwe SDE++ aan te vragen. Als deze subsidies begin 2024 worden beschikt dan kan de uitrol van het warmtenet weer in de versnelling komen. De aanleg van het warmtenet in Maasdijk is eind 2023 hervat om voldoende bedrijven aangesloten te hebben om het eerste doublet dat in bedrijf gaat van voldoende klanten te voorzien.

De aanleg van het warmtenet in Polanen wordt naar verwachting in 2024 opgestart.

Aardwarmte Maasdijk In maart 2023 zijn in Maasdijk de boringen afgerond. In totaal zijn zes putten (drie doubletten) van 2,9 kilometer diepte geboord. Het aardwarmtegebouw en de bovengrondse installatie worden op basis van de uitkomsten van de eerste ­welltest gefaseerd gerealiseerd. De warmtelevering vanuit het eerste doublet van circa 17 MWth start naar verwachting in de eerste helft van 2024, dit wordt ­uitgebouwd tot circa 45 MWth eind 2025. Het online handelsplatform van Warmte Netwerk Westland, waar warmtevraag en aanbod bij elkaar worden gebracht, is in 2023 gerealiseerd en getest. In 2024 gaan de glastuinbouw­ ondernemers die aansluiten op de aardwarmtebron in Maasdijk als eerste gebruik maken van het handelsplatform. Aardwarmte Polanen In april 2023 is in Monster de boring naar aardwarmte gestart en in juni 2023 ­afgerond. In totaal zijn 2 putten geboord (één doublet) richting 2,6 kilometer diepte. Daarbij bevinden de putten zich bovengronds enkele meters naast elkaar, ondergronds is de afstand tussen de putten ongeveer 1,5 tot 2 kilometer. De verwachtte warmteproductie van circa 12-18 MWth is vergelijkbaar met het gasverbruik van circa 12.000 tot 18.000 huishoudens. De brontest voor ­A ardwarmte Polanen staat gepland in 2024, de eerste onderzoeksdata laten ­positieve resultaten zien.

• locatie: Naaldwijk (samenwerking Trias Westland) • aantal: 2 aardwarmtebronnen op 2,3 km diepte • productiecapaciteit: 40 MWth • gerealiseerde aansluitingen: 58 glastuinbouw­ bedrijven, 345 woningen en een bloemenveiling • aardwarmteprojecten in realisatie: Maasdijk, Polanen

aardwarmte in het kort 2023

• aardwarmteprojecten in ontwikkeling: ­Wippolderlaan, Lelystad, Dijk en Waard, Den Helder, Sliedrecht • voorstudies naar aardwarmte: Almere, Hoorn • In 2023 zijn 8 aardwarmteboringen afgerond waarbij de basis is gelegd voor de projecten ­Maasdijk en Polanen. Samen met Trias Westland vormen de netten van deze projecten het verbonden Westlandse Warmtesysteem.

In ontwikkeling: Aardwarmte Wippolderlaan Het project Aardwarmte Wippolderlaan in Wateringen is in ontwikkeling. In 2023 is opnieuw een SDE++ subsidie (Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie) aangevraagd en verkregen. Door de nieuwe aanvraag is meer tijd om de aardwarmtebron, de aardwarmte-installatie en het warmtenet te ontwikkelen. In 2024 wordt het project doorontwikkeld naar de aardwarmte­boring die gepland staat in 2025. In het Westland geeft Warmte Netwerk Westland invulling aan een dekkend warmtesysteem voor het Westland. Hierbij worden verschillende aardwarmtebronnen en warmteclusters in het Westland onderling gekoppeld. Diverse partijen zoals de glastuinbouw, bestaande warmteclusters, de gemeente Westland, de provincie Zuid-Holland, HVC en Capturam werken samen aan een collectieve, robuuste en toekomstbestendige warmtevoorziening. Hierbij is er een intensieve